Beschrijving / geschiedenis

Dit is een watermolen van het onderslagtype die zich bevindt op het schilderachtige riviertje de Dommel. Vanaf de bron van de Dommel gerekend is dit de vierde watermolen. De naam van de molen komt uit de locatie zelf: een "voort" was een doorwaadbare plaats in de beek (de Dommel) die mogelijk versterkt was met gevlochten twijghout ("benne": gevlochten mand). In de volksmond is de molen bekend als "de Bemmerse Meule".
Hij werd voor het eerst vernoemd in 710 n. Chr. en is daarmee één van de oudste molens in de regio. In 1259 verkocht Graaf Arnold IV van Loon de molen samen met de Weelse Molen en de Kleine Molen aan de abdij van Floreffe. Tot aan het einde van de 18e eeuw bleef de abdij in bezit van de drie banmolens en een uitgestrekt goed te Overpelt.
De Franse revolutionnairen sloegen de watermolen aan en verkochten hem als "nationaal goed". Koper was Jan Valenteijns. Zijn weduwe Aldegonda Helsemans verhuurde de molen in 1809 aan molenaar Gerardus Sevens.
Omstreeks 1900 werd de molen gerestaureerd. Voordien hadden molen en molenaarshuis geen verdieping.
Gedurende meerdere jaren was de familie Smets eigenaar van de molen.
Tussen 1919 tot 1987 was de molen bezit van de familie Leyssen. De laatste beroepsmolenaar, van ca. 1937 tot 1987, was Herman Leyssen. Hij verkocht de molen in 1987 aan Pierre Withofs en bleef nog tot in 1995 in het molengedeelte wonen.
In 1987 werd het gaande werk grondig hersteld door de vzw Levende Molens Noord-Limburg.
De graanzolders waren enige tijd als molenmuseum ingericht.

Het gangwerk is van gietijzer.  Op de maalzolder staat een buil. Op de steenzolder bevinden zich drie koppels stenen en twee haverpletters. Op de bovenste verdieping staat een graankuiser van Excelsior. Er is een elevator en een sleepluiwerk (riemaandrijving met spanrol).
Begin 2009 werd de molen door de vzw Levende Molens Noord-Limburg en de leerling-molenaars van Overpelt, met goedkeurend oog van oud-molenaar Leyssen, weer helemaal in orde gemaakt. De molen draait en maalt/plet nu haast wekelijks.

Rob Simons, Sint-Huibrechts-Lille

De meelzolder. Foto: coll. Rob Simons

De steenzolder. Foto: coll. Rob Simons

Foto: Donald Vandenbulcke, 25.04.2010

Prentkaart coll. Rob Simons, Sint-Huibrechts-Lille

Bijlagen

"Overpelt: Dommelbrug Bemvoortsemolen wordt hersteld", in: Het Belang van Limburg, 28.11.2002.
De Dommelbrug aan de Bemvoortsemolen in Overpelt ligt er al een paar weken lamentabel bij na een botsing. De gemeente gaat de herstellingswerken eerstdaags uitvoeren. "Zodra de vervangstukken binnen zijn," zegt Raf Ledegen van de technische dienst. 
Tegen de Dommelbrug van de Bemvoortstemolen is in het verleden al meermaals aangereden. De herstellingen waren echter altijd minimaal. Deze keer is de brug echter serieus geraakt aan de kant van de molen.Volgens Pierre Withofs, bewoner van de Bemvoortsemolen, niet door autobussen of vrachtverkeer maar door andere te snelle chauffeurs.Withofs:"Met de herinrichting van de Bemvaarstraat werd ook de voorrangsregeling op de brug gewijzigd.Wie niet oplet en te snel is, kan dan pech hebben." 
De gemeente wil de brug herstellen voor de winter. Raf Ledegen: "Eenvoudig is het niet.We moeten de stukken bestellen - zoiets heb je niet in voorraad - en dan ter plaatse eerst afbreken en dan weer monteren." 
De gemeente laat ook een overhellende lindeboom tegenover de molen omhakken. "De boom is binnenin helemaal weggerot en kan bij stormweer omwaaien."

Sage. Knecht verandert zich in hond
Verhaalopbouw: Op de Bemmertmolen werkte een knecht die zichzelf in een hond veranderde wanneer de politie hem achternazat.
Bron: I. Kenens, Leuven, 1957.

Literatuur

E. D(e) K(inderen), "De Bemvaartmolen te Overpelt", in: De Belgische Molenaar, LXX, 1975, p. 132-134;
H. Leynen, "Overpeltana, de drie molens", in: Limburg, XIII, 1931, p. 29-30;
J. Molemans, "Toponymie van Overpelt", Gent, 1975;
Herman Holemans & Werner Smet, "Limburgse watermolens. Kadastergegevens: 1844-1980", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1985;
Bert Van Doorslaer, "Met de stroom mee of tegen de wind in? Molens in Limburg", Borgloon/Rijkel, Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed, 1996;
Nelleke Bulthuis-van Tuyl & Frans Brom, "De Dommel en haar watermolens", Eindhoven, Kempen Uitgevers, s.d.;
F. Dirks, " De Bemvoortse watermolen te Overpelt" in: Natuur- en Stedenschoon, LXIV, 1995, nr. 2, p.34-35;
A. L(inters), "Overpelt: De Bemvoortse Molen", in: VVIA-Nieuws, Industrieel Erfgoed in Vl. Tijdschr. Vlaamse Vereniging Ind. Archeologie, jg. 5, nr. 25 (1992), blz. 8;
G. Ledegen, "De Bemvaartse molen te Overpelt staat in de steigers", in: "Levende Molens", jg. 13, 1991, nr. 5, p. 38-39, ill.;
"De watermolens op de Dommel", in: Ons Molenheem, jg. 7 (1987), nr. 4, 19-24;
F.J.B. Dirks, "De Bemvaartsemolen te Overpelt in Limburg. (Portret van een draaiende molen), in: Natuur- en Stedeschoon, jg. 56 (1987), nr. 6 (nov.-dec.), p. 20-22, ill.;
Dr. J. Behets: "De Banmolens", in: Ons Heem, jg. XVIII, 1964, nr. 3-4, p. 83;
M. Bussels: "De Dommelmolens der abdij van Floreffe", in: Het Oude Land van Loon, Hasselt, III, 1948, p. 49-57.
"Overpelt: Dommelbrug Bemvoortsemolen wordt hersteld", in: Het Belang van Limburg, 28.11.2002.
Info Paul Lammeretz, 11.03.2010.