Cottemmolen
Watermolen te Onegem

op de Molenbeek

Beschrijving / geschiedenis

In 966 verkocht ridder van Cotthem een lap grond naast de Cottemmolen aan de Sint-Pietersabdij te Gent, In 1216 werd de molen vermeld als "molendinum de cotthem". Hij behoorde toen toe aan het "Hof te Cottem". In 1220 was Andre van Cotthem schepen van Lennik en noemde zich ook Kottenheem.
Er is een pachtovereenkomst uit 1572 bekend waarbij Cornelis de Smet de molen in pacht hield "metten berghe ende vivere ende eenen cleenen hoplochtinck". Destijds was het een dubbelmolen: op de andere beekoever stond van de 16de eeuw tot in 1935 een oliemolen. In het gebouw van de graanmolen was destijds ook een pelmolen ondergebracht.

De huidige watermolen dateert van 1790. Vroeger draaide een watermolen juist aan de ingang van de Onegemmeersen. De heroprichting van de molen der Blekte te Hofstade hield het achterwater op een te hoog peil, vandaar de gedwongen verplaatsing.
Bij de eerste molen van Onegem behoorde geen stampkot, wel bij de huidige molen. Het jaartal 1830, in arduinsteen gekapt, duidt de datum der vergroting van het stampkot aan. Omstreeks 1870 werd ook een stoommolen gebouwd nevens de watermolen. Stampkot en stoommolen werden afgebroken in 1930.
De stoommolen had twee grote waterwielen, door De Maseneer vervangen door een klein ijzeren wiel. Het stampkot had een groot wiel. Het stampkot en de stoommolen waren rechts, de watermolen links van de beek.
Een herinneringssteen van de opbouw geplaatst langs de beek in de hardstenen muur, draagt het jaartal 1796.
De stoommolen dateerde van 1864. Een steen boven de inrijpoort droeg dit jaartal. De stoommolen rechts van de beek was onafhankelijk van de watermolen. De schouw ervan werd pas in 1950 omvergeworpen. De zware pletstenen voor het breken van de lijn-en raapkoeken (uit sloor-en koolzaad) staan nog op de plaats waar ze tot rond 1930 ronddraaiden

Vroegere molenaars: Jan De Boeck, Augustijn en Johannes, zonen van Jan, Philomena, kleindochter van Jan; Bernardus Mattthys, echtgenote van Coppens Constant als pachteres jegens Isidoor Blondeel-Matthys, Polydoor De Maeseneer en thans Alfons Blondeel, zoon van Isidoor. Behalve Odile Matthys waren al de voornoemden teven eigenaar

De molen heeft een typisch dak met wolfseinden aan de beekzijde. Zoals de meeste molens zijn er in de loop der tijden heel wat verbouwingen gebeurd. De huidige gevel draagt het jaartal 1796. Boven het metalen bovenslagrad is de gevel gedeeltelijk met hout beschoten. De molen heeft binnenin nog een archaïsche opstelling met halfzolder en 2 koppel maalstenen.
 
Op 2 maart 1902 lostte de molenknecht drie revolverschoten op "molenaresse" Odille Mathijs. Het bleek om een liefdesdrama te gaan... Opvolger Isidoor Blondeel-Matthijs verkocht de molen onderhands in 1910 vanwege onvoorziene omstandigheden.
De laastste beroepsmolenaar, Alfons Blondeel (°1903), liet de molen draaien tot 1982.

De molen werd op 3 juni 1986 beschermd als monument (met inbegrip van het woonhuis, de stallingen, het bedrijfsgebouw en het sluiswerk) en samen met zijn omgeving als dorpsgezicht.
Hij werd maalvaardig hersteld in 1996-1997 door 't Gebinte Molenbouw uit Erpe-Mere. De private eigenaar-bewoner, Dr. Jan Steelant, is een gediplomeerd vrijwillige molenaar

Johan De Punt, Lieven Denewet & André van Cotthem

Foto: Maarten Osstyn, 2007

Verzameling Ons Molenheem

Verzameling Ons Molenheem

Oude prentkaart (coll. Gaston De Clippel)

Bijlagen

Jaarlijks aantal asomwentelingen

1997:          0
1998: 225.237
1999:  58.508
2000:  22.211
2001:  99.476
2002: 165.931
2003:  74.575
2004:  77.986
2005: 125.955
2006:   23.403
2007:   56.901
2009:     6.639
2010:     5.000
2011:

De Denderbode, 6 maart 1902
Erpe. Liefdesdrama. Zondag laatsleden is eene moordpoging gepleegd te Erpe. De dienstknecht van Mej. Odille Mathijs, molenaresse op den watermolen, lostte op haar drie revolverschoten

De Volksstem, 21 juni 1910, p. 6
Te koop. Door onvoorziene omstandigheden uit ter hand te koop een watermolen, olieslagerij en afhankelijkheden te Erpe. Te bevragen bij Is. Blondeel-Matthijs, Erpe.

De Denderbode, 15 april 1888
Erpe. In den nacht van Woensdag tot Donderdag zijn er dieven binnengedrongen in den watermolen en olieslagerij van juffer Philomena de Boeck.

De Volksstem, 4 juni 1914
Inbraak te Erpe. In den nacht van Dinsdag tot Woensdag, rond 2 ure, zijn dieven in de woning gedrongen van mulder Blondeel op den watermolen

Joris Coppens, "Op zondag 11 september van 14u tot 18u. Open Monumentendag stelt molens open voor publiek", Het Nieuwsblad, 09.09.2011.
Erpe-Mere - 'Molengemeente' Erpe-Mere doet op de Open-Monumentendag haar naam alle eer aan door het openstellen van diverse molens op haar grondgebied. Naast de watermolens te Erpe (Cottemmolen) en Mere (Ten Broeck) worden ook de Kruiskoutermolen en de Kasteelberg te Erpe opengesteld voor het publiek.

Joris Coppens, "Slechts 3 van de 5 monumenten toegankelijk. Veel belangstelling voor Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 11.09.2011.
Erpe-Mere - Er was toch wel wat belangstelling voor Open Monumentendag in Erpe-Mere. Opvallend was wel dat heel wat bezoekers van buiten Erpe-Mere kwamen.
Zowel de Kasteelberg te Erpe als de watermolen 'Ten Broeck' en de Kruiskoutermolen kregen heel wat bezoekers over de vloer.
Er heerste toch wel wat ontgoocheling bij deze bezoekers omdat zowel de Cottemmolen te Erpe als de Watermeulen te Ottergem bleken gesloten.
Voor Cultuurverantwoordelijke Jasmina Buydens was dit alleszins een complete verrassing want deze 2 monumenten waren wel degelijk in het programma opgenomen.

Literatuur

Lieven Denewet, "Erpe-Mere: de grootste molengemeente in Vlaanderen!", in: Molenecho's, XXI, 1993, nr. 2, p. 72-87.
Aloïs Suys, "De Molenbeek vanaf haar oorsprong te Erwetegem tot aan haar uitmonding in de Dender te Gijzegem", s.d.
Raymond De Mol, "De Cottemmolen te Mere", in: Mededelingen van de Heemkundige Kring Erpe-Mere, 1993, nr. 3, p. 56-; nr. 4, p. 65-, 1994, nr. 1, p. 12-; nr. 2, p. 25-; nr. 3, p. 43-; 1995, nr. 1, p. 1 e.v.;
J. De Punt, "Erpe-Mere, molendorp", in: Verbond van de Kringen voor Heemkunde in Oost-Vlaanderen, 1999, nr. 2, p. 3 e.v.;
P. Bauters & R. Buysse, "De Oostvlaamse watermolens. Inventaris 1980", Gent, 1980 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 11);
P. Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1985 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
(L. Smet), "Erpe: watermolen "Cottem": molenaar viert gouden bruiloft", in: Molenecho's, IV, 1976, p. 35;
"Watermolen te Erpe-Mere", in: Molenecho's, XI, 1983, p. 261;
"Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Eerste aflevering. De arrondissementen Aalst en Dendermonde", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XIV, 1960, 3 (Gent, 1962);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 2. Gemeenten D-E", Rotem, Studiekring Ons Molenheem, 1998;
Robert Desart, "Les Moulins à Eau du Hainaut et des Flandres", Soignies, Lemaire, 1968, p. 88;
Johan De Punt, "De watermolens te Erpe-Mere", in: Molinologie, Periodieke uitgave van TIMS-Nederland/Vlaanderen, nr. 14, 2000, p. 22-28, ill., krt.
Info André van Cotthem, Merksem, 24.02.2010.
Mola, "Aantal asomwentelingen van Oost-Vlaamse molens in 2010", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 51.
De Mol R., "Het Hof Te Cothem of het Hof ter Sickelen te Erpe", Mededelingen van de Heemkundige Kring van Erpe-Mere, XXVII, 1987, 2, p. 21-26; 3, p. 41-50.

Persberichten
De Denderbode, 15 april 1888
De Denderbode, 6 maart 1902
De Volksstem, 21 juni 1910, p. 6
De Volksstem, 4 juni 1914
G. Spitaels, "Op bezoek bij 72-jarige molenaar Alfons Blondeel uit Erpe", in: Voor Allen, XXVII, 1975, nr. 28, p. 8
Joris Coppens, "Op zondag 11 september van 14u tot 18u. Open Monumentendag stelt molens open voor publiek", Het Nieuwsblad, 09.09.2011.
Joris Coppens, "Slechts 3 van de 5 monumenten toegankelijk. Veel belangstelling voor Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 11.09.2011.