Molenzorg
Zingem, Oost-Vlaanderen
Naam

Meuleke 't Dal

Ligging Alfred Amelotstraat 62
9750 Zingem

oostzijde
400 m N v.d. kerk
kadasterperceel B8
50° 54' 28.30" N
  3° 39' 14.62" E


toon op kaart
Eigenaar Provincie Oost-Vlaanderen
Gebouwd voor 1388 / 1625
Type Staakmolen met open voet
Functie Korenmolen
Kenmerken Eerder kleine staakmolen op hoge teerlingen, zadeldak.
Gevlucht/Rad Gelaste roeden, ca. 22 m
Inrichting Twee steenkoppels
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument, L: landschap,
24.01.1944 (M); 11.01.1977 (L); 30.07.1982 (molenhuis)
Molenaar Thomas Piens, Jo Bracke, Tim Arts
Openingstijden Elke eerste zaterdag van de maand, vanaf april tot september, 14-18 u., op molendagen en op afspraak, tel. 09 3424240 (Mola, Wachtebeke) of e-mail: mola@oost-vlaanderen.be
<p>Meuleke 't Dal</p>

Foto: Rob Simons, Sint-Huibrechts-Lille  

Beschrijving / geschiedenis

't Meuleke 't Dal is een eerder kleine houten korenwindmolen aan de oostzijde van de Alfred Amelotstraat (nr. 62), op 400 meter ten noorden van de kerk van Zingem

Deze kleine, open staakmolen, op hoge teerlingen, is ongetwijfeld een van de oudste nog bestaande staakmolens van Oost-Vlaanderen. Het bouwjaar situeert zich vermoedelijk in de eerste helft van de 14e eeuw. (Het jaar 1154, zoals soms vermeld, is ongeloofwaardig). De molen maakte deel uit van de bezittingen van de Sint-Baafsabdij te Gent. In 1388 vermelden de rekeningen van deze abdij onder de uitgaven van de rentmeester dat voor de "steenbalc" en voor twee balken voor de molen 2 ponden groot werden betaald en dat de balken nog in de kerk lagen... De molen onderging dus in 1388 een grondige herstelling. In 1566 zouden de protestanten er op de molendam hebben gepreekt. In de penningkohieren van 1572 wordt de molen vermeld als eigendom van de weduwe en van de erfgenamen van Jan van de Walle en de pachter was toen Jacob Zeeu, die er 8 Parijse ponden voor betaalde. Deze eigenaars bewoonden een pachthoeve die aan de Sint-Baafsabdij toebehoorde. Het zou nooit een banmolen geweest zijn.

Na de verwoesting tijdens de troebelen, werd de molen in 1625 mits octrooi herbouwd.

We zien de molen aangeduid op de volgende landkaarten:
- Frickxkaart 1712
- Ferrariskaart ca. 1775, met het bruin symbool van een staakmolen, zonder benaming en nog zonder het molenhuisje ernaast
- Atlas der Buurtwegen, ca. 1844, zonder naam, met het molenhuisje ernaast
- Figuratieve kaart van Vandermaelen, ca. 1850, met als naam "het Dael M(ol)en"
- Kadastrale kaart van  P.C. Popp, ca. 1860, met als naam "Thal moulin" en met het molenhuisje

Op 14 jarnuari 1743 verkocht Johanna Pieters Jansdochter, weduwe van de in 1742 gestorven Jan Hermessone, de "Coorenwintmolen genaemt de meulen 't Dal" met de molendam, 12 roeden groot, aan Benedictus Blondeau tegen 207 ponden groot.

In de "Gazette van Gend" van 22 januari 1798 verscheen de volgende verkoopsadvertentie: "Wordt op 27 januari en 10 februari 1798 openbaar verkocht in het voormalige Wethuys bij Pieter Amandus van den Dorpe in Zingem, onder de kopen XIV-XVII: de aldaar staande windmolen, genaamd den Molen ’t Dael, met molenhuis en ca. 271 roeden land. Actuele pachter, nog tot kerstavond 1798, is Judocus van M[u]yckensvelde (jaarpacht: 32-6-0 £ gr.).

En in de "Gazette van Gend" van 14 juni 1798: "Wordt te huur of te koop gepresenteerd: een welbeklante korenwindmolen, genaamd de Molen het Dal. Inlichtingen bij François van Wanzeele, koopman en voerman, en bij Pieter François van Lancker, landmeter".

De molen werd in 1834 slechts ondergebracht in klasse 3, met een kadastraal inkomen van 190 frank.

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: De Pauw Bernard, molenaar te Zingem
- later, erfenis: de erfgenamen (overlijden van Bernard De Pauw)
- 30.06.1869, verkoop: De Meester Jan-Baptist, molenaar te Zingem (notaris Amelot)
- 1879, testament (registratie op 26.12.1878): De Meester-Van Driessche Remi, molenaar te Zingem (notaris Amelot)
- 09.01.1909, verkoop: Amelot-Brunin Alfred Jean Louis, eigenaar te Zingem (notaris Amelot)
- 28.03.1953, erfenis: en de kinderen (overlijden van vrouw Brunin)
- 23.01.1966, erfenis: de kinderen: a) Amelot-Schmitz Fernand ALfred Pierre, de weduwe en de kinderen en b) Amelot-Jadot Robert Oscar Alfred Marie, te Sint-Martens-Latem (overlijden van Alfred Jean Louis Amelot)
- 27.12.1966, deling: a) Relecom-Amelot Pierre, directeur te Ukkel en b) Amelot-Fraeys Pierre Odon Alfred, eigenaar te Deurle ("hofstede en puinen van een oude windmolen")
- 01.03.1968, verkoop: t'Hooft-Dhont Carlo Remi, bediende te Zingem (notaris Van Schoote)
- 18.11.1999, verkoop: Provincie Oost-Vlaanderen

In 1913 nam muldersknecht Bruno Buckens (1866-1947) de pacht over. Zijn zoon Cyriel (1904-1990), gehuwd met Louise Duroi, volgde zijn vader op en bemaalde de molen tot in de lente van 1932. Eerder werd in de schuur bij de windmolen en mechanische maalderij ondergebracht, die werd aangedreven door een semi-dieselmotor ("gloeikopmotor"). Later werd deze aandrijving vervangen door een elektromotor.

De windmolen verviel en werd in 1952 in het kadaster omschreven als puin. Nochtans was de Meuleken 't Dal op 24 januari 1944 als monument beschermd, bekrachtigd door regenbesluit in 1946.

In 1968 werd de molen aangekocht door het echtpaar Carlos en Jozefa t'Hooft-Dhont van de erfgenamen Amelot. In 1968-1970 volgde een eerste onderhoudscampagna, waarbij onder andere een nieuw gevlucht werd aangebracht.

Een volgende, zeer ingrijpende restauratie (in feite werd zo goed als heel de molen vernieuwd), aangevat in 1975, werd uitgevoerd door molenbouwer Walter Mariman uit Zele onder leiding van architect Walter Snauwaert uit Oostende (°Ingelmunster 1928 - +Oostende 2011). Het uitzicht veranderde. De kap met lichte mansardevorm werd ingenomen tot een strakgelijnd kapellendak. Het gevlucht werd verlengd. De vroegere vierkante leien op de windweeg werden vervangen door eiken schaliën. De karakteristieke licht conische onderobuw rond de voet werd niet heropgebouwd, zodat sindsdien de teerlingen en gebinte zichtbaar zijn. De geel-blauwe kleuren werden gekozen door de nieuwe eigenaar en evenals het metalen vaantje op de makelaar verwijzen deze naar de mogelijke historische bindingen met de Gentse Sint-Baafsabdij.

Alhoewel voor de leek op het eerste zich geslaagd, gebeurde de restauratie niet volgens de regels van de kunst. Het mondde uit in een ernstig dispuut, in zoverre dat "Meuleke 't Dal" sindsdien amper had gedraaid. De molen is beschermd sinds 1944, het molenaarshuisje, een typische kleine en lage woning, sinds 1982. Teneinde de nog overblijvende windvang te vrijwaren, werden de omliggende percelen als landschap beschermd sinds 1977.

Op 18 november 1999 kocht de provincie Oost-Vlaanderen de windmolen aan, in het kader van het zogenaamde 'Landinrichtingsproject Leie en Schelde - Inrichtingsproject Meilegem-Zingem'. 'Meuleken 't Dal' bevindt zich op een uitgelezen plaats om binnen dit plan te fungeren als educatief steunpunt en uitkijkpost over gans de vallei. De inrichting en het beheer van de molen kunnen de educatieve doeleinden van het inrichtingsplan mee helpen ondersteunen door het opnemen van de molen in het wandelcircuit en zijn opvallende landschappelijke bijdrage in het geheel van het project. 'Meuleken 't Dal' heeft een uitermate grote landschappelijke, culturele en maatschappelijke waarde. De aankoop kadert binnen het milieu- en cultuurbeleid (in het bijzonder inzake molenpatrimonium en monumentenzorg) van het provinciebestuur en binnen de dynamische bijdrage tot het uitvoeringsprogramma van het Inrichtingsproject Meilegem-Zingem. In de eerste plaats dient de molen als didactisch element om het publiek te laten kennis maken met de hoogstaande ambachtelijke techniek van onze voorouders. 'Meuleken 't Dal' is ingepast in de museale werking van het Provinciaal Molencentrum Mola te Wachtebeke. Met de andere provinciale molens werd de molen ingeschakeld in didactische en toeristische molenthemagerichte dagarrangementen. De molen is opnieuw draai- en maalvaardig. Medewerkers van het Provinciaal Molencentrum zijn er de molenaars.

De molen is elke eerste zaterdag van de maand te bezoeken, van 14 tot 18 uur, van april tot september. Vrijwillig molenaar tot 2013 was Geert Desmet. Thans zijn dat Thomas Piens, Jo Bracke en Tim Arts.

In 2013 voert molenbouwer Boers & Peusens bvba uit Merelbeke de volgende onderhoudswerken uit: herstel van het schalieberd en vernieuwen van de eiken schaliën van het dak en luikapje. De leien werden behandeld door te koken in lijnolie. Dezelfde molenmaker voerde in juli 2016 een kleine herstelling uit aan het gevlcuht, zodat de molen weer vlot draait.

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

-----------------------------------

Over de nijverheid van 'Meuleken 't Dal' bleef een oud volksrijmpje bewaard, waarin de omliggende windmolens worden genoemd:

Meuleken Heurne maakt fatsoen
Meuleken Zingem (d.i. molen Ter Speelt) heeft wat te doen
Meuleke Voorde (d.i. wijk van Zingem) spant de koorde
Meuleke 't Dal maalt het al
Rijp of groene, 't heeft al te doene!

<p>Meuleke 't Dal</p>

Foto: Thomas Piens, Zingem

<p>Meuleke 't Dal</p>

Foto: Eric Plovyt, Ursel, 08.06.2013

<p>Meuleke 't Dal</p>

Prentkaart jaren 1960. Verzameling Ons Molenheem

<p>Meuleke 't Dal</p>

Prentkaart jaren 1940. Verzameling Ons Molenheem

<p>Meuleke 't Dal</p>

Prentkaart jaren 1920. Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

Jaarlijks aantal asomwentelingen:
1994:         1
1995:         0
2001:   3.534
2002: 20.872
2003: 51.895
2004: 67.739
2005: 66.349
2006: 68.558
2007: 49.416
2009: 72.927
2010: 65.097
2011:

Intekendatum: voorjaar 2001
Molen: Zingem (O.-Vl.), Meuleke 't Dal - staakmolen met open voet
Bouwheer & ontwerper: Provincie Oost-Vlaanderen
Opdracht: Draaivaardig maken door een aantal  (verborgen) gebreken aan te pakken en alle functies op punt te zetten
Toewijzing:'t Gebinte Molenbouw bvba, Erpe-Mere

Torie Mulders (pseudoniem van Hector Vindevogel), "De windmolens tussen Schelde en Leie", in: Handelingen van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk, XXII, 1946-1948, p. 46-107 (56).
't Meuleke 't al is tot nu toe ook van afbraak gevrijwaard en zal waarschijnlijk nog eeuwen blijven staan.

Persbericht. Johan De Ruyck, "Meuleken 't Dal krijgt vroegere glorie terug", Het Nieuwsblad, 19.01.2008.
Provincie subsidieert renovatie bijgebouwen van molen. 'Het is niet de gewoonte om cadeaus mee te brengen tijdens mijn Ronde van Oost-Vlaanderen', zei gouverneur André Denys bij zijn werkbezoek aan Zingem. 'Maar nu heb ik een provinciale subsidie mee van 85.000euro voor Meuleken 't Dal.'
Gouverneur André Denys zwaait met het wierookvat bij zijn werkbezoek tijdens zijn Ronde van Oost-Vlaanderen. 'Zingem is een verrassende gemeente die haar nadeel, de kleinschaligheid, weet om te buigen in een voordeel dankzij de mentaliteit van een stevige kmo. Zingem werkt goed samen met andere besturen en diensten, heeft steeds een overschot op zijn rekening, lost voorbeeldig zijn schuld af, heeft kwaliteitspersoneel en doet het uitstekend op vlak van groenbeleid, rioleringswerken en wegenbeheer.'
Maar de gouverneur komt niet met lege handen naar Zingem. De vervallen bijgebouwen aan Meuleken 't Dal - de molen zelf werd eerder al gerestaureerd - worden vanaf maandag in hun oorspronkelijke staat hersteld. Daarmee krijgt de molen zijn vroegere glorie terug.

Johan De Ruyck, "Meuleken 't Dal binnenkort open voor publiek. Unieke Zingemse windmolen bijna volledig gerestaureerd", in: Het Nieuwsblad, 23.02.2002.
Zingem - De kleinste houten windmolen van de provincie staat dichtbij zijn volledige restauratie. ,,Binnen de maand gaat Meuleken 't Dal open voor het publiek. Eerst nog op aanvraag, later op vaste uren. Vrijwilligers-molenaars zullen dan demonstreren dat de molen opnieuw maal- en draaivaardig is'', zegt Walter Van den Branden, de conservator van het provinciaal Molenmuseum.
Over Meuleken 't Dal werd al eens ten onrechte vermeld dat hij de oudste houten windmolen - een staakmolen of een standaardmolen in vakjargon - zou zijn van België en zelfs van Europa. ,,Dat klopt niet'', weet Walter Van den Branden. ,,Men zei dat hij zou dateren uit 1154 omdat de laatste molenaar Cyriel Buckens dat jaartal zou hebben zien staan op een plaat. Dat is onwaarschijnlijk want in die tijd werden nog de Romeinse cijfers gebruikt. Vermoedelijk zag Buckens 1754 want de 1 en de 7 geleken in die tijd op elkaar.''
,,Meuleken 't Dal dateert wellicht uit de veertiende eeuw, want de oudste vermelding vonden historici terug in de rekeningen van het jaar 1388 van eigenaar Sint-Baafsabdij Gent. Meuleken 't Dal is dus één van de oudste molens van Oost-Vlaanderen en van België. Wel zeker is dat hij de kleinste is van onze provincie. Hij staat ook in een mooi landschap en heeft een originele constructie met zijn hoge gemetselde blokken of teerlingen .''
Restauratie
Het staat vast dat Meuleken 't Dal in de loop der tijden talrijke keren verbeterd, veranderd en hersteld is geweest. Het binnenwerk bevat zelfs grotendeels stukken en onderdelen van andere molens. In 1968 was er al een gedeeltelijke restauratie. Dan heeft de molen enkele keren gedraaid. Van 1981 tot 1986 volgde een volledige restauratie met de bedoeling om Meuleken 't Dal opnieuw maalvaardig te maken. Een gerechtelijk conflict tussen de eigenaar en de aannemer maakte dat de molen ook nu niet verder kwam dan enkele rondjes proefdraaien.
Het dossier zat muurvast. Daarom kocht de provincie Meuleken 't Dal aan in 1999. Vorig jaar in april begon dan de laatste herstelfase om de molen draaivaardig te maken, om een aantal verborgen gebreken aan te pakken en om alle functies op punt te zetten. Als het weer een beetje meezit, dan zullen medewerkers van het Molenmuseum over een maand, en iedere vrijdag, bemalen. We pluizen nog een en ander uit rond wetgeving, verantwoordelijkheid en verzekering. Materie die we ook al bespraken in de provinciale molencommissie. Later willen we vaste uren aanbieden aan het publiek'', besluit Walter Van den Branden.
Meer info in het Molenmuseum op tel. 09-342.42.40.

Pierre Penninck, "Oost-Vlaamse Molendag op 1 oktober", Het Nieuwsblad, 16.09.2011.
Zwalm - Op zaterdag 1 oktober, tussen 10 en 18 uur, gooien tal van ambachtelijke molens opnieuw hun deuren open voor de Oost-Vlaamse Molendag. Vier provinciale molens zijn zelfs in volle werking. Je kan de windmolen Meuleken 't Dal (Zingem), de windmolen Fauconniersmolen (Lede), de windmolen Roomanmolen (Sint-Pauwels) en de watermolen Zwalmmolen (Munkzwalm) in volle actie zien. In de Zwalmmolen kan je snuisteren tussen oude molenboeken op de molenboekenmarkt.

Getuigenis van de heer Bernard Fragala, Diegem, 14.01.2012 (mailbericht)
Als kind ben ikin de late jaren jaren 1950 verschillende keren op vakantie geweest bij de familie Taerwe: een moeder en 3 zonen, waaronder Maurice en Leon. Deze familie bewoonde toen de molen en mijn vader Francesco Fragala werd er als kind voor de tweede wereldoorlog geadopteerd.

Fanny Lauwerier, "Open Monumentendag. Ontdek de historische parels van de Vlaamse Ardennen", Het Nieuwsblad, 28.08.2013.
In de Vlaamse Ardennen organiseren Ronse, Oudenaarde, Zwalm en Zingem activiteiten en stellen ze monumenten open ter gelegenheid van de 25ste editie van de Open Monumentendag, die plaatsvindt op zondag 8 september.
Zwalm is ook fier op zijn patrimonium en laat bezoekers kennismaken met de twaalf molens en dertien kerken die de gemeente rijk is.
In Zingem is Meuleken 't Dal, de kleinste staakmolen van Vlaanderen, open voor het publiek. Er zijn maaldemonstraties en op de molen is er een schitterend uitzicht over het omliggende Scheldeland.

Literatuur

Archieven
Stadsarchief Gent, Penningkohieren Zingem, 1572.

Uitgegeven bronnen
"Gazette van Gend", 22 januari 1798 of 3 pluviôse jaar VI (verkoopsadvertentie).
"Gazette van Gend", 14 juni 1798 of 26 prairial jaar VI.

Werken
Dierickx M., Geschiedenis van Zingem, Antwerpen, 1943, 1960.
De Preester E., Zingem in beeld, s.l., s.d.
De Potter F. & J. Broeckaert, Geschiedenis van de gemeenten der provincie Oost-Vlaanderen, reeks I, deel 1, Gent, 1864-1870.
Dhaene L., Boeren en burgeres, Sociale geschiedenis van het negentiende eeuwse platteland, Zingem 1796-1900, Zingem, 1986.
Lieven Denewet, "Integratie van molens in Vlaamse landinrichtingsprojecten" (Bocholt, De Moeren, Drongen, Eggewaartskapelle, Zingem, Opitter), in: Molenecho's, XXX, 2002, nr. 2, p. 64-79;
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 8. Gemeenten U-Z", Opwijk, Studiekring "Ons Molenheem", Opwijk, 2008.
Luc Goeminne, "Het bouwjaar van de windmolen te Zingem", in: Molenecho's, X, 1982, p. 259-260;
Stefaan Vroman, "Evolutie van de 10-jarige restauratie te Zingem (O.-Vl.)", in: Molenecho's, XVII, 1989, nr. 1, p. 15-19.
Paul Bauters, "Eeuwen onder wind en wolken. Windmolens in Oost-Vlaanderen", Gent, Provinciebestuur, 1985.
Paul Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1986 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25).
Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Derde aflevering. De arrondissementen Oudenaarde en Sint-Niklaas", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XVI, 1962, 2 (Gent, 1963).
R. Hoeben, " 't Meuleke 't Dal te Zingem (O.-Vl.). (Portret van een draaiende molen).", in: Natuur- en Stedeschoon, jg. 57 (1988), nr. 5, p. 27-28.
John Verpaalen, "Molennieuws van her en der [Zingem, Balegem, Grand-Leez, Sint-Lambrechts-Woluwe en Wildert], in: "Levende Molens", jg. 8 (1986), nr. 8, p. 62-63.
Els De Kinderen, "Enkele belangrijke restauraties nader bekeken [Arendonk: Toremansmolen; Meerhout: Prinskensmolen; Gistel: Oostmolen; Zingem: Meuleke 't Dal]", in: Levende Molens, jg. 4 (1981), nr. 20 (22 oktober), p. 274-275.
C.T., " 't Meuleke 't Dal' te Zingem. Vernield, hersteld, bewaard..." in: Toerisme in Oost-Vlaanderen, Tweemaandelijks tijdschrift, Gent, jg. 23, 1974, p. 60-61.
G. Declercq (red.), "Ganda & Blandinum. De Gentse abdijen van Sint-Pieters en Sint-Baafs", Gent, 1997;
G. Holaert, "-t Meuleken -t Dal. Een parel van het Zingems verleden", (Zingem), (2004), (onuitgegeven handschrift), 18 p.
Provinciaal Molenmuseum, "Meuleken -t Dal. Windmolen te Zingem", Gent, (2000), 8 p. (brochure);
W. Van den Branden, "Meuleken -t Dal, maalt het al", Wachtebeke, Mola, (2006), (4 p.).
Mola, "Aantal asomwentelingen van Oost-Vlaamse molens in 2010", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 51.
Torie Mulders (pseudoniem van Hector Vindevogel), "De windmolens tussen Schelde en Leie", in: Handelingen van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk, XXII, 1946-1948, p. 46-107 (56).
Mailbericht Bernard Fragala, Diegem, 14.01.2012.

Persberichten
Johan De Ruyck, "Meuleken 't Dal binnenkort open voor publiek - Unieke Zingemse windmolen bijna volledig gerestaureerd", in: Het Nieuwsblad, 23.02.2002.
Johan De Ruyck, "Meuleken 't Dal krijgt vroegere glorie terug", Het Nieuwsblad, 19.01.2008.
Johan De Ruyck, "Meuleken 't Dal binnenkort open voor publiek. Unieke Zingemse windmolen bijna volledig gerestaureerd", in: Het Nieuwsblad, 23.02.2002.
Pierre Penninck, "Oost-Vlaamse Molendag op 1 oktober", Het Nieuwsblad, 16.09.2011.
Fanny Lauwerier, "Open Monumentendag. Ontdek de historische parels van de Vlaamse Ardennen", Het Nieuwsblad, 28.08.2013.

Mailberichten
Tim Arts, 11.08.2016, 20.08.2016.


Laatst bijgewerkt: zaterdag 20 augustus 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens