Beschrijving / geschiedenis

De "IJzenbeekmolen", "Molen bij de Prinskensvijver" of Watermolen Terlinden is een watermolen met verdwenen bovenslagrad op de IJs- of IJzenbeek. De oudste vermelding is te vinden in een akte van 1321 met vermelding "molendinum de ijsenbeke".
In 1527 werd hij omschreven als "eenen moelen geheten den molen 't ijsebeke, metten huysingen, schueren, stallen daer op staende, metten blockxen, vijveren, weiden ende bemden daer aen gelegen... inhoudende in een stucke tsamen 19,5 dachwant luttel min ofte meer".

Vermoedelijk werd de molen rond 1641 herbouwd, omdat er op dat ogenblik sprake is van "de nijeuwen molen van Essenbeke".
In de loop van de 18de eeuw waren de molen en bijhorende vijver eigendom van de kloosterorde Rijke Klaren van Brussel. Naderhand kwam de molen in het bezit van de familie Leyniers die hem toevoegde aan het reeds uitgebreide Hoogpoortdomein, Hoogpoort.
De molen, een graanmolen van het bovenslagtype, bleef in gebruik tot de jaren 1970. Thans ontbreekt het waterrad evenals de waterafleiding die het water van de vijver aan de overzijde van de weg, via een overbrugging naar het rad bracht. De molenvijver, de zogenaamde Prinskens- of Hoogpoortvijver, gelegen ten noordoosten aan de overzijde van de weg, bleef wel bewaard. Voorts resten nog het vroegere molenhuis en de aansluitende molenaarswoning, beide met traditionele, kern, respectievelijk vier en drie traveeën en één à twee bouwlagen onder vernieuwde, pannen zadeldaken met de nok parallel aan de straat. Baksteenbouw gedeeltelijk aangepast en ingebouwd door diverse latere aanbouwsels en gelegen beneden het straatniveau. In 2010 onderging het gebouw een renovatie.

Architectuur

Verankerde en gewitte gevels op gepikte plint. De woning behield haar traditionele aandaken en vlechtingen en vertoont in de zuidelijke gevel hoge, ten dele getraliede, rechthoekige vensters met zandstenen, kwarthol geprofileerde rechtstanden, verwijzend naar vroegere kruiskozijnen; rechts tot venstertje aangepaste deur. De oostelijke zijgevel wordt thans gestut, deels door recente bakstenen steunberen en deels door een metalen stelling. Het links aansluitende molenhuis bevat een rechthoekig deurtje in een fraaie, arduinen schouderboogomlijsting met sluitsteen en schelpmotieven in de zwikken; erboven gevelsteentje met vermelding "A:M: / 1809"; bewaarde paardenring rechts. Een molensteen bleef bewaard op het erf. Het binnenwerk is nog gedeeltelijk aanwezig.

Foto: Marjolijn Van Damme, 2005

Oude prentkaart

De watergevel. Verzameling Ons Molenheem

Verzameling Ons Molenheem

Literatuur

D. De Grave, "Geschiedenis der gemeente Assche", Gent 1900, p. 330;
Jaak Ockeley, Historiek der straten van Asse, Asse, 1967.
Jaak Ockeley, Leven aan de bron. Een inleiding tot de geschiedenis van Asse, Asse, 1965.
De watermolens van Asse, in Ons Molenheem, 1997, nr. 4, p. 109.
Jan Lindemans, "Toponymie van Asse", Brussel, 1952.
J. Van der Hameyde, "Het Landschap onder Asse", in: Eigen Schoon en de Brabander, XI, 1928, p. 88-96;
J. Van Overstraeten, "De watermolens van Asse", in: De Galm, 1 en 8 februari 1947;
J. Verbesselt, "Het ontstaan en de ontwikkeling van Asse", Pittem, 1966;
"Asse in oude prentkaarten waarin tevens afbeeldingen uit Asbeek, Asse-Terheiden, Terlinden, Waarbeek en Walfergem", samengesteld door Heemkring "Ascania", Zaltbommel, 1973, nr. 53.
Herman Holemans, "Kadastergegevens: 1835-1985. Brabantse wind- en watermolens. Deel 2: arrondissement Halle-Vilvoorde (A-L)", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem", 1991;
M.A. Duwaerts e.a., "De molens in Brabant", Brussel, Dienst voor Geschiedkundige en Folkloristische Opzoekingen van de Provincie Brabant, 1961;
F. Ringoot, "Wind- en Watermolens te Asse (Brabant)", in: Ons Molenheem, jg. 6 (1986), nr. 1 (maart), p. 17-18;
[Jozef van Overstraeten], "De molens uit onze streek; de molens van Assche [door] Jozef van der Meulen", in: De Galm, weekblad voor West-Brabant, Asse, II, 5, 1.2.1947; II, 6, 8.2.1947; II, 7, 15.2.1947 en II, 8, 22.2.1947. [Geschiedenis, beschrijving en iconografie van alle molens die in Asse staan of stonden].
P. Sablon, "Over hoeven en molens", in: Ascania, XXIII, 1980, 3, p. 75-79.
C. De Maegd & S. Van Aerschot, "Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Vlaams-Brabant, Halle-Vilvoorde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 2N", Gent, 1975.
Hilde Kennes, "Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Vlaams-Brabant, Gemeente Asse, Deelgemeenten Asse, Bekkerzeel, Kobbegem, Mollem, Relegem en Zellik. Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen VLB6", 2005.
Kadaster Vlaams-Brabant, mutatieschetsen Asse, afdeling I, 1868/18, 1871/33, 1906/36.
"Asse: verleden in woord, heden in beeld", Asse, 1978, p. 144-145.
"De watermolens van Asse", in Ons Molenheem, 1997, nr. 4, p. 109-112.