Windgatstraat

Op de eerste verdieping zien we dan de twee

Beschrijving / geschiedenis

In Lembeke stonden vroeger twee staakmolens: de Ooster- en de Westermolen. Enkel deze laatste blijft nog over. Hij is gelegen op de hoek van de Windgatstraat en Westermolenstraat, op 1 km ten westen van de kerk. Hier stond al een staakmolen in 1372. In een rolrekening (nr. 2068) van het Algemeen Rijksarchief Brussel lezen we: "Item van den scoren van der molen daermede soe was ghescoort als men de plate in dede. Dat si costen te voerene van Eustaes Auweels Ingelrams molen toten Waerscoot molene xij gr". De molen van Lembeke was in het bezit van de heren van Aveschoot. De familie Auweel, later Houweel geschreven, was eeuwenlang in het bezit van de heerlijk van Avechoot en Bardelaere, zoals de geschiedenis van Lembeke ons leert.

De huidige molen dateert van 1785. Hierbij werden vele balken hergebruikt: die zijn nu nog herkenbaar. Naast de molen stond vroeger een rosmolen. Rond 1845 werd Francis De Busscher eigenaar. De erfgenamen bleven in het bezit van de molen tot in 1933. In dat jaar werd de molen verkocht aan Jozef Vervynckt- Cocquyt. Deze bleef molenaar tot in 1963, maar in 1945 verkocht hij zijn molen aan graaf d'Alcantara de Saint-Gilles Gonzales. In 1973 werd de windmolen overgedragen aan de gemeente Lembeke (thans Kaprijke) en werd de molen beschermd als monument. In 1978 werd een aanvang gemaakt met de restauratie door de P.V.B.A. Cottenier uit Aalbeke. In 1980 liep dit werk ten einde. In de jaren 2000 werd de molen hersteld door 't Gebinte Molenbouw bvba (met Johan De Punt) uit Erpe-Mere. Thans (2010) zijn er nieuwe herstellingen nodig: onder andere aan de buitentrap en het balkon. Molenaar Eric Caeckaert laat de molen draaien op sommige zondagnamiddagen tijdens de zomermaanden en tijdens de molendagen.

Enkele technische aspecten

De Westermolen heeft een zadeldak dat met eikenhouten leien bedekt is. Het gelast stalen gevlucht van de molen bedraagt 23 m. Voor de restauratie van 1978 had de molen een geklinknageld stalen gevlucht van Verhaeghe uit Ruddervoorde. De askop is gegoten in de Kempische IJzergieterij en Smederij Van Aerschot te Herentals.
Er zijn twee Franse natuursteenkoppels.
De molen is uitgerust met een houten kruihaspel en is vrij zwaar om kruien.
De buitentrap hangt laag tegen de grond, maar raakt hem niet, omdat de molenberg mooi uitgelijnd werd.
De kruisplaten vertonen op sommige plaatsen grote scheuren.
De eerdere lichte vangbalk vertoont vele vierkante gaten, het gaat hier om een hergebruikte pestel van de vroegere pestelreden. Wipvang.
De zoldervloer is niet waterpas.
Het luiwerk wordt aangedreven via een varkenswiel op de voormolen. Deze nieuwe as drijft zowel het binnenluiwerk als het buitenluiwerk aan. Dit bevindt zich links in de molen. Het luik van het buitenluiwerk bevindt zich rechts.

Lieven Denewet, Eric Caeckaert, Maarten Osstyn

Foto: Koen Van Beversluys

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden

Vrijwillig molenaar Eric Caeckaert. Foto R. Van Ryckeghem, 16.10.2005

Toestand jaren 1960. Foto coll. Rob Simons, Sint-Huibrechts-Lille

Bijlagen

Jaarlijks aantal asomwentelingen.

1997: 25203
1998: 15794
1999: 18345
2000: 20565
2001: 20703
2002: 20047
2003: 18425
2004: 5782
2005: 18494
2006: 19472
2007: 19532
2009:   3548

Gevaarlijk sluikmalen tijdens de eerste wereldoorlog.
Engelstalige getuigenis door kleinzoon Pat Martens (e-mail d.d. 11.08.2008, pmk6001@yahoo.com)

My grandfather was, Camillus  Martens, born in Lembeke on 6 Dec 1873. Camillus (Camiel) parents were Joannes P. Martens (b. 7 Nov 1844 Oost-Eeklo) and Coleta Van Wynsberge (29 July 1844 Oost Eeklo). His wife, Maria Christina Martens (b. 2 Nov 1877 Lembeke) was the daughter of Petrus Franciscus Martens (b. 16 March 1836 Sleidinge) and Sophie Basselé (born 17 May 1842 Lembeke).
I am trying to learn the history of mills in Lembeke.  My grandfather is supposed to have had one on his (?) farm, and when the Germans came through in WWI and put a seal on the door, my grandfather found a way to remove the seal temporarily and run the mill late at night while his children were relayed up and down the road to watch for people passing by.  If they heard someone they ran back to the next child and the next one until one of the children reached my grandfather  and he would shut down the mill.  My dad said the mill was very noisy.  It was dangerous to run the mill after the seal had been put on the doors. If anyone could help me I would be very grateful.  Please forgive my lack of knowledge of the Flemish language.

Literatuur

N. Kerckhaert, Op bezoek te Lembeke: museum, duiventoren en een windmolen, in: Toerisme Oost-Vlaanderen, jg. 43 (1994), nr. 3, p. 53-56;
D.R., "De molen te Lembeke", in: Meetjesland, III, 1970, nr. 4, p. 1;
E. D(e) K(inderen), "De Westermolen te Lembeke", in: De Belgische Molenaar, LXX, 1975, p. 174-175;
O. Lippens, "Kroniek: De Westermolen - Lembeke gerestaureerd", in: Appeltjes van het Meetjesland, nr. 32, 1981, p. 257;
Paul Bauters, "Eeuwen onder wind en wolken. Windmolens in Oost-Vlaanderen", Gent, Provinciebestuur, 1985;
Paul Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1986 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
R. Tondat, "De laatste houten windmolens in het Meetjesland", in: Ons Meetjesland, I, 1968, p. 4;
F. Dirks, "Portret van een draaiende molen: de Westermolen te Lembeke", in: Natuur- en Stedeschoon, Antwerpen, jg. 63 (1994), nr. 1, blz. 31;
"Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Tweede aflevering. De arrondissementen Eeklo en Gent", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XV, 1961, 2 (Gent, 1962);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 4. Gemeenten K-L", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2002;
Els De Kinderen, "Nabeschouwing Oostvlaamse Molendag [Rupelmonde, Sint-Niklaas, Evergem-Wippelgem, Westermolen, Ertvelde], in: Levende Molens, jg. 8 (1986), nr. 10, p. 73-74, ill.;
Els De Kinderen, "Feest rond de herstelde Westermolen te Lembeke" in: Levende Molens, jg. 4 (1981), nr. 9 (7 mei), blz. 127-128, ill.;
Els De Kinderen, "De kijker op Oost-Vlaanderen - Lembeke", in: De Belgische Molenaar en Levende Molens, jg. 77 (1982), nr. 2 (februari), p. 37-38.
Persoonlijke mededeling Pat Martens, kleinzoon van molenaar Camillus Martens, molenaar te Lembeke.