De Tomp

51° 16' 0.68" N  5° 29' 49.99" E

Beschrijving / geschiedenis

De Tomp van Grevenbroek rijst eenzaam en geheimzinnig op uit het laaggelegen drassige en bosrijke natuurgebied. Het woord Tomp is het ietwat vernederlandste dialectwoord 'teump' en dat betekent niets meer of minder dan 'spits' of 'punt'.
Lange tijd werd gedacht dat de Tomp van Achel de overgebleven toren was van een burcht. Hernieuwd onderzoek (1991-2002) wijst uit dat de vroegere middeleeuwse tomp-ruïne, in de jaren 1967-1968 gerestaureerd als mottetoren, oorspronkelijk een stenen windmolen was; in vaktermen een torenmolen. 
Hij werd vermoedelijk in het begin van de 15de eeuw gebouwd. In 1596 geraakte de molen door storm beschadigd, maar hij werd hersteld. Voor 1630 werd hij echter buiten gebruik genomen en vervangen door een standerdmolen op een andere plaats in Achel. De molentoren is nu gelegen in een bos (beschermd landschap), maar is helaas niet te bezoeken.
 
Guido Tijskens, Luc Van de Sijpe, Lieven Denewet

De oorspronkelijke maalzolder van de molen, met de haard en links daarvan een kaarsnis. Rechts de gereconstrueerde deuropening. Foto: Nico Jurgens, Hoorn.

Foto: Frans Van Bruaene, Laakdal, 26.03.2007

Foto: Frans van Unen, 01.03.2009

Voor de restauratie van 1968

Bijlagen

Persbericht. KVH, "Tomp", in: Het Nieuwsblad, 10.01.2008.
Hamont-Achel - Het mysterie rond de Tomp in Achel is ontrafeld. Jaren werd getwijfeld of het nu een molen of een woontoren is. Guido Tijskens en Luk Van de Sijpe van de heemkundekring vonden een document waar de Tomp als molen ingekleurd staat. De molen raakte in verval en werd in 1968 gerestaureerd als woontoren. (kvh)
-------
De traditionele (foutieve) visie op de Tomp als een middeleeuwse torenburcht.

Torenburcht door Willem van Boxtel opgericht begin 14e eeuw. Zetel van de Heerlijkheid Achel-Hamont-Sint-Huibrechts-Lille, huys van Boxtel. Begin 15e eeuw werd deze primitieve burcht vervangen door de moderne grote burch van Grevenbroek. Toren, grachten, pallisade en woning werden gerestaureerd in 1968.

René Winters schreef over de torenburcht: De Achelse middeleeuwse toren de Tomp is geen schans- of verdedigingstoren maar een zeer zeldzame torenmolen. Dat beweert het bestuur van de geschied- en heemkundige kring De Goede Stede uit Hamont. In hun speurtocht naar de oorsprong van Hamont-Achels meest bekende monument gingen enkele kringleden op zoek naar soortgelijke middeleeuwse bouwwerken. Ze kwamen terecht bij de ruïne van de ronde toren van het kasteel van Well in Nederlands-Limburg. Het dorp ligt een 15-tal kilometer boven Venlo en was vroeger een strategische oversteekplaats van de Maas. Het is opmerkelijk dat de bakstenen toren, in de volksmond Draketoren genoemd, tal van gelijkenissen vertoont met de Tomp in Achel. Er is zelfs een historisch-genealogische connectie tussen Achel en Well.
Tot in de zestiger jaren was de ruïne van de Tomp een mysterieus gebouw van middeleeuwse oorsprong binnen de heerlijkheid Grevenbroek. De heerlijkheid omvatte de dorpen Achel, Sint-Huibrechts-Lille en de stad Hamont.
Volgens secretaris Luc Van de Sijpe van De Goede Stede Hamont moet men teruggaan naar de oorspronkelijke toestand van de cilindrische stenen toren van Well om van een kopie te kunnen spreken. Van de Sijpe: «In eerste instantie werden we door een aantal aanpassingen misleid. De toren van Well werd verhoogd tijdens verbouwingen aan het naburige kasteel. De toren kreeg ook een overwelfde kelder die van buitenaf bereikbaar werd. Boven deze overwelving werd rond heel de toren grond gestort.

Na opzoekingswerk in de zestiger jaren kwam de Achelse priester Adriaan Claassen tot het besluit dat de Tomp een torenburcht was. Een noodtoren waarin bij gevaar de heer met zijn gevolg toevlucht kon nemen. Claassen stelde dat de Tomp een van de weinige bewaarde voorbeelden was van primitieve burchtvormen. In de jaren '67-'68 werd de toren gerestaureerd. Het restauratiedossier kreeg in januari '64 een gunstig advies van de toenmalige Commissie van Monumenten. Adriaan Claassen ontving in '71 de Pro Civitate-prijs voor de restauratie van de Achelse Tomp.
----------------
Sage.
Twee boswachters die van Achel naar Hamont wandelden, gingen tijdens een onweer schuilen in de Tomp (1). Bij het betreden van het kasteel hoorden de mannen een vrouw roepen. In het kasteel spookte het. Sommigen beweerden dat een mentaal gestoorde vrouw er haar intrek had genomen.
Bron: D. Truyen, Leuven, 1946

Literatuur

L. van Sijpe, "Millenniumboek Hamont-Achel", Hamont-Achel, Geschied- en Heemkundige Kring : “De Goede Stede Hamont” 1999.
A. Claassen, "De Achelse Tomp", Het Oude Land van Loon, XXIII, 1968, p. 203-233; overdruk in de reeks: Archaeologica belgica, 110 - Brussel, Nationale dienst voor opgravingen, 1969;
J. Van Overstraeten, "De molens te Aartselaar, Achel en Adegem", in: Toerisme, XXIII, 1944, p. 114-115;
M. Bussels, "De molens van Grevenbroek", in: Limburg, XXIII, 1941-'42, p. 128-135;
M. Bussels, "Over den molen van Grevenbroek", in: Het Oude Land van Loon, I, 1946, p. 65;
A. Claassen, "Het molenhuis bij de Achelse Tomp. Bakermat van de familie Nagelmackers", in: De Woonstede door de eeuwen heen, 1970, p. 44-47;
A. Claassen, "Achel in oude prentkaarten", Zaltbommel, 1972;
R. Van Lent, "De molens van Grevenbroek in het Graafschap Loon", in: Verzamelde Opstellen van de Geschied- en Oudheidkundige Kring van Hasselt, V, 1929, p. 89-99.

Persberichten
KVH, "Tomp", in: Het Nieuwsblad, 10.01.2008.