Beschrijving / geschiedenis

De Schelderodemolen was pas in 1907 gebouwd ter vervanging van een gesloopte staakmolen die dateerde van voor 1775 (aanduiding op Ferrariskaart) en is de jongste bovenkruier van Oost-Vlaanderen. Voor de opbouw werden 'schurren' gebruikt, zeer harde gebakken Scheldestenen. Het vele gebruik van ijzer in het interieur "verraadt" de recente bouw van de molen. Het spoorwiel, de sterrewielen en de bovenlantaarn zijn van gietijzer. De staande as is van staal. De daklijsten zijn I-profielen.In 1933 werd er een elektrische motor bijgeplaatst, in 1948 werd hij volledig elektrisch uitgerust en sinds 1965 werkt hij niet meer op windkracht.

De gemeente Merelbeke kocht de molen aan. In 1991 werden de molen en de omgeving beschermd. Ondertussen was de omgeving ingrijpend veranderd door de bouw van vele villa's. De molen onderging in 1994 een maalvaardige restauratie door de firma Verstraete uit Rumbeke en is nu op vele zondagen in werking. Vrijwillige molenaar tot 2006 was Alex Hosdez uit Sint-Amandsberg. Hij werd opgevolgd door Eric Ghyselinck uit Merelbeke, voorzitter van de VVV Merelbeke. De huidige vrijwillige molenaars zijn Paul Verschelden, Dirk Peusens en Maarten Osstyn. De Schelderomolen was één van de drie molens van een PDPO-project (2007-2009) dat de operationalisering en toeristisch-recreatieve valorisering ten doel heeft van drie windmolens in het Meetjesland en de Leie- en Scheldestreek. In het kader van dat project voerde molenmaker Dirk Peusens uit Munte, in samenwerking met Karel Verscheure uit Hundelgem, in februari 2009 onderhoudswerken uit: aanpassen kruiwerk, uitbroeken vang, herstellen zeilen, vervangen pasbrug, ...

Techniek
De kap kruit op gietijzeren wielen en het geklinknageld gevlucht heeft een lengte van 23 meter. De molen is uitgerust met drie steenkoppels, een kleine elektrisch aandreven maalstoel, een buil, een haverbreker en een graankuiser met jakobsladder. Speciaal is wel de berkenhouten luias.

Lieven Denewet

Foto: Robert Van Ryckeghem, Koolkerke

Foto: Robert Van Ryckeghem, 25.04.2003

Foto: Robert Van Ryckeghem, 25.04.2003

Foto: Robert Van Ryckeghem, 25.04.2003

Bijlagen

1. Jaarlijks aantal asomwentelingen:

1997: 65322
1998: 39817
1999: 28760
2000: 24245
2001: 32457
2002: 50745
2003: 49922
2004: 36431
2005: 18137
2006: 20190
2007:   3630
2009:     337

2. Persbericht: AVD, "'Witte wachter' is jongste bovenkruier", in: Het Nieuwsblad, 20.02.2008.
De Schelderomolen of Witte Wachter is Oost-Vlaanderens jongste bovenkruier en bestaat in zijn stenen vorm pas sinds 1907. Oorspronkelijk stond er een houten staakmolen, bij de onafhankelijkheid van België eigendom van een zekere Van Hecke uit Baaigem. Diens dochter trouwde in 1869 met een Van Cauwenberghe en van toen af behoorde de molen aan de Van Cauwenberghes toe.
De nieuwe molen werd een gevaarte van 17 meter hoog: met een molenberg van 3 meter, een romp van 12 meter van de basis tot het wiekenkruis en een kap van 2 meter. In 1933 kreeg de molen een elektrische motor, zodat men ook bij windstilte kon malen. In 1948 werd hij volledig elektrisch uitgerust. Van 1965 tot 1995 maalde de molen niet meer op windkracht. Schelderomolen werd intussen gemeente-eigendom en is sinds 1991, samen met zijn omgeving, een beschermd monument. In 1995 werd hij gerestaureerd en weer maalvaardig gemaakt. Sinds 1996 werkt hij volledig op windenergie. Tot 2006 was Alex Hosdez er vrijwillig molenaar. Nu is VVV-voorzitter Eric Ghyselinck als leerling-molenaar diegene die de Witte Wachter in werking houdt.
Molenaar
Schelderode heeft binnenkort weer een gediplomeerde molenaar voor zijn Schelderomolen of Witte Wachter. VVV-voorzitter Eric Ghyselinck, die de molen nu al draaiende houdt, volgt de officiële molenaarscursus van de provincie. (avd)

3. Persbericht. André Vlerick, "Molens moeten weer malen
Project bouwt toeristische troeven uit", in: Het Nieuwsblad, 20.02.2008.
SCHELDERODE - Elf partners engageren zich om de Schelderomolen van Schelderode, de Pietendriesmolen uit Knesselare en de Stenen Molen van Ertvelde weer aan het werk te zetten. Aan Schelderomolen werd het project 'Malende molens' voorgesteld.
Het opzet past binnen een Europees programma voor plattelandsontwikkeling. Na de nodige kleine herstellingen zullen de drie molens als voorbeeld staan voor de uitbouw van toeristisch-recreatieve troeven. Rond elke molens worden activiteiten uitgewerkt. Van een educatief project Van graan tot brood tot het uitwerken van een molenroute die de drie deelnemende molens verbindt tot het opstarten van verkoopsactiviteiten. 'Zo moet het bijvoorbeeld mogelijk zijn landbouwers weer gewassen als spelt te laten aanplanten en via hoeves of bakkers weer typische broodproducten of veevoer van zelfgemalen graan te verkopen', zegt Eddy Matthijs, secretaris van het Plattelandscentrum Meetjesland, dat het project coördineert.
Naast de toeristisch-recreatieve activiteiten is aan het project ook een luik tewerkstelling gekoppeld. Zo wil men via sociale tewerkstelling ook vijf mensen en een begeleider aan het werk zetten voor kleine onderhoudswerkzaamheden (groenonderhoud, kleine herstellingen, schilderwerk, klusjes) en het plaatsen van infoborden.
Met de steun van de provincie worden ook nieuwe en vervolmakingscursussen opgezet voor molenaars en omdat er een nijpend tekort is aan arbeidskrachten in de sector van de molenbouw en -renovatie en in hersteltechnieken willen de initiatiefnemers hierrond een speciaal werkgelegenheidsproject opbouwen met de VDAB. Dit alles met één bedoeling: de molens als waardevol erfgoed en drager voor plattelandsontwikkeling weer in de kijker plaatsen.
'De finale bedoeling is de drie molens weer hun oude taak te geven: malen. Zo verslijten ze het traagst', zegt gedeputeerde van Toerisme Eddy Couckuyt.
'Met deze drie molens kan dit, door de zorg die ze al kregen, met een minimum aan herstellingswerken. Ze moeten echt weer de wind in de zeilen krijgen en een trekpleister worden voor jong en oud.' Het project loopt tot in 2009. Intussen wordt gekeken of en in welke vorm hieraan voor andere (Oost)-Vlaamse molens uitbreiding gegeven wordt.

4. Persbericht. AVD, "Witte Wachter zal straks weer malen", in: Het Nieuwsblad, 25.09.2008.
SCHELDERODE - Het gemeentebestuur wil 13.769 euro uittrekken om Schelderomolen aan de Molenstraat, ook wel de Witte Wachter genoemd, te herstellen. Hiertoe engageert het zich binnen het provinciale project Malende Molens, dat drie Oost-Vlaamse molens weer maalvaardig wil maken en hun toeristisch potentieel uitbouwen. De witte beltmolen van Schelderode is daar een van.
Bij een plaatsbezoek werden verschillende gebreken en tekorten vastgesteld die alleen door een gespecialiseerde molenbouwer kunnen worden verholpen. Vandaar ook het vrij hoge prijskaartje. Volgens schepen van Toerisme Dirk Poriau (Open VLD) kan Merelbeke voor dit werk echter op 5.000 euro projectsubsidies rekenen en eventueel ook op een onderhoudspremie van de Vlaamse overheid. (avd)

5. Persbericht. AVD, "Kaartjes, koffie en open molen", in: Het Nieuwsblad, 25.04.2009.
MERELBEKE - Zowat alle delen en deelgemeenten van Merelbeke houden zondag Erfgoeddag. In de Sint-Pietersbandenkerk stelt de Sint-Jozefsgilde haar geschiedenis voor. In de pastorie en de Sint-Bonifatiuskerk van Munte en het Huys De Cocker in Melsen lopen tentoonstellingen van prentkaarten uit en over het dorp. In Schelderode is voor Open Molendag de Witte Wachter open voor het publiek, vind je een tentoonstelling over het leven in en om de molen en kun je molenaarsliederen beluisteren.
Op Flora, in het ontmoetingscentrum aan het Pastoor Clausplein, is vriendschap en koffie het centrale thema en kunnen mensen deelnemen aan een ontbijt tussen 8 en 10 uur of een koffietafel met gebak vanaf 14 uur. (avd)

6. Persbericht. André Vlerick, "Achter de schermen van de Schelderodemolen", Het Nieuwsblad, 24.04.2009.
SCHELDERODE - Na een lange restauratieperiode wordt de 102-jarige Schelderodemolen opnieuw opengesteld voor het publiek met een tentoonstelling die het leven in en rond de molen illustreert.
'Een korenmolen was vroeger heel belangrijk voor een dorp', verduidelijken molenaar Eric Ghyselinck en Etienne De Brouwer. 'Het maatschappelijke leven vond plaats in en rond zo'n molen. Terwijl de mensen er op hun meel wachtten, roddelden ze over plaatselijke gebeurtenissen. De molenaar was dan ook een graag geziene man, die nauwe contacten onderhield met andere molenaarsfamilies. Dat leidde vaak tot huwelijken, een evenement waaraan de hele dorpsgemeenschap deelnam.'
Een fototentoonstelling zal op de Erfgoeddag dat leven in en rond de molen en het huwelijk van een molenaar toelichten. Een selectie van molenliederen zal daarbij de gevoelens verwoorden die de molenaar koesterde voor zijn geliefde en in een versierde huifkar kunnen geïnteresseerden net zoals in de tijd van toen door Schelderode rijden. Een bezoek aan kunstenaar Martin Uvijn is daarbij een van de activiteiten.
Molen van Schelderode, Molenstraat, 9820 Merelbeke-Schelderode, 09-362.58.16.

7. Gemeenteraadszitting Merelbeke, dinsdag 22 maart 2005 om 19.30 uur in de raadzaal van het gemeentehuis
Hundelgemsesteenweg 353, 9820 Merelbeke.
DAGORDE
openbare zitting

Raad en commissies - Vaststellen reglement van inwendig bestuur voor het openstellen, het bewaren van-, het toezicht op- en het draaien op de stenen windmolen (bovenkruier) "Schelderomolen", gebouw behorend tot het gemeentelijk patrimonium.
Reeds in zitting op datum van 15 juni 1989 werd een beslissing genomen nopens de aankoop van de stenen windmolen (bovenkruier) "Schelderomolen". De aankoopakte werd vervolgens verleden voor de burgemeester op datum van 3 juli 1989. Met de aankoop werd het bestuur eigenaar van een gebouw dat, na een aantal keer op de (voor)ontwerplijst van lijst van voor bescherming vatbare monumenten geplaatst te zijn, bij Ministerieel Besluit van 20 november 1991 beschermd werd als monument. Het gaat immers om een goed voorbeeld van een nog volledig uitgeruste beltmolen gebouwd rond de eeuwwisseling en met de typische kenmerken van dien (stalen koning, ijzeren kamwielen, stalen poutrellen, kapbedekking met asbestschaliën). Opmerkelijk is tevens de aanwezigheid van een kleine, elektrisch aangedreven, mechanische maalderij op de gelijkvloerse verdieping. De onmiddellijke omgeving wordt bij hetzelfde besluit beschermd als dorpszicht. Onmiddellijk na de verwerving worden een aantal instandhoudingwerken uitgevoerd waarna deze uiteindelijk werd gerestaureerd en terug maalvaardig gemaakt. Sinds 1996 is de molen terug operationeel en staat terug een molenaar in voor de bediening. Zulks gebeurt in overeenstemming met het provinciaal reglement inzake toekenning van een molendraaipremie aan onbezoldigde molenaars ter bevordering van het onderhoud en de maalvaardigheid van de Oost-Vlaamse molens. Met de molenaar werd evenwel nooit een formeel "contract" afgesloten. Ingevolge ontslag van de vorige bedienaar is de plaats vacant. Omdat de personeelsformatie geen functie "molenaar" voorziet, wordt van de gelegenheid gebruik gemaakt om één en ander in te passen in het kader van de regeling inzake eigensoortige overeenkomsten voor het verrichten van semi-agorale arbeid zoals die reeds in zitting op datum van 9 november 2004 werd goedgekeurd. Bij deze gelegenheid is het tevens wenselijk één en ander te koppelen aan een reglement van inwendig bestuur dat de organisatie van de gemeentelijke diensten en de materiële belangen van de gemeente regelt. Aan de raad wordt gevraagd een reglement van inwendig bestuur voor het openstellen, het bewaren van- het toezicht op- en het draaien op de stenen windmolen (bovenkruier) "Schelderomolen", gebouw behorend tot het gemeentelijk patrimonium goed te willen keuren.

8. Persbericht. André Vlerick, "Merelbeke toont zorgmonumenten op Open Monumentendag 2009", in: Het Nieuwsblad, 11.09.2009.
Schelderomolen. Molenstraat, 9820 Schelderode. De jongste bovenkruier van Oost-Vlaanderen is weer helemaal maalvaardig.
EXPO
Voor de kinderen is er een educatieve tentoonstelling, zodat ook zij op een leuke manier kunnen leren hoe de molen werkt. Voor Open Monumentendag wordt er door VVV Merelbeke altijd iets extra's gedaan, dus kom zeker eens een kijkje nemen in de Molenstraat in Schelderode.
Doorlopend van 10 tot 18 uur.

Literatuur

Herman Vanhoutte, "Wel en wee van windmolens in het Oostvlaamse Scheldeland", in: Molenecho's, XXI, 1993, nr. 4, p. 180-187;
R. B(uysse), "De molen van Schelderode wordt ook maalvaardig gemaakt", in: Molenecho's, XXII, 1994? nr. 1, p. 7;
Paul Bauters, "Eeuwen onder wind en wolken. Windmolens in Oost-Vlaanderen", Gent, Provinciebestuur, 1985;
Paul Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1986 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
(L. Smet), "Schelderodemolen", in: Molenecho's, IX, 1981, nr. 1, p. 4;
"Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. De arrondissementen Eeklo en Gent", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XV, 1961, 2 (Gent, 1962).
AVD, "'Witte wachter' is jongste bovenkruier", in: Het Nieuwsblad, 20.02.2008.
André Vlerick, "Molens moeten weer malen. Project bouwt toeristische troeven uit", in: Het Nieuwsblad, 20.02.2008. 
H. Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 7. Gemeenten S-T", Opwijk, 2007.
AVD, "Witte Wachter zal straks weer malen", in: Het Nieuwsblad, 25.09.2008.
AVD, "Kaartjes, koffie en open molen", in: Het Nieuwsblad, 25.04.2009.
André Vlerick, "Achter de schermen van de Schelderodemolen", Het Nieuwsblad, 24.04.2009.
André Vlerick, "Merelbeke toont zorgmonumenten op Open Monumentendag 2009", in: Het Nieuwsblad, 11.09.2009.
Mailbericht Bastiaan Notebaert, 24.01.2010.