Molenzorg
Arendonk, Antwerpen
Naam

Toremansmolen
De Toreman
Steendonker
Smoutmolen

Ligging Wampenberg
2370 Arendonk

(weg Arendonk-Eindhoven)
kadasterperceel E55


toon op kaart
GPS-nummer 51.193124, 5.052710
Eigenaar Gemeente Arendonk
Gebouwd 1770 / 1809
Type Achtkante houten bovenkruier
Functie Koren- en oliemolen
Kenmerken Houten achtkante grondzeiler
Gevlucht/Rad Gelaste stalen roeden (fabr. Claessen, Arendonk), 26,30 m
Inrichting Twee koppels kunststenen 1,6 m en 1,4 m met concentrisch zwaaipandscherpsel; kollergang van blauw arduin (diameter kantstenen 1,5 m), eiken slagbank 2,6 m. Overbrenging: 1 op 5.
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument,
18.10.1943
Molenaar Joseph Raeymaekers (op rust), R. Claessen
Openingstijden Elke laatste zondag van de maand van mei tot en met september, 14-17 uur en op afspraak. Info: tel.: 014 167.86.86, R. Claessen)
<p>Toremansmolen<br />De Toreman<br />Steendonker<br />Smoutmolen</p>

Foto: Willem Jans  

Beschrijving / geschiedenis

De molen is de enige overgebleven houten achtkante bovenkruier en zetelkruier van de provincie Antwerpen. Hij is ook uniek als graan- en oliemolen in een houten achtkant. Hij staat op de Wampenberg, op een duin aan Steendonker, nabij de weg van Arendonk naar Eindhoven. De benaming Toremansmolen ontstond toen de molen in 1854 werd verkocht aan de familie Raeymaekers, in het dorp bekend als 'die van den Toreman'. Vandaar dat de molen aan De Wissel in de volksmond al snel werd omgedoopt tot Toremansmolen.

De Toremansmolen was oorspronkelijk opgericht als een standaardmolen op een andere standplaats in Arendonk. De abdij van Postel liet in 1356, mits toelating van de hertog van Brabant, een houten korenwindmolen bouwen op de Mierdsendijk.

In 1435 werd hij verplaatst naar de Molengoren of de Madritten, na tussenkomst van Lucas Van Eyck, abt van de abdij van Floreffe (het moederhuis van Postel) bij hertog Filips de Goede.

De abdij van Postel liet de standaardmolen in 1770 verplaatsen naar de Wampenberg. De abdij van Postel verkocht de molen in 1794 voor 4900 gulden aan Joannes Franciscus Struyf.

De standaardmlen waaide om in 1808. Met de nog bruikbare  materialen werd hij een jaar later opgebouwd als de nog bestaande houten achtkante grondzeiler.

Kadastrale beschrijving uit 1827: "is in hout vervaardigd, heeft twee paar steenen welke niet gelijktijdig werken, gunstig gelegen, in goeden staat, onverhuurd".

Opeenvolgende eigenaars:
- 1770, opbouw: Abdij van Postel
- 1794, verkoop: Struyf Joannes Franciscus
- voor 1834, eigenaar: Struyf Joannes Franciscus, de kinderen an deelhebbers: a) Struyf Pierre, minderjarige te Arendonk, b) Dupon Jean, landbouwer te Tilburg, c) Dupon Colette, zonder beroep, d) Dupon Pierre Joseph, herbergier en voerman, e) Dupon Thérèse, echtgenote Venhest Adrien, dagloner en enig kind van Struyf Dorothée en Dupon Lucas, f) Van Beurden Marie Thérèse, zonder beroep te Tilburg, g) Vanbeurden Jacqueline, zonder beroep te Tilburg, h) Struyf Jean Baptiste, zonder beroep te Geel, i) Vaes Jean Baptiste, landbouwer te Arendonk, j) Vaes Marie Catherine, echtgenote Hoskens Pierre, landbouwer te Arendonk en k) Struyf Pierre, minderjarige te Arendonk
- 29.01.1845, verkoop: Peeters-Lijbens Augustinus, molenaar te Mol (notaris Wouters)
- 20.03.1869, verkoop: Raeymaekers-De Vocht Louis, molenaar te Arendonk (notaris Verbist)
- 10.04.1887, erfenis: a) Raeymaekers-Devocht Louis, de weduwe en b) De Vocht Catherine, landbouwster te Arendonk (overlijden van Louis Raeymaekers)
- later, erfenis: de kinderen (overlijden van de weduwe van Louis Raeymaekers)
- later, erfenis: de kinderen (overlijden van de weduwe Devocht van Louis Raeymaekers)
- 10.04.1900, verkoop: Raeymaekers-Van Reusel Petrus Laurentius, molenaar te Arendonk (notaris Poot - "een beste graanwindmolen met slagmolen")
- later, erfenis: en de kinderen (overlijden van vrouw Van Reusel)
- 11.07.1951, erfenis: de  kinderen, waaronder Joseph Raeymaekers (overlijden van Petrus Laurentius Raeymaekers)
- 10.10.1979, verkoop: Gemeente Arendonk (notaris Bouwen)

De molenaarsfamilie Raeymaekers de molen in 1854. Deze familie bezat verschillende molens en had in het dorp de bijnaam "die van de Toreman". Na verloop van tijd werd de molen dan ook "Toremansmolen" genoemd.

In de kelderruimte werd in 1859 een olieslagerij ondergebracht. Deze was afkomstig van boerderij de Blauwhoef op de Wampenberg. De olieslagmolen deed dienst tot 1946 en de graanmolen tot 1951. De laatste beroepsmolenaar was Laurent Raeymaekers. De molen werd "geklasseerd" (beschermd) op 18 oktober 1943.

De molen werd in 1957 en 1970 (door Caers uit Retie) uitwendig gerestaureerd. Het Arendonks gemeentebestuur kocht de molen in 1980 aan en liet in 1987-1988 een maalvaardige restauratie uitvoeren door molenbouwer Caers uit Retie, onder toezicht van architect Paul Gevers uit Kasterlee. De Arendonkse Heemkundige Kring "Als Ice Can" vzw beheert de molen. Een bittere vaststelling is dat deze unieke koffiepotmolen in 1995, ondanks hevig verzet, volledig werd ingebouwd en van windvang beroofd.

De molen kreeg in 2006 een grote onderhoudsbeurt voor 25 000 euro. De romp, de wieken en het binnenwerk werden opgeknapt. Op 21 januari 2007 werd met succes proefgedraaid en olie geslagen.

Technische gegevens

De molen heeft twee koppels kunststenen (1,6 en 1,4 m) met concentrisch zwaaipandscherpsel (overbrenging: 1 op 5) en een sleepluiwerk. De kollergang is van blauwe steen (arduin) en heeft een diameter van 1,5 m. De eiken slagbank is 2,6 m lang. De gelaste stalen roeden van 26,30 meter lengte werden gemaakt door Claessen uit Arendonk.

De combinatie van graan- en olieslagmolen, in dit type van houten achtkante grondzeiler, maakt de Toremansmolen uniek in de wereld. Een bezoek overwaard! Vlakbij staat het Arendonkse Heemhuis.

Openingstijden en tarieven

Voor individuele bezoekers gratis elke laatste zondag van de maanden mei tot en met september van 14 tot 17 uur Voor groepen, bedrijven, scholen tegen vergoeding, na afspraak. Info en afspraken: R. Claessen, vrijwillig molenaar.

Lieven DENEWET, Herman HOLEMANS & Rob SIMONS

<p>Toremansmolen<br />De Toreman<br />Steendonker<br />Smoutmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden

<p>Toremansmolen<br />De Toreman<br />Steendonker<br />Smoutmolen</p>

Foto: H. Noot

<p>Toremansmolen<br />De Toreman<br />Steendonker<br />Smoutmolen</p>

Foto: H. Noot

<p>Toremansmolen<br />De Toreman<br />Steendonker<br />Smoutmolen</p>

Prentkaart (coll. D. Vandenbulcke, Staden)

<p>Toremansmolen<br />De Toreman<br />Steendonker<br />Smoutmolen</p>

Prentkaart Nels (coll. D. Vandenbulcke, Staden)

Bijlagen

Jaarlijks aantal asomwentelingen
2003: 11.726

Intekendatum: aug. 2006
Molen: Arendonk (Antw.), De Toreman, Toremansmolen - houten achtkante grondzeiler, koren- & oliemolen
Bouwheer: Gemeente Arendonk
Ontwerper: Gemeente Arendonk, Technische Dienst / Adriaens Molenbouw bv, Weert (Ned.)
Opdracht: Onderhoud: houten achtkante romp (reinigen en schilderen), wiekenkruis, binnenwerk (groter stalen I-profiel tegen doorzakken zetelkap, vervangen slechte kammen en spillen, nieuwe wiggen en vulstukken in slagbank); raming: €25.000
Plaats aanbesteding: Gemeentehuis, Vrijheid 29, 2370 Arendonk
Offertes: 't Gebinte Molenbouw bvba, Erpe-Mere (laagste bod); Adriaens Molenbouw bv, Weert (Ned.
Toewijzing: 't Gebinte Molenbouw bvba, Erpe-Mere

Persbericht. EMA, "Folder", in: Het Nieuwsblad, 27.03.2008.
Arendonk - VVV-Arendonk heeft een nieuwe toeristische folder laten drukken. De flyer bevat behalve een plattegrond ook een overzicht van de voornaamste toeristische bezienswaardigheden, waaronder het standbeeld van wielerlegende Rik VanSteenbergen, de Toremansmolen en de oude sigarenfabriek van KarelI.
---------------------------------
Persbericht. Eddy Meulemans, "Van oud naar nieuw. Toremansmolen: zo is er maar één... behalve in Arendonk", in: Het Nieuwsblad, 30.04.2009.
Arendonk - In onze wekelijkse rubriek 'Van oud naar nieuw' brengen we vandaag een oude en een nieuwe foto van de Toremansmolen, tot nader orde het belangrijkste monument van Arendonk.
De Toremansmolen is een achthoekige houten koffiepotmolen, waarmee destijds graan en olie werd gemaakt. Zo zijn er maar twee in heel de wereld. De achthoekige graanmaler werd gebouwd in 1809 met onderdelen van de omvergewaaide molen in de Madritten. Als ik goed kan rekenen, viert de Toremansmolen dit jaar dus zijn tweehonderdste verjaardag.
Van waar de naam Toremansmolen? Wel, in 1854 werd de houten kolos verkocht aan de familie Raeymaekers, in het dorp bekend als 'die van den Toreman'. Vandaar dat de molen aan De Wissel in de volksmond al snel werd omgedoopt tot Toremansmolen. Sinds 1980 is het monument eigendom van de gemeente.
Wil je nog graag weten hoe lang de wieken zijn? Exact dertien meter.
---------------------
Eddy Meulemans, "Van oud naar nieuw: Toremansmolen na 200 jaar nog mooi intact", Het Nieuwsblad, 28.12.2009.
Arendonk - In onze rubriek 'Van oud naar nieuw' brengen we vandaag een oude en een nieuwe foto van de Toremansmolen, tot nader orde het belangrijkste monument van Arendonk.
De Toremansmolen is een achthoekige houten koffiepotmolen, waarmee destijds graan en olie werden gemaakt. Zo zijn er maar twee in heel de wereld. De achthoekige graanmaler werd gebouwd in 1809 met onderdelen van de omvergewaaide molen in de Madritten. Dit jaar is hij 200 jaar oud geworden.
Van waar de naam Toremansmolen? Wel, in 1854 werd de houten kolos verkocht aan de familie Raeymaekers, in het dorp bekend als 'die van den Toreman'. Vandaar dat de molen aan De Wissel in de volksmond al snel werd omgedoopt tot Toremansmolen. Sinds 1980 is het monument eigendom van de gemeente.

Literatuur

L. Coveliers, "Arendonk, Geschiedkundige Beschrijving", Arendonk, 1912-1937;
Lod. Coveliers, "De molens te Arendonk: eeuwenoude strijd rond een molen", in: De Belgische Molenaar, jg. 34, nr. 26 (1 juli 1939); p. 350; jg. 34, nr. 28 (15 juli 1939), p. 372-373; jg. 34, nr. 30 (29 juli 1939), p. 394-395;
L. Coveliers, "Eeuwenoude strijd rond een molen", in: De Belgische Molenaar, jrg. 46, nr. 5 (24 febr. 1951), p. 82-87;
H. Holemans & P.J. Lemmens, Molens der Noorder- en Oosterkempen, Nieuwkerken, Ten Bos, 1980, p. 12-15;
F. Brouwers, "De toekomst van een verleden. Levende molens in de provincie Antwerpen", s.l., Levende Molens Werkgroep Kempen-Antwerpen, (1997);
E. D(e) K(inderen), "De Toremansmolen te Arendonk", in: De Belgische Molenaar, LXXI, 1976, p. 38-40 (met: R. Buysse, "Technisch verslag over de molen"); 
T.H. Welvaarts, "Geschiedenis der Vrijheid Arendonk", Turnhout, Beersmans-Pleek, 1887;
"Bedreigde windmolens", in: Natuur- en Stedenschoon, XI, 1932, p. 172-173;
P.J. Lemmens, "Molens te Arendonk", in: Heemkundig Handboekje voor de Antwerpse randgemeenten, XVII, 1969, nr. 4, p. 11;
J. De Schepper, "Arendonk: houten windmolen, genaamd Toremansmolen of Wampenbergmolen (Steenweg Arendonk-Eindhoven)", in: M&L. Monumenten en Landschappen, Brussel, jg. 8 (1989), nr. 5 (sept.-okt.), binnenkrant, p. 7-8, ill.;
Frans Van Deuren & Louis Hulselmans, "De molengeschiedenis van Arendonk", in: Als ice can, jg. 1, 1979, nr. 4, p. 1-9;
"De Arendonkse windmolen gerestaureerd", in: De Belgische Molenaar, jg. 52, nr. 18 (31 juli 1957), p. 285-286;
Frans Van Deuren, "De Torenmansmolen in de Wampenberg op de Scheiffelenberg", in: Arendonk een momentopname, p. 88-91;
Paul Hendriks, "De windmolens. 6. Arendonk", in: P. Hendriks & R. Hoeben, "Provincie Antwerpen wind- en watermolens", p. 12;
"Kleine kroniek van een grote schande of de kronkelpaden der verloedering. 5. Arendonk", in: De Belgische Molenaar, jg. 73, nr. 8 (22 april 1978), p. 103-104;
(L. Smet), "Ons molenpatrimonium in de provincie Antwerpen: enige houten koffiepotmolen", in: Molenecho's, VI, 1978, nr. 8, p. 52;
R. Hoeben, "De Toremansmolen te Arendonk. (Portret van een draaiende molen).", in: Natuur- en Stedeschoon, jg. 57 (1988), nr. 6, p. 3-4, ill.;
J. D(ruyts), "De Toremansmolen te Arendonk [Overzicht van de restauratie]", in: Levende Molens, jg. 10 (1988), nr. 9, p. 68-70, ill.;
Els De Kinderen, "Enkele belangrijke restauraties nader bekeken [Arendonk: Toremansmolen; Meerhout: Prinskensmolen; Gistel: Oostmolen; Zingem: Meuleke 't Dal]", in: Levende Molens, jg. 4 (1981), nr. 20 (22 oktober), p. 274-275, ill.;
A. Segers & F. Vosters, "De Toremansmolen op de Wampenberg", in: Als Ice Can, een uitgave van "Als Ice Can", Heemkundige Kring Arendonk, jg. 2 (1980), IV, 13 blz., ill.;
F. Van Deuren & L. Hulselmans, "De molengeschiedenis van Arendonk", in: Als Ice Can, Arendonk, Heemkundige Kring, jg. 1, 1979, nr. 1, IV, 9 p., ill., plan;
"Korte nieuwsjes: Arendonk", in: Levende Molens, jg. 2 (1979), nr. 18 (22 september), p. 237;
P.J. Lemmens, "Molenoverzicht uit het Arrondissement Turnhout van 1830 tot heden", Heemkundig Handboekje voor de Antwerpse Randgemeenten, Kwartaalschrift, Borgerhout, Gitschotel Buurschap, Jg. 12, [1964], nr. 3, p. 2.
Arendonk een momentopname, [Arendonk, 1977].
Arendonk zoals het vroeger was. Dl. 1. Arendonkse gezichten. Dl. 2. Arendonkse zichten. Een uitgave van de Heemkundige Kring "Als Ice Can"  vzw, Arendonk, 1985 en 1987.
Coveliers L., Arendonk Geschiedkundige Beschrijving, [Arendonk,  1937].
De Kok H., Gids voor het oude Turnhout en omgeving. Dl. 2. De  omliggende gemeenten, Antwerpen-Amsterdam, 1980, p. 235-253.
Diriken  P., Toeristisch-recreatieve atlas van Antwerpen. De Kempen.  Geogids Noorderkempen-Oost, Kortessem, 1997, p. 53-70.
De Pauw J., Arendonk in oude prentkaarten, Zaltbommel, 1972.
De Pauw J., Plaatsnaamkunde over Arendonk, [Arendonk], 1973.

Persberichten
EMA, "Folder", in: Het Nieuwsblad, 27.03.2008.
Eddy Meulemans, "Van oud naar nieuw. Toremansmolen: zo is er maar één... behalve in Arendonk", in: Het Nieuwsblad, 30.04.2009.
Eddy Meulemans, "Van oud naar nieuw: Toremansmolen na 200 jaar nog mooi intact", Het Nieuwsblad, 28.12.2009.


Laatst bijgewerkt: vrijdag 25 november 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens