Molenzorg
Mere (Erpe-Mere), Oost-Vlaanderen
<p>Kruiskoutermolen<br />Jezuïetenmolen<br />Molen Van Der Haegen</p>
Foto: Wouter Peerlings, 14.10.2007
Naam

Kruiskoutermolen
Jezuïetenmolen
Molen Van Der Haegen

Ligging Schoolstraat
9420 Mere (Erpe-Mere)

Kruiskouter
kadasterperceel C608L


toon op kaart
Geo positie 50.911224, 3.973141
Eigenaar Gemeente Erpe-Mere
Gebouwd 1921 / 2006, herbouwd
Type Staakmolen met open voet
Functie Korenmolen
Kenmerken Driezolder-staakmolen
Gevlucht/Rad Geklinknageld verbusseld gevlucht, 24,80 m
Inrichting Drie steenkoppels, drie aswielen
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument,
28 maart 1956
Molenaar Eddy De Saedeleer (eddy.desaedeleer@windmolens.be), Johan De Punt, Hans De Schrijver, Jan De Bou, Willy Rottiers
Openingstijden Elke laatste zondg van april tot september, op molendagen, 14-18 u., op afspraak (tel. 053 603425, E. De Saedeleer, 0476 605915, J. De Punt)
Internet bron

Kruiskoutermolen
Jezuïetenmolen
Molen Van Der Haegen

Beschrijving / geschiedenis

De  Kruiskoutermolen (naar zijn huidige ligging) of Jezuïetenmolen (naar zijn periode te Nieuwerkerken) is een houten driezolder-staakmolen in de Schoolstraat. Hij stond tot 1921 in Nieuwerkerken (Aalst).

A. Periode te Nieuwerkerken

De staakmolen werd voor 1370 gebouwd. Hij maakte in dat jaar deel uit van een schenking. We vinden hem ook vermeld in 1384 en in de penningkohieren van Haaltert uit 1571.

De molen was lange tijd in het bezit van de opeenvolgde heren van Nieuwerkerken, sinds de 14de eeuw het huis van Gavere met de adellijke familie de Liedekerke, tot deze hem in de 17de eeuw verkochten aan de paters Jezuïeten van Aalst (vandaar de molennaam). Die hadden zich in 1620 in Aalst gevestigd.

In datzelfde jaar 1624 verkregen de jezuïeten van Cornelius De Smedt een buitengoed met vijvers in Nieuwerkerken. Ze lieten de molen in 1632 herbouwen op de plaats van de vernielde molen. De staakijzer van de achtermolen draagt dat jaartal.

De molen werd verpacht aan vele molenaars waarvan er nog verscheidene namen zijn terug te vinden in de balken langs de binnenzijde van de molen.
Ook was het de gewoonte om een jaarschrift aan te brengen bij een belangrijke gebeurtenis.
De molenaar J. De Backer liet in 1766 bij het plaatsen van een tweede ijzerbalk dit feit vereeuwigen door de volgende tekst in de balk te laten aanbrengen.
Doet eLCk U VVerCk, Ik 't Myn --- JD baCker VVoU My aLsoo steLLen.
De hoofdletters zijn Romeinse cijfers en geven, na optelling, per zin het jaartal 1766.

Rond 1773 wordt de geschiedenis van de Jezuietenmolen duidelijker. In dat jaar, onder het bewind van keizerin Maria-Theresia, werd de Jezuietenorde in de Zuidelijke Nederlanden opgeheven. De goederen van de Jezuieten werden aangeslagen en tussen 1774 en 1780 openbaar verkocht. “ Een hofstede met aanhorigheden en molen ter grootte van 1 bunder, 3 dagwanden en 5 roeden “ werd op 4 januari 1780 door Simon Van Landuyt uit Nieuwerkerken aangekocht voor de prijs van 9835 florijnen.¨

De nieuwe eigenaar liet grote herstellingswerken uitvoeren. Het jaartal 1784 op de deksteen van de oosterteerling getuigt hiervan. In tegenstelling tot wat werd geschreven, werd de molen toen niet verplaatst vanuit de overkant van de weg. Op de Ferrariskaart van ca. 1775 zien we de molen op de plek staan tot hij in 1921 werd gesloopt.

De molen bleef van 1790 tot 1921 eigendom van de molenaarsfamilie Van Landuyt.

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: Van Landuyt Bernard, molenaar te Nieuwerkerken
- later, erfenis: de erfgenamen (overlijden van Bernard Landuyt)
- 02.06.1864, deling: Van Landuyt-Callebaut Philemon, molenaar te Nieuwerkerken
- 05.05.1877, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Philemon Van Landuyt)
- 02.01.1892, gift: a) Van Landuyt-Vandenbrulle Cyriel (voor 18/25 naakte eigendom), molenaar te Nieuwerkerken, b) Van Landuyt Cécile Elisa (voor 7/25 naakte eigendom), eigenares te Nieuwerkerken en c) Van Landuyt-Callebaut Philemon, de weduwe (voor vruchtgebruik), landbouwster te Nieuwerkerken (notaris De Gheest)
- 02.01.1892, ruil: a) Van Landuyt-Vandenbrulle Cyriel (voor naakte eigendom), molenaar te Nieuwerkerken, b) Van Landuyt-Callebaut Philemon, de weduwe (voor vruchtgebruik), landbouwster te Nieuwerkerken
- 09.08.1909, einde vruchtgebruik: Van Landuyt-Vandenbrulle Cyriel, molenaar te Nieuwerkerken (overlijden van de weduwe Callebaut van Philemon Landuyt)

In 1910 werden de houten pestelroeden vervangen door geklinknagelde roeden van het type Verhaeghe uit Ruddervoorde. Op de plaats van het huidige kombuis was een balkon met leuning. De zijwegen en voorweeg hadden een brede houten beplanking, die onderaan recht afgewerkt was. Het materiaal van kap en zijwegen is moeilijker zichtbaar, maar waren vermoedelijk houten leien. De steekbanden waren omkast. Er was ook maar één trapleuning.

B. Periode te Mere

In 1921 werd de molen ontmanteld en voor 40.000 frank verkocht aan Jozef Van der Haegen, geboren in Mere in 1889 en afkomstig uit een landbouwersgezin. In de loop van 1922 werd de molen met 40 karrenvrachten overgebracht naar de nieuwe molensite in Mere, waar hij in 1923 heropgebouwd werd door de eigenaar, die wagenmaker was. Hij werd geholpen door zijn 2 broers en door molenmaker Frans Van de Velde uit Haaltert. Naar schatting werd ongeveer een derde vernieuwd. De constructie bleef evenwel behouden Zo bleef bijvoorbeeld de trekbalkverbinding tussen de hoeksijlen en de stefel- en bovenbalk behouden.

Eigenaars na 1921:
- 1921, opbouw: Van der Haegen-Lievens Jozef Xaveer, landbouwer te Mere
- 04.03.1976, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Jozef Van der Haegen)
- 01.03.1981, erfenis: de kinderen (kinderen: a) Van der Haegen-Poelaert Frans Alfons, te Mere en b) Van der Haegen-Van den Brulle Valère Emile) (overlijden van de weduwe Lievens van Jozef Van der Haegen)
- 09.04.1992, verkoop: Van der Haegen Valère, te Mere (notais Meert)
- 08.09.1994, erfenis: Van der Haegen Valère (die zijn deel behield) en b) de weduwe (voor vruchtgebruik) en de kinderen (voor naakte eigendom) van Van der Haegen-Poelaert Frans Alfons (overlijden van Frans Van der Haegen)
- 21.12.1994, afstand: Van der Haegen Valère, landbouwer te Mere (notaris Meert - "puin van een woonhuis en van een geklasseerde windmolen")
- 1997, onteigening: Gemeente Erpe-Mere

Van 1924 tot 1952 was de molen in bedrijf. Om de molen ook elektrisch te laten malen, werd tegen de windweeg achteraan, links op de steenzolder, een afzonderlijk conisch, gedeeltelijk houten aandrijfwerk voorzien. Via dit supplementaire drijfwerk dreef een op de meelzolder opgestelde elektromotor door middel van drijfriemen de twee achterste steenkoppels aan. Daartoe diende de molenaar enkel de riemen te leggen op de houten riemschijven waarmee de staakijzers van beide koppels onder de schijfloop waren uitgerust.

In 1952 brak tijdens een storm de verticaal staande buitenroede af en bleef zij geplooid naast de molenkap hangen. In de daaropvolgende jaren liep de molen verdere stormschade op. De beplanking van voor- & zijwegen is identiek aan de huidige beplanking, eerder smal & voorzien van een profilering onderaan. Voor de restauratie van 1961 waren er ruitvormige leien op windweeg en buik. Ook het kombuis was aanwezig voor 1952. Er was nog steeds maar één trapleuning.

De molen werd als monument beschermd bij koninklijk besluit van 28 maart 1956. Op het einde van de jaren 1950 werd een bestek voor de restauratie opgemaakt, mede onder impuls van de Heemkundige Kring van Mere. In 1961-1962 werden deze werken uitgevoerd door Walter Mariman uit Zele onder toezicht van Marcel Braet uit Sint-Andries. Er werd onder meer een nieuw gelast en verbusseld gevlucht aangebracht. Op 26 augustus 1962 werd de herstelde molen ingehuldigd met een druk bijgewoond molenfeest georganiseerd door de Heemkundige Kring van Mere. Tussen 1962 en 1970 liet de molenaar de molen af en toe draaien, er werd echter noch nauwelijks gemalen. In 1969 werd een dossier voor herstellingswerken goedgekeurd. Dit omvatte onder meer het aanbrengen van verbeteringen aan de wiekenas, de trap en de builmolen, het ontroesten en schilderen van het gevlucht, het leveren van nieuwe zeilen en een grondig nazicht en onderhoud. Molenmaker Alex Meireleire uit Gontrode was kandidaat-uitvoerder, maar de werken werden in 1971 uitgevoerd door de gebroeders Herman en Guido Peel uit Gistel.

In de stormnacht van 12-13 november 1972 ging het gevlucht aan het draaien, niettegenstaande de vang oplag. De gietijzeren insteekaskop brak af voor de schichten en zakte lichtjes door. Het gevlucht kwam tot stilstand toen één van de buitenroeden tegen een teerling vastliep. Door de sterke wrijving was ook brand ontstaan aan het vangwiel, de brandweer van Aalst slaagde er echter in om deze tijdig te blussen. Om verder onheil te voorkomen werden de twee einden van de horizontaal staande binnenroede met 2 kabels aan de staart bevestigd. Onder impuls van de Heemkundige Kring van Mere werd bij de Rijksdienst voor Monumenten en Landschapszorg aangedrongen op een restauratie. De kosten hiervoor zouden ongeveer 837.000 frank. bedragen. Hiervan zouden de gemeente en de eigenaar elk 15% betalen, de overige 70 % zou door de staat betaald worden. In het voorjaar van 1975 werd hiervoor de principiële goedkeuring verleend. Op 4 maart 1976 overleed de molenaar en eigenaar Jozef Van der Haegen. Zijn zonen Valère en Frans Van der Haegen erfden de molen, maar geraakten het onderling oneens.

In 1976 werden de restauratiewerken aanbesteed en toegewezen aan de laagste bieder, de firma Peel uit Gistel. Maar omwille van onenigheid tussen beide eigenaars werden de werken niet uitgevoerd. Tijdens een storm in januari 1978 werd de molen verder beschadigd. De gebroken molenas werd uit de baansteen gelicht, de askop en het gevlucht kwamen op de kap terecht, die hierdoor zwaar beschadigd werd. Bij een volgende storm sloeg het gevlucht op de grond te pletter. In december van datzelfde jaar wees de gemeentelijke culturele raad van Erpe-Mere op de zorgwekkende toestand van de molen en drong zij aan op restauratie. Na een schrijven van de Rijksdienst voor Monumenten en Landschapszorg, met de mededeling dat niet werd voldaan aan de wettelijke onderhoudsplicht, maakte één van beide eigenaars het achterkeuvelende met beplanking dicht.

In de jaren 1980 dienden de eigenaars een verkavelingsaanvraag in voor het terrein waarop de molen en het verkrotte molenaarshuis zich bevonden. Het gemeentebestuur weigerde de vergunning af te leveren. In de periode 1990 – 1997 verwaarloosden de eigenaars de molen verder, ondanks herhaaldelijke aanmaningen. In 1991 werd het gat in de kap gedicht door vrijwillig molenaars, buiten weten om van de eigenaars. De toegang tot de molensite werd hen nadien door de eigenaar verboden.

Intussen groeide in de gemeente het idee om de molen aan te kopen. De eigenaars hadden echter niet de intentie om de molen aan de gemeente te verkopen, maar wel om de grond als dure bouwgrond te verkopen. In 1991 werd de omgeving van de molen op de voorontwerplijst van voor bescherming vatbare dorpsgezichten geplaatst. Dit zou echter niet gevolgd worden door een plaatsing op de ontwerplijst. Omwille van de hoge vraagprijs voor de grond rond de molen, werd in 1993 overwogen om alleen de molen aan te kopen en deze te verplaatsen naar het gemeentelijk domein Steenberg. Deze inplantingsplaats bood voldoende windvang, de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen gaf een principiële goedkeuring. Frans Van der Haegen overleed op 8 september 1994, waarmee tevens een einde kwam aan de toestand van onverdeeldheid. Voor zijn overlijden werd een overeenkomst tussen beide broers getekend, waarbij Valère als toekomstige eigenaar werd aangeduid. Maar ook hij toonde weinig interesse in de molen en in het voorstel om de molen en een stuk bijhorende grond in erfpacht aan een vzw te geven. Deze vzw zou dan de molen laten restaureren en hem openstellen en onderhouden.

In 1997 werden zowel de molen als het terrein onteigend en werd de gemeente eigenaar. In 2000 werden met een onderhoudspremie de meest dringende werkzaamheden uitgevoerd, zoals het uithalen van as en wielen, het aanbrengen van een nooddak, het uitvoeren van een preventieve en curatieve houtbehandeling en het plaatsen van een afsluiting rond het terrein. Deze werken werden uitgevoerd door 't Gebinte Molenbouw uit Erpe-Mere. Een maalvaardige restauratie werd voorbereid, onder leiding van ir.-arch. Sabine Okkerse uit Horebeke.

Op 30 september 2004 werd de molen gedemonteerd en vervoerd naar het atelier van Molenbouw Thomaes in Beveren-Roeselare. Er werd geoordeeld dat een nieuwe staak moest gemaakt worden. Het was niet eenvoudig daartoe een geschikte eikenboom te vinden: de staak is 8,5 meter lang, met een omtrek van 2,50 meter. Op 10 april 2006 's avonds werden de molenkast, de roeden en de kap vervoerd vanuit het atelier naar Mere. De volledige montage (kast en roeden) gebeurde op 29 april. Op 3 juni 2006 werd de Kruiskoutermolen officieel ingehuldigd.

De staakmolen is van het zeldzame type driezolder. Vele inscripties staan in de balken gesneden. Op een staakijzer staat 1632 en een ijzerbalk bevat de tekst "Doet Elck U werck, ick 't myne, J. De Backer wou mij alsoo stellen". Deze tekst verwijst naar 1768 (en niet naar 1771, zoals eerder gedacht). De molen heeft drie koppels maalstenen aangedreven door drie kamwielen op de molenas. Vroeger was de molen uitgerust met een steekstaart.

In het terrein rond de molen, dat via een lange onteigenings- en aankoopprocedure verworven is door de gemeente Erpe-Mere, wordt de oprichting van een educatief centrum voorzien.

Op 1 juni 2015 startte ’t Gebinte Molenbouw uit Erpe-Mere, de firma van Merenaar en molenaar Johan De Punt, met de de nodige onderhoudsworden om weer maalvaardig worden. Er werden zowel binnenin als aan de buitenkant werken uitgevoerd. De gemeente Erpe-Mere betaalde hiervoor ongeveer 98.000 euro maar kon rekenen op een subsidie van de Vlaamse overheid van 58.000 euro.

Johan DE PUNT, Sabine OKKERSE & Lieven DENEWET

<p>Kruiskoutermolen<br />Jezuïetenmolen<br />Molen Van Der Haegen</p>

Tijdens de restauratie, met een nieuwe staak. Foto: Damien De Leeuw, Herzele, 20.04.2006

<p>Kruiskoutermolen<br />Jezuïetenmolen<br />Molen Van Der Haegen</p>

Demontage op 30.09.2004. Foto: Thomas Piens, Zingem

<p>Kruiskoutermolen<br />Jezuïetenmolen<br />Molen Van Der Haegen</p>

Foto: Robert Van Ryckeghem, 2001

<p>Kruiskoutermolen<br />Jezuïetenmolen<br />Molen Van Der Haegen</p>

Foto Gustaaf Van Damme, 1978 (negatief en coll. Stichting Levende Molens, Roosendaal)

<p>Kruiskoutermolen<br />Jezuïetenmolen<br />Molen Van Der Haegen</p>

Prentkaart, jaren 1960. Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

Jaarlijks aantal asomwentelingen.
2006: 24618
2007: 62989
2009: 94511
2010: 60048
2011:

Intekendatum: 14.07.2003, 11 u., i.p.v. 23.06.2003, 11 u.
Molen: Mere (Erpe-Mere), Kruiskoutermolen - staakmolen met drie zolders
Bouwheer: Gemeente Erpe-Mere
Ontwerper: Ir.-arch. Okkerse Sabine, Horebeke
Opdracht: Restauratiewerken, openbare aanbesteding; o/cat. D23, kl. 3; 450 kalenderdagen
Plaats aanbesteding: Administratief centrum "Steenberg", Oudenaardsesteenweg 458, 9420 Mere
Toewijzing: Thomaes Molenbouw nv, Roeselare

Feestprogramma van de inhuldiging
Ter gelegenheid van de inwerking stelling van de Kruiskoutermolen organiseert het gemeentebestuur van Erpe-Mere op 3 en 4 juni, telkens van 14.00 u. tot 18.00 u, een feestweekend.
Programma:
- Infostandjes/degustaties verzorgd door verenigingen van Erpe-Mere
- Molententoonstelling
- Zendamateurs LARA
- Kindermolen
- Schminkstand
- Ballonnenclown
- Oude ambachten
- Deskundige uitleg molenaars
- Wandeling
- Vandelzwaaiers Flago
- Bezoek molen
- Dixieland Streetband
in samenwerking met volgende verenigingen/personen : Gezinsbond Mere, Streekspiegel, De Heemkundige Kring, Koninklijke Harmonie St. Cecilia Erpe, Wijngilde , Davidsfonds Mere, Radioamateurs Lara, Majoretten Erondegem, postzegelkring Erpa, vzw Levende Molens, KAV Mere en ereschepen Herman Van Wilder.

Persbericht. Herman Laneau, "Kruiskoutermolen in volle glorie Houten staakmolen dit weekend feestelijk ingehuldigd", in: Het Nieuwsblad, 03.06.2006.
Mere - Na dertig jaar verloedering en een opknapbeurt van ruim een jaar in een West-Vlaams atelier staat hij in volle glorie terug op zijn heuvel in de Schoolstraat: de Kruiskoutermolen. Zaterdag en zondag wordt de houten staakmolen in Mere feestelijk (her)ingehuldigd.
Weinig dingen hebben zo'n emotionele waarde voor de Merenaren als de houten molen op de Kruiskouter. Hij werd bezongen door plaatselijke dichters en talloze malen geschilderd door kunstenaars van overal te lande.
Na een jarenlange administratieve en juridische strijd van de gemeente Erpe-Mere om hem te verwerven, werd de molen of wat er toen nog van overbleef, vorig jaar naar molenbouwer Thomaes in Roeselare overgebracht voor restauratie. Een paar weken geleden kwam hij met een speciaal transport terug naar Mere waar hij verder werd afgewerkt. Hij is nu helemaal maalvaardig, net zo stoer en sterk als in de tijd van Merenaar Jozef Van der Haegen, de laatste molenaar die hem tot halfweg vorige eeuw bemaalde.
Het gemeentebestuur, de cultuurdienst en tal van verenigingen organiseren zaterdag en zondag een feestelijk molenweekend op de site. Zaterdag om 14 uur opent de molententoonstelling en geven de molenaars uitleg over de ,,Jezuïetenmolen'' zoals hij ook werd genoemd. Er is kinderanimatie en een ambachtenmarkt en om 16.30 uur start het wagenspel ,,De slag van de molen.''
Zondag gaan de activiteiten van 14 tot 18 uur verder: degustatiestandjes van verenigingen, een Dixieland Streetband, een begeleide molenwandeling (start 14 uur), vendelzwaaien en een tweede voorstelling van het wagenspel.

HLS, "Molenwiel", in: Het Nieuwsblad, 31.05.2008.
Erpe-Mere - De oorspronkelijke molenstaak en het molenwiel van de Kruiskoutermolen die momenteel liggen te verkommeren naast de heropgebouwde molen krijgen een overkapping om ze als historische herinnering te conserveren. Er komt ook een sanitair blok. Het gemeentebestuur reserveert 8000 euro voor de ingreep.

Geert Houck, "Erpe-Mere: Zeeziek in een windmolen", in: Het Nieuwsblad, 08.07.2009.
Natuurgebied Den Dotter in Erpe-Mere bulkt van de landelijke authenticiteit. De vallei van de Molenbeek is een ideaal fietsgebied te midden van het groen en de akkers. Op fietsknooppunt 41, aan de Gotegemstraat staat er een kleine picknickbank naast een historische bakkersoven.
Het bakstenen gebouwtje staat er al van omstreeks 1600 en is een tijdje geleden gerestaureerd. Eeuwen lang kwamen de families van het gehucht Gotegem hier hun brood bakken. Nu worden alleen op speciale gelegenheden nog ovenkoeken gebakken.
Erpe-Mere is een echte molengemeente: het is de gemeente met de meeste watermolens van België, negen in totaal. En in 2006 werd de Kruiskoutermolen helemaal gerestaureerd. Die bevindt zich op ongeveer een kilometer van de picknickplek aan de Schoolstraat. Ik heb er afspraak met vrijwillige molenaar Johan De Punt.
Gelukkig staat er een flinke wind, de wieken slaan aan een gezwind tempo rond. Aangezien ik geen slag van de molen wil, blijf ik op veilige afstand. Johan vertelt met dat de toppen van de wieken bij felle wind wel tot 100 km per uur voorbij kunnen razen.
Hij neemt me mee naar de zolders van de molen. De kruiskoutermolen is een staakmolen met drie zolders. De onderste heet ‘de hel'. Daar zat altijd veel ongedierte, vandaar de naam.
De trap langs de buitenkant beweegt een beetje mee, wanneer ik ‘m beklim. Hij zweeft namelijk en moet mee kunnen draaien, wanneer de molen in een andere richting wordt gezet.
Eenmaal binnen in de molen, ben ik onder de indruk van het mechanisme. Bijna alles is gemaakt van hout. De timmerlui uit de Middeleeuwen waren de ingenieurs van hun tijd.
In de hoek van de bovenste zolder, waar alle tandwielen samenkomen, zie ik repen varkenshuid aan een touw hangen. Het blijkt een oeroud smeermiddel te zijn: varkensliesvet. Smeerbaar zowel in de zomer als in de winter. Ideaal om het molenmechanisme vlot te laten draaien.
Met de sterke wind draaien de wieken op volle toeren. Dat voel je wanneer je in de bovenste zolder staat. Ik word er zelfs een beetje zeeziek van. En ik ben de enige niet, blijkbaar. Want ook molenaar Johan komt wel 's dronken thuis. En dat is niet van de drank!
Je kunt de kruiskoutermolen gratis bezoeken op de momenten dat er molenaars aanwezig zijn. Neem 's een kijkje op hun website.

Herman Laneau, "Gemeente betaalt 206.000 euro meer voor Kruiskoutermolen", Het Nieuwsblad, 01.04.2010.
Erpe-Mere - Opschudding dinsdagavond op de gemeenteraad in Erpe-Mere. Schepen van Financiën Johan Van Vaerenbergh (CD&V) haalde een extra prijskaartje van 206.457 euro boven voor de Meerse Kruiskoutermolen.
‘We ontvingen een vonnis van het hof van beroep in Gent waarin staat dat we in 1997 te weinig hebben betaald voor de onteigening van de grond waarop de vervallen molen stond', verduidelijkte de schepen. ‘We begrijpen de uitspraak niet. De gemeente betaalde toen 15.000 euro, de juiste waarde van de grond. We hadden een officieel attest waarop stond dat de grond waarop de historische molen stond, geen bouwgrond was. We hadden daarover een discussie met de eigenaars en de vrederechter gaf de gemeente toen gelijk.'
‘De eigenaars spanden echter een proces in om meer geld te eisen. Dat werd uiteindelijk beslecht voor het hof van beroep. De gemeente moet nu een hogere prijs betalen, vermeerderd met de intresten en de gerechtskosten. Dat moet snel gebeuren, want elke dag komt er ruim tieneuro bij, vervolgde de schepen.
De oppositiepartijen Vlaamse Belang en SP.A/Groen reageerden verontwaardigd. ‘Waarom heeft de gemeente niet eerder ingestemd met de besluiten van de burgerlijke rechtbank?' vroeg raadslid Reinold De Vuyst. ‘Nu betalen we maar liefst 37.000euro aan intresten.'
De schepen oordeelde dat gedane zaken geen keer nemen en de gemeenteraad keurde de betaling goed.
De Kruiskoutermolen is het toeristisch paradepaardje van Erpe-Mere. De gemeente kocht de molen via een onteigeningsprocedure aan in 1997, nadat een storm in 1978 het waardevol erfgoed bijna volledig vernield had. De Kruiskoutermolen werd vanaf 2004 volledig herbouwd en in 2006 in operationele staat opengesteld. De molen wordt ook de Vanderhaegenmolen genoemd, naar de Meerse molenaar Jef Vanderhaegen die tot halfweg vorige eeuw de molen in gebruik hield. De gemeente wil er nu een educatief centrum bouwen en gaat koopt daarom bijkomende grond aan.

Joris Coppens, "Zondag 22 mei van 10u tot 18u. Kruiskoutermolen te bezichtigen op Vlaamse Molendag", Het Nieuwsblad, 20.05.2011.
Erpe-Mere - Zondag is de Kruiskoutermolen te bezichtigen n.a.v. de Vlaamse Molendag en dit van 10u tot 18u. Een ideale gelegenheid om eens een kijkje te nemen in de molen en te zien hoe het er vroeger aan toe ging.

Joris Coppens, "Op zondag 11 september van 14u tot 18u. Open Monumentendag stelt molens open voor publiek", Het Nieuwsblad, 09.09.2011.
Erpe-Mere - 'Molengemeente' Erpe-Mere doet op de Open-Monumentendag haar naam alle eer aan door het openstellen van diverse molens op haar grondgebied. Naast de watermolens te Erpe (Cottemmolen) en Mere (Ten Broeck) worden ook de Kruiskoutermolen en de Kasteelberg te Erpe opengesteld voor het publiek.

Joris Coppens, "Slechts 3 van de 5 monumenten toegankelijk. Veel belangstelling voor Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 11.09.2011.
Erpe-Mere - Er was toch wel wat belangstelling voor Open Monumentendag in Erpe-Mere. Opvallend was wel dat heel wat bezoekers van buiten Erpe-Mere kwamen.
Zowel de Kasteelberg te Erpe als de watermolen 'Ten Broeck' en de Kruiskoutermolen kregen heel wat bezoekers over de vloer.
Er heerste toch wel wat ontgoocheling bij deze bezoekers omdat zowel de Cottemmolen te Erpe als de Watermeulen te Ottergem bleken gesloten.
Voor Cultuurverantwoordelijke Jasmina Buydens was dit alleszins een complete verrassing want deze 2 monumenten waren wel degelijk in het programma opgenomen.

Michael Eeckhout, "Krotwoning verdwijnt uit zicht windmolen", Het Nieuwsblad, 24.12.2011.
Mere - Een aannemer sloopt momenteel de vervallen woning aan de windmolen Vanderhaegen in Mere. Er bestaan plannen om de omgeving herin te richten.
Het gemeentebestuur zorgde enkele jaren geleden al voor een volledige restauratie van de houten windmolen en breidde de plannen uit naar de omgeving. Nu de volledige site is verworven, bestaan er plannen om de omgeving mooier in te richten en later de historiek van de windmolen in een gebouwtje of cafetaria uit de doeken te doen. In een eerste fase wordt alles gesloopt, het perceel ingezaaid en het talud van de molen aangepast. 'Zo krijgen we ook de kans het kruispunt wat overzichtelijker te maken', zegt diensthoofd Frans Arents van de gemeente.
De windmolen Vanderhaegen stond ooit in Nieuwerkerken, en werd - met paard en kar - door molenaar Vanderhaegen naar Mere gebracht. Met de werken duikt ook het verhaal op van een Duitse soldaat, die er zou gedood zijn op het einde van de Tweede Wereldoorlog. 'Misschien vinden ze hem nu terug', klinkt het.
'Als kind woonde ik tegenover de molen. Mijn broer, die wat ouder was, vertelde het verhaal dat molenaar Jef Vanderhaegen door de Duitsers verplicht werd zijn molen stil te leggen, omdat hij er signalen mee gaf', vertelt Esther Van De Meerssche. 'Jef bezwoer de Duitse soldaten dat dit niet juist was en zou op de knieën zijn gevallen om hen ervan te weerhouden zijn molen in brand te steken. In de Eerste Wereldoorlog was dit immers met de molen Van Cromphout in Mere gebeurd. De Duitsers lieten hem daarna met rust. Op het einde van de oorlog zou er een Duitse soldaat gedood zijn. Hij was plots verdwenen.'
Heemkundige Julien De Vuyst uit Mere tekende heel wat verhalen op over zijn geboortedorp en over molenaar Vanderhaegen, maar verhalen over de Duitsers zijn hem niet bekend. 'Ik heb er nooit iets over gehoord, zelfs niet van de oudere heemkundigen in Mere die de oorlog bewust hebben meegemaakt', vertelt hij. 'Er is een verhaal dat Duitsers de spoorovergangen bewaakten, ook in Mere. Dat ze zich ophielden aan de windmolen, is ons totaal onbekend.'

Herman Laneau, "Windmolen werd in 2006 herbouwd maar vertoont grote mankementen. Kruiskoutermolen is zo goed als dood", Het Laatste Nieuws, 08.06.2012.
Molenaar Johan De Punt: ‘We hebben vragen bij de kwaliteit van de herbouw in 2006.' (foto HLS).
Mere - Erpe-Meres molentrots, de Kruiskoutermolen die in 2006 volledig werd herbouwd en een toeristische trekpleister moest worden, stelt het slecht. Hij mag niet meer malen wegens te gevaarlijk. Bovendien is de staart aan het verzakken, waardoor de mantel niet meer verdraaid kan worden.
‘Het is triest gesteld met de molen', zucht molenaar Johan De Punt, die werkloos moet toezien hoe de trots van Mere verder aftakelt. ‘Erpe-Mere is een van de weinige Vlaamse gemeenten met een molencommissie en die heeft al drie jaar geleden het gemeentebestuur op de technische problemen gewezen maar er is nog niets aan gedaan. De as zit los en het wiekenhuis heeft daardoor zoveel speling dat het levensgevaarlijk is om de molen te laten draaien. De vrijwillige molenaars die de molen geregeld bemaalden, zijn werkloos. Intussen is ook de staart waaraan de toegangtrap is bevestigd, verder aan het verzakken. We kunnen de molen daarom niet meer verkruien (uit of in de wind zetten- red).'
‘We hebben vragen bij de kwaliteit van de herbouw in 2006. Zo was de staart van de vroegere molen uit één stuk gemaakt maar de nieuwe bestaat uit drie aan elkaar gehechte stukken. Daar moest miserie van komen. De speling op de as is vermoedelijk het gevolg van het krimpen van het hout. Een probleem is alvast dat de West-Vlaamse molenbouwer die hem heeft herbouwd, intussen gestopt is met zijn activiteiten. Ik hoop dat zijn meestergast die in de branche is gebleven, ons kan helpen.'
Toerismeschepen Antoine Slagmulder (CD&V), die namens de gemeente in de molencommissie zetelt, maakt zich sterk dat de molen weldra weer maalvaardig zal zijn. ‘Eerstdaags wordt een grondige expertise uitgevoerd en intussen heeft de gemeente 30.000 euro provinciale subsidies aangevraagd om de molen te herstellen.'

Gemeente Erpe-Mere.
Gemeenteraad 18.12.2012, 20 u., raadszaal van het gemeentelijk administratief centrum "Steenberg".
Agenda. Openbare vergadering
7. Aanstellen van een adviesbureau voor het herstellen van de Kruiskoutermolen in de deelgemeente Mere. Vaststellen van het bijzonder bestek en de wijze van gunnen.
Aan de raad wordt voorgesteld, via onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking, over te gaan tot het aanstellen van een adviesbureau voor het herstellen van de Kruiskoutermolen in de deelgemeente Mere. Het bestek nr. 26/2012 wordt ter goedkeuring voorgelegd. De uitgaven, geraamd op 20.000,00 EUR (BTW inclusief), zullen voorzien worden op artikel 773/123-06 van het budget 2013.
Voorstel van beslissing:
Beslissen tot het aanstellen van een adviesbureau voor het herstellen van de Kruiskoutermolen in de deelgemeente Mere via onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking en vaststellen van het bijzonder bestek.

HLS, "Trekpleister Kruiskoutermolen wordt hersteld", Het Nieuwsblad, 21.12.2012.
Foto: Molenaar Johan De Punt. HLS
Mere - De Kruiskoutermolen, het toeristisch paradepaardje van de gemeente Erpe-Mere, wordt hersteld. De gemeente stelt een adviesbureau aan om een bestek op te maken. De studie alleen al zal 20.000 euro kosten.
De Kruiskoutermolen op de hoek Diepestraat-Schoolstraat in Mere werd in 2006 vanaf zijn fundamenten helemaal heropgebouwd. Hij moest de grote toeristische trekpleister worden van molengemeente Erpe-Mere. Maar al snel begon de molen ernstige mankementen te vertonen.
‘Sinds juni kan hij niet meer draaien', zegt Johan De Punt, die de molen normaliter bemant. ‘Zijn staart en het hele trapgedeelte zijn verzakt waardoor de mantel niet meer kan worden verdraaid. Voorts zijn er ook kleinere mankementen, zoals de as van het wiekenkruis waar teveel speling op zit. Samen met de molencommissie hebben we al drie jaar geleden de technische problemen aangekaart bij het gemeentebestuur maar er werd tot dusver niets mee gedaan. Ik ben blij dat er nu eindelijk schot komt in de zaak, al zal de herstellingsprocedure allicht ook weer een hele tijd in beslag nemen.'
Provinciale subsidies
Schepen van Openbare Werken Marleen Lambrecht (CD&V) stelde op de jongste gemeenteraad voor om een adviesbureau aan te stellen dat de gebreken moet vaststellen. ‘Tegelijk kan dat bureau een bestek opmaken van de noodzakelijke herstellingen en hopen we daarmee een einde te kunnen maken aan de eindeloze discussie tussen de molenbouwer en de gemeente over wat normaal onderhoud is en wat er eventueel verkeerd is gegaan.'
De gemeente houdt rekening met de mogelijkheid dat er bij de bouw of de constructie van de molen fouten gebeurd zijn. Schepen van Toerisme Antoine Slagmulder (CD&V) liet eerder al weten dat de gemeente hoopt op provinciale subsidies bij een eventuele herstelling.

Technische beschrijving (Johan De Punt, molenmaker, Mere)

De molen is een staakmolen van het type driezolder.
Het merendeel der windmolens heeft slechts twee zolders, een meelzolder en een steenzolder.
Een driezolder heeft een extra zolder onder de meelzolder, in dit geval voor de plaatsing van een builinstallatie.
De molen staat op een staak. Deze wordt geschoord door vier paar schuine balken.
De buitenste schuine balk noemt men de meesterband, de binnenste de okselband.
De schoren zitten bovenaan vast in een stel in elkaar gewerkte balken, de zetel.
Onderaan steunen de schoren op de kruisplaten, deze zijn normaal in eik. De kruisplaten rusten op blokken, de teerlingblokken. Onder deze blokken staan de vier teerlingen.
Het geheel van staak, steekbanden, kruisplaten, teerlingblokken en teerlingen noemt men het staande werk, alle overige onderdelen behoren tot het gaande werk.
Het molenkot heeft een hoogte van 7,04 m en is daarmee de hoogste molen van de provincie.
Het is verder 5,8 m diep en 3,86 m breed. Op de staak rust de zwaarste balk, de steenbalk. Deze wordt echter nog ondersteund door een geprofileerde balk, de brasem.
Het molenkot heeft vier zijden die men de weeg noemt.
De toegangsdeur zit in de voorweeg. Links van de voorweeg zit de steenweeg, de zijde waar de stenen recht staan wanneer ze in de molen worden getrokken.
Rechts van de voorweeg zit de vangweeg, de zijde waar zich de vanginstallatie bevindt. Achteraan, langs de kant van de wieken zit de windweeg.
Op de steenbalk bevinden zich twee balken die zich in de vangweeg en steenweeg bevinden.
Het zijn de middenlijsten en zijn uit één eik gezaagd en geplaatst met het hart naar buiten.
Op de vier uiteinden der middenlijsten hebben we hoekstijlen zodat er tenslotte een rechthoekig gebouw ontstaat uit vier stijlen, onderling verbonden door verscheiden balken.
De trap geeft toegang tot de middelste zolder, de meelzolder, waar de graanzakken toekomen en gewogen worden om dan verder te gaan naar de bovenliggende zolder.
In de vloer zit een luik dat toegang geeft tot de onderliggende zolder, ook de hel genoemd.
De ruimte wordt grotendeels ingenomen door een builinstallatie. In een lange kast zit een trommel met zeefdoek. De trommel draait door middel van riemen en windkracht.
Het meel wordt bovenaan in een koker gestort en wordt dan in verschillende fijnheden gezeefd.
Een kleine trap geeft toegang tot de steenzolder, hier bevinden zich drie koppels stenen, deze stenen zijn zodanig gescherpt dat ze geschikt zijn voor het malen van rogge, tarwe en gerst.
De molenstenen bestaan per koppel uit een loper (bovenste) en ligger (onderste) steen.
De loper wordt aangedreven door een smeedijzeren klauwijzer, Dit ijzer grijpt met klauwen in de rijn. Deze rijn zit vast in de loper.
Wanneer het klauwijzer draait neemt het de rijn mee en draait de loper. Bovenaan draait het klauwijzer in een gekromde balk, de ijzerbalk.
Op het klauwijzer zit een rondsel dat bestaat uit twee schijven (in olm) waartussen verticale spillen zijn ingewerkt.
Per rondsel zijn er een ander aantal spillen. Het rondsel werkt in de kammen van de wielen.
Voor drie koppels stenen zijn er drie wielen nodig, het voorwiel, vangwiel en derde wiel. Ook de wielen hebben verschillende aantallen kammen.
De verhouding kammen en spillen noemt de overbrenging.
Deze wielen kunnen slechts door echte vakmensen gemaakt worden. De schijven en maanstukken zijn in olm, de armen in eik, de kammen in beuk of acacia.
Het middelste wiel is het vangwiel, rond dit wiel is een metalen plaat gespannen, de vangplaat.
Deze plaat wordt bewogen door de vangbalk die op zijn beurt wordt bewogen door het vangtouw en laat toe de molen te laten draaien of stilstaan.
Om de wrijving op te vangen is de buitenzijde van het vangwiel bezet met plankjes in wilgenhout.
Boven de molenstenen zit de installatie om het graan op te slaan (graanbak), om het graan naar het kropgat te laten glijden (schuddebak) en om de schuddebak te regelen (peeskoorde).
Rond de stenen zit een populieren steenkist dat belet dat het meel op de grond valt.
De loper begeleidt het meel naar de goot waarlangs het in de zakken terechtkomt.
Op deze zolder zit hoog in de nok een kleine as met een klein wiel (varkenswiel).
Wanneer deze as al draaiend wordt opgelicht draait dit kleine wiel in het vangwiel waardoor zich een touw opwindt waarmee de zakken kunnen worden opgetrokken.
De wieken bestaan uit geklinknagelde ijzeren kokers. Door deze kokers zitten de eiken hekstokken waarop de zoomlatten bevestigd zijn.
Op deze wieken zitten de zeildoeken die alleen bij weinig wind worden ontrold.
De wieken kunnen afhankelijk van de windkracht verschillende standen aannemen.
Tegenover het hekwerk zit het wiekprofiel, genoemd naar zijn uitvinder Van Bussel, dat zorgt dat het wiekenkruis toch in beweging kan komen met zeer weinig wind.
Om te kunnen remmen zitten er in het profiel remkleppen.
De molen moet steeds in de wind staan. Dit gebeurt door middel van een kruilier die zich onderaan de trap bevindt.
Een ketting, rond één der kruipalen, wordt opgewonden zodat de molen in een bepaalde richting kan gedraaid worden.

Herman Laneau, "Restaurateur krijgt Hand Made in Belgium Award. 'Molens restaureren is mijn passie", Het Nieuwsblad, 17.01.2014.
Foto 1. Johan De Punt bij Kruiskoutermolen: ‘Jammer dat die molen nog altijd niet maalvaardig is.’
Foto 2. Johan De ¨Punt ontving de HIB-award uit handen van Unizo-voorzitter Flor Joosen en burgemeester Hugo De Waele jce
Zelfstandigenorganisatie Unizo heeft voor het eerst een Hand Made in Belgium Award uitgereikt aan een Erpe-Merenaar. De award is een erkenning voor een ondernemer die zich onderscheidt met uniek ambachtelijk werk. Die eer gaat naar molenrestaurateur Johan De Punt uit Mere.
‘Ik ben zeer blij met deze erkenning voor mijn ambachtelijk werk dat ik al ruim twintig jaar doe’, zegt de 54-jarige Johan De Punt. ‘Het is tegelijk een erkenning van het beroep van molenrestaurateur waarvan er maar vijf meer bestaan in ons land: vier in Vlaanderen en één in Wallonië.’
'Van opleiding ben ik industrieel ingenieur bouwkunde maar ik had van meet af aan een voorliefde om oude dingen te restaureren. In de jaren tachtig en negentig restaureerde ik uit liefhebberij het kapelletje Hosselaer in Erpe en vier kapellen van de ommegang in Mere. Maar toen ik Mark De Merlier leerde kennen, sloeg de vonk over naar het restaureren van molens. De Merlier had toen net de houten windmolen in Impe gekocht. Samen met hem richtte ik het 't Gebinte Molenbouw op, het bedrijf waarvan ik nu de enige zaakvoerder ben. Als molenbouwer kreeg ik de hoogste klassering. Zo zijn er maar twee in België: ik en Roland Wimme.’
‘Als molenbouwer moet je niet vies zijn van handwerk en je moet verschillende ambachten kunnen combineren. Je bent timmerman en schaliekliever, voor de metaalbewerking ben je grofsmid, voor de steenbewerking molensteenscherper en ovenmaker en voor de restauratie van windmolenzeilen ben je textielbewerker, alhoewel ik moet toegeven dat op dat vlak vooral mijn echtgenote Ria actief is. Zij is in feite de enige zeilenmaakster in Vlaanderen.’
‘Molens restaureren is mijn passie’, zegt De Punt, die zijn atelier heeft in Ronse en daar ook twee arbeiders tewerkstelt. ‘We restaureren zowel windmolens als watermolens en we maken ook eiken gebinten, dakstoelen, ramen en poorten. Momenteel zijn we bezig met twee grote projecten: de afwerking van de poldermolen in Meetkerke en de watermolen van de Abdij van 't Park in Leuven.’
Johan De Punt is in zijn vrije tijd ook heemkundige, lid van Vlaamse en internationale molenverenigingen en molenaar van Meres bekende Kruiskoutermolen. ‘Jammer dat die molen momenteel niet maalvaardig is’, zegt hij. ‘De gemeente krijgt het hersteldossier maar niet rond.’
Johan De Punt, molenmaker, Mere

HLS, "Kruiskoutermolen wordt hersteld", Het Nieuwsblad, 15.07.2014
Erpe-Mere. De Kruiskoutermolen, het toeristische paradepaardje van Mere, wordt zo snel mogelijk hersteld. Dat verzekerde CD&V-schepen Marleen Lambrecht op de jongste gemeenteraad. De kosten voor herstelling lopen op tot 95.000 euro: 50.000 voor het buitenwerk en 45.000 voor het binnenwerk. ‘Maar we hopen op een subsidie van 30.000 euro van de provincie zodat de kosten voor de gemeente binnen de perken blijven,’ zegt de schepen. De gemeente is ook nog bezig met een rechtsgeding tegen de aannemer die de molen in 2006 herstelde voor 420.000 euro. De betrokken aannemer zou geen goede kwaliteit van hout hebben gebruikt voor de vervangstukken. ‘De onderdelen krimpen of trekken krom zodat de molen niet meer kan malen’, lichtte de schepen toe. De gemeente Erpe-Mere vecht de vroegere herstelling van de molen aan en liet de fouten vaststellen door een expert. ‘Begin juli komt er een tegenexpertise en het zal afhangen van dat resultaat of het rechtsgeding wordt verdergezet,’ zei schepen Lambrecht.

"Kruiskoutermolen mag niet meer draaien door technische problemen", www. webnieuwserpemerelede. be (zaterdag 02 juni 2012)
Mere - De trots van Mere, de statige Kruiskoutermolen op de hoek van de Schoolstraat en de Diepestraat, moet het al een poos zonder draaiende wieken stellen. Normaal zijn de drie molenaars er geregeld in de weer om de molen in gang te houden, maar nu is er een verbod om de molen te gebruiken wegens technische problemen. “De kans om verdere beschadigingen aan te brengen is te groot’, aldus molenaar Johan De Punt.
In de zomer van 2006 werd de volledig gerestaureerde Kruiskoutermolen, ook wel Jezuïetenmolen en Van der Haegenmolen genoemd, met veel tromgeroffel terug op zijn plaats gezet. De molen, die tot 1922 in Nieuwerkerken stond, sierde dankzij een investering van 420.000 euro na een jarenlange verloedering opnieuw de skyline van Mere. Het gemeentebestuur van Erpe-Mere was wat trots en gouveneur Denys had het tijdens zijn bezoek in 2008 over een ‘molengemeente’. Al die glorie lijkt helaas achter de rug. De laatste twee weken stond de molen in rouwstand.
“Paul Bauters uit Huise, een grootheid als op het molens aankomt, is net overleden. Als eerbetoon en uit dank voor wat de man ook voor deze molen betekend heeft, staat de molen in rouw”, vertelt molenaar Johan De Punt. Helaas is er ook een andere reden waarom de molen rouwt. “De wieken draaien niet meer omdat er een askop los zit in een as. Wanneer de molen verder draait, riskeren we extra beschadigingen aan te brengen”, vertelt de molenaar. Wellicht zal de molen ten vroegste in september terug operantioneel zijn.
“Het is jammer dat het zo ver gekomen is. Reeds twee jaar vragen we herstelwerken, maar de gemeente laat maar aanslepen. De trap staat tegen de grond en opkrikken lukt niet meer en ook de remkleppen om de wieken te stoppen gaan niet meer open.” In verhouding tot de oorspronkelijke restauratiekosten zouden de herstellingen beperkt blijven. “Het is moeilijk er een prijs op te plakken, maar ik schat dat met 5.000 euro het meeste kan hersteld worden”, aldus Johan De Punt die zelf ook molenbouwer is. De man maakt zich dan ook boos dat er niet sneller opgetreden wordt. “Herstelwerken laten aanslepen resulteert altijd in extra schade en extra kosten”, klinkt het.
Schepen van openbare werken Marleen Lambrecht (CD&V) ontkent dat de gemeente de zaken op zijn beloop laat. “De problemen waarmee we nu geconfronteerd worden komen door het krimpen en uitzetten van het hout. De schuld ligt dus bij restaurateur Peter Thomaes, maar ik vernam dat die inmiddels failliet is. Het zal dus moeilijk worden de extra kosten te verhalen”, stelt ze. Dat de molen momenteel stil ligt, betreurt Lambrecht eveneens. “Dat is een beslissing van een deskundige. We zijn momenteel in de weer om molenbouwers aan te spreken offertes in te dienen zodat we de herstelwerken kunnen gunnen.” Hoe lang dat zal duren durft Lambrecht niet zeggen. De kans dat de wieken van de Kruiskoutermolen deze zomer nog door de lucht zwiepen lijkt echter zo goed als onbestaand.

Joris Coppens, "Kruisikoutermolen wordt eindelijk hersteld", Het Nieuwsblad, 08.06.2015.
Erpe-Mere - Op 1 juni 2015 startte ’t Gebinte Molenbouw uit Erpe-Mere, de firma van Merenaar en molenaar Johan De Punt, met de herstellingswerken aan de Kruiskoutermolen.
De werken zullen 60 werkdagen in beslag nemen en kunnen bij optimale weersomstandigheden begin september afgerond worden. De houten windmolen, op het kruispunt van Schoolstraat en Diepestraat in Erpe-Mere, moet een grondige onderhoudsbeurt krijgen om weer maalvaardig te worden Er worden zowel binnenin als aan de buitenkant van de molen werken uitgevoerd.
De gemeente Erpe-Mere betaalt hiervoor ongeveer 98.000 euro maar kan rekenen op een subsidie van de Vlaamse overheid van 58.000 euro omdat het gaat om onroerend erfgoed. Om veiligheidsredenen is de molen tijdens de werken niet voor het publiek toegankelijk.

Herman Laneau, "Molengemeente heeft geen enkele werkende molen", Het Nieuwsblad, 03.09.2015.
Jean-Paul De Meyer wil de 14de-eeuwse Gotegemmolen, waar zijn vader decennialang molenaar was, restaureren. Foto: hls
Erpe-Mere - Met acht watermolens en één windmolen promoot Erpe-Mere zich op toeristisch vlak terecht als ‘molengemeente’. ‘Helaas is er momenteel geen enkele molen die maalt’, zeggen schepen Reinold De Vuyst en partijgenoot Rie Van den Broeck.
‘In tegenstelling tot jaren geleden is er nu geen enkele molen maalvaardig,’ klagen de N-VA-mandatarissen aan. ‘We kunnen bezwaarlijk de naam molengemeente handhaven als we geen grotere inspanningen leveren. We weten waar het schoentje wringt: de hoge kosten die herstellingen en onderhoud van de molens met zich meebrengen. Een nieuw molenrad kost bijvoorbeeld duizenden euro’s en wie een molenaarscursus volgt, heeft nog bijkomende kosten.’
Rie Van den Broeck is ook lid van de gemeentelijke molencommissie en wil langs die weg de gemeente onder druk zetten voor meer tegemoetkomingen. ‘Voetbalclubs krijgen voor allerlei herstellingen de helft terugbetaald door de gemeente maar moleneigenaars niet. Dat moet veranderen’, vindt hij.

"Kwieke molens. Water en wind in Denderland en Herzele", erfgoedcelaalst.be (nov. 2015) Op 15 november 2015 gaat het project ‘Kwieke Molens. Water en wind in Denderland en Herzele’ van start. Erfgoedcel Denderland slaat de handen in elkaar met de Provincie Oost-Vlaanderen, de gemeenten Erpe-Mere, Lede, Ninove en enkele particuliere molenaars om het landelijke molenerfgoed en het molenambacht in de kijker te zetten. Zes molens wisten de tand des tijds te doorstaan en draaien vandaag nog altijd. Dankzij dit project worden de molens niet alleen opengesteld voor publiek, maar kun je ze ook actief bezoeken. Erfgoedcel Denderland nodigt je dan ook met veel plezier uit om erbij te zijn op het grote voorstellingsmoment. Op 15 november 2015 wordt om 14 uur het project ‘Kwieke Molens’ voorgesteld aan pers en publiek in de Fauconniersmolen te Oordegem (Grote Steenweg z/n, 9340 Lede). Na een korte uiteenzetting door de bestendige deputatie van de provincie Oost-Vlaanderen en schepen Elke Meganck (Lede) zetten we dit project in de molen feestelijk in.  De aanwezigen worden getrakteerd op lekkere poffertjes en een fris molenbiertje. Naast de voorstelling van dit project is de molen tussen 13 en 17 uur ook open voor het publiek. De molenaars geven rondleidingen en maaldemonstraties. Een meester-bakker geeft bij de molen ook bakdemonstraties in een houtoven. Met dit project wil Erfgoedcel Denderland het molenerfgoed onder de aandacht brengen. Kenmerkend in het landschap en toch vaak onbekend maken water- en windmolens deel uit van ons cultureel erfgoed. Het project loopt tot eind oktober 2017. Verschillende activiteiten en publieksmomenten worden voorzien. Er wordt alvast gestart met een toeristische brochure, een promotiefilm, financiële ondersteuning, een educatief pakket en de promotie van de (bestaande) opleiding voor molenaars en molengidsen. De initiatieven zullen gespreid worden over zes deelnemende molens. Naast vijf windmolens neemt ook één watermolen deel: - Fauconniersmolen in Oordegem (Lede): stenen stellingmolen.  Eigenaar: Provincie Oost-Vlaanderen, beheerder: Mola - Kruiskoutermolen in Mere (Erpe-Mere): staakmolen met open voet. Eigenaar: Gemeente Erpe-Mere - Fonteintjesmolen in Meerbeke (Ninove): bovenslag watermolen. Eigenaar: Johan Bracke -  Wildermolen in Appelterre-Eichem (Ninove): staakmolen met open voet. Eigenaar: Stad Ninove - Molen ter Zeven Wegen in Denderwindeke (Ninove): stenen bergmolen. Eigenaar: Stad Ninove - Molen te Rullegem (Herzele): staakmolen met open voet. Eigenaar: Alain Goublomme Financiële ondersteuning Voor elke deelnemende molen is een budget voorzien om kleine infrastructurele aanpassingen te doen. De molens moeten immers toegankelijk zijn voor een breed publiek. Deze financiële ondersteuning is niet te verwarren met het restaureren van de molens. Het budget heeft als doel om kleine en noodzakelijke pijnpunten in toegankelijkheid op te lossen (bv. het plaatsen van een sanitair, een trapleuning, etc.). Voor kinderen Met een kant-en-klaar educatief pakket kunnen leerlingen van de derde graad lager onderwijs op een hedendaagse manier kennis maken met de deelnemende molens, het molenambacht en de belangrijke plaats die de molens innemen in het landschap. Molenaarsopleiding Daarnaast zet Erfgoedcel Denderland ook de schouders onder de (bestaande) opleiding tot molenaar en molengids. Want natuurlijk is het niet mogelijk om zonder goed opgeleide vrijwilligers de molens geregeld te laten draaien. Extra helpende handen kunnen de bestaande groep molenaars dus helpen. Partners Dit project is een initiatief van Erfgoedcel Denderland. Toch kan de erfgoedcel rekenen op de medewerking van heel wat partners. Als copromotor zorgt Mola, met jarenlang opgebouwde expertise, voor heel wat meerwaarde. Ook Hogeschool Odisee en Toerisme Scheldeland dragen inhoudelijk aan dit project bij, en het project kan ook rekenen op de bereidwillige medewerking van de gemeentes Ninove, Erpe-Mere en Lede en de particuliere eigenaars van de molens. Het project ‘Kwieke Molens’ kadert in het programma voor plattelandsontwikkeling PDPOIII 2014-2020 of Platteland Plus.

Rudi De Koker, "Kwieke molens voor leerlingen derde graad", Het Nieuwsblad, 16.05.2016.
In maart 2015  kreeg de Fauconniersmolen nieuwe wieken Foto: rdl Lede -Met het educatief project “Kwieke Molens” willen Erfgoedcel Denderland en het Provinciaal Molencentrum aantonen wat het molenambacht in de praktijk betekent. Een invulbrochure is volgend schooljaar beschikbaar in de zes deelnemende molens, waaronder ook de Fauconniersmolen te Oordegem. Het pakket werd ontwikkeld in samenwerking met de studenten lager onderwijs van Hogeschool Odisee. Het wordt op 17 mei gelanceerd en uitgetest in de Kruiskoutermolen in Erpe-Mere. Het bevat twee delen: een educatieve infobrochure die zowel tijdens het molenbezoek als in de klas kan gebruikt worden. Daarnaast laat het de kinderen ook actief aan de slag gaan met enkele educatieve materialen zoals een weerstation, tandwielen, een kompas, een kweern (handmolen)… Zo kunnen ze in de praktijk ondervinden wat het molenambacht precies inhoudt. Zes molens uit de regio nemen er aan deel: de Fauconniersmolen in Oordegem, de Kruiskoutermolen in Mere, de Fonteintjesmolen in Meerbeke, de Wildermolen in Appelterre, de Molen ter Zeven Wegen in Denderwindeke en de Molen te Rullegem. Nog te noteren: de Europese Molendag op zondag 29 mei.

Joris Coppens, "Openingszitting in laatste instantie afgelast. Open Monumentendag viert 10 jaar Kruiskoutermolen", Het Nieuwsblad, 10.09.2016.
Erpe-Mere - De Open Monumentendag focust dit jaar op 10 jaar Kruiskoutermolen, een molen met heel wat geschiedenis. Desondanks bleek er voor de voorziene openingszitting op zondagochtend toch te weinig belangstelling waardoor deze preventief werd afgelast.
De Kruiskoutermolen is reeds een beschermd monument sedert 1956 en werd in 1962 voor een eerste keer opnieuw in werking gesteld na een grondige renovatie. Door zware stormschade in 1972 diende de werking opnieuw te worden stopgezet en zette het verdere verval zich genadeloos in. In 2004 werden dan nieuwe restauratiewerken uitgevoerd waardoor de molen in 2006 opnieuw in werking werd gesteld met nieuwe molenfeesten. Toch was de ellende nog niet voorbij want inmiddels waren nieuwe herstellingen nodig waardoor de molen opnieuw een hele tijd buiten werking was maar nu blijkt alles toch te zijn hersteld. De Kruiskoutermolen is zondag te bezichtigen van 14 tot 18u en zal nu ook wel degelijk draaien.
Andere bezienswaardigheden zijn:
Watermolen Ten Broeck en 't Hofschuurken met tentoonstelling en Molencafé (Wilgendries 4 te Mere). Gillekeshof, Honegemstraat 81 Te Erpe, vierkantshoeve nabij natuurgebied Honegem van waaruit een begeleide wandeling vertrekt door dit natuurgebied tussen 14u en 17u. Gasthof Kapelhof, Kapelhofstraat 22 te Erondegem viert vijfjarig bestaan als b&b. Tentoonstelling in Sint-Pauluskerk te Ottergem. Watertoren aan de Bossestraat te Erpe van 14u tot 18u.

Literatuur

Archieven
Algemeen Rijksarchief Brussel, Kerkelijk Fonds Vorst, 7392 (1384).
Stadsarchief Gent, Penningkohieren Haaltert (1571), f° 108 r°.

Werken
Lieven Denewet, "Erpe-Mere: de grootste molengemeente in Vlaanderen!", in: Molenecho's, XXI, 1993, nr. 2, p. 72-87;
Lieven Denewet, "Vijf Oost-Vlaamse moleninhuldigingen in 2006", Molenecho's, XXXIV, 2006, 4, p. 236-245;
(L. Smet), "In memoriam" (Jozef Van der Haegen), in: Molenecho's, IV, 1976, p. 26;
(L. Smet), "In memoriam" (René Van der Haegen), in: Molenecho's, IV, 1976, p. 43;
A. D'Hoker, "Wind- en Watermolens. De Molens te Mere", in: Het Land van Aalst, XI, 1959 en in: Mededelingen van de Heemkundige Kring van Mere, I, 1961, p. 17-;
A. D'Hoker & R. Van Impe, "De windmolen Van der Haegen", in: Mededelingen van de Heemkundige Kring van Mere, II, 1962, nr. 3, p. 38-40;
"Standaardmolen te Mere", in: Mededelingen van de Heemkundige Kring van Mere, 1978, nr. 2, p. 24;
J. De Punt, "Erpe-Mere, molendorp", in: Verbond van de Kringen voor Heemkunde in Oost-Vlaanderen, 1999, nr. 2, p. 3 e.v.;
T. Piens & A. Goublomme, "Molenaar gezocht voor de Kruiskoutermolen-in-oprichting te Mere", Molenecho's, XXXIII, 2005, 4, p. 214;
Paul Bauters, "Eeuwen onder wind en wolken. Windmolens in Oost-Vlaanderen", Gent, Provinciebestuur, 1985, p. 176;
Paul Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1986 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
E. D(e) K(inderen), "De windmolen van Mere ook Jezuïtenmolen genoemd", in: Levende Molens, II, 1979, nr. 9, p. 105-106; nr. 11, p. 137, ill. [foto zoals de molen erbij staat sinds 16 maart 1978];
(L. Smet), "De molen "Van Der Haegen" in de storm", in: Molenecho's, VI, 1978, nr. 3, p. 18;
(L. Smet), "Mere. Molen Van Der Haegen", Molenecho's, VII, 1979, nr. 7, p. 54, 56;
Y. Suys, "De windmolen van Mere blijft in 't nieuws", in: Mededelingen van de Heemkundige Kring van Mere, XIX, 1979, nr. 4, p. 46; 
nr. 1, p. 10;
"Molen te Mere", in: Levende Molens, II, 1979, nr. 2, p. 22;
"De molen in de storm", in: Mededelingen van de Heemkundige Kring van Mere, XIII, 1973, nr. 7, p. 7;
"Molennieuws", in: Mededelingen van de Heemkundige Kring van Mere, IX, 1969, nr. 2, p. 19;
"Molennieuws", in: Mededelingen van de Heemkundige Kring van Mere, XVII, 1977, nr. 1, p. 12; XVIII, 1978, nr. 2, p. 23;
"Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Eerste aflevering. De arrondissementen Aalst en Dendermonde", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XIV, 1960, 3 (Gent, 1962);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 5. Gemeenten M-N", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2004;
"Heemschut: Instandhoudingswerken aan de windmolen van Erpe", in: Driemaandelijks mededelingenblad van de Heemkundige Kring van Erpe-Mere V.Z.W., 2001, nr. 1, p. 22 e.v., ill.;
Alain Goublomme, "Kruiskoutermolen van Erpe-Mere werd feestelijk in gebruik genomen", in: Levende Molens, 28ste jg., 2006, nr. 6, p. 61, 66-67;
Mola, "Aantal asomwentelingen van Oost-Vlaamse molens in 2010", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 51.
(Jezuïtenmolen, Nieuwerkerken bij Aalst), Levende Molens, jg. 24, 2002, nr. 3, p. 32.
Johan de Punt, "Bouwhistorische nota van de windmolen van Mere", in: Molinologie, Tijdschrift voor molenstudie, TIMS - Nederland/Vlaanderen, 2006, nr. 25, p. 36-43, ill.
Johan De Punt, "De Kruiskoutermolen draait, de Kruiskoutermolen maalt", in: Mededelingen van de Heemkundige Kring van Erpe-Mere, 2006, nr. 3, p. 45, ill.
Michael Eeckhout, "Krotwoning verdwijnt uit zicht windmolen", Het Nieuwsblad, 24.12.2011.
Brochure  uitgegeven door de Heemkundige kring Erpe-Mere naar aanleiding van de Molenfeesten in 2006.
Mailbericht John Verpaalen, Roosendaal, 14.08.2014.

Persberichten
VIM., "De windmolen van "Mere" of wat de administratieve molen vermag", in: Voorpost, XXXI, 1978, nr. 52, p. 20;
J. De Vuyst, "Meerse molen Van Der Haegen verrot: "'t kost teveel", in: Voorpost, XXXV, 1982,
 "Feestelijke dag in het verschiet te Mere. Driehonderdjarige molen hersteld", in: Latomus, 23 augustus 1962;
S.J., "Staakmolen te Mere begaf het", in: Voorpost, XXXI, 1978, nr. 12, p. 1;
L.H., "De molen "Van der Haegen" te Mere", in: Voorpost, XXXI, 1978, nr. 25, p. 10;
David Van Waeyenberghe, "Kruiskoutermolen staat weer op zijn plaats. Restauratie nam anderhalf jaar in belsag. Begin juni officiële opening", in: Het Nieuwsblad, ed. Denderstreek, 12.04.2006, p. 13; 
Herman Laneau, "Kruiskoutermolen in volle glorie Houten staakmolen dit weekend feestelijk ingehuldigd", in: Het Nieuwsblad, 03.06.2006;
DVM, "Kruiskoutermolen in Mere. Ingehuldigd en ingewijd", in: De Beiaard, 9 juni 2006, p. 6;
HLS, "Molenwiel", in: Het Nieuwsblad, 31.05.2008.
Geert Houck, "Erpe-Mere: Zieziek in een windmolen", in: Het Nieuwsblad, 08.07.2009.
"Kruiskoutermolen wacht op verfraaiing", De Beiaard, 05.02.2010.
Herman Laneau, "Gemeente betaalt 206.000 euro meer voor Kruiskoutermolen", Het Nieuwsblad, 01.04.2010.
Joris Coppens, "Zondag 22 mei van 10u tot 18u. Kruiskoutermolen te bezichtigen op Vlaamse Molendag", Het Nieuwsblad, 20.05.2011.
Joris Coppens, "Op zondag 11 september van 14u tot 18u. Open Monumentendag stelt molens open voor publiek", Het Nieuwsblad, 09.09.2011.
Joris Coppens, "Slechts 3 van de 5 monumenten toegankelijk. Veel belangstelling voor Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 11.09.2011.
Herman Laneau, "Windmolen werd in 2006 herbouwd maar vertoont grote mankementen. Kruiskoutermolen is zo goed als dood", Het Laatste Nieuws, 08.06.2012.
HLS, "Trekpleister Kruiskoutermolen wordt hersteld", Het Nieuwsblad, 21.12.2012.
Herman Laneau, "Restaurateur krijgt Hand Made in Belgium Award. 'Molens restaureren is mijn passie", Het Nieuwsblad, 17.01.2014.
HLS, "Kruiskoutermolen wordt hersteld", Het Nieuwsblad, 15.07.2014.
"Kruiskoutermolen mag niet meer draaien door technische problemen", www. webnieuwserpemerelede. be (zaterdag 02 juni 2012)
Joris Coppens, "Kruisikoutermolen wordt eindelijk hersteld", Het Nieuwsblad, 08.06.2015.
Herman Laneau, "Molengemeente heeft geen enkele werkende molen", Het Nieuwsblad, 03.09.2015.Rudi De Koker, "Kwieke molens voor leerlingen derde graad", Het Nieuwsblad, 16.05.2016.Joris Coppens, "Openingszitting in laatste instantie afgelast. Open Monumentendag viert 10 jaar Kruiskoutermolen", Het Nieuwsblad, 10.09.2016.


Laatst bijgewerkt: dinsdag 11 juli 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens