Molenzorg
Sint-Joris-Winge (Tielt-Winge), Vlaams-Bra...
Naam

Gempemolen

Ligging Gempstraat 56
3390 Sint-Joris-Winge (Tielt-Winge)

gehucht Gempe
op de Molenbeek


toon op kaart
Eigenaar Brouwerij Haacht nv
Gebouwd Oorspronkelijk 12e eeuw
Type Bovenslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Mooi bak- en natuurstenen gebouw
Gevlucht/Rad Houten bovenslagrad
Inrichting Twee steenkoppels
Toestand Maalvaardig, drankgelegenheid
Bescherming M: monument,
12.04.1944
Molenaar Rudy Janssens, Wilfried Nijs en Maurice Van Cauwenbergh
Openingstijden In werking als watermolen: de eerste zondag van elke maand, 14-18 uur. Als Brasserie de Gempemolen, tel. 016 48 73 07 (Hans Meus), fax 016 48 73 08, e-mail: hans@gempemolen.be. Open: woensdag-donderdag-vrijdag: vanaf 11 uur; zaterdag-zondag: vanaf 10 uur.
Verwijzing


Internet bron

Gempemolen

<p>Gempemolen</p>

Foto: © Molencentrum, Roosendaal (Nederland)  

Beschrijving / geschiedenis

De Gempemolen is gelegen op de Molenbeek in het gehucht Gempe, Gempstraat 56, op 1,8 km ten westen van de kerk van Winge.

De Gempemolen werd gebouwd in opdracht van de Brabantse her­tog Hendrik I, die regeerde van 1190 tot 1235. De molen ligt niet aan de Winge, maar aan de Molenbeek.  Die ontspringt op het Lubbeek­se gehucht Heurbeek en vloeit langs Brakum, de kapel van Lub­beek, de Molendries en het vroegere klooster naar de vijvers van Gempe. Ongeveer 250 meter benoorden en stroomafwaarts van de molen vloeit de Kraaiwinkelbeek, die uit Sint-Bernard komt, in de Molenbeek. Nog eens 150 meter verder vloeien Molenbeek en Win­ge samen.

Het debiet van de Molenbeek kon geregeld worden dank zij de grote vijvers van de Gempe. Ze besloegen in 1270 een oppervlakte van 16 ha. Hertog Jan I gaf ze toen met andere goederen als huwelijksgift aan zijn eerste vrouw, Margareta van Frankrijk. In de loop van de 19de eeuw werd de vijver drooggelegd.

Hertog Hendrik I schonk de watermolenn in 1229 aan het klooster van Pellenberg. In decem­ber 1229 stelde deze hertog voor om deze kloostergemeenschap naar Gempe over te brengen. In de oorkonde die hij daarover uit­vaardigde, doet hij een omstandig relaas over zijn motieven. Hij had enkele dagen te Pellenberg bij de zusters doorgebracht. Die dienden God al zingend en lezend, maar hun woonplaats was niet geschikt als verblijf voor religieuzen. Daarom bood de  hertog uit zijn over­ vloed een alternatief aan. Vele jaren tevoren had hij van lieden uit zijn land twaalf bunder (ongeveer 16 hectare) braakland, bos, weide en broek gekocht in de parochie Winge. Met de instemming van zijn oudste zoon Hendrik, de latere hertog Hendrik II, schonk hij dit goed aan de zusters om er een nieuw klooster te bouwen. In de schenking was een watermolen begrepen die hij er zelf had laten bouwen. De molen lag naast een vijver, die hertogelijk bezit bleef (cum molendi­no meo super vivarium, quod  ibidem habeo constructo). Hij nam de kloostergemeenschap met al haar roerende en onroerende bezittin­gen onder zijn bescherming. Hij verleende haar gebruiksrechten op weiden, waters en alle andere gemene gronden in zijn land en schonk hun dezelfde voorrechten als alle andere norbertijnenabdij­ enz. Volgens de kloosterkroniek gebeurde deze schenking op aandringen van Egidius van Ninove, de tweede proost van het klooster. Op enkele maanden tijd liet hij te Gempe nieuwe kloostergebouwen en een kapel optrekken. Die werden op 17 maart 1230 ingewijd door Jacques van Vitry, hulpbisschop van Luik.

In 1336 schonken Margareta van Everberg uit Lubbeek en haar kinderen Lambert en Katharina al hun rechten op een uitgedroogde hertogelijke vijver te Gempe aan het klooster. Op 24 januari 1360 gaven de hertogen Johanna en Wenceslas de vijver van Gempe in erfpacht aan het klooster voor een jaarlijks bedrag van 25 kleine gouden florijnen. Deze overdracht gebeurde op verzoek van het klooster dat vreesde dat een andere pachter schade zou kunnen be­rokkenen aan de werking van de molen. In 1436 kocht het klooster voor 369 Filippusrijders de jaarlijkse cijns voor de vijver af. In 1434 had de proost van Gempe de rijsbalk van de molen op eigen houtje herlegd. Daardoor kwam hij in botsing met de hertogelijke ontvanger van Tienen, die hem een kleine boete oplegde. In de loop van de 15de eeuw werd de molen verpacht voor 25 mudden rogge (ongeveer 33 hectoliter) per jaar.

In 1433-'34 werd de proost van het klooster voor het gerecht gedaagd omdat hij het peil van de molen veranderd had zonder de ontvanger van het domein te Tienen te raadplegen. Hij verdedigde zich door te verklaren dat er al een waterpeilmerk stond stroomopwaarts van het rad. Hij werd slechts veroordeeld tot een lichte boete.
De molen was in de 15de eeuw verpacht voor 25 mudden rogge per jaar. Tot in 1728 bleef de molen een abdijmolen van de Nobertinessen van Gempe.

Na de Franse Revolutie werden de molen en de grote en de kleine vijver van Gempe als nationaal goed verkocht aan Hendrik de Liem uit Lubbeek.

Eigenaars na 1830:
- voor 1832, eigenaar: Wirix Antoine, notaris te Leuven
- 24.08.1832, verkoop: de Dieudonné Louis Alexandre, advocaat te Leuven (notaris Wirix)
- 14.11.1842, verkoop: De Heen-Honorez Henri, eigenaar te Leuven (notairs Verzijl)
- 16.08.1846, erfenis: a) Honorez Ernestine Eulalie (voor vruchtgebruik), b) De Heen Jean (voor 1/2 naakte eigendom) en c) De Heen Pierre (voor 1/2 naakte eigendom) (overlijden van Henri De Heen)
- 27.06.1848, deling: Honnorez Ernestine Eulalie, rentenierster te Leuven (notaris Dupon)
- 02.10.1865, erfenis: a) De Heen Joannes enn b) De Heen Petrus, rentenier te Leuven (overlijden van Ernestine Honorez)
- 08.11.1865, verkoop: De Heen Petrus, rentenier te Leuven (notaris Roberti)
- 05.11.1880, deling: De Heen-De Wever Paulus, eigenaar te Lubbeek (notarissen Van Bellinghen en Dupon)
- 22.12.1884, erfenis: a) De Heen Petrus (voor 1/2 volle eigendom en 1/2 naakte eigendom), ingenieur te Leuven en b) weduwe De Wever (voor 1/2 vruchtgebruik), eigenares te Leuven (overlijden van Paulus De Heen)
- 08.10.1886, verkoop: De Heen Maria Catherina Virginia, weduwe Meskens Francis, eigenares te Leuven (notaris Roberti)
- 03.10.1900, verkoop: a) Keldermans Petrus, b) Keldermans Maria Catherina en c) Keldermans Louis, brouwer te Sint-Jors-Winge (notaris Van Bellinghen)
- 24.07.1909, erfenis: a) Keldermans Louis, brouwer te Sint-Joris-WInge en b) Keldermans Pieter, brouwer te Sint-Joris-Winge (overlijden van Maria Catherina De Heen)
- 24.09.1920, erfenis: Keldermans Pieter, brouwer te Sint-Joris-Winge (overlijden van Louis Kelderamns)
- 20.04.1921, erfenis: Grauwels Maria Constantia, landbouwster te Sint-Joris-Winge (overlijden van Pieter Keldermans)
- 16.05.1939, verkoop: Schollen-Van Nerum Judocus Alfons, molenaar te Sint-Joris-WInge (notaris Halflants)
- 06.05.1960, erfenis: a) de weduwe Van Nerum en b) Schollen-Willems Henri Leon, handlanger te Lubbeek (overlijden van Judocus Alfons Schollen)
- 14.06.1963, verkoop: Lavaerts-Nulens Charles Antonius Maria, handelaar te Leuven (notaris Rooman en Bosmans)
- 1990, verkoop: Brouwerij Haacht

De molen ligt een honderdtal meter benoorden de oude steenweg van Leuven naar Diest en naar Halen. Binnenin is hij gedateerd op 1758 (ingekerfd op een houtconsole in het molenhuis), maar ver­moedelijk  is er nog een oudere kern aanwezig. De molen is ge­bouwd in baksteen en zandsteen. De funderingen aan de zijde van de Molenbeek bestaan uit ijzerzandsteen. De keermuur, die midden in het schilddak uitsteekt, wijst op  twee verschillende bouwfasen. Misschien was die muur vroeger de buitenmuur en werd het oostelij­ke deel met twee vensters pas in 1758 bijgebouwd. De voorgevel werd in het midden van de 18de eeuw aangepast. Hij is voorzien van steekboogramen met uitstekende sluitstenen.

In 1910 werd een motor geplaatst, maar er werd ook nog met waterkracht gemalen. De molen bleef in bedrijf tot aan de Tweede Wereldoorlog met Alfons Schollan als laatste beroepsmolenaar. De Gempemolen werd beschermd als monument bij koninklijk besluit van 12 april 1944. In 1964 verkochten de erfgenamen van de laatste molenaar het ge­bouw. De nieuwe eigenaar Charles Lavaerts voerde een grondige restauratie uit. Bij die restauratie werden witte stenen bovengehaald, die lijken afkom­stig te zijn van gotische kerkvensters. Het is niet uitgesloten dat deze stenen afkomstig waren van het eerste klooster op 's­ Hertogeneiland, dat vermoedelijk vlak bij de molen heeft gestaan.

Een foto uit ca. 1950 van het toenmalige Commissariaat General voor Toerisme in België, laat zien, dat in de watermolen toen al een cafeetje was ondergebracht. Het droeg de naam "In 't Albertkanaal" (sic).

Na jarenlange stilstand werd hij in de jaren 1990 aangekocht door de brouwerij Haacht en maalvaardig hersteld. In het gebouw is, afgescheiden van de maalruimte, een gezellige drankgelegenheid Brasserie de Gempemolen" gevestigd. Dank zij een grote glazen wand kan men vanuit de gelagzaal het hele molenmechanisme bewonderen.

Op 14 april 2004 werd bij overeenkomst tussen eigenaar Brouwerij Haacht nv en Levende Molens vzw aan deze laatste het beheer van het molengedeelte van het gebouw  toegewezen. Vrijwillige molenaars zijn Rudy Janssens (tel. 016 44 62 06), Wilfried Nijs (tel. 0496 38 2024) en Maurice Van Cauwenbergh (tel. 0475 203 880). 
Openingsuren als Brasserie de Gempemolen: woensdag-donderdag-vrijdag: vanaf 11 uur, zaterdag-zondag: vanaf 10 uur. Contact: tel. 016 48 73 07 (Hans Meus), fax 016 48 73 08, e-mail: hans @gempemolen.be, URL: gempemolen.be

In 2013 voerde Boers & Peusens bvba uit Merelbeke een grondig herstel uit van het waterrad, een verbetering van de overbrenging en het in werking stellen van een steenkoppel. Na een volledig jaar stilstand, draait de Watermolen opnieuw elke eerste zondag van de maand, tussen 14 en 18 uur.

Lieven DENEWET, Eduard VAN EERMEN & Herman HOLEMANS

<p>Gempemolen</p>

Foto: Frans Van Bruaene, Laakdal, 31.03.2008

<p>Gempemolen</p>

Foto: François Gijsbrechts, Linkhout

<p>Gempemolen</p>

Foto: Urbain Radelet, Holsbeek

<p>Gempemolen</p>

Foto: Urbain Radelet, Holsbeek

<p>Gempemolen</p>

Foto: Urbain Radelet, Holsbeek

Bijlagen

Van Eermen Eduard, De molen van Gempe te Sint-Joris-Winge, Oost-Brabant (Heemkundig Tijdschrift voor het Hageland en Omgeving), XXXIX, 2002, 1, p. 5-13.

Het gehucht Gempe en de molen zijn gelegen op een uithoek van Sint-Joris-Winge, dicht bij de grenzen van Lubbeek, Sint-Pieters­ Rode en Houwaart. Het is enkel bereikbaar langs een recent geas­falteerde kasseiweg en enkele voetpaden. Vroeger was dat niet zo. Tot in 1778 lag  Gempe bij het kruispunt van de baan van Leuven naar Diest en Halen en van  de baan van Aarschot naar Tienen. Het was de meest dynamische bevolkingskern van Sint-Joris-Winge. Hier zetelde de schepenbank die bevoegd was  voor de dorpen Gempe, Sint-Joris-Winge en Kiezegem.

Pellenberg

Volgens de kloosterkroniek van Gempe leefde er aan het begin van de 13de eeuw te Pellenberg een ridder, Reinier van Udekem. Zijn fa­milie was afkomstig uit Korbeek-Lo. Hij was gehuwd met Lauretta, die geboren was in Perwez. Samen kregen ze twaalf kinderen, vier zonen en acht dochters. Deze kinderzegen bracht voor de ouders ook heel  wat kopzorgen mee. Hoe konden ze immers een bruids­schat voor acht dochters opbrengen? De tijd bracht raad. Door god­delijke ingeving stelde Reinier aan zijn dochters voor om in de gees­telijke stand te treden. Alle acht gingen ze daar geestdriftig op in. Reinier stichtte een nieuw vrouwenklooster van de Norbertijnenorde op zijn goed in Pellenberg. Hij trok zijn nicht, Elisabeth van Overlo, die bij de cisterciënzerinnen van Herkenrode bij Hasselt was inge­treden, aan als priorin van de nieuwe gemeenschap. De abt van Park stond eerst weigerachtig tegenover de stichting van een nieuw vrouwenklooster op minder dan twee mijlen van zijn abdij, maar ver­leende uiteindelijk zijn toestemming. Op hemelvaartsdag 16 mei 1219 werden de acht gezusters gekleed in het witte kleed van de norbertinessen. Zij kwamen onder leiding te staan van een priorin en van een  proost die  werd aangesteld door de abt van Park. Hoewel niet alle gegevens uit de kloosterkroniek blijken te kloppen, wordt Reinier van Udekem in het nu verloren necrologium (een lijst van sterfdagen van leden van de gemeenschap en van weldoeners) wel vermeld als stichter van het klooster. Hij en zijn vrouw gingen na kor­te tijd in het klooster leven. Reinier leefde hier nog  dertig jaar en zou overle·den zijn in 1250. Volgens de kloosterkroniek werd hij in het klooster, d.w.z. in Gempe, begraven.

's Hertogeneiland

Het klooster bleef slechts een tiental jaren in Pellenberg. In decem­ber 1229 stelde hertog Hendrik I voor om de kloostergemeenschap naar Gempe over te brengen. In de oorkonde die hij daarover uit­vaardigde, doet hij een omstandig relaas over zijn motieven. Hij had enkele dagen te Pellenberg bij de zusters doorgebracht. Die dienden God al zingend en lezend, maar hun woonplaats was niet geschikt als verblijf voor religieuzen. Daarom bood de  hertog uit zijn over­ vloed een alternatief aan. Vele jaren tevoren had hij van lieden uit zijn land twaalf bunder (ongeveer 16 hectare) braakland, bos, weide en broek gekocht in de parochie Winge. Met de instemming van zijn oudste zoon Hendrik, de latere hertog Hendrik II, schonk hij dit goed aan de zusters om er een nieuw klooster te bouwen. In de schenking was een watermolen begrepen die hij er zelf had laten bouwen. De molen lag naast een vijver, die hertogelijk bezit bleef (cum molendi­no meo super vivarium, quod  ibidem habeo constructo). Hij nam de kloostergemeenschap met al haar roerende en onroerende bezittin­gen onder zijn bescherming. Hij verleende haar gebruiksrechten op weiden, waters en alle andere gemene gronden in zijn land en schonk hun dezelfde voorrechten als alle andere norbertijnenabdij­ enz. Volgens de kloosterkroniek gebeurde deze schenking op aandringen van Egidius van Ninove, de tweede proost van het klooster. Op enkele maanden tijd liet hij te Gempe nieuwe kloostergebouwen en een kapel optrekken. Die werden op 17 maart 1230 ingewijd door Jacques van Vitry, hulpbisschop van Luik.

De verhuis werd voltrokken op 18 november 1230 in aanwezigheid van de abten van Park en van Sint-Maarten van Laon. In dat jaar bevestigde Jan van Eppes, prins-bisschop van Luik, de schenking van de hertog. Hij stelde het klooster daarenboven vrij van alle we­reldlijke lasten, rechtspraak en gewoonterechtelijke regels. In die tijd behoorde immers het hele Hageland tot het bisdom Luik. Zelfs paus Gregorius IX vaardigde op 27 mei 1230 in het paleis van Lateranen te Rome een bulle uit, waarin hij de  gemeenschap van 's-Hertogen­eiland  (lnsula ducis) onder zijn bescherming nam. Vanuit Gempe werd in 1231 het klooster van Leliëndaal te Hombeek bij Mechelen gesticht.

Vanaf 1230 spreekt men frequent over de gemeenschap van 's­ Hertogeneiland. In de 19de eeuw verdedigde men nog  de stelling dat er hier geen sprake kon zijn van een  eiland, maar vermoedelijk van 's-Hertogenheideland" (la bruyère du duc). Deze stelling is niet lan­ger houdbaar gezien de Latijnse vorm  "lnsula ducis", die reeds in 1230 voorkomt. Een blik op  de kaart leert ons dat het klooster gele­gen was naast een vijver, bij de samenvloeiing van drie beken. Indien de oorspronkelijke vestiging te  Sint-Joris-Winge gelegen was bij de plaats van de latere afspanning de  Drie Haringen, dan leek het wel op een eiland gelegen te zijn.

In de loop van de volgende jaren ontving het klooster het patro­naatsrecht (bediening van de parochie) van Sint-Joris-Winge (Gel­dolf van Oppendorp, 1234), Nieuwrode (priester Godfried, 1235 en Jan van Schoonhoven,  1241), Kortrijk (Hendrik van Boutersem, 1236) en tienden te Nieuwrode (Frank, ridder van Stade, 1247).

Daarnaast ontvingen de zusters gronden te Lovenjoel. Oud­ Heverlee, Tildonk, Erps, Sint-Joris-Winge en Houwaart en huizen te Leuven.

Gempe

Uiteindelijk bleek de nieuwe vestigingsplaats op  's-Hertogeneiland nog niet ideaal. In 1252 zouden de zusters opnieuw verhuizen, maar nu slechts een goede 800 meter meer naar het zuiden. Proost Gillis was in 1231 tot abt van Heylissem verkozen. Omstreeks 1243 legde hij zijn waardigheid neer  en keerde hij terug naar Gempe. Hij ont­wierp nieuwe bouwplannen. De site van 's-Hertogeneiland was vol­gens hem ook ongeschikt voor de kloostergemeenschap. Het  was er te vochtig en te moerassig en de kwaliteit van het water was onge­schikt voor drinkwater. Hij stelde voor het klooster iets  meer naar het zuiden te brengen. Dat  idee stuitte op weerstand van de abt van Park en van Hendrik, de proost van Park. Gillis kreeg echter de steun van zuster Elisabeth van Overlo. Zij kreeg visioenen, waarin zij zag dat Gillis het werk  zou beginnen, maar dat een ander het zou afmaken. Gillis begon zelf met de bouw van het nieuwe klooster, maar zijn ouderdom belette hem het werk af te maken. Hij ging terug naar het  klooster van Ninove en werd opgevolgd door Hendrik Stockx (Baculum), uitgerekend de  proost van Park die zo tegen zijn plannen gekant was. Plots veranderde hij van mening en nadat de meest dringende bouwwerken voltooid waren, bracht hij de zusters over naar hun nieuwe vestiging. Dit geschiedde op Sint-Nicolaasdag 1252. In 1260 werd de nieuwe kloosterkerk opgetrokken onder leiding van proost Willem van Honsem en van priorin Helwig van Ude­kem. Zij was een dochter van de stichter en leefde toen nog met drie van  haar zussen in het klooster.

In deze jaren breidde het kloosterbezit zich uit tot Tienen, Wommer­som, turflanden in het Motbroek, Lubbeek, wijngaarden te Leuven en bossen te  Holsbeek. In 1263  verkocht de verarmde ridder Willem van Kraaiwinkel aan het klooster twee hectare land te Lubbeek, tus­ sen Kraaiwinkel en het Spicht. De plattelandsadel uit de streek toonde zich zeer vrijgevig en mild. Onder de schenkers treffen wij de ridders van Winge en van Voorde (onder Lubbeek) aan. In de loop van de volgende eeuwen verwierf het klooster o.m. een molen te Lo­venjoel en hoeven te  Dutsel. te Nieuwrode, te Lubbeek en te Vorst (Laakdal). Het domein van Pellenberg werd een  pachthoeve. Die werd in 1461 in cijns gegeven. In 1487 werd het ambt van  proost af­geschaft. Voortaan verbleef er te Gempe een prior, die werd be­noemd en ontslagen door de abt van Park.

De kloostergemeenschap beleefde in de loop van de volgende eeu­wen dezelfde geschiedenis als het omliggende platteland. Vooral de 16de eeuw was  een rampspoedige tijd. In 1542 zou het Gelders leger van Maarten van Rossem, Gempe te vuur en te zwaard verwoest hebben. Bij het naderen van het geuzenleger van Willem de Zwijger in 1572 vluchtten de zusters naar hun vluchthuis in Leuven. Zij bleven er meer dan 25 jaar. Er waren toen negen religieuzen, twee no­vicen, vier zusters en een dienstmeid. Het dorp was gedurende vele jaren ontvolkt. In 1675 werd het klooster nog maar eens geplunderd door het Franse leger van Lodewijk XIV.

In 1787 verbleven er in Gempe 27 religieuzen. Na de Franse Revo­lutie werd het klooster opgeheven. De religieuzen vestigden zich in het kasteel van Kleerbeek te Houwaart. De laatste priorin, Carolina Wauters overleed daar  op  30 december 1806. De laatste klooster­zuster, Anna-Catharina Bosmans was op 2 augustus 1759 geboren in Rotselaar. Zij overleed op 7 maart 1847 in het Klein Begijnhof te Leuven en liet de archieven van Gempe na aan haar neef Jan­ Hendrik Bosmans, deken van Mechelen. Die schonk de documenten in 1859 aan de herstichte abdij van Park, waar zij nu nog berusten. Het necrologium en een deel van het cartularium (kopieën van ont­vangen oorkonden) zijn na 1867 verloren gegaan.

Het verhaal van Lutgard Van Thijnen

In de twintigste eeuw werd verteld dat Lutgard,de dochtervan Wal­ter van Thunen, twijfelde aan haar geestelijke roeping. Zij voelde meer voor een ridder, Marinus genaamd. Haar broers zagen dit echter niet zitten. Zij wimpelden Marinus af en beschuldigden hem van samenspel met de duivel. Er wordt zelfs beweerd dat zij hem zouden opgeknoopt hebben. Lutgard werd toevertrouwd aan de geestelijke zorgen van de priorin van Gempe. Het "kasteel" van Thunen geraak­te bij gebrek aan wettelijke erfgenamen in handen van de plaatselijke machthebbers (de heren van Horst?), die het wegens de hoge onderhoudskosten op het einde van de 14de eeuw lieten slopen.

De oorkonde van Gempe vertellen ons iets meer over de betrek­kingen tussen de familie van Thunen en het klooster. Walter Welle­man van Thunen had twee zonen, Arnold en Jan. Walter verkocht vóór 1260 een reeks goederen te Pellenberg, die hij van de heer van Wezemaal in leen hield, aan zijn oudste zoon Arnold. In mei 1270 bepaalden meester Sirnon van Overlo en ridder Jan van Horst, een verwant van de van Thunens, dat Gempe de beschikking kreeg over een kapitaal van 30 pond, gevestigd op negen hectare bos in Geest­bets en op een stuk land te Kortrijk. Dat kapitaal vormde de preben­ de  (het erfdeel) van Lutgardvan Thunen, die als kloosterlinge te Gempe was binnengetreden.Walter Wellema en Arnold van Thunen waren toen reeds overleden. In 1276 verkocht Jan, de jon­gere broer van Lutgard, al zijn bezittingen aan het klooster van Gempe.

De molen

De Gempemolen werd gebouwd in opdracht van de Brabantse her­tog Hendrik I, die regeerde van 1190 tot 1235. De molen ligt niet aan de Winge, maar aan de Molenbeek. Die ontspringt op het Lubbeek­se gehucht Heurbeek en vloeit langs Brakum, de kapel van Lub­beek, de Molendries en het vroegere klooster naar de vijvers van Gempe. Ongeveer 250 meter benoorden en stroomafwaarts van de molen vloeit de Kraaiwinkelbeek, die uit Sint-Bernard komt, in de Molenbeek. Nog eens 150 meter verder vloeien Molenbeek en Win­ge samen.

De vijvers van Gempe besloegen in 1270 een oppervlakte van 16 ha. Hertog Jan I gaf ze toen met andere goederen als huwelijksgift aan zijn eerste vrouw, Margareta van Frankrijk.

In 1336 schonken Margareta van Everberg uit Lubbeek en haar kinderen Lambert en Katharina al hun rechten op een uitgedroogde hertogelijke vijver te Gempe aan het klooster. Op 24 januari 1360 gaven de hertogen Johanna en Wenceslas de vijver van Gempe in erfpacht aan het klooster voor een jaarlijks bedrag van 25 kleine gouden florijnen. Deze overdracht gebeurde op verzoek van het klooster dat vreesde dat een andere pachter schade zou kunnen be­rokkenen aan de werking van de molen. In 1436 kocht het klooster voor 369 Filippusrijders de jaarlijkse cijns voor de vijver af. In 1434 had de proost van Gempe de rijsbalk van de molen op eigen houtje herlegd. Daardoor kwam hij in botsing met de hertogelijke ontvanger van Tienen, die hem een kleine boete oplegde. In de loop van de 15de eeuw werd de molen verpacht voor 25 mudden rogge (ongeveer 33 hectoliter) per jaar.

Na de Franse Revolutie werden de molen en de grote en de kleine vijver van Gempe als nationaal goed verkocht aan Hendrik de Liem uit Lubbeek. In de loop van de 19de eeuw werd de vijver drooggelegd.

De molen ligt een honderdtal meter benoorden de oude steenweg van Leuven naar Diest en naar Halen. Binnenin is hij gedateerd op 1758 (ingekerfd op een houtconsole in het molenhuis), maar ver­moedelijk  is er nog een oudere kern aanwezig. De molen is ge­bouwd in baksteen en zandsteen. De funderingen aan de zijde van de Molenbeek bestaan uit ijzerzandsteen. De keermuur, die midden in het schilddak uitsteekt, wijst op twee verschillende bouwfasen. Misschien was die muur vroeger de buitenmuur en werd het oostelij­ke deel met twee vensters pas in 1758 bijgebouwd. De voorgevel werd in het midden van de 18de eeuw aangepast. Hij is voorzien van steekboogramen met uitstekende sluitstenen. In de jaren zestig werd de molen grondig gerestaureerd.

De molen bleef in bedrijf tot aan de Tweede Wereldoorlog. Het mo­lenhuis werd geklasseerd bij koninklijk besluit van 12 april 1944. In 1964 verkochten de erfgenamen van de laatste molenaar het ge­bouw. De nieuwe eigenaar voerde een grondige restauratie uit. Bij die restauratie werden witte stenen bovengehaald, die lijken afkom­stig te zijn van gotische kerkvensters. Het is niet uitgesloten dat deze stenen afkomstig waren van het eerste klooster op 's­ Hertogeneiland, dat vermoedelijk vlak bij de molen heeft gestaan.

De omgeving

Na de aanleg van de nieuwe Diestsesteenweg dommelde het ge­hucht Gempe in. Dit verklaart waarom de meeste oude huizen en de molen tot in de 20ste eeuw bewaard gebleven zijn. De afspanning De drie Haringen (vroeger Doelstraat 9) was gebouwd in zand- en bak­steen en dateerde uit de 17de eeuw. Deze woning wachtte op restau­ratie, maar stortte in tijdens een noodweer (vermoedelijk in 1973). Tegenwoordig zijn ook de puinen verdwenen. Ernaast staat nog een woning die volgens de muurankers gedateerd is  in 1777, maar die kan opklimmen tot het einde van de 17de  eeuw. Ook deze woning werd recent gerestaureerd. De oude Diestsebaan is in de richting van Schubbeek onbegaanbaar geworden. Links van de baan liggen de Gempevijvers, die het klooster vroeger van vis voorzagen. iets verder op het gehucht ligt nog een oude brouwerij.

De aanleg van de nieuwe Diestsesteenweg aan het einde van de 18de eeuw, sneed het kloosterdomein in tweeën. De eigenlijke kloos­tergebouwen lagen ten zuiden van de steenweg. Na de afschaffing van het klooster werden de gebouwen en de gronden als nationaal goed verkocht. Het klooster, met bijna 3 hectare tuin, weide en  vij­ vers, werd verkocht aan Wery, Van der Smissen en Timmermans. Na de Franse revolutie werd het  klooster afgebroken. Er resten al­leen nog  een deel van de boerderij en de  zuidelijke omheiningmuur. In 1828 bouwde de toenmalige eigenaar, De Heen, op het domein een kasteel dat nu eigendom is van de familie Steenberghen.

Op het grondgebied van Lubbeek, op een kleine kilometer ten zuid­westen van de molen is nog een merkwaardig middeleeuws relict te vinden. Hier ziet men nog de  motte of opgeworpen aarden heuvel, waarop ooit de woonst van de  familie van Kraaiwinkel stond. De dochters van de heer van Kraaiwinkel worden in verband gebracht met de legende van de Onze-Lieve-Vrouwkapel te Lubbeek.

Verder onderzoek

Deze voorlopige studie steunt enkel op gepubliceerde literatuur en op enkele uitgegeven oorkonden. Ongetwijfeld kan er over de molen en zijn omgeving nog meer gevonden worden in de goederenregis­ters en in de cijnsboeken van het  klooster. Vermits de molen zeker al in de 15de eeuw verhuurd werd, moeten er ongetwijfeld pachtcontrac­ten te vinden zijn  in de Leuvense schepenregisters. Ook in het Al­ gemeen Rijksarchief te Brussel berusten er nog een overzicht van de goederen en de lasten van het klooster in 1787 en een proces­ verbaal van de afschaffing. Voor de recentere geschiedenis van het domein kunnen ook het gemeentearchief, het kadaster en mogelijk ook privé-archieven nog nieuwe gegevens aan het licht brengen.

Bibliografische bronnen

DE TROOSTEMBERGH {M.). Les chartes de l'lle-Duc à Gempe. in: Analectes de !'Ordre de  Prémontré. 1905-19011, dl. I-VIl. {Met uitgave van de kloosterkroniek).

Werken

HALFLANTS (J.). Gempe, best bewaarde gehucht van het oude Hageland, in: Meer Schoonheid. 1966, dl. Xlll-4, p. 12-19.
LEMAIRE  (R.M.)  e.a. Bouwen door de eeuwen heen. Inventaris van het cultuurbe­zit in Vlaanderen. Dl. 1: Provincie Brabant. Arrondissement Leuven. [z.p., 1971], p. 354.
NEEFFS (E.)  Le monastere de  l'lle-Duc a Gempe.Leuven, 1867.
NOPPEN  (C.). Het  klooster  te Gempe  volgens een  cijnsrol van 1317, in: Meer Schoonheid. 1957-1958, dl. V-1, p. 16-19 en dl. V-2, p. 26-29.
Prieuré  de l'lle-Duc, à Pellenberg, puis de Gempe à Winge-Saint-Georges. Mo­nasticon belge. Province de Brabant. Dl. lIl, Luik, 1969, p. 829-849.
SCHEYS  (F.). Legenden  over de heren van Thunen en van Rode te Sint-Pieters­ Rode.- Meer Schoonheid. 1961, dl. Vlll-1, p. 28-29.
VAN KERCKHOVE  (B.). 15 wandelingen in de Hagelandse heuvelstreek. [z.p.], 1994, p. 100-104.
WAUTERS (A). Art. Winghe-Saint-Georges. La Belgique ancienne et moderne. Géographie et histoire des communes belges Arrondissement de Louvain. Canton de Glabbeek. Brussel, 1882, p. 44-60.
WOLFS  (C.).  Van ridderwoonst tot  universitaire vestiging. Acht eeuwen geschie­denis.[Lubbeek,1999)

-------------------------

Intekendatum: 31.01.2000
Molen: Sint-Joris-Winge (Tielt-Winge, Vl.-Brab.), Gempemolen - watermolen met houten bovenslagrad
Bouwheer: Brouwerij Haacht nv, Haacht
Ontwerper: Architectenbureau Archidee & Partners, Niel & arch. J. Vleeracker (Brouwerij Haacht)
Opdracht: Oproep tot kandidatuurstelling voor deelname aan de beperkte aanbesteding voor de restauratie
perceel 1: gesloten ruwbouw, afwerking en technieken; o/cat. D24, kl. 3,  cat. 00 of 11
perceel 2: restauratie (rad en sluiswerk) en de maalinrichting; o/cat. D23 of D24, kl. 1, cat. 00, 19 of 20
Plaats aanbesteding: Architectenbureau Archidee & Partners, Boomsestraat 1 te Niel
Toewijzing: Perc. 2: 't Gebinte Molenbouw bvba, Mere

Persbericht. Fernand Goyens, "Gempemolen maalt weer. Rustpunt op fietsroutes en GR-wandelpad", in: Het Nieuwsblad, 28.07.2001.
Sint-Joris-Winge - De Gempemolen in Sint-Joris-Winge begint volgende week aan een nieuw leven. De Brouwerij Haacht kocht de molen tien jaar geleden en liet hem restaureren. De molen werkt weer en in het molenhuis is er lafenis voor de duizenden voorbijtrekkende fietsers en wandelaars want het molenhuis wordt een taverne.
Dries Vansintjan, de huidige molenaar in Rotselaar, zal ervoor zorgen dat de Gempemolen minstens 25 weekends per jaar zal werken. Vansintjan zoekt wel een kandidaat-leerling die molenaar wil worden want hij heeft zijn handen meer dan vol in zijn eigen molen.
De Gempemolen is voortaan open voor het publiek maar of er permanent gemalen wordt, is niet zeker. Dat hangt af van het waterdebiet van de voedingsbeek en het waterpeil is de jongste jaren laag.
Het molenhuis is omgevormd tot een taverne met woonhuis voor de uitbater. Miriam Gilis, die al heel wat horeca-ervaring opdeed in gelijkaardige gelegenheden en nauw verbonden is met het kasteel van Horst, runt er de zaak.
De Gempemolen moet een rustpunt betekenen voor de duizenden wandelaars en fietsers die ofwel voor het GR-wandelpad kiezen of gewoon willen wandelen of fietsen tussen De Moedermeule in Gelrode, het kasteel van Horst of langs de Jan-Primusroute.
Oude glans
Brouwerij Haacht kocht de sterk verwaarloosde en vervallen molen om hem te restaureren. Na een jaren aanslepende procedure van bouwaanvragen en instandhoudingswerken gingen de werken van start in 1999. Ze werden uitgevoerd in overleg met de diensten van Monumenten en Landschappen. De eigen diensten binnen Brouwerij Haacht, met op kop architect Vleeracker, werd voor de restauratie bijgestaan door het architectenteam Archidee en de mensen van Levende Molens .
De renovatie van de Gempemolen kadert als studievoorbeeld in de grensoverschrijdende studie Raphaël over Abdijmolens tussen Rijn en Schelde .
De Gempemolen werd gebouwd langs de drukke weg Leuven-Diest op verzoek van Hendrik I, hertog van Brabant. Die schonk hem in 1229 aan het Norbertinessenklooster die hem 500 jaar in bezit had. De molen werd strategisch ingeplant op de samenvloeiing van drie beken, de Molenbeek, de Sassenbeek en de Kraaiwinkelbeek. Hij werd vrijwel altijd als graanmolen gebruikt tot omstreeks 1950.
In april 44 werd de molen geklasseerd als monument. Het molenhuis was toen een herberg. In 1991 werd de molen aangekocht door de brouwerij nadat bleek dat de gemeente Tielt-Winge geen geld had voor de aankoop ervan.
De eerste opdracht van Monumenten en Landschappen was de molen met het molenrad opnieuw zijn oude glans te geven. Er werd een volledig nieuw eikenrad gebouwd, het sluiswerk en de molengoot werd vervangen.
,,Het molenwerk zelf verkeerde nog in behoorlijke toestand maar het gebouw zelf was sterk vervallen. Het metselwerk bestaat uit een zachte steensoort en werd vroeger ondeskundig onderhouden en ingevoegd. Daarom dienden heel wat bakstenen vervangen'' aldus architect Vleeracker.

Persbericht. BMK, "Brasserie Gempemolen gesloten na brand", in: Het Nieuwsblad, 05.05.2008.
SINT-JORIS-WINGE - Brasserie De Gempemolen moet tijdelijk de deuren sluiten nadat de horecazaak zaterdagmorgen getroffen werd door een brand. Volgens Achiel Claes, die het gebouw huurt van brouwerij Haacht, loopt de schade hoog op: 'De brand is begonnen na een kortsluiting aan de toog. Het vuur smeulde urenlang alvorens het werd ontdekt. Daardoor liep de toog zware schade op. Gelukkig is het gebouw niet geraakt, maar er is wel sprake van ernstige rookschade. Het roet ligt centimeters dik. De uitbater kan de zaak dus niet openen voorlopig.'
Zondag was er een communiefeest gepland in De Gempemolen. Dat feest kon dus niet plaatsvinden in de brasserie, maar dankzij het goede weer kon er uitgeweken worden naar het terras van het Kasteel van Horst. De schade in brasserie De Gempemolen zal nu zo snel mogelijk worden hersteld.
De Gempemolen heeft in de loop der eeuwen vele veranderingen ondergaan, maar bleef uitstekend bewaard. De molen is sinds 1944 geklasseerd als monument. In de jaren negentig werden de molen en het molenhuis grondig gerestaureerd door de Brouwerij van Haacht. (bmk)

Persbericht. Carine Vanlingen, "Vlaamse Molendag op 26 april: Gempemolen in Tielt-Winge doet mee", in: Het Nieuwsblad, 22.04.2009.
Tielt-Winge - De Gempemolenaars (Rudi Janssens, Wilfried Nys en Maurice Van Cauwenbergh) zullen van de partij zijn om het rad in werking te zetten (en te houden)! Vanaf 10.00 tot 18.00 uur kan je er terecht om de molen in actie te zien. Er zal die dag spelt en tarwe worden gemalen.
Meer info vind je op deze website of op de site van de Gempemolen (Gempstraat 56, 3390 Sint-Joris-Winge)

Persbericht. http://www.tv-visie.be/, 19.06.2009.De mooiste Vlaamse fietsweekends in 'Vlaanderen Vakantieland'.
De Gempemolen is een oude gerestaureerde watermolen in het hartje van het Hageland. Het is ook een herlaadpunt voor elektrische fietsen. Samen met Hans Meus, de culinair getalenteerde uitbater van de molen, verkent Saartje Vandendriessche het vernieuwde fietsknooppuntennetwerk Hageland. Net als zijn bekende broer Jeroen Meus werkt Hans vooral met streekproducten. Hans en Saartje fietsen samen naar de abdij van Vlierbeek en gaan er picknicken op de hoeve.

Fernand Goyens, "Oostenrijkers stoppen Hageland in één zuil. Voor honderdduizend bezoekers aan Gempemolen", Het Nieuwsblad, 25.11.2009.
Tielt-Winge - Aan de Gempemolen in Sint-Joris-Winge komt de eerste infoterminal van het Oostenrijkse bedrijf Feratel. Daar kunnen recreanten een overvloed aan gegevens opvragen.
Tellingen wezen uit dat er jaarlijks 100.000 mensen langs de gerestaureerde Gempemolen passeren. Nabij de molen staat er kortelings, goed zicht- en bereikbaar voor alle bezoekers en voorbijgangers, een elektronische infozuil. Wie deze raadpleegt krijgt informatie over het Hageland, over bedrijven, over gerelateerde toeristische diensten, gratis wandel- en fietskaarten.
'We stellen vast dat onze huidige webcam, waarvan de beelden dagelijks worden uitgezonden op alle grote Europese televisiekanalen en geplaatst op ons terras, een echt succes is geworden. De impact die deze camera heeft is enorm, en de samenwerking met het Oostenrijks bedrijf Feratel, verloopt zeer vlot. Vandaar dat we willen uitpakken met een absolute primeur', aldus Hans Mues, de uitbater van de Gempemolen.
In de loop van de komende weken wordt deze infopaal geplaatst en aangesloten op het internet. In de paal komt een computerscherm dat zal bediend worden met schermaanraking (touch screen). 'Op elk moment van de dag zal iedereen gegevens kunnen opvragen die hem interesseren. Er worden links gelegd naar servicepunten. Zo zal men onder meer online bij een fietsenhandelaar kunnen opvragen of die ook fietsen verhuurt. Met een druk op het scherm komt men te weten of nog plaats is om te overnachten in een B&B of hotel en met een toets komt men rechtstreeks telefonisch in contact met uitbaters of verantwoordelijken die instappen in het project', aldus Hans Meus.
Het systeem is vrij kostelijk en zal uitsluitend gesponsord worden door bedrijven, toeristische diensten, handelaars, mogelijk ook de toeristische diensten van de provincie en zoals hier Toerisme Hageland. Volgens schepen Paul Delimon stap de gemeente niet meteen in het project omdat het volgens hem te duur zal zijn. hans@gempemolen.be

Fernand Goyens, "Via touchscreen alle up-to-date informatie voor bezoekers Hageland. Tielt-Winge neemt unieke interactieve infozuil in gebruik", in: Het Nieuwsblad, 30.03.2010. 
Tielt-Winge - Vlakbij de gerestaureerde watermolen van Gempe in Tielt-Winge staat de eerst Feratel Infozuil van het land. Via een touchscreen vind je er alle informatie over het Hageland die je onmiddellijk kunt afprinten, doorsturen of gebruiken om ter plaatse naar onder meer hotels te telefoneren.
Hans Mues, de uitbater van de toeristische en culinaire pleisterplaats Gempemolen in Tielt-Winge, schuwt geen elektronische nieuwigheden. Er werd eindelijk een infozuil geïnstalleerd na maanden hard werken met de Oostenrijkse firma Fermatel, de provincie Vlaams-Brabant en veel gemeentebesturen en verblijfsadressen.
Belgische primeur
De zuil verschaft volledig gratis informatie aan de voorbijganger over de regio en is een verlengstuk van de toeristische kantoren in de streek. Eerder lieten de Gempemolen en Hans Mues zich al opmerken met een webcam die wereldwijd permanent beelden stuurt over de omgeving. Elke weekdag kun je die 's ochtends zien op Canvas en in het weekend op Eén.
De nieuwe infozuil is een primeur voor ons land. Een touchscreen stuurt de raadpleger in een handomdraai alle gewenste informatie (dat tenzij het internet uitvalt, zoals het geval was bij de start van de persconferentie).
'Je vindt er zowel een veld waar bedrijven en gemeentebesturen hun website presenteren, als een overvloed aan toeristische informatie over evenementen, hotels, overnachtingsmogelijkheden en elektronische informatie over al wat leeft in de grote omgeving. Via een telefoon kun je meteen contact leggen met hotels, organisatoren en toeristische diensten. Uitprinten van de opgevraagde informatie is ook mogelijk. Naast het doorsturen van foto's van jezelf naar vrienden of kennissen is het aanbod aan mogelijkheden bijna onuitputtelijk', aldus René Oonk van Feratel Benelux.
De terminal werd ondergebracht onder een fraai afdak. Jaarlijks passeren volgens Hans Mues zowat 100.000 wandelaars en natuurliefhebbers de watermolen.

Raymond Billen, "Elektronische infozuil aan Kapittelhuys Hoegaarden", Het Nieuwsblad, 18.05.2010. 
Hoegaarden - Feratel plaatst een elektronische infozuil aan het Kapittelhuys. Het staat in HorecaVlaanderen Krant.
Vlakbij de gerestaureerde watermolen van Gempe in Tielt-Winge staat de eerst Feratel Infozuil van het land. Via een touchscreen vind je er alle informatie over het Hageland die je onmiddellijk kunt afprinten, doorsturen of je kunt er onder meer naar hotels telefoneren.
De zuil verschaft volledig gratis informatie aan de voorbijganger over de regio en is een verlengstuk van de toeristische kantoren in de streek. Eerder liet de Gempemolen (Hans Mues) al een webcam plaatsen die permanent beelden de wereld in stuurt. Elke weekdag kun je die 's ochtends zien op Canvas en in het weekend op één.
Feratal zegt in het horeca-vakblad dat met Johan Christens (Kapittelhuys) is overeengekomen om ook in Hoegaarden een infozuil te plaatsen. De firma zoekt daarvoor adverteerders.

Carine Vanlingen, "5 euro per jaar en toch nog natte voeten", Het Nieuwsblad, 13.11.2010.
Tielt-Winge - Ook Tielt-Winge kreeg zijn deel van de wateroverlast. Onze rondrit begon in de Reststraat, waar de najaarsstorm van donderdag ervoor gezorgd had dat de rioolputjes verstopt waren door afgewaaide bladeren. Gemeenteraadslid Germaine Willems stak zelf de handen uit de mouwen en legde de putjes open. Dat had succes want bij onze terugkeer, anderhalf uur later, was het water weggetrokken. (...)
Ook de Gempemolen kreeg haar deel van de problemen. 'Het onderwater staat hoger dan de as van de molen', legt molenaar Rudi Janssens uit, 'het water kan dus gewoon langs de as door de muur de molen in. Er staat wel een pomp, maar het water dat we wegpompen komt gewoon opnieuw langs de as binnen. We kunnen pas aan leegpompen beginnen denken als het water twintig centimeter onder de as staat'.

De Gempemolen live! Surf naar ww.feratelbenelux.be en bekijk livestream camera (wijs aan: land "België", plaats: "Sint-Joris-Winge"). Op TV, CANVAS: ma. - vrij., 9 u.30 - 12 u. en zat. - zon., 9 - 10 u. (2008).

Carine Vanlingen, "Pas aangelegde kruidentuin Gempemolen vernield door vandalen", Het Nieuwsblad, 22.11.2011.
Tielt-Winge - Amper een week na de officiële voorstelling van het boek 'Knollen, bollen en wortels van bij ons', werd de kruidentuin aan de Gempemolen vernield door vandalen. Ze trokken alle plantjes uit en gooiden ze in de Molenbeek.
De kruidentuin werd aangelegd naar aanleiding van de samenwerking met kruidenvrouw Winiefred Van Killegem.
Zij hielp Hans bij de beplanting er van. 'Het leek ons een leuk idee om een kruidentuin aan te leggen aan de ingang van de watermolen', vertelt Hans. 'De kruiden kunnen we dan verwerken in onze bereidingen en in het voorjaar en in de zomer zorgen ze voor aangename geuren rond het terras.'
Maandagochtend stelde hij tot zijn ontzetting vast dat de plantjes verdwenen waren. Bij nader inzien bleken ze uitgetrokken te zijn en in de Molenbeek gegooid.
'Waar zijn we mee bezig?', vraagt hij zich af. 'Als er iets is wat stoort, spreek er dan over. Dit soort vandalenstreken heeft iets wrangs. Dit zijn geen kinderstreken meer. De voorbije nacht ben ik twee keer met de auto komen controleren, omdat het me zo bezig houdt', vertelt hij.
De vernieling gebeurde waarschijnlijk tussen zondagavond 17 uur en maandagochtend 9 uur.
'Het is hier dan beangstigend donker en afgelegen', vertelt Hans. 'Ik begrijp dit niet.'
Hij gaat de camerabeelden opvragen van de Feratelcamera die continu draait. Hij zal ook klacht indienen bij de politie.

----------------------------------

"Hoe Gemp ontstond", uit Constant Noppen, "Wel en wee van Kortrijk-Dutsel", Leuven, Nova et Vetera, 1952 naar een zeer oud handschrift op perkament in de Parkabdij.

"Te Pellenberg leefde zeker ridder, Renier van Uedechim, vroom en dappere landheer; in de echt getreden met Lawreta van Peruwelz, even edel van inborst als van oorsprong, kregen zij 4 zonen en 8 dochters. Om deze laatsten volgens hun adellijke stand te huwen, schoot de fortuin van de vader te kort; hij polste zijn dochters met de gedachte dat zij de Almachtige tot bruidegom zouden kiezen en het kloosterleven omhelzen. Geen die zich verzette, integendeel. Vader Renier op zoek naar een geschikte Orde, doch de Voorzienigheid wilde dat hij zijn gading niet vond.
Op Sinksendag, tijdens zijn gebed, rees klaar voor zijn geest, te Pellenberg zelf, met de erfgoederen van zijn dochter, een nieuw k1ooster op te bouwen en de statuten van de Norbertijnen te verkiezen.

Te Korbeek-over-Loo leefde een zuster van Renier, zeer vermogend. Haar enige dochter, Elisabeth, had te Herckenrode een paar jaren in het klooster doorgebracht, maar was nog niet geprofest. Deze vervoegde, als novicemeesteres, haar 8 nichten, vermaakte haar rijk vermogen aan de nieuwe stichting en blijmoedig ving het religieus leven aan, in 1219.
Er kwam echter tegenkanting vanwege de Norbertijnse overheid, omdat het geestelijk bestuur alleen mag overgaan tot dergelijke stichting. Maar toen het na een jaar bleek hoe vurig en stipt het nieuwe klooster leefde, aarzelde het algemeen kapittel van de Orde niet hen te aanvaarden en te stellen onder de leiding van de Abt van het Park, te Heverlee".

Niet lang zullen zij te Pellenberg verblijven.
De hertog van Brabant, Hendrik II, bracht enkele dagen door in het klooster, zo getuigt hij zelf, en was getroffen door het voorbeeldig leven ; hij vond de ligging te eng en schonk, bij akte van December 1229 (Archief n. 2, Parkabdij) 12 bunders, inbegrepen een watermolen (die heden nog bestaat) te Gemp, bewesten S. Joris-Winge. Dadelijk werd er een ruim klooster met een heerlijke kapel gebouwd en reeds in 1229 verhuisden de Zusters uit Pellenberg naar Gemp, naar 's Hertogeneiland.

Carine Vanlingen, "Foto. Nieuwe start voor Gempemolen", Het Nieuwsblad, 08.01.2014.
Tielt-Winge - Om sterker te staan in de horecabranche, kreeg de brasserie aan de Gempemolen een make-over en zaakvoerder Hans Meus nam Kevin Sterkmans onder de arm om de zaak te leiden. Kevin zal het vernieuwde concept van de Gempemolen verder uitwerken en laten groeien. Het interieur werd opgefrist en er is ruimte vrij gemaakt voor een zithoek. Ook de website en de kaart werden volledig vernieuwd.
'De toekomst van de horeca ziet er niet rooskleurig uit', legt uitbater Hans Meus uit. 'De voorbije zes jaar is de Gempemolen uitgegroeid tot een gevestigde culinaire waarde in het Hageland, waarbij de nadruk vooral lag op het eetgebeuren. We waren echter sterk afhankelijk van het wisselvallige weer. Op de koop toe was het niet evident om geschikt personeel te vinden. Dit zorgde vaak voor slapeloze nachten. En hoewel ik er uit kon stappen na deze zes jaar, was stoppen geen optie. Ik ging op zoek naar een goede, ervaren rechterhand. Via mijn broer Jeroen Meus kwam ik in contact met Kevin Sterkmans. Kevin was manager van Hungaria aan de vaart in Leuven. Sinds zijn zestiende werkte hij her en der in de sector om iets bij te verdienen. Hij was tien jaar hoofdsteward bij Sabena en heeft enkele jaren een zaak uitgebaat in het Antwerpse. Hij is de geknipte persoon om het nieuwe concept van de Gempemolen uit te bouwen.'
Nieuwe stijl
'We willen bij de heropening op 10 januari starten met een nieuwe lei', legt Kevin uit. 'Het interieur werd opgefrist met fellere kleuren en we creeërden een zithoek. Hierdoor is er opnieuw plaats voor mensen die gewoon gezellig iets willen komen drinken. Ik heb een folder uitgewerkt voor de bedrijven. Het is de bedoeling om hen totaalconcepten aan te bieden. De menukaart werd ook volledig gerestyled. We kozen voor  een brasseriekaart op A3 formaat waarop 6 voor-, hoofd- en nagerechten staan, die regelmatig zullen wisselen. Daarnaast bieden we ook een wandelaarskaart aan met de kleinere gerechten zoals huisbereide croques en spaghetti tegen een heel schappelijke prijs. Er zal ook een speciale kinderkaart beschikbaar zijn. Nieuw zijn de formules 'op maat' zoals babyborrels, familie- of bedrijfsdiners, communiefeesten, verjaardagsfeesten, huwelijksfeesten en zelfs koffietafels. De ontbijtformules blijven behouden. De bediening zal vanaf nu gebeuren door personeel in een stijlvol uniform.'
Nieuw molenrad
Deze week werd ook het nieuwe rad van de molen geleverd en geïnstalleerd. Na één jaar volledige stilstand, zal de Gempemolen ook weer echt operationeel worden. Elke eerste zondag van de maand komt een molenaar uitleg en een demonstratie geven.
'Dit alles is een goede zaak voor de Gempemolen', voegt Hans toe. 'Hij is in goede handen bij Kevin. Ik blijf de uitbater en zal alles opvolgen. Maar dank zij mijn 'rechterhand' kan ik meer tijd doorbrengen in mijn andere brasserie in Leuven en bij mijn gezin.'
Op de vernieuwde website van de brasserie vind je meer uitleg over het concept met de openingstijden en de menukaarten. Ook op de facebookpagina van Brasserie De Gempemolen vind je veel info en leuke foto's terug.
(Met dank aan Hans voor de beelden die hij bezorgde over de plaatsing van het rad)

LIV, "Het plekje. Sint-Joris-Winge - Rondom wijst u de weg in eigen streek. De Gempemolen", Het Nieuwsblad, 12.02.2014.
Beschermde molen waarvan de geschiedenis teruggaat tot de dertiende eeuw
De Gempemolen is vandaag de dag de uitgelezen rustplaats voor wandelaars en fietsers op verkenningstocht in het Hageland. De geschiedenis van de molen gaat ver terug in de tijd. In 1229 wordt de molen voor het eerst vermeld. Toen schonk Hendrik I, de hertog van Brabant, de molen en een lap grond aan de zusters die er een Norbertinessenklooster oprichtten. Pas in de achttiende eeuw kwam de molen in handen van privé-molenaars terecht. In 1944 werd de molen beschermd als monument. Toen al zou het molenhuis een café geweest zijn. Pas vele jaren later bracht de Brouwerij van Haacht een taverne onder in het molenhuis. Anno 2014 is de Gempemolen in handen van Hans Meus en Kevin Sterkmans, die begin dit jaar een nieuwe start maakten met hun zaak. Het interieur werd opgefrist, de menukaart aangepast en het oude molenrad trad opnieuw in werking.
Info
info: Gempstraat 56, 3390 Sint-Joris-Winge.
www. gempemolen. be

Dirk Van de Gaer, "Hans Meus weer aan het roer in de Gempemolen", Het Nieuwsblad, 28.05.2014.
Hans Meus bij de Gempemolen (foto DVG)
Sint-Joris-Winge Met het openen van een nieuwe zaak in Leuven gaf Hans, broer van de bekende tv-kok Jeroen Meus, brasserie de Gempemolen tijdelijk uit handen. Onlangs keerde hij terug naar ‘zijn’ molen. Dirk Van de Gaer
Hans Meus is opnieuw de stuurman van brasserie De Gempemolen. In januari gaf de broer van Jeroen Meus de dagelijkse leiding door om zich volledig te kunnen focussen op de opstart van zijn nieuwe zaak in Leuven. De Gempemolen bleek echter niet zonder Hans te kunnen. Hij besloot daarom het roer weer in eigen handen te nemen. Voortaan pendelt Hans tussen Sint-Joris-Winge en Leuven. ‘Ik keer eerder dan verwacht terug’, zegt Hans Meus. ‘De persoon aan wie ik de leiding van de zaak had toevertrouwd, heeft dit niet lang kunnen volhouden en werkt dus ook niet meer voor ons. Ik neem dan ook de dagelijkse leiding opnieuw op mij.’
Inmiddels werd ook het kruidentuintje, dat eind 2011 door vandalen vernield werd, weer aangeplant en kunnen de gasten opnieuw genieten van deze mooie collectie.
Hans houdt zijn acties, zoals de vrijdag van de platte portemonnee, aan en organiseert nu ook lastminutebarbecues bij mooi weer.

INFO
Gempstraat 56
3390 Sint-Joris-Winge
tel. 016-48.73.07
info @ gempemolen. be
www. gempemolen. be

GMA, "Hans Meus opnieuw aan het roer van Gempemolen", Het Laatste Nieuws, 06.05.2014.
Hans Meus en zijn team aan de vernieuwde kruidentuin van de Gempemolen. - Foto Baert
Hans Meus is opnieuw de patron van brasserie De Gempemolen in Sint-Joris-Winge. Begin dit jaar gaf de broer van televisiekok Jeroen de dagelijkse leiding uit handen om zich volledig op zijn nieuwe zaak in Leuven te concentreren. Maar voortaan pendelt hij dus opnieuw tussen zijn twee zaken.
"Ik geef toe: ik ben veel vroeger terug in de Gempemolen dan verwacht", zegt Hans Meus. "Maar de man die de touwtjes in handen moest nemen in de zaak - zodat ik mij op mijn nieuwe zaak in Leuven kon concentreren - werkt niet meer voor ons. Ik neem de dagelijkse leiding nu dus opnieuw op mij en zal voortaan pendelen tussen de Gempemolen in Sint-Joris-Winge en Julia en Elias in Leuven.
In Sint-Joris-Winge kan Meus in ieder geval weer gebruik maken van zijn eigen kruidentuintje. Dat werd volledig opnieuw aangelegd nadat het werd vernield. De kruiden werden eind 2011 een voor een uitgetrokken en weggegooid. Nu werd de kruidentuin dus opnieuw aangelegd.
"We houden het tuintje nu in de gaten via een camera", zegt Meus.

Literatuur

M.A. Duwaerts e.a., "De molens in Brabant", Brussel, Dienst voor Geschiedkundige en Folkloristische Opzoekingen van de Provincie Brabant, 1961;
Constant Noppen, "Wel en wee van Kortrijk-Dutsel", Leuven, Nova et Vetera, 1952.
Herman Holemans, "Kadastergegevens: 1835-1985. Brabantse wind- en watermolens. Deel 5: arrondissement Leuven (M-Z)", Kinrooi, Studiekring 'Ons Molenheem', 1994;
Thomas Coomans e.a., "Abdijmolens tussen Rijn en Schelde - Moulins abbatiaux entre Rhin et Escaut - Abteimühlen zwischen Rhein und Schelde", Utrecht, 2003, Clavis, Kunsthistorische Monografieën, deel XIX, 136 blz., ill., krten.;
F. Scheys, "De Gempmolen", in: "Oost-Brabant", heemkundig tijdschrift voor het Hageland en omgeving, jg. 27 (1990), p. 78-79, ill.;
H. De Vuyst, "Hout werkt", in: M&L, Monumenten, Landschappen & archeologie, tweemaandelijks tijdschrift van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Brussel jg. 24, nr. 4, p. 8-21, ill.
"De watermolen van Gempe en de familie Baudewijns (1728 - 1791)", in: Lubbeekse Historische Tijdingen, 2008, nr. 5, december, p.7-14, ill.
Arthur De Rijck, De Winge en zijn watermolens (deel 1), in: De Holsbeek, XIV, 1996, nr. 56, okt.-nov.-dec., p. 17-18 (Mededeling HWH, Holsbeekse Werkgroep voor Geschiedenis, nr. 13).
Arthur De Rijck, De Winge en zijn watermolens (deel 2), in: De Holsbeek, XV, 1997, nr. 57, jan.-febr.-maart, p. 17-18 (Mededeling HWH, Holsbeekse Werkgroep voor Geschiedenis, nr. 14).
Louis Peeters, De Winge en zijn watermolens (deel 3), in: De Holsbeek, XV, 1997, nr. 58, april-mei-juni, p. 21-22 (Mededeling HWH, Holsbeekse Werkgroep voor Geschiedenis, nr. 15).
Frans Gullentops & Urbain Radelet, De Winge en zijn watermolens (deel 4), in: De Holsbeek, XV, 1997, nr. 59, juli-aug.-sept., p. 25-26 (Mededeling HWH, Holsbeekse Werkgroep voor Geschiedenis, nr. 16).
Denise Moiné & Jozef Pierlet, "Twee eeuwen molengeschiedens in de Broekstraat te Lubbeek", in: Lubbeekse Historische Tijdingen, 2008, 5, 96 p.
Oost-Brabant (Heemkundig tijdschrift voor het Hageland en omgeving, uitgegeven door de Oostbrabantse werkgemeenschap), XVIII, 1981, 2 (Speciaal nummer Tielt-Winge)
Eduard Van Eermen, "De molen van Gempe te Sint-Joris-Winge", Oost-Brabant. Heemkundig Tijdschrift voor het Hageland en Omgeving, jaargang 39 nr. 1, 2002, pp. 5-13.
M. De Troostenbergh, "Les chartes de l'Ile-Duc à Gempe", Analectes de Prémontré.
Mailbericht Wim Van der Elst,, 18.10.2013.

Persberichten
Fernand Goyens, "Gempemolen maalt weer. Rustpunt op fietsroutes en GR-wandelpad", in: Het Nieuwsblad, 28.07.2001
BMK, "Brasserie Gempemolen gesloten na brand", in: Het Nieuwsblad, 05.05.2008.
Carine Vanlingen, "Vlaamse Molendag op 26 april: Gempemolen in Tielt-Winge doet mee", in: Het Nieuwsblad, 22.04.2009.
Fernand Goyens, "Oostenrijkers stoppen Hageland in één zuil. Voor honderdduizend bezoekers aan de Gempemolen", in: Het Nieuwsblad, 25.11.2009.
Fernand Goyens, "Via touchscreen alle up-to-date informatie voor bezoekers Hageland. Tielt-Winge neemt unieke interactieve infozuil in gebruik", in: Het Nieuwsblad, 30.03.2010.
Raymond Billen, "Elektronische infozuil aan Kapittelhuys Hoegaarden", Het Nieuwsblad, 18.05.2010.
Carine Vanlingen, "5 euro per jaar en toch nog natte voeten", Het Nieuwsblad, 13.11.2010.
Carine Vanlingen, "Pas aangelegde kruidentuin Gempemolen vernield door vandalen", Het Nieuwsblad, 22.11.2011.
Carine Vanlingen, "Foto. Nieuwe start voor Gempemolen", Het Nieuwsblad, 08.01.2014.
LIV, "Het plekje. Sint-Joris-Winge - Rondom wijst u de weg in eigen streek. De Gempemolen", Het Nieuwsblad, 12.02.2014.
Dirk Van de Gaer, "Hans Meus weer aan het roer in de Gempemolen", Het Nieuwsblad, 28.05.2014.
GMA, "Hans Meus opnieuw aan het roer van Gempemolen", Het Laatste Nieuws, 06.05.2014.
Mailbericht John Verpaalen, Roosendaal, 11.04.2015.


Laatst bijgewerkt: zondag 15 mei 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens