Molenzorg
Ottergem (Erpe-Mere), Oost-Vlaanderen
Naam

De Watermeulen

Ligging Ruststraat 10-12
9420 Ottergem (Erpe-Mere)

westzijde
op de Molenbeek
300 m W v.d. kerk
kadasterperceel A646bis


toon op kaart
Geo positie 50.933754, 3.943291
Eigenaar Piet Vanwormhoudt
Gebouwd 1774 / 1868
Type Bovenslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Destijds ook oliemolen; watergevel met houten beslag
Gevlucht/Rad Metalen bovenslagrad diameter 2,40 m, breedte 1,60 m
Inrichting 4 maalstoelen (nog 3 aanwezig), 2 cilindermolens, graankuiser, menger
Toestand Vervallen, restauratie gepland
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
17.02.1994
Molenaar Na de restauratie
Openingstijden Op molendagen en op afspraak, tel. 0496.808775, e-mail: vanwormhoudt@telenet.be
<p>De Watermeulen</p>

Foto: Tobias Ceulemans, 12.07.2009  

Beschrijving / geschiedenis

De Watermolen van Ottergem is een korenwatermolen met metalen onderslagrad op de Molenbeek aan de westzijde van de Ruststraat (nr. 10-12).

Hij werd opgericht bij octrooi verleend door de Oostenrijkse keizerin Maria-Theresia op 1 september 1774 aan Jan Baptiste de Smet. Hij moest een jaarlijkse recognitie van 4 mud tarwe betalen aan de ontvanger-generaal van de Domeinen van Oost-Vlaanderen, baron Dons van Lovendegem. Tegen de oprichting werden bezwaren geuit door de heer van Ottergem. De aanvrager kon echter gemakkelijk aantonen dat er in Ottergem nog geen molens stonden en vele inwoners ondertekenden (vaak met een kruisje!) een steunschrift waarin de oprichting van deze watermolen als zeer nuttig werd geoordeeld.

De molen staat nog niet aangeduid op de Ferrariskaart (ca. 1775), maar wel - telkens zonder benaming - in de Atlas der Buurtwegen (ca. 1842), de topografische kaart van Vandermaelen (ca. 1850) en op de kadastrale kaart van P.C. Popp (ca. 1855).

Kadastrale beschrijving uit 1810: "il (un moulin à eau) est situé sur un petit ruisseau et n'a qu'un tournant. Il ne peut moudre que 6 mois de l'année à défaut d'eau vu à cause des glaces. Il est exploité par le propriétaire. Sa valeur peut être assimilée au 2/3 de celui d'Erondegem qui est évaluée à un revenu net de 192 francs. En conséquence j 'estime qu'il est d'un revenu net de 108 francs".

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: Cans Pierre Jacob, rentenier te Aalst
- 14.10.1833, verkoop: De Groot Charles, molenaar te Ottergem (notaris Van Loon)
- later, eigenaar: De Vuyst Marie Colette, herbergierster te Sint-Lievens-Houtem
- 06.02.1838, verkoop: Janssens-De Clercq Franciscus, molenaar te Ottergem (notaris De Vuyst)
- 06.05.1840, erfenis: Gijsels Carolus, molenaar te Ottergem (notaris De Vuyst)
- 10.10.1879, erfenis: a) Gijsels Jean-Baptiste, b) Gijsels Pieter, c) Gijsels Camiel, d) Gijsels Judocus, e) Gijsels Victor, f) Gijsels August en g) Gijsels Seraphine (overlijden van Charles Gijsels)
- 21.05.1901, deling: Gijsels Victor, molenaar te Ottergem (notaris De Vuyst - gebouwen van stoom- en watermolen)
- 18./08.1902, verkoop: Schellaert-Derde Jacob Charles, molenaar te Ottergem (notaris Eeman - "gebouwen van eenen graanmolen en afhangen, watermolen (en) olieslagerij")
- 02.03.1916, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Jacob Schelalert)
- 24.06.1919, deling: Schellaert-Baeyens René Médard, molenaar te Ottergem (notaris Meert)
- 19.11.1920, verkoop: De Sloover-Van Wassenhove Marcel, landbouwer te Nieuwerkerken en later molenaar te Ottergem (notaris Meert)
- 28.02.1922, verkoop: Van Wassenhove-De Smet Frans, landbouwer te Vlierzele en later molenaar te Ottergem (notaris Meert)
- 25.06.1957, gift: Van Wassenhove-Faket René Jan-Baptist, molenaar te Ottergem (notaris Meert - graanwatermolen)
- 06.10.1995, verkoop: Van den Branden Walter Gustaaf Margaretha Maria, conservator, te Gent (notaris  Meert)
- 2005, verkoop: Vanwormhoudt Piet

Na een herbouw in 1868 werkte de molen als graan- en oliemolen. Rond 1900 werd een stoommachine geplaatst. Na de verkoop in 1920 door René Schellaert werden de stoommachine en de olieslagerij verwijderd, zodat enkel de graanwatermolen overbleef. Een merkwaardigheid is dat de molen steeds (vrijwel) ononderbroken in bedrijf is geweest. Molenarin Julia Faket werkte er tot in 1994. Van de oorspronkelijke vier steenkoppels zijn er nog drie aanwezig: twee koppels (kunststenen) zijn nog in goede staat. Verder zijn er ook nog twee cilindermolens, een graankuiser en een menger.

Op 17 februari 1994 werd de molen beschermd als monument (met inbegrip van de maaluitrusting en de archeologische sporen van de stoommachine) en samen met zijn omgeving als dorpsgezicht.

Walter van den Branden uit Gentbrugge verkocht de molen met bijgebouwen in 2005 aan Piet Vanwormhoudt. Laatstgenoemde is van plan de molen, die ondertussen sterk vervallen is, grondig te laten herstellen.
Het metalen bovenslagrad met een diameter van 2,40 meter dreef op het laatst twee koppels kunststenen aan. Er zijn verder nog een cilindermolen, een haverpletter en een graankuiser.

Tijdens een vloed van de Molenbeek begin 2016, bleken de obstakels ter hoogte van het sluiswerk, zodanig groot te zijn dat de beek zich een tweede weg zocht langs de openbare weg. Het water stroomde onder de deur door de molen terug de beek in. Op dat ogenblik bevond het molengebouw zich volledig in het water. Er zijn ernstige grondverzakkingen waar te nemen aan de funderingen van molen en annex woonhuisje.
0m één en ander te vrijwaren heeft het Provinciebestuur van 0ost-Vlaanderen de hindernissen ter hoogte van het sluiswerk vveggenomen en werden de restanten van het oude waterwiel afgebroken en op de vaste oever gelegd. Hier hebben we geen verder nieuws over de toekomstplannen van de eigenaar.

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>De Watermeulen</p>

Foto: Thomas Piens, Zingem, 22.09.2006

<p>De Watermeulen</p>

Foto: Robert Van Ryckeghem, Koolkerke

<p>De Watermeulen</p>

Foto: Thomas Piens, Zingem, 26.05.2006

<p>De Watermeulen</p>

Foto: Thomas Piens, Zingem, 26.05.2006

<p>De Watermeulen</p>

Foto: Thomas Piens, Zingem, 26.05.2006

Bijlagen

Jaarlijks aantal asomwentelingen:

1994: 184.843
1995: 158.586
1997: 256.194
1998: 298.746
1999: 333.367
2000: 369.837
2001: 296.197
2002: 333.004
2003: 112.723
2004: 278.208
2005:     1.074
2006:           0
2007:           0
2008:           0
2009:           0
2010:           0
2011:           0
2012:           0
2013:           0
2014:           0
2015:           0
2016:           0
2017:           0

De Volksstem, 29 sept., 5 en 17 okt. 1920
Uit ter hand te koop. Een woonhuis met watermolen te Ottergem, Keer. Te bevragen bij René Schellaert te Ottergem.

Joris Coppens, "Slechts 3 van de 5 monumenten toegankelijk. Veel belangstelling voor Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 11.09.2011.
Erpe-Mere - Er was toch wel wat belangstelling voor Open Monumentendag in Erpe-Mere. Opvallend was wel dat heel wat bezoekers van buiten Erpe-Mere kwamen.
Zowel de Kasteelberg te Erpe als de watermolen 'Ten Broeck' en de Kruiskoutermolen kregen heel wat bezoekers over de vloer.
Er heerste toch wel wat ontgoocheling bij deze bezoekers omdat zowel de Cottemmolen te Erpe als de Watermeulen te Ottergem bleken gesloten.
Voor Cultuurverantwoordelijke Jasmina Buydens was dit alleszins een complete verrassing want deze 2 monumenten waren wel degelijk in het programma opgenomen.

Joris Coppens, "Defect rad watermolen veroorzaakt wateroverlast. Maar ook ophoging grond en woningbouw genoemd als oorzaak overstromingen", Het Nieuwsblad, 28.12.2012.
De watermolen in de Ruststraat te Ottergem is in niet al te beste staat. Foto JCE.
Ottergem -  Het rad van de eeuwenoude watermolen in de Ruststraat in Ottergem is beschadigd. Volgens Frans Arents, gepensioneerd diensthoofd Openbare Werken bij het gemeentebestuur hebben de recente overstromingen te maken met het gebrekkig functioneren van dat rad maar de eigenaar betwist dat.
De ‘watermeulen', die zou dateren van 1660, is één van de vele molens in molengemeente Erpe-Mere en was tot voor enkele jaren trekpleister tijdens Open Monumentendag. Maar de molen is in niet zo'n beste staat. Onder meer het rad is beschadigd. Volgens Frans Arents, gepensioneerd diensthoofd Openbare Werken bij het gemeentebestuur, hebben de recente overstromingen te maken met het gebrekkig functioneren van dat rad. ‘Grote overstromingen doen zich pas de jongste twee jaar voor, sedert de problemen met het rad.'
Suzanne Van Wassenhove, zus van de laatste actieve eigenaar-molenaar René, betwist die stelling. Zij ziet een andere verklaring voor de wateroverlast: ‘Het gebied rond de molen was vroeger een soort natuurlijk spaarbekken, dat vaak onderliep, maar door het ophogen ervan en de bouw van twee woningen kan het water geen kant meer op en loopt het de straat op.'
Renovatie gepland.
Piet Van Wormhout, huidig eigenaar van de molen, bevestigt dat er sinds eind 2010 schade is aan het rad. Maar hij heeft ook goed nieuws: er zijn plannen voor een volledige renovatie van de molen en het gebouw. ‘Het is mijn bedoeling om het gebouw en de molen volledig te restaureren en opnieuw operationeel te maken. Maar een concrete datum daarvoor is er nog niet want het subsidiedossier is nog niet rond.'
Ook volgens van Wormhout is de omgeving van de molen overstromingsgebied en ligt het kapotte rad niet aan de basis van de wateroverlast. Hij besluit met een positieve noot: ‘Dankzij het recent geopende waterzuiveringsstation is er opnieuw zuiver water in de Molenbeek en veel minder wrakhout en ander vuil.'

Literatuur

Archieven
Algemeen Rijksarchief Brussel, Financiële Raad, nr. 1898 (oprichting, 1774, dikke bundel)

Werken
J. De Corte, "De watermolen van Ottergem en de windmolen van Vlekkem (O.-Vl.)", in: Molenecho's, XXV, 1997, nr. 1, p. 25;
J. De Punt, "Erpe-Mere, molendorp", in: Verbond van de Kringen voor Heemkunde in Oost-Vlaanderen, 1999, nr. 2, p. 3 e.v.;
P. Bauters & R. Buysse, "De Oostvlaamse watermolens. Inventaris 1980", Gent, 1980 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 11);
P. Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1985 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
E. D(e) K(inderen), "De watermolen te Ottergem", in: Levende Molens, I, 1978, nr. 18, p. 272-273;
"Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Eerste aflevering. De arrondissementen Aalst en Dendermonde", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XIV, 1960, 3 (Gent, 1962);
Robert Desart, "Les Moulins à Eau du Hainaut et des Flandres", Soignies, Lemaire, 1968, p. 99;
Johan De Punt, "De watermolens te Erpe-Mere", in: Molinologie, Periodieke uitgave van TIMS-Nederland/Vlaanderen, nr. 14, 2000, p. 22-28, ill., krt.
H. Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 6. Gemeenten 0-R", Opwijk, 2006.
"Werken aan de watermolens", Mededelingen van de Heemkundige Kring van Erpe-Mere, jg. 56, 2016, 1, p. 47.

Mailberichten
Maarten Osstyn, Adegem, 17.11.2014.

Persberichten
De Volksstem, 29 sept., 5 en 17 okt. 1920
Joris Coppens, "Slechts 3 van de 5 monumenten toegankelijk. Veel belangstelling voor Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 11.09.2011.
Joris Coppens, "Defect rad watermolen veroorzaakt wateroverlast. Maar ook ophoging grond en woningbouw genoemd als oorzaak overstromingen", Het Nieuwsblad, 28.12.2012.


Laatst bijgewerkt: maandag 10 juli 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens