Molenzorg
Grimbergen, Vlaams-Brabant
<p>Liermolen<br />Kloostermolen<br />Voorste Molen</p>
Foto: Frans Van Bruaene, Laakdal, 18.02.2007
Naam

Liermolen
Kloostermolen
Voorste Molen

Ligging Vorststraat 8
1850 Grimbergen

op de Maalbeek
kadasterperceel C165
LC 150.31 O en 180.71 N


toon op kaart
Eigenaar Gemeente Grimbergen
Gebouwd Voor 1341 / 17de eeuw / 1762
Type Onderslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Mooi gebouw uit bak- en zandsteen
Gevlucht/Rad Metalen onderslagrad
Inrichting Nog aanwezig
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
09.07.1980
Molenaar Johan Boulanger, personeel van het Museum voor de Oudere Technieken
Openingstijden Museum voor de Oudere Technieken, tel. 02 270 81 11; het bijbehorend café: tel. 02 269 76 90. Maaldemonstraties: april-sept.: 1ste en 3de zaterdag van de maand; okt.-maart: eerste zondag van de maand telkens van 14 tot 18 uur
Internet bron

Liermolen
Kloostermolen
Voorste Molen

Beschrijving / geschiedenis

De Liermolen is een watermolen met een metalen onderslagrad aan de Vorststraat (nr. 8) op de Maalbeek in Grimbergen. De molen is genoemd naar de heren van Lire, die in 1341 hun watermolen aan de Witheren van de abdij van Grimbergen verkochten.

Het is niet zo gemakkelijk te bepalen welke de oorspronkelijke Lier­molen was, ofwel die in de Vorststraat waar Van Deuren molenaar was, of die aan de Tommenmolenstraat waar De Bontridder mole­naar was. De huidige Tommenmolen werd eerst ook Liermolen geheten.

Voor zover we weten is er voor de eerste maal sprake van een molen van Liere in 1341. Daniël van Lire en zijn dochter Kathelijne verko­pen aan de abt van de abdij van Grimbergen, Wouter van Marcq, de molen van Liere met toebehoren. De oorspronkelijke brief waar­ aan nog twee zegelfragmenten in bruinrode was hangen, berust in het abdij-archief. Van deze brief zijn er minstens 3 bekrachtigings-of vidi­musbrieven van Diederick, abt van Dielegem. Eén vidimus is van 1341, de twee andere van 1346. Zoals men bezorgd was om over vis te beschikken, zo ijverde men ook om het graan zelf te kunnen maJen.

De watermolen van Lier stond voor de  poort van de abdij. Volgens de kaartboeken van 1696 en 1699 stond de oude poort in de klooster­muur ongeveer op de plaats waar de Rijkenhoekstraat naar het hof van Charleroy afbuigt. In de boedellijst van 1545 beschrijft abt A. Spira de molen: «Item des Godshuis watermolen geheten de Lier­molen met zijn grootte en met een hoefke daarachter aan gelegen ko­mende op de molenberm met een zijde en met de tweede zijde aan hof toebehorende de pitaolie (van de abdij) en met de derde tegen 't hof of pachthof van wijlen Die Kempeneers, ook met een hoek ko­mende en gaande naar  de weg in de Wezenhage en met de vierde zijde komende op de beek en de hof  met veel 'abeelen' bezet aan 't Godshuis toebehorende, waarin een huis plag te staan hetwelk de was­serij van het klooster was». Dus ergens nabij de watermolen, noord­- of zuidwaarts van de beek, aan de oevers van de vijver stond een abe­lenbos met een huis, de 'wasserij'. Toen was het water nog helder en werd de was in de beken en rivieren gedaan.

Nergens lezen we dat de abdij de Liermolen verkocht heeft, zodat de molen die door Daniël van Lire aan de abdij werd verkocht, wel degelijk de huidige Liermolen is geweest.

Om het malen van de molen beter te kunnen besturen en om het wa­ter van de beek te leiden, werd er geijverd om de dam langs de vij­vers in het bezit te krijgen. Misschien werd de loop van de beek toen ook veranderd. Volgens latere registratie van een akte uit 5 augustus 1444, hadden de schepenen van Brussel de dam gelegen tussen de kloostervijvers en de Molenbeek aan de kloosterlingen toegewezen.

In 1575 sloot abt Gerard van Campenhout een contract af met Dirik Verrnasen over het verleggen van de molenweg van aan de 'klooster­ molen' (Liermolen) tot aan de Stenen Brug. Dit is de brug op de Rijkenhoek.

Eeuwenlang bleef de Liermolen het eigendom van de abdij en maal­de het graan van het klooster, tot de Franse Republiek er de hand op legde. Wie de molen eerst in bezit kreeg weten we niet. Aangezien Boucqiau het nabijliggende goed zoals de weide van het hof te Lier en de Diepe Boomgaard kocht, mogen we veronderstellen dat hij ook de Liermolen niet liet ontsnappen. Bewijzen hebben we hier echter niet van.

We nemen aan dat de Liermolen  samen met de Steenpoel (huidig park van Overschie) één geheel uitmaakte. De dreef die nu van aan de Lier­molen rechtdoor naar het  kasteel loopt, bestond toen niet. De weg naar de Steenpoel en het Wezenhagenveld kromde aan de westkant van de molen schuin over de huidige  boomgaard naar  het kruispunt bij de SteenpoeL Van hieruit liep er wel een voetpad naar  de Snoek­ gracht. Achter de Steenpoel (nu het kasteel), maar meer zuidwaarts, liep de Kruipstraat; deze  weg werd verlegd  bij het bouwen van het huidige kasteel. Langs die straten werd gescheiste steen vervoerd.

De oudste vermelding in het kadaster geeft  graaf Van Overschie als eigenaar van de Liermolen aan. In 1856 werd de molen vererfd en bleek eigendom van de familie Van Overschie. Na  1856 was baron August Karel van Overschie de eigenaar, en na zijn dood zijn wedu­we en de kinderen. In 1878 en 1877 werd alles weer vererfd en de Lier­ molen kwam op naam van baron August Jozef Ghislain, senator. Hij overleed op 3 december 1877. Zijn echtgenote Carolina de Nesselro­ de volgde hem naar  de eeuwigheid in 1881. Ze hadden drie kinderen: Arthur Henri van Overschic van  Neerijse, die overleed te Parijs op 17 augustus 1881; Valentine stierf te Grimbergen op 7 maart 1923 en op 8 februari 1950 stierf Isabella.

Op 5 december 1882 werd alles verkaveld op naam van de twee zusters Va­lentine en Isabella. Valentine liet de tocht van de helft van haar goe­deren over aan haar zuster lsabella, maar de blote eigendom ging naar haar neef baron Antoine van Overschie, geboren te Vyle Tharoul op 18 februari 1896. Deze overleed  te Warzée op 2 augustus 1942. Hij liet de helft van de molen en al zijn goederen te Grimbergen aan  zijn weduwe Jeanne Marie de Marimont de la Vallée de Pimodan, gebo­ren te Boulogne Billancourt (Seine) op 12 augustus 1895. Ze bewoonde met haar kinderen het kasteel van Beaumant te Warzée (par Seny) (15). Na de dood van juffrouw de barones Isabella ging de eigendom gedeeltelijk over naar de weduwe van baron Antoine en hun vier kinderen. Zij waren de eigenaars van de Liermolen in de jaren 1950. De molen zelf bleef sinds eeuwen zijn oud karakter dragen. Er staan jjaartallen te lezen: 1761 aan de westgevel en 1759 op de pijler van de kleine deur die toegang geeft  tot de brug naast het rad. Deze jaar­ tallen wijzen op herstellingen die aan het gebouw gedaan werden. De molen zelf is veel ouder en maalt nog als in lang vervlogen dagen. Ook binnenshuis heeft alles nog een antiek karakter. Vooral de gro­te marmeren schouw brengt de gedachten naar het verleden. Hoe­ veel geslachten hebben zich daar opgevolgd en tijdens de lange winteravonden gezellig gekeuveld. Tijdens de jongste oorlogsjaren was de molen een toevluchtsoord daar er in stilte moest gemaald worden om de mensen wat brood te verschaffen.

De lijsten van de rnaalders berusten in het gemeentearchief, doch ze beginnen pas in de zeventiende eeuw. De eerste bekende abdijmole­naar was Nicolaas Servaes die op 10 mei 1660 overleed. Er wordt echter niet vermeld  op welke molen hij verbleef. Het kan zowel de Liermo­len als de Tommenmolen zijn. Deze laatste behoorde sinds 1575 aan de abdij toe.

Op 10 augustus 1719 overleed Hendrik de Smet, weduwnaar van Ca­ tharina van Praet, 'onze maalder van de eerste molen nabij de vij­vers'. Dit is klaarblijkelijk de Liermolen. Op 10augustus 1728 overleed Hendrik Servaes, weduwnaar van Petronelia van Dam, 'maalder van onze tweede molen'. Dit is de Tommenmolen. Soms werd de Lier­molen ook 'tweede molen' genoemd, maar dan begon men te tellen vanaf de 's-Gravenmolen.

Op de Maalbeek had de abdij twee molens, een derde stond op de Tangebeek. De sporen ervan zijn nog te zien aan het Hellegat in de Oude Schapenbaan. In het molenhuis woonden dus families; mo­gelijk ging de molen over van vader op zoon. De familie Hendricks was de laatste molenaarsfamilie voor het einde van het Ancien Régi­me. Cornelius Hendricks huwde  in 1753 met Anna de Keyzer. Uit dit huwelijk werden elf kinderen geboren. Twee ervan werden priester: Petrus Jozef  trad in de abdij van Grimbergen en werd priester op 9 april 1791. Hij was geboren op 20 november 1766 en stierf op 24 no­vember 1808, toen hij onderpastoor van Grimbergen was. Zijn broer Cornelius Augustinus werd geboren op 4 november 1771 en werd nor­bertijn in de abdij van Ninove. Hij overleed in het molenhuis bij zijn moeder op 31 juli 1804. Twee dochters werden kloosterling: Joanna Maria werd begijn te Dendermonde en later te Mechelen. Maria­ Theresia ging binnen bij de norbertinessen te Tussenbeek-Serskamp. Na de afschaffing van het klooster door Jozef ll kwam ze terug bij haar moeder. Een  zoon, Frans Gerard Hendricks trouwde op19 februari 1800 - in de Besloten Tijd - met Petronelia Vervoe, dochter van de apotheker van de abdij. Zij gingen boeren op  de Biesthoeve, waar pachter Van der Elst vertrokken was. Een andere zoon, Corne­lis werd op 3 april 1797 gekozen tot vrederechter van het toenmalige kanton Grimbergen en dit met medewerking van al de goede burgers die wilden verhinderen dat de afvallige Jumini zou gekozen worden. Vrederechter Hendricks heeft veel goed gedaan voor de priesters en de burgers. In 1802 werden  de kantons weer veranderd en Wol­vertem  werd  dan hoofdplaats van het kanton. Cornelis Hendricks woonde toen  te Wolvertem. In maart 1802 werd hij tot vrederechter herkozen. Hij was in al de gemeenten bekend als een voorzichtig en rechtschapen man.

Na de familie Van der Jeught kwam de familie Van Deuren op de Liermolen. Deze familie was van vaders kant afkomstig van Strombeek-Bever.

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: d'Overschie de Neerijsche baron August Maria Christiaan, te Brussel
- 30.01.1855, erfenis: d'Overschie baron Auguste Carolus (overlijden van Auguste Marie Christiaan)
- 03.12.1877, erfeni:s de weduwe en kinderen (overlijden van August Carolus d'Overschie)
- 05.12.1882, erfenis: a) d'Overschie de Neerijssche barones Valentine Carolina Emmanuelle, eigenares te Brussel en b) d'Overschie de Neerijsche Isabelle Josephina, eigenares te Brussel (notaris De Doncker)
- 07.03.1923, erfenis: a) d'Overschie de Neerijsche baron Antoon (voor 1/2 naakte eigendom), eigenaar te Grimbergen en b) d'Overschie de Neerijsche barones Isabelle Josepha (voor 1/2 naakte eigendom en voor 1/2 vruchtgebruik), eigenares te Grimbergen
- 1949, erfenis: a) d'Overschie de Neerijsche baron Antoon, de weduwe en kinderen en b) d'Overschie de Neerijsche barones Isabelle Joséphine, eigenares te Grimbergen (overlijden van Antoon d'Overschie de Neerijsche
- 08.02.1950, einde vruchtgebruik: d'Overschie de Neerijsche baron Antoon, de weduwe en kinderen (overlijden van Isabelle, geboren de Raricourt de la Vallée de Pimodon)
- 17.08.1962, ruil: Naamloze Vennootschap tot Exploitatie van Immobiliën "Matexi", te Meulebeke (notaris Timmermans en Possoz)
- 18.04.1973, verkoop: Grimbergen, de Gemeente (akte burgemeester)

De Liermolen en zijn unieke site werden in 1962, met instemming van het gemeente­bestuur van Grimbergen, aan immobiliënmaatschappij Matexi uit Meulebeke verkocht met het oog op verkaveling. In 1972 besloot de gemeenteraad tot aankoop van de Liermolen en 1 ha 22 ca aanpalend land, tegen een prijs van 10 miljoen frank, om de molenconstructie tegen aftakeling te redden en in zijn functie in vertrouwd landschap te doen herleven. Hij werd grondig  - volgens sommigen al te grondig - gerestaureerd en werd beheerd door de v.z.w. Heem­schut. De Liermolen herbergt thans een deel van de verzameling van Het Museum voor de Oudere Technieken (MOT).

De huidige gebouwen stammen gedeeltelijk uit de 17de eeuw en werden verbouwd in 1759 en in 1762 (het jaartal prijkt op de gevel).
De Liermolen is opgetrokken in witgekalkte bak- en zandsteen.

Hij was tot einde 1971 bewoond en werd in 1977 hersteld. Sinds 1980 is hier de afdeling malen van hett Museum voor de Oudere Technieken (MOT) in odergebracht. De bedrijfsklare korenmolen heeft een intact binnenwerk.

Vrijwillig molenaar Johan Boulanger (in dienst sinds april 2012) laat de molen draaien: in april-september: elke eerste en derde zaterdag van de maand van 14 tot 18 uur (op molendagen vanaf 10 uur) en in oktober-maart elke eerste zondag van de maand van 14 tot 18 uur. Op weekdagen laat het personeel van het Museum voor de Oudere Technieken de molen op aanvraag draaien voor groepen.

Molenbouw Wieme uit Machelen-Zulte voerde in 2016 belangrijke onderhoudswerken uit.

De Liermolen kreeg een nieuw waterrad, een vernieuwd hellewiel en nieuwe sluizen. Het bedieningssysteem van de sluizen is nu weer historisch correct, zoals het tot in de jaren 1970 aanwezig was.

Aan de buitenkant werden het waterrad, de sluizen en de lagering hersteld en deels vernieuwd. Het waterrad dateerde van 1934 en werd sindsdien geregeld schoongemaakt en geschilderd. Desondanks werd het rad aangetast door corrosie. De molenaar had al op twee plaatsen al winkelhaken gelast om het doorbuigen onder belasting tegen te gaan. Op het laatste hoorde de molenaar het rad kraken als er gemalen werd onder zware belasting. Het rad vervormde dan zelfs onder de waterdruk. Er bestond zelfs gevaar dat het waterrad zich in de molengevel zou boren. De werken waren dus heel noodzakelijk.

Het rad werd gedemonteerd en naar de werkplaats van de molenbouwer in Machelen-Zulte vervoerd. Daar werd een exacte kopie gemaakt. Enkel de as, de gietijzeren rosace en de ringen van de trekstangen zijn nog de originele. Alles werd verzinkt en opnieuw gemonteerd.

Ook de sluisdeuren waren aan vervanging toe. Op 8 februari 2016 bezweek de lossluis onder de druk van het water en de losse schotplanken verdwenen in het woeste sop van de Maalbeek. Twee van de zes planken kon de molenaar nog terugvinden, de andere konden verder varen...

Aan de binnenkant werden het hellewiel, de meelgoot, de middenstijl, de steenzolder en de steenkisten (met gebruik van naaldhout zoals voorheen) gerenoveerd. Het hellewiel werd gedemonteerd en voorzien van nieuwe kammen. Molenaar Johan legde de molenstenen open en scherpte ze met enkele molenaarscursisten die dat stukje vakmanschap absoluut niet wilde missen.

Het herstelde rad, de sluisbalk en sluisdeuren werden op 13 juli geplaatst. De lossluis is opnieuw voorzien van een typische, streekgebonden grote ophaalhefboom, zoals die tot in de jaren 1970 aanwezig was. Dat systeem komt veelvuldig voor in de omgeving van Brussel. De firma Wieme plaatste op 14 juli de velg van het rad en het vernieuwde hellewiel. Een dag later volgden de schoepen en de trekstangen en de nieuwe steenkisten en -deksels. Op 15 juli kon het rad al draaien, onder het toeziend oog van ondermeer Ring TV, en amper enkele dagen later kon het keurig uitgevoerde werk al opgeleverd worden.

De werken werden in april-juli 2016 uitgevoerd voor 56.712,70 euro, waarbij de gemeente Grimbergen een erfgoedpremie van 80% van het Agentschap Onroerend Erfgoed kon bekomen. Wieme heeft bijzonder mooi werk afgeleverd. Het rad draait als een zonnetje en het gebonk van het hellewiel is met de herstelling en de nieuwe kammen voorgoed van de baan. Vanaf zaterdag 6 augustus kon het publiek opnieuw maaldemonstraties aan de Liermolen meemaken.

Op zaterdag 1 oktober 2016 kreeg de molen op de site van de Tombeekmolen in Overijse het kenteken “Actieve Molen 2016” uitgereikt. Deze nominatie gebeurde door het Molenforum Vlaanderen vzw (www. molenforumvlaanderen.be)  op basis van de volgende criteria: de molen als gebouw (uitzicht, toestand), de werking als molen (draaien en malen) & de inzet van de molenaar, de toeristische ontsluiting en de gelegenheidsactiviteiten.

Lieven DENEWET, Daniël. DELESTRE & Herman HOLEMANS

<p>Liermolen<br />Kloostermolen<br />Voorste Molen</p>

Foto: Marleen Leonard, 21.12.2008

<p>Liermolen<br />Kloostermolen<br />Voorste Molen</p>

Foto: Frans Van Bruaene, Laakdal, 18.02.2007

<p>Liermolen<br />Kloostermolen<br />Voorste Molen</p>

Foto: Robert Van Ryckeghem, 09.05.2004

<p>Liermolen<br />Kloostermolen<br />Voorste Molen</p>

Foto: Archief Gazet van Antwerpen (anno 1954)

<p>Liermolen<br />Kloostermolen<br />Voorste Molen</p>

Toestand in de jaren 1960.

Bijlagen

JHP, "Water putten aan Liermolen", in: Het Nieuwsblad, 08.09.2010.
Grimbergen - Op de Open Monumentendag op zondag 12 september kan je van 10 tot 18 uur water putten aan de Liermolen en je gewicht in drinkwater winnen. In de Liermolen verneem je meer over het belang van de waterput en zie je hoe de watermolen draait. Er is ook een fototentoonstelling met waterputten uit de regio en je kan er zien hoe graan gemalen wordt. Afspraak aan het Museum voor Oude Technieken, Liermolen, Vorststraat in Grimbergen. Inkom is gratis. Er is ook een bewegwijzerde wandeling met ‘De Maalbeek als monument' tussen de ‘s-Gravenmolen en Oyenbrugmolen.

Robby Dierickx, Dimitri Berlanger, "Man schiet caféganger met jachtgeweer kogel door de schouder. Banale ruzie mondt uit in schietpartij", Het Laatste Nieuws, 25.07.2014.
Patrick Van Herrewegen toont zijn schotwonde. Hij beseft dat hij veel geluk heeft gehad. - Foto Galicia
Bij een schietpartij op de parking van brasserie De Liermolen in Grimbergen is vorige week woensdag een man zwaargewond geraakt. De dader schoot met een jachtgeweer een kogel door de schouder van Patrick Van Herrewegen (54), die veel geluk heeft gehad. De schutter werd inmiddels vrijgelaten, maar staat onder elektronisch toezicht.
De feiten speelden zich vorige week woensdag in de vooravond af, maar geraakten nu pas bekend. Patrick Van Herrewegen uit Grimbergen was samen met zijn vrouw Santana en enkele kennissen iets aan het drinken op het terras van brasserie Liermolen in de Vorststraat om het begin van hun vakantie te vieren. Omstreeks 17 uur schoof K., eveneens uit Grimbergen, samen met zijn hond mee aan tafel. Hij kende de kennissen waarmee Patrick op het terras zat. "Aanvankelijk was het heel gezellig", doet Patrick Van Herrewegen het verhaal. "Maar naarmate K. wat meer Duvels dronk, begon hij zich agressiever te gedragen."
Volgens Santana gaf de man heel wat seksistische opmerkingen over de aanwezige vrouwen. "Ik vroeg K. ermee te stoppen, maar dat deed hij niet", gaat Patrick verder. "Daarop heb ik de leiband van de hond losgemaakt in de hoop dat K. zou vertrekken. Hij zette zich meteen recht en liep achter het beestje aan. Hij riep me echter wel nog toe dat hij me zou vermoorden indien hij zijn hond niet terug zou vinden."
Harde knal
Wat later keerde K. met zijn wagen terug. Van op de parking wenkte hij Patrick. "Ik dacht dat hij me kwam zeggen dat hij zijn hond teruggevonden had, maar toen ik dichterbij kwam, haalde hij plots een jachtgeweer uit zijn wagen. Ik probeerde hem meteen te kalmeren, maar dat lukte niet. Toen ik me met mijn handen in de lucht omdraaide en opnieuw richting het terras wandelde, hoorde ik een harde knal. Meteen voelde ik een pijnscheut in mijn schouder en begon ik te bloeden. De kogel was door mijn schouder gegaan. Mijn vrouw heeft alles gezien en was in shock."
Sleutelbeen versplinterd
K. sprong meteen zijn wagen in en vluchtte weg. Hij kon vrijwel onmiddellijk opgepakt worden en werd aangehouden. Gisteren moest de man, die zelf ook 54 jaar oud is, voor de raadkamer verschijnen. Die liet hem inmiddels vrij, maar hij staat wel onder elektronisch toezicht.
Ondertussen is  Patrick aan de beterhand. Hij beseft dat hij geluk heeft gehad. "Had de kogel iets meer naar links geweest, dan was ik er niet meer", klinkt het. "Mijn sleutelbeen is versplinterd, maar ik kan mijn arm en vingers nog bewegen.
Uiteraard leef ik nu in angst, maar vooral mijn vrouw heeft schrik. Wat als ze de man binnenkort tegenkomt?"

JHW, "Ambitieus investeringsprogramma", Het Nieuwsblad, 06.12.2014.
Grimbergen - Precies 64,5 miljoen euro. Dat is het investeringsbudget voor de komende zes jaar in Grimbergen. Daarvan is gaat ook een groot deel naar de uitvoering van het Masterplan van Strombeek-Bever. (...)
Staan nog op het lijstje van investeringen: (...)
het bouwkundig erfgoed in stand houden of heropbouwen (vliegtuigloodsen, Charleroyhoeve, schuur Liermolen, restauratie beiaardkabine)

Joris Herpol, "Grimbergen restaureert oude watermolen", Het Nieuwsblad, 02.04.2016.
Foto: jhp
Grimbergen - De maaldemonstraties in de Liermolen zijn omwille van stabileitsproblemen aan het waterrad al een tijd stilgelegd, maar Grimbergen zal nog voor de zomervakantie het beschadigde rad laten restaureren. Kostprijs: 56.000 euro.
De Liermolen is een oude graanwatermolen die sinds enkele decennia in het bezit is van de gemeente. Het Museum voor de Oudere Technieken organiseert in de molen nog regelmatig demonstraties, maar die moesten worden gestopt.
Schepen van Erfgoed Marc Van Godtsenhoven (Groen) legt uit: “Het rad aan de Liermolen, dat dateert van 1934, is aan dringende herstelling toe, omdat gebleken is bij maaldemonstraties dat het rad instabiel is geworden. Er bestond dus gevaar dat het rad zich in de gevel van de Liermolen zou boren.”
“De molen is nu onderdeel van het Museum van de Oudere Technieken”, gaat Van Godtsenhoven verder. “In het molengebouw bevinden zich ook een tentoonstellingsruimte, een authentiek bakhuis en een herberg. We willen in de molen zo spoedig mogelijk weer maaldemonstraties kunnen geven”, besluit de schepen.

Redactie Goeiedag, "Liermolen nog dit voorjaar gerestaureerd", goeiedag.be (30.03.2016)
De gemeente Grimbergen gaat de Liermolen nog dit voorjaar laten restaureren. Deze oude graanwatermolen dis sinds enkele decennia in het bezit is van de gemeente. Omdat sommige delen van het mechanisme in slechte staat verkeren, is een renovatie broodnodig.
Een eerste vermelding van de Liermolen dateert al van 1341 wanneer de molen verkocht werd aan de abdij van Grimbergen. Hij bleef tot in de jaren 1970 actief. Toen werd het gebouw door de gemeente aangekocht en gerestaureerd.
De molen is nu onderdeel van het Museum van de Oudere Technieken dat er nog geregeld demonstraties organiseert. In het molengebouw bevinden zich ook een tentoonstellingsruimte, een authentiek bakhuis en een herberg.
“Het huidige waterrad werd in 1934 geplaatst en sindsdien geregeld schoongemaakt en geschilderd”, legt burgemeester Marleen Mertens (CD&V) uit. “Dit kon echter niet voorkomen dat het toch aangetast werd door corrosie. De toestand van het rad is nu zo slecht dat het tijdens het malen vervormt onder de waterdruk. Zonder rad kan de molen niet malen en de werken zijn dan ook noodzakelijk. De sluizen werden in het verleden niet naar behoren gerestaureerd en verkeren ook in slechte staat.”
Aan de buitenkant zullen het waterrad, de sluizen en de lagering hersteld en deels vernieuwd worden. Aan de binnenkant worden het hellewiel, de meelgoot, de middenstijl, de steenzolder en de steenkisten gerenoveerd.
De werken starten in april en zullen enkele maanden in beslag nemen. De kosten voor de gemeente worden geschat op 56.712,70 euro. Een groot deel van dat bedrag zal wel gerecupereerd kunnen worden dankzij subsidies van Onroerend Erfgoed.

Klaartje Van Rompaey, "Liermolen Grimbergen wordt gerestaureerd", ringtv.be (30.03.2016)
Het gemeentebestuur van Grimbergen laat dit voorjaar de Liermolen restaureren. De Liermolen is een oude graanwatermolen die sinds enkele decennia in het bezit is van de gemeente. Sommige delen van het mechanisme verkeren in slechte staat.
Onderdeel van MOT
Een eerste vermelding van de Liermolen dateert al van 1341 wanneer de molen verkocht werd aan de abdij van Grimbergen. Hij bleef tot in de jaren 1970 actief. Toen werd het gebouw door de gemeente aangekocht en gerestaureerd. De molen is nu onderdeel van het Museum van de Oudere Technieken, dat er nog regelmatig demonstraties organiseert. In het molengebouw bevinden zich ook een tentoonstellingsruimte, een authentiek bakhuis en een herberg.
Aangetast door corrosie
Aan de buitenkant zullen het waterrad, de sluizen en de lagering hersteld en deels vernieuwd worden. Het huidige waterrad werd in 1934 geplaatst en sindsdien geregeld schoongemaakt en geschilderd. Desondanks werd het rad aangetast door corrosie. De toestand van het rad is nu zo slecht dat het tijdens het malen vervormt onder de waterdruk. Zonder rad kan de molen niet malen en de werken zijn dan ook noodzakelijk. De sluizen werden in het verleden niet naar behoren gerestaureerd en verkeren ook in slechte staat.
Werken zullen enkele maanden duren
Aan de binnenkant worden het hellewiel, de meelgoot, de middenstijl, de steenzolder en de steenkisten gerenoveerd. De werken starten in april en zullen enkele maanden in beslag nemen. De kosten voor de gemeente worden geschat op 56.712,70 euro. Een groot deel van dat bedrag zal wel gerecupereerd kunnen worden dankzij subsidies van Onroerend Erfgoed.

DBS, "Grimbergen. Ook restauratie op til voor Liermolen", Het Laatste Nieuws, 31.03.2016.
De oude graanwatermolen, Liermolen, zal ook gerestaureerd worden. - Foto Lukas
In Grimbergen zal nog dit voorjaar de Liermolen gerestaureerd worden. Deze oude graanwatermolen is sinds enkele decennia in het bezit is van de gemeente. Omdat sommige delen van het mechanisme in slechte staat verkeren, is een renovatie nodig. Een eerste vermelding van de Liermolen dateert al van 1341, wanneer de molen verkocht werd aan de abdij van Grimbergen. Hij bleef tot in de jaren 70 actief. Toen werd het gebouw door de gemeente aangekocht en gerestaureerd. De molen is nu onderdeel van het Museum van de Oudere Technieken. Aan de buitenkant zullen het waterrad, de sluizen en de lagering hersteld en deels vernieuwd worden. Aan de binnenkant worden het hellewiel, de meelgoot, de middenstijl, de steenzolder en de steenkisten gerenoveerd.De werken starten in april en zullen enkele maanden in beslag nemen. De kosten voor de gemeente worden geschat op 56.712,70 euro.

Joris Herpol, "Liermolen maalt weer na lange restauratie. Restauratie kostte 54.000 euro", Het Nieuwsblad, 16.07.2016.
Schepen Mark Van Godtsenhoven en molenbouwer Kris Wieme: "Trots dat de Liermolen weer draait." Foto: jhp
Grimbergen - Het rad van de Liermolen aan de Maalbeek in Grimbergen kan sinds gisteren opnieuw draaien. Daar gingen uitgebreide restauratiewerken aan vooraf.
De Liermolen is een oude graanwatermolen die al enkele decennia in het bezit is van de gemeente Grimbergen. Het Museum voor de Oudere Technieken organiseerde er vroeger maaldemonstraties, maar door stabiliteitsproblemen moest het rad worden stilgelegd.
En daar zal nu verandering in komen. Schepen van Erfgoed Marc Van Godtsenhoven (Groen): “De laatste maanden is hier naarstig doorgewerkt aan de restauratie van het buitenrad, maar ook binnen in de molen hebben restauratiewerken plaatsgevonden. Zo heeft men het hellewiel volledig gedemonteerd en voorzien van nieuwe kammen.”
Vanaf zaterdag 6 augustus kan het publiek opnieuw maaldemonstraties aan de Liermolen meemaken.

Joris Herpol, "Liermolen Grimbergen maalt opnieuw", ringtv.be (15.07.2016)
Het rad van de Liermolen aan de Maalbeek in Grimbergen kan sinds vandaag opnieuw draaien. Het Museum voor de Oudere Technieken wil er vanaf volgende maand opnieuw maaldemonstraties organiseren.
De Liermolen is een oude graanwatermolen die al enkele decennia in het bezit is van de gemeente. Het Museum voor de Oudere Technieken organiseerde er maaldemonstraties, maar door stabiliteitsproblemen moest het rad worden stilgelegd. Maar daar zal nu verandering in komen. “De laatste maanden is hier naarstig doorgewerkt. Men heeft het hellewiel volledig gedemonteerd en voorzien van nieuwe kammen. Aan de buitenzijde is het rad gedemonteerd, verzinkt en opnieuw gemonteerd”, verduidelijkt Marc Van Godtsenhoven, schepen van Erfgoed.
De restauratie kost zo’n 54.000 euro die voor zo’n 80% gesubsidieerd wordt door Onroerend Erfgoed van de provincie Vlaams-Brabant. Het rad van de molen werd vandaag voor het eerst met succes getest. De komende weken wordt ook het binnenwerk getest, zodat er binnenkort effectief kan worden gemalen.
Meer informatie over de maaldemonstraties kan je vinden op de wegsite van het Museum voor de Oudere Technieken.

------------------

Daniël J. Delestré, "Uit het Verleden van Grimbergen", deel II, bewerkte en geannoteerde uitgave door de leden van 'Eigen Schoon', Heemkundige Kring 'Eigen Schoon' en Abdijgemeenschap der Norbertijnen, Grimbergen 1987, p. 68-77.

Het is niet zo gemakkelijk te bepalen welke de oorspronkelijke Lier­molen was, ofwel die in de Vorststraat waar Van Deuren molenaar was, of die aan de Tommenmolenstraat waar De Bontridder mole­naar was. De huidige Tommenmolen werd eerst ook Liermolen geheten.

Voor zover we weten is er voor de eerste maal sprake van een molen van Liere in 1341. Daniël van Lire en zijn dochter Kathelijne verko­pen aan de abt van de abdij van Grimbergen, Wouter van  Marcq, de molen van Liere met toebehoren. De oorspronkelijke brief waar­ aan nog twee zegelfragmenten in bruinrode was hangen, berust in ons archief. Van deze brief zijn er minstens drie bekrachtigings-of vidi­musbrieven van Diederick, abt van Dielegem (13). Eén vidimus is van 1341, de twee andere van 1346. Zoals men bezorgd was om over vis te beschikken, zo ijverde men ook om het graan zelf te kunnen maJen.

De watermolen van Lier stond voor de  poort van de abdij. Volgens de kaartboeken van 1696 en 1699 stond de oude poort in de klooster­muur ongeveer op de plaats waar de Rijkenhoekstraat naar het hof van Charleroy afbuigt. In de boedellijst van 1545 beschrijft abt A. Spira de molen: «Item des Godshuis watermolen geheten de Lier­ molen met zijn grootte en met een hoefke daarachter aan gelegen ko­mende op de molenberm met een zijde en met de tweede zijde aan hof toebehorende de pitaolie (van de abdij) en met de derde tegen 't hof of pachthof van wijlen Die Kempeneers, ook met een hoek ko­mende en gaande naar  de weg in de Wezenhage (14) en met de vierde zijde komende op de beek en de hof met veel 'abeelen' bezet aan 't Godshuis toebehorende, waarin een huis plag te staan  hetwelk de was­serij van het klooster was». Dus ergens nabij de watermolen, noord­- of zuidwaarts van de beek, aan de oevers van de vijver stond een abe­lenbos met een huis, de 'wasserij'. Toen was het water nog helder en werd de was in de beken en rivieren gedaan.

Nergens lezen we dat de abdij de Liermolen verkocht heeft, zodat de molen door Daniël van Lire aan de abdij verkocht, wel de huidige Liermolen is geweest.

Om het malen van de molen beter te kunnen besturen en om het wa­ter van de beek  te leiden, werd er geijverd om de dam langs de vij­vers in het bezit te krijgen. Misschien werd de loop van de beek toen ook veranderd. Volgens latere registratie van een akte d.d. 5 augustus 1444, hadden de schepenen van Brussel de dam gelegen tussen de kloostervijvers en de Molenbeek aan de kloosterlingen toegewezen.

In 1575 sloot abt Gerard van Campenhout een contract af met Dirik Verrnasen over het verleggen van de molenweg van aan de 'klooster­ molen' (Liermolen) tot aan de Stenen Brug. Dit is de brug op de Rijkenhoek.

Eeuwenlang bleef de Liermolen het eigendom van de abdij en maal­de het graan van het  klooster, tot de Franse Republiek er de hand op legde. Wie de molen eerst in bezit kreeg weten we niet. Aangezien Boucqiau het nabijliggende goed zoals de weide van het hof te Lier en de Diepe Boomgaard kocht, mogen we veronderstellen dat hij ook de Liermolen liet ontsnappen. Bewijzen hebben we hier echter niet van.

We nemen aan dat de Liermolen samen met de Steenpoel (huidig park van Overschie) één geheel uitmaakte. De dreef die nu van aan de Lier­molen rechtdoor naar het kasteel loopt, bestond toen niet. De weg naar de Steenpoel en het Wezenhagenveld kromde aan de westkant van de molen schuin over de huidige  boomgaard naar het kruispunt bij de Steenpoel. Van hieruit  liep er wel een voetpad naar  de Snoek­ gracht. Achter de Steenpoel (nu het kasteel), maar meer zuidwaarts, liep de Kruipstraat; deze  weg werd verlegd bij het bouwen van het huidige kasteel. Langs die straten werd gescheiste steen vervoerd.

De oudste vermelding in het kadaster geeft graaf Van Overschie als eigenaar van de Liermolen aan. In 1856 werd de molen vererfd en bleek eigendom van de familie Van Overschie. Na 1856 was baron August Karel van Overschie de eigenaar, en na zijn dood zijn wedu­we en de kinderen. In 1878 en 1877 werd alles weer vererfd en de Lier­ molen kwam op naam van baron August Jozef Ghislain, senator. Hij overleed op 3 december 1877. Zijn echtgenote Carolina de Nesselro­ de volgde hem naar de eeuwigheid in 1881. Ze hadden drie kinderen: Arthur Henri van Overschic van Neerijse, die overleed te Parijs op 17 augustus 1881; Valentine stierf te Grimbergen op 7 maart 1923 en op 8 februari 1950 stierf Isabella.

Op 5 december 1882 werd alles verkaveld op naam van de twee zusters Va­lentine en Isabella. Valentine liet de tocht  van de helft van haar goe­deren over aan haar zuster lsabella, maar de blote eigendom ging naar haar neef baron Antoine van Overschie, geboren te Vyle Tharoul op 18 februari 1896. Deze overleed  te Warzée op 2 augustus 1942. Hij liet de helft van de molen en al zijn goederen te Grimbergen aan  zijn weduwe Jeanne Marie de Marimont de la Vallée de Pimodan, gebo­ren te Boulogne Billancourt (Seine) op 12 augustus 1895. Ze bewoonde met haar kinderen het kasteel van Beaumant te Warzée (par Seny) (15). Na de dood van juffrouw de barones Isabella ging de eigendom gedeeltelijk over naar  de weduwe van baron Antoine en hun vier kinderen. Zij waren de eigenaars van de Liermolen in de jaren 1950 (16).

De molen zelf bleef sinds eeuwen zijn oud karakter dragen. Er staan jjaartallen te lezen: 1761 aan de westgevel en 1759 op de pijler van de kleine deur die toegang geeft  tot de brug naast het rad. Deze jaar­ tallen wijzen op herstellingen die aan het gebouw gedaan werden. De molen zelf is veel ouder en maalt nog als in lang vervlogen dagen. Ook binnenshuis heeft alles nog een antiek karakter. Vooral de gro­te marmeren schouw brengt de gedachten naar het verleden. Hoe­ veel geslachten hebben zich daar opgevolgd en tijdens de lange winteravonden gezellig gekeuveld. Tijdens de jongste oorlogsjaren was de molen een toevluchtsoord daar er in stilte moest gemaald worden om de mensen wat brood te verschaffen.

De lijsten van de rnaalders berusten in het gemeentearchief, doch ze beginnen pas in de zeventiende eeuw. De eerste bekende abdijmole­naar was Nicolaas Servaes die op 10 mei 1660 overleed. Er wordt echter niet vermeld  op welke molen hij verbleef. Het kan zowel de Liermo­len als de Tommenmolen zijn. Deze laatste behoorde sinds 1575 aan de abdij toe.

Op 10 augustus 1719 overleed Hendrik de Smet, weduwnaar van Ca­ tharina van Praet, 'onze maalder van de eerste molen nabij de vij­vers'. Dit is klaarblijkelijk de Liermolen. Op 10augustus 1728 overleed Hendrik Servaes, weduwnaar van Petronelia van Dam, 'maalder van onze tweede molen'. Dit is de Tommenmolen. Soms werd de Lier­molen ook 'tweede molen' genoemd, maar dan begon men te tellen vanaf de 's-Gravenmolen.

Op de Maalbeek had de abdij twee molens, een derde stond op de Tangebeek. De sporen ervan zijn nog te zien aan het Hellegat in de Oude Schapenbaan (17). In het molenhuis woonden dus families; mo­gelijk ging de molen over van vader op zoon. De familie Hendricks was de laatste molenaarsfamilie voor het einde van het Ancien Régi­me. Cornelius Hendricks huwde  in 1753 met Anna de Keyzer. Uit dit huwelijk werden elf kinderen geboren. Twee ervan werden priester: Petrus Jozef  trad in de abdij van Grimbergen en werd priester op 9 april 1791. Hij was geboren op 20 november 1766 en stierf op 24 no­vember 1808, toen hij onderpastoor van Grimbergen was. Zijn broer Cornelius Augustinus werd geboren op 4 november 1771 en werd nor­bertijn in de abdij van Ninove. Hij overleed in het molenhuis bij zijn moeder op 31 juli 1804. Twee dochters werden kloosterling: Joanna Maria werd begijn te Dendermonde en later te Mechelen. Maria­ Theresia ging binnen bij de norbertinessen te Tussenbeek-Serskamp. Na de afschaffing van het klooster door Jozef ll kwam ze terug bij haar moeder. Een  zoon, Frans Gerard Hendricks trouwde op 19 februari 1800 - in de Besloten Tijd - met Petronelia Vervoe, dochter van de apotheker van de abdij. Zij gingen boeren op de Biesthoeve, waar pachter Van der Elst vertrokken was. Een andere zoon, Corne­lis werd op 3 april 1797 gekozen tot vrederechter van het toenmalige kanton Grimbergen en dit met medewerking van al de goede burgers die wilden verhinderen dat de afvallige Jumini zou gekozen worden. Vrederechter Hendricks heeft veel goed gedaan voor de priesters en de burgers (18). In 1802 werden  de kantons weer veranderd en Wol­vertem  werd  dan hoofdplaats van het kanton. Cornelis Hendricks woonde toen  te Wolvertem. In maart 1802 werd hij tot vrederechter herkozen. Hij was in al de gemeenten bekend als een voorzichtig en rechtschapen man.

Na de familie Van der Jeught kwam de familie Van Deuren op de Liermolen. Deze familie was van vaders kant afkomstig van Strombeek-Bever.

Voetnoten

(16) De Liermolen en zijn unieke site werden kort daarna met instemming van het gemeente­bestuur aan een immobiliënmaatschappij verkocht met het oog op verkaveling. In 1972 besloot de gemeenteraad tot aankoop van de Liermolen en 1 ha 22 ca aanpalend land, tegen een prijs van tien miljoen frank, om de molenconstructie tegen aftakeling te redden en in zijn functie in vertrouwd landschap te doen herleven. Hij werd grondig  - volgens sommigen al te grondig - gerestaureerd en wordt thans beheerd door de v.z.w. Heem­schut. De Liermolen herbergt een deel van de verzameling van het gemeentemuseum voor oudere technieken (Mededeling van gemeentesecretaris Vandevelde, waarvoor onze dank). Het landschap werd echter inmiddels deerlijk beschadigd  door het op geen enkele wijze verantwoorde ophogen van de weide tussen de Liermolen, De Pulder en de Wolvertem­sesteenweg.

(17) Delestré schreef dit in 1955.

(18) Zo o.a. op 15 november 1797 moest de vrederechter pastoor Jambers, pastoor van Nieu­wenrode, trachten te betrappen bij het lezen van de heilige mis of op het bezit van kerkge­waden. Doch Hendrickx liet daags te voren de pastoor verwittigen. Als de volgende morgen de vrederechter, de griffier en de Franse soldaten ter plaatse kwamen lag de pastoor rustig te slapen in zijn bed. Natuurlijk werd er niets 'verdacht' gevonden en er werd hiervan een getuigschrift opgemaakt, ook door de Fransen ondertekend, zodat  pastoor Jambers vrijuit ging.

Literatuur

J.J. Feyen, "Oude pachthoeven en rustige watermolens te Grimbergen", in "De Toerist", XXXVII, 1958, p. 521-524.
J. Delestré, "De Liermolen", in: Sint-Servaasbode, 1954, nrs. 51 en 52;
J. Delestré, "Liermolen of Tommenmolen", in: Sint-Servaasbode, 1955, nrs. 1 t.e.m. 16;
K. Jacobs, "Zingende molens te Grimbergen", in: Toerisme, XL, 1961, p. 303-306;
K. Jacobs, "Wandelgids door Grimbergen", 1961;
J.L., "De Heerlijke rechten en inkomsten van de baronie Grimbergen in de 17de en 18de eeuw", in: Eigen Schoon en de Brabander, XXIX, 1946, p. 19-24;
"Schoon Grimbergen", in: Eigen Schoon en de Brabander, XI, 1928, p. 193-200;
J. Willems, "Van abdijdorp tot woongemeente (Grimbergen)", in: De Autotoerist, 12 oktober 1978, p. 1398-1405;
Herman Holemans, "Kadastergegevens: 1835-1985. Brabantse wind- en watermolens. Deel 2: arrondissement Halle-Vilvoorde (A-L)", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem", 1991;
M.A. Duwaerts e.a., "De molens in Brabant", Brussel, Dienst voor Geschiedkundige en Folkloristische Opzoekingen van de Provincie Brabant, 1961;
F.J.B. Dirks, "De watermolen van Grimbergen. De Liermolen. (Portret van een draaiende molen)", in: Natuur- en Stedeschoon, 59 (1990), nr. 1, p. 14-16, ill.;
W. Wouters, " 'Onder Onsje' in de Liermolen. Met René Stradman, molenaar te Grimbergen", in: Levend Land. Maandblad van de landelijke gilden B.B., jg. 16 (1987), nr. 3 (maart), p. 10-11, ill.;
Daniël J. Delestré, "Uit het Verleden van Grimbergen", deel II, bewerkte en geannoteerde uitgave door de leden van 'Eigen Schoon', Heemkundige Kring 'Eigen Schoon' en Abdijgemeenschap der Norbertijnen, Grimbergen 1987, p. 68-77, ill.;
Serge Demol en Johan Vanwetswinkel, "Het landelijk leven in het Grimbergse", Grimbergen, Vlaamse Vriendenkring, 2006, deel 1, p. 154-157 en p. 150, ill.
JHW, "Ambitieus investeringsprogramma", Het Nieuwsblad, 06.12.2014.

Mailberichten
Wim van der Elst, Laken, 09.11.2013.
Johan Boulanger, vrijwillig molenaar, 13, 14, 18, 20, 28 juli 2016.
 
Persberichten
JHP, "Water putten aan Liermolen", in: Het Nieuwsblad, 08.09.2010.
Robby Dierickx, Dimitri Berlanger, "Man schiet caféganger met jachtgeweer kogel door de schouder. Banale ruzie mondt uit in schietpartij", Het Laatste Nieuws, 25.07.2014.
Joris Herpol, "Grimbergen restaureert oude watermolen", Het Nieuwsblad, 02.04.2016.
Redactie Goeiedag, "Liermolen nog dit voorjaar gerestaureerd", goeiedag.be (30.03.2016)
Klaartje Van Rompaey, "Liermolen Grimbergen wordt gerestaureerd", ringtv.be (30.03.2016)
DBS, "Grimbergen. Ook restauratie op til voor Liermolen", Het Laatste Nieuws, 31.03.2016.
Joris Herpol, "Liermolen maalt weer na lange restauratie. Restauratie kostte 54.000 euro", Het Nieuwsblad, 16.07.2016.
Joris Herpol, "Liermolen Grimbergen maalt opnieuw", ringtv.be (15.07.2016)


Laatst bijgewerkt: dinsdag 29 november 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens