Molenzorg
Leut (Maasmechelen), Limburg
Naam

Nieuw Leven
De Wachter (tot 1924)

Ligging Molenstraat 48
3630 Leut (Maasmechelen)

51° 0' 0.60" N  5° 44' 3.29" E


toon op kaart
Geo positie 51.001019, 5.732786
Eigenaar Gemeente Maasmechelen
Gebouwd voor 1600 / 1750 / 1801
Type Staakmolen met halfopen voet
Functie Korenmolen
Kenmerken Geschilderde molenkast, gietijzeren molenas
Gevlucht/Rad Gelaste roeden, fabr. Derckx (nrs. 819-820, 1995), 25,90 m; stroomlijnsysteem Van Bussel
Inrichting Twee steenkoppels
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument,
31-12-1945
Molenaar Albert Van Hees, Maasmechelen (tel.: 089-760132, e-mail: albert.vanhees1@telenet.be)
Openingstijden Elke eerste en derde zondag van de maand en op aanvraag
Ten Bruggencatenummer 00750
<p>Nieuw Leven<br />De Wachter (tot 1924)</p>

Foto: Paul Hermans, 30.07.2008   

Beschrijving / geschiedenis

De molen "Nieuw Leven" (tot in 1924 "De Wachter") is een houten korenwindmolen in de Molenstraat 48, de vroegee Heerbaan, op de grensscheiding van Leut en Meeswijk. De benmaing "De Wachter" werd in 1933 vervangen door "Nieuw Leven".

De standaardmolen werd voor 1600 opgericht.

In 1621 was hij voor 500 gulden verpacht aan Jacob Meulenaer. In 1623, toen Peter Van Berghs de molen pachtte, werd hij grondig hersteld: Peter Bleuten leverde het houtwerk, Erken Timmerman repareerde de molenkammen en Mathijs van Maeselhoven verwerkte het houd. In 1652 was Jan Gielis-Leupens de pachter.

De molen werd in 1750 herbouwd door de familie de Meeuwen. Tossanus Willems was er molenaar in 1765, opgevolgd in 1784 door zijn zoon Godfried. Later werd de molen het eigendom van de graven Vilain XIIII.

Op 9 november 1800 werd hij, zoals o.a. ook de houten molen van Achel, vernield tijdens een orkaan. De molen was toen eigendom van de graven van Leut, Vilain XIV.

Op dezelfde plaats werd in 1801 de huidige standerdmolen gebouwd. Het hout werd gehaald uit de grafelijke bossen.

De molen behoorde tot de domeingoederen van de familie Vilain XIIII.  Zo behoorde hij in 1844 toe aan burggraaf Carolus Vilain XIII en in 1847 aan zijnn weduwe en kinderen. Bij deling van het familiebezit kwam de molen in 1880 op naam van de kinderen van burggravin Louisa Vilain XIIII. 

In 1907 werd de molen geërfd door de weduwe van Gustaaf Vilain XIII - de Villeneuve en in 1919 door Chislaine de Brigade, weduwe van Adrien Vilain XIII. Molenbouwer Willem Adriaens uit Weert (Nl) bracht in 1907 een nieuwe draagbalk aan.

De familie Vilain XIII verkocht de molen samen met het kasteel in 1920 aan de s.a. "Limbourg-Meuse" of de maatschappij "Koolmijnen Limburg-Maas", die o.m. de koolmijn van Eisden exploiteerde. De molen werd grondig hersteld en de benaming "De Wachter" werd in 1924 tot "Nieuw Leven" omgedoopt. Als pachters waren er: Louis Pellemans, Mathijs Pellemans, Jan Bovens, Martin Brabants, Hendrik Haerden, Hubert Van Bussel (overleden in 1977).

De molen kreeg een gietijzeren as van één van de molens van de Honderd Morgen in Moerkapelle (Zuid-Holland, NL). Deze as werd gegoten door de firma Prins van Oranje en draagt het nummer 1299 uit 1884 (mededeling Nico Jurgens, Hoorn).

In 1925 werden twee ijzeren roeden gestoken. De Potroeden waren van twee verschillende molens afkomstig: de binnenroede was afkomstig een poldermolen van de Honderd Morgen in Zevenhuizen, nr. 1338 uit 1882, 25 meter lang. De buitenroede werd oorspronkelijk gemaakt voor Molen A2 in Bleiswijk. Het was nr. 1481 uit 1886; 28,20 meter lang. Deze roede verhuisde in 1907 naar Moerkapelle, waar hij ingekort werd tot 25 meter en kwam in 1925 in Leut terecht. De zeeg was zeer diep en werd in Leut niet aangepast.

In 1933 werd de molen verdekkerd, als eerste in België en als eerste verdekkerde standaardmolen ter wereld. Bij deze gelegenheid werd echter de zeeg niet aangepast, zodat dit wel veel zeilslag gegeven moet hebben.

Vermoedelijk was dat de reden dat de gebroeders Stijnen uit Weert (Nl) de verdekkering in 1946 vervingen door Van Bussel stroomlijnwieken met remkleppen. Het was de laatste molen die Chris van Bussel uit Weert onder zijn supervisie volgens de toenmalige begrippen werd gemoderniseerd. Nu werd de zeeg wel vlakker gemaakt. Molenaar Hubert Van Bussel richtte de molen zodanig in dat hij zowel met de wind als met elektriciteit kon malen, wat voordeliger was dan louter elektrisch malen!

De molen werd beschermd als monument bij koninklijk besluit van 31 december 1945.

Als één van de best uitgeruste windmolens viel hij midden de jaren 1960 stil. Het verval trad in. De staartbalk, die met een profielijzer was versterkt, was gebroken. Ingenieur Piet van Brussel, die aan de molen een artikels wijdde in het vakblad "De Belgische Molenaar", achtte het wenselijk hem door een nieuwe eikenhouten staart te vervangen. De kap, die toen enigszins naar achter was getrokken door de staalkabel als gevolg van het grote gewicht van de staart, kon dan weer op zijn juiste plaats worden gebracht.

Op 15 oktober 1974 werd de molen aangekocht door Martin Gielen, eigenaar-molenaar van de Stormvogel in Boorsem. Samen met molenmaker Flor Janssen uit Geel herstelde hij de molen.

Na het overlijden van Martin Gielen kocht de gemeente Maasmechelen de molen aan en liet hem in 1995 maalvaardig herstellen door de firma Adriaens uit Weert. Hierbij werden de potroeden (vervaardigd door de Nederlandse firma Pot uit Kinderdijk) vervangen door gelaste roeden met een lengte van 25,90 meter. De oude potroeden liggen nu naast de molen.
Vrijwillige molenaar Albert Van Hees, die ook de standerdmolen van Urmond (NL) laat draaien, stelt de molen elke eerste en derde zondag van de maand open.

Technische gegevens:
Vang: blokvang met evenaar
Molenas: gietijzer, fabr. Prins van Oranje, ETs Gravenhage, nr. 1299 uit 1884
Gevlucht: fabr. Derckx, Wessem, nrs. 819-820, bouwjaar 1995, lengte 25,90 m; stroomlijnsysteem Van Bussel
Kruiwerk: zetelkruiwerk; kruihaspel
Inrichting: 1 koppel kunststenen (achtermolen verwijderd); sleepluiwerk (luirad is een schijf van een rondsel geweest); regulateur aangedreven door het staakijzer.

Piet VAN BUSSEL & Rob SIMONS

<p>Nieuw Leven<br />De Wachter (tot 1924)</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 23.06.2010

<p>Nieuw Leven<br />De Wachter (tot 1924)</p>

Verzameling Ons Molenheem

<p>Nieuw Leven<br />De Wachter (tot 1924)</p>

Prentkaart, ed. Eisden-Mijn. Verzameling Ons Molenheem

<p>Nieuw Leven<br />De Wachter (tot 1924)</p>

Oude foto (coll. Thomas Piens, Zingem)

<p>Nieuw Leven<br />De Wachter (tot 1924)</p>

Prentkaart (na 1946) coll. Rob Simons, Sint-Huibrechts-Lille

Bijlagen

Intekendatum: febr. 2009
Molen: Leut (Maasmechelen, Limb.), Nieuw Leven - standaardmolen met halfopen voet
Bouwheer & ontwerper: Gemeente Maasmechelen, Dienst werken (Michel Lyna)
Opdracht: Onderhoud
Schilderwerken (de molenkast oranje; de roeden zwart), behandeling tegen houtworm (trap met leuning en balkon, hekwerk roeden, teerlingblokken), beide roeden doorhalen, herstel gebinte, staart voorzien van dekplaten, vervangen kruipalen en kruihaspel); raming: ca. €34.000
Plaats aanbesteding: Administratief Centrum - Heirstraat 239 - 3630 Maasmechelen
Toewijzing: Gebinte Molenbouw bvba, Erpe-Mere; E. Baillien, Opgrimbie (schilderwerken)

Persbericht. JTh, "Molen van Meeswijk krijgt opknapbeurt", in: Het Belang van Limburg, 03.06.2008.
De houten windmolen Nieuw Leven in Meeswijk krijgt een opknapbeurt. "Het schilderwerk aan de windmolen heeft al veel te verduren gehad. Om mogelijke verloederingskosten uit te sluiten, is de molen aan een grote onderhoudsbeurt toe", meldt schepen van patrimonium Caroline Penders (Open VLD).
"De windmolen is geklasseerd, dus zijn we verplicht om ze te onderhouden." Het hout wordt behandeld tegen houtworm en het hekwerk van de wieken, de trap met de leuning, de beplanking van het balkon en de blokken onder de roede krijgen een behandeling. De werken kosten 30.000 euro. De cel Monumenten en Landschappen neemt daarvan 12.000 euro voor zijn rekening.

Persbericht. "Windmolen Meeswijk krijgt opknapbeurt", Het Belang van Limburg, 24.02.2009.
De houten windmolen Nieuw Leven in Meeswijk krijgt een onderhoudsbeurt en wordt geschilderd.
Dat zal de gemeente 54.200 euro kosten waarvan 12.500 euro kan gerecupereerd worden via een restauratietoelage.

Persbericht. LCM, "Nieuw Leven", in: Het Nieuwsblad, 02.03.2009.
Maasmechelen - De windmolen Nieuw Leven in Meeswijk is eigendom van de gemeente. Nu krijgt de houten molen een onderhoudsbeurt die 54.200euro kost. Volgens schepen Caroline Penders (Open VLD) komt 12.500euro terug via een renovatietoelage. (lcm)

Persbericht. MMD, "Windmolen Nieuw Leven opgeknapt", Het Belang van Limburg, 23.07.2009.
De houten windmolen Nieuw Leven (1802), op de grens van Leut en Meeswijk, wordt in opdracht van het gemeentebestuur van Maasmechelen opgeknapt.
"De werken worden uitgevoerd door een firma uit Opgrimbie die de molen de originele kleuren geeft," zegt Erwin Vranken. "Zo wordt de romp oranje en de wieken zwart. Er worden ook herstellingswerken uitgevoerd aan de gebintes. Voor deze klus heeft het gemeentebestuur contact opgenomen met de firma Molenbouw uit Erpe-Mere die hierin gespecialiseerd is. Ook de kuipalen waar de wieken aan vastgemaakt worden in de grond, worden vervangen." De werken zijn uitbesteed voor 35.000 euro en worden deels gesubsidieerd. MMD

"Nieuw leven voor Nieuw Leven", Het Nieuwsblad, 21.08.2009.
Maasmechelen - Windmolen Nieuw Leven in Meeswijk kan weer een heel aantal jaren verder. De gemeente heeft verleden jaar een renovatieprogramma opgestart, en dat is ondertussen voltooid. De restauratie van de windmolen kostte 34.000 euro, waarvan de gemeente 80% gesubsidieerd kreeg.
Schepen van openbare werken Caroline Penders gaf verleden voorjaar de opdracht tot renovatie. Het hout was immers op sommige plaatsen aangestast door de houtworm. Schepen Penders: "Dus drong een renovatie zich op. De molen is ondertussen herschilderd in de originele kleuren: de romp oranje, de wieken zwart. Daarnaast gebeurden er nog heel wat herstellingswerken, o.m. aan de gebintes. En ook de kruipalen rondom de molen, waaraan de wieken worden vastgemaakt, zijn vervangen."

Myms, "Nieuw leven voor Nieuw Leven", Het Nieuwsblad, 04.09.2009. Bron: Passe-Partout
Maasmechelen - Windmolen Nieuw Leven in Meeswijk kan weer een heel aantal jaren verder. De gemeente heeft verleden jaar een renovatieprogramma opgestart, en dat is ondertussen voltooid. De restauratie van de windmolen kostte 34.000 euro, waarvan de gemeente 80% gesubsidieerd kreeg.
Schepen van openbare werken Caroline Penders: "De molen is herschilderd in de originele kleuren: de romp oranje, de wieken zwart. Daarnaast gebeurden er nog heel wat herstellingswerken, o.m. aan de gebintes. En ook de kruipalen rondom de molen, waaraan de wieken worden vastgemaakt, zijn vervangen." Tijdens de Open Monumentendag op 13 septemeber kan je, buiten de molen, ook het College, het kasteel van Leut, de mijnwerkerswoning en de Regie van Eisden-Tuinwijk gaan bekijken.

Sagen
Toen de molenaar van Meeswijk naar de vuurman had gefloten, brandde deze zijn hand in de deur van de molen.
-----
Heks weet alles.
Bij een boer waren veel paarden en koeien gestorven. Toen een vrouw om vier uur in de ochtend naar de molen vertrok, zag ze onder een olm bij de Lindeweg een heks staan. "Vrouw, weet je ook wat er gebeurd is?", vroeg de heks, waarop de vrouw antwoordde: "Hoe zou ik dat moeten weten?" Daarop zei de heks: "Hier bij de boer zijn de paarden gestorven.
-----
Een jongen uit Meeswijk werkte op de molen van Leut. Wanneer hij in de winter naar huis kwam, sprong de weerwolf in zijn nek.
Bron: J. Venken, Leuven, 1968.

Nieuwsbericht - 08.08.2009, maasmechelen.be
Windmolen Nieuw Leven volledig gerestaureerd.
De houten windmolen Nieuw Leven (Meeswijk) werd in opdracht van het gemeentebestuur volledig gerestaureerd.
De molen werd herschilderd in de originele kleuren: de romp oranje, de wieken zwart. Daarnaast gebeurden er nog heel wat herstellingswerken, o.m. aan de gebintes.
De kruipalen rondom de molen, waaraan de wieken worden vastgemaakt, worden eveneens vervangen.
Totale kostprijs is ca. 34 000 euro, waarvan de gemeente voor 80% subsidies ontvangt.

Literatuur

P. Van Bussel, "Beschrijving van de aandrijving van een hamermolen met de wind alsmede de kamraderen in molens en maalstoelen", De Belgische Molenaar, XLVIII, 1953, p. 394-396, 408, 444-445 en 465-466.
P. Van Bussel, "De molen van Meeswijk", De Belgische Molenaar, LXVI, 1969, p. 334.
W. Smet & H. Holemans, "Limburgse windmolens in heden en verleden", Nieuwkerken-Waas, 1981, p. 97-100;
P. Van Bussel, De Molen van Meeswijk, in: De Belgische Molenaar, LXVI, 1969, p. 334;
E. D(e) K(inderen), "Een tweede molen gerestaureerd door Martin Gielen te Leut", in: De Belgische Molenaar, LXXI, 1976, p. 234-235;
Bert Van Doorslaer, "Met de stroom mee of tegen de wind in? Molens in Limburg", Borgloon/Rijkel, Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed, 1996.

Persberichten
J. Van Ovestraeten, "Nog de twee Maaslandse windmolens", De Autotoerist, 01.04.1971.
J. Van Overstraeten, "Ons Toeristisch Patrimonium", De Autotoerist, 24.06.1971; 
J. Van Overstraeten, "Ons Toeristisch Patrimonium", De Autotoerist, 20.01.1977;
V. Wouters, "Windmolens in het Maasland", Levend Land, VII, 1978, 7-8, p. 6-7.
"De windmolens van Meeswijk en Boorsem", De Autotoerist, 29.10.1970.
"De Molen Nieuw Lieven buiten di enst te Leut", Het Belang van Limburg, 01.04.1971.
"Wat met de windmolens van Meeswijk en Boorsem?" Het Laatste Nieuws, 04.06.1971.
"Wat met de molen "Nieuw Leven" te Leut?" Het Belang van Limburg, 02.08.1974.
"Nieuw Leven" werkloos in de wind", Het Belang van Limburg, 15.10.1974.
"Molens in Limburg", Het Belang van Limburg, 29.06.1975.
"Martin Gielen restaureeerde tweede molen: Nieuw Leven te Leut", Het Belang van Limburg, 01.09.1976.
"Le moulin à vent de Leut", Le Sillon Belge, 24.09.1976.
Y.S., "Nieuw Leven, wat nu?" Het Volk, 25.11.1975.
J.K., "Molenaar Martinus Gielen vecht tegen papieren windmolens", Het Belang van Limburg, 02.12.1978.
Kerkuil, "Van zwaaiende wieken en tuimelende raderen in de Kempen en in Haspengouw", Moeder van Goeden Raad, september 1954, p. 205-208.
Re, "Wat gebeurt er met de laatste windmolen van de Maasstreek?" Het Nieuwsblad, 23.08.1971.
J. Th, "Molen van Meeswijk krijgt opknapbeurt", in: Het Belang van Limburg, 03.06.2008.
LCM, "Nieuw Leven", in: Het Nieuwsblad, 02.03.2009.
"Windmolen Meeswijk krijgt opknapbeurt", Het Belang van Limburg, 24.02.2009.
MMD, "Windmolen Nieuw Leven opgeknapt", Het Belang van Limburg, 23.07.2009.
"Nieuw leven voor Nieuw Leven", Het Nieuwsblad, 21.08.2009.
Myms, "Nieuw leven voor Nieuw Leven", Het Nieuwsblad, 04.09.2009.

Molen van Eisden

H. Meyers, Reacties. De molen van Eisden, Eisden (Geschied- en Heemkundige Kring Eisden), II, 1985, 1; III, 1986, 1.
J. Kohlbacher, De kleine geschiedenis. Vrije windvang voor een Eisdense windmolen, Eisden (Geschied- en Heemkundige Kring Eisden), XXI, 2004, 2.
J. Kohlbacher, De kleine geschiedenis. De laatste molenaar de wind afgevangen, Eisden, XXIV, 2007, 1.

 


Laatst bijgewerkt: vrijdag 29 juli 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens