Molenzorg
As, Limburg
<p>Oude Molen<br />Theunissenmolen</p>
Foto: Frans Van Bruaene, Laakdal, 08.02.2011
Naam

Oude Molen
Theunissenmolen

Ligging Oude Molenweg 69
3668 As

op de Bosbeek
kadasterperceel A26a


toon op kaart
Geo positie 51.016861, 5.588974
Eigenaar Koen Geebelen
Gebouwd Voor 1470 / 1872
Type Bovenslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Bakstenen gebouw, haaks op het woonhuis
Gevlucht/Rad Metalen bovenslagrad
Inrichting Nog aanwezig
Toestand In restauratie: rad, goot, sluis en binnenwerk
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
18.11.1993 / 28.05.2003 (uitbreiding)
Molenaar Gaspar Haldermans
Openingstijden Op aanvraag (Koen Geebelen, tel. 0498 908 922
Ten Bruggencatenummer 05157

Beschrijving / geschiedenis

De Oude Molen van As op de Bosbeek werd al vermeld in 1470. Tot in 1710 was de Oude Molen de enige molen in de gemeente. Dan werd er een nieuwe watermolen, 't Mieleke, opgericht. Dat leidde tot wrijvingen tussen de eigenaar van de Oude Molen en de gemeente As.

Eigenaars na 1840:
- voor 1844, eigenaar: Bollen Jan, de kinderen, molenaars te As
- 1864, verkoop: Theunissen Tilmanus (en compagnie), maalder te As
- 1867, verkoop: Theunissen-Beynens Jan, molenaar te As
- 1909, de weduwe en kinderen
- 1910, deling: Theunissen Tilman, pastoor te Bocholt-Lozen
- 1817, verkoop: Theunissen-Heylands Jan, molenaar te As
- 1920: zijn weduwe en kinderen
- 1929, deling: a) Theunissen-Gerits Jan, molenaar te As; b) Theunissen-Vanderlinden Jan, molenaar te As
- 1938, afstand: Theunissen-Vanderlinden Jan, molenaar te As
- 2000, eigenaar: NV Elid, Bree (Raf Geebelen)
- 2017, eigenaar: Koen Geebelen, As

De Bestendige Deputatie van de provincie Limburg keurde op 7 juli 1848 de vastgestelde pegelhoogte van 0,700 meter goed. De toenmalige eigenaars waren de kinderen van Jan Bollen.

In 1872 kwam het huidige bakstenen gebouw tot stand, die in een rechte hoek staat op het woonhuis. Nog in 1966 gebeurde een grote verbouwing. Tot in 1976 bleef de molen in werking.

De molen en de omgeving werden in 1993 beschermd. Tien jaar later werd deze bescherming uitgebreid tot het volledig gebouwencomplex. Het binnenwerk is nog aanwezig en in relatief goede toestand. De maalgoot, de goot en het metalen bovenslagrad dienen evenwel hersteld te worden.

Sinds 2000 werd er veel vergaderd over het water bij deze watermolen. Echter na 5 jaar was er nog geen oplossing in zicht. De beschikbare restauratiesubsidies dreigden te komen te vervallen, maar dank zij de alertheid van het Vakgebied Industrieel Erfgoed van de Afdeling Monumenten en Landschappen kon de eigenaar toch geadviseerd worden een inschrijving tot restauratie te laten doorgaan. Op 18 maart 2005 werd een oproep tot kandidaten gelanceerd voor de karkasrestauratie en voor de molentechnische restauratie. De werken staan onder leiding van architecte P. Paulussen uit As. De karkasrestauratie omvat: 1. Afbraak van bestaande aanvoergoot en dak; 2. Wanden en vloeren in gewapend beton; 3. Metselwerk: ondervangingswerken en herstelmetselwerk; 4. Injecteren van de muren; 5. Voegwerk: plat vol gevoegd en snijwerk; 6. Vernieuwing daktimmer en plaatsing pannen; 7. Vernieuwing zinkwerken; 8. Houtbehandeling en herstellingen aan eiken balken; 9. Restauratie houten ramen en deuren; 10. Herstelling en vernieuwing van de houten vloeren en trappen; 11. Elektriciteit en brandbestrijding; 12. Aanleggen van de omgeving.

Op 1 februari 2006 verwijderde Paul Bauduin uit Molenbeersel de wateras en de aanvoergoot met een kraan, voor restauratie en vervanging.

Molenbouw Adriaens bv uit Weert bracht de laagste prijs binnen voor het molentechnisch werk en kreeg de opdracht voor de restauratie van het molenwerk, inclusief waterrad. Deze firma had ook zelf veel technisch onderzoek verricht.
De maalvaardige restauratie is afgerond en de molen is op afspraak te bezichtigen.

Het Natuurhulpcentrum van Opglabbeek redde op 27 oktober 2014 een jonge ree die in het waterrad was gesukkeld. Na de heldhaftige redding werd het niet gewonde diertje weer vrijgelaten in een bos in Opglabbeek.

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>Oude Molen<br />Theunissenmolen</p>

Foto: Jaak Paredis, Bree, 28.09.2008

<p>Oude Molen<br />Theunissenmolen</p>

Foto: Katrien Gonnissen, 2008

<p>Oude Molen<br />Theunissenmolen</p>

Dag van de verwijdering van de molenas en watergoot. Foto: Paul Bauduin, Molenbeersel, 01.02.2006

<p>Oude Molen<br />Theunissenmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 03.06.2010

<p>Oude Molen<br />Theunissenmolen</p>

Voor de restauratie. Paul Bauduin, Molenbeersel

Bijlagen

Aanbesteding restauratie Oude Molen
Intekendatum: 18.03.2005, 11 u.
Molen: As (Limb.), Oude Molen - watermolen met metalen bovenslagrad
Bouwheer: nv Elid, Bree (Raphaël Geebelen)
Ontwerper: Architecte Paula Paulussen, As
Aard van de opdracht: Restauratie
Perceel 1: karkasrestauratie
1. Afbraak van bestaande aanvoergoot en dak.
2. Wanden en vloeren in gewapend beton.
3. Metselwerk: ondervangingswerken en herstel metsel-
   werk.
4. Injecteren van de muren.
5. Voegwerk: plat vol gevoegd en snijwerk.
6. Vernieuwing daktimmer en plaatsing pannen.
7. Vernieuwing zinkwerken.
8. Houtbehandeling en herstellingen aan eiken balken.
9. Restauratie houten ramen en deuren.
10. Herstelling en vernieuwing van de houten vloeren en
    trappen.
11. Elektriciteit en brandbestrijding.
12. Aanleggen van de omgeving.
Oproep tot kandidaten op basis van selectiecriteria; o/cat.
D24, kl. 2, cat. 19; 140 werkdagen
Perceel 2: molentechnische restauratie
1. Vernieuwen geklinknageld wiel en aanvoergoot.
2. Zuiveren en herstellen van de lageringen, assen, kamwielen en riemschijven.
3. Herstellen van de 2 steenkoppels en 2 steenkranen.
4. Herstellen van het luiwerk met elevator.
5. Herstellen van de graanmenger en cycloon.
6. Instandhoudingswerken aan de graankuiser, trieur en bascule.
7. In werking stellen van de dieselmotor met koelwatertanken.
8. Conserveer- en schilderwerken.
Oproep tot kandidaten op basis van selectiecriteria; o/cat.
D23, kl. 2, cat. 19 of 20 of 27; 120 werkdagen
Plaats aanbesteding: nv Elid, Boneputstraat 28, 3960 Bree
Toewijzing: Perceel 1: Bouwbedrijf Metten nv, Zonhoven; perceel 2: Adriaens Molenbouw bv, Weert (Ned.

Persbericht. KVH, "Molen", in: Het Nieuwsblad, 27.06.2007.
Molen. AS - De gerestaureerde molen werd pas geopend. De afgelopen twee jaar werden eerst het gebouw en daarna het molengestel gerenoveerd. Molenaar Gaspar Haldermans maalt momenteel al graan als proef.

Persbericht. PPN, "Molenfeesten", Het Nieuwsblad, 25.09.2008.
As - Aan de oude molen vinden zondag de Molenfeesten plaats. De organisatie ligt in de handen van de werkgroep molenfeesten in samenwerking met de Sint-Aldegondiskring en de K.F. De Juliusvrienden. Eerst is er de Minisymposium om 13.30 uur, waarbij kunstwerken van de kinderen geshowd worden. Daarna volgt het feest met enkele verkiezingen. Info: www.as.be. (ppn)

Persbericht. Daisy Roosen, "De Oude Molen, een speciaal en zeldzaam monument in België", Het Belang van Limburg, 04.05.2009.
Op zoek naar cultureel erfgoed in As? Bij de Oude Molen ben je aan het juiste adres. Je kan te voet of met de fiets aan de Oude Molen geraken. Maak je graag een fietstocht, dan volg je het fietsroutenetwerk Kempen en Maasland (40). Met de auto kan je er ook geraken, maar er is geen echte parkeergelegenheid voorzien.
De Oude Molen dateert uit 1470 en was in bedrijf tot 1976. Het is gelegen aan de Bosbeek, in het prachtige bos- en moerasgebied. De Oude Molen is een waterradmolen dat  vooral werd gebruikt om graan fijn te malen. Het is een zeldzame en unieke molen in België.
De Oude molen was eeuwenlang de enige molen in As, tot in 1710. De gemeente besloot toen om een nieuwe molen te bouwen. Dit zorgde voor stribbelingen tussen de eigenaar van de Oude Molen en de gemeente. De nieuwe molen ‘t Mieleke kwam er met de bedoeling om de schulden van de gemeente af te betalen. Sinds het ontstaan van ‘t Mieleke spreken we van de ‘Oude Molen', omdat ze indertijd een "nieuwe molen"aan het bouwen waren.
De Oude Molen is van het type bovenslagmolen. Het water van de Bosbeek valt boven op het wiel en doet het rad op deze manier draaien. Doordat het water er langs boven opvalt, zijn de bakjes meer gevuld en draait het rad krachtiger. Dit heeft het positieve gevolg dat er meer gemalen kan worden. Het duurt 24 uur voordat het waterreservoir gevuld is en de molen kan z'n vier uur draaien, dan begint het water stilaan op te geraken.
In 1993 is de molen beschermd, evenals de natuur die er rondom ligt, en geklasseerd als monument. Ondertussen zijn er in 2006 en 2007 restauratie werken uitgevoerd. Ondertussen is de molen terug in zijn oorspronkelijke staat hersteld. Eerst is het gebouw opgeknapt en hierna heeft de molenbouwer de molen in orde gemaakt. De molen is nu terug gebruiksklaar.
Het is belangrijk dat de molen toegankelijk is voor het publiek. Wij kunnen hierdoor kennis maken met de manier waarop onze voorouders vroeger hun dagen hebben doorgebracht, hoe zij hun brood verdienden. Vandaar het belang om de oude ambachten levendig te houden. De molen wordt nu nog altijd gebruikt om graan fijn te malen, dit wanneer er een rondleiding gegeven wordt.
Het gebouw is opgetrokken uit bakstenen, zowel vanbinnen als aan de buitenkant. De dakconstructie is uit hout opgemaakt en afgewerkt met natuurlijk gebakken pannen. Al het mechanisme is vervaardigd uit metaal. Binnenin is de molen afgewerkt uit acacia hout.
Op het vlak van architectuur is de molen op een industriële wijze gebouwd, dit is typisch voor molens. Aan het gebouw zijn geen versieringen of fantasie-elementen toegebracht, doordat het in de eerste plaats dient om in te werken en niet om status te kweken met de uitstraling van het gebouw. Er is dus meer aandacht geschonken aan het functionele, dit primeert in de stijl.
De molen bevindt zich op een privaat eigendom, hierdoor is het niet op ieder moment van de dag toegankelijk. Wie de molen graag wil bezichtigen kan altijd terecht op het nummer: 0498 908 922 om een afspraak te maken met de verantwoordelijke, Koen Geebelen. De molen is gelegen op de Oude Molenweg 69. In juni is er een open monumentendag waarop iedereen van harte welkom is. Voor verdere informatie kan u zich wenden tot het gemeentehuis.

Martin Reyskens, "Molendag", Het Belang van Limburg, 28.06.2010.
De Bosbeek voorziet de "oude molen" in As van water. Daar er in de Bosbeek geen water stond, kon zondagnamiddag de molen niet draaien.

MR, "Nieuwe kunst voor beeldenroute", Het Belang van Limburg, 02.10.2008.
Tijdens de Molenfeesten is een beeld van Guy Janssen onthuld dat een plaats zal krijgen op de beeldenroute in As.
"De Beeldenroute groeit ieder jaar aan met één kunstwerk en verbindt de wijken en de mooie plekjes van de gemeente met elkaar. Nieuw dit jaar is dat Curas (Culturele Raad) aan het beeld een meter en peter toewees. Deze twee mensen uit de buurt Zevenhuizen, de plek waar het beeld zijn vaste stek krijgt, zullen er extra zorg voor dragen", zegt Rik Kissembeek, schepen van Welzijn.
De Antwerpse kunstenaar Guy Janssen begeleidde de kinderen van het zesde leerjaar bij het maken van hun kunstwerkjes. Zij kapten beelden uit mergelblokken en leerden zo de eerste knepen van het vak.

"Ree gered uit watermolen", Het Belang van Limburg (dig.), 27.10.2014.
As / Opglabbeek - Het Natuurhulpcentrum van Opglabbeek heeft een jonge ree gered uit een smerige watermolen in As. Op de beelden is te zien hoe het diertje na een heldhaftige redding weer wordt vrijgelaten in een bos in Opglabbeek.

Literatuur

J. Molemans & E. Paulissen, "As in het verleden", As, 1976;
A. Remans, "Uit het verleden van As", in: Limburg, IL, p. 114-119;
Lieven Denewet, "Inventaris van de Limburgse watermolens met hun pegelhoogtes (1846-1849)", Molenecho's, 39, 2011, nr. 2
Herman Holemans & Werner Smet, "Limburgse watermolens. Kadastergegevens: 1844-1980", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1985;
Bert Van Doorslaer, "Met de stroom mee of tegen de wind in? Molens in Limburg", Borgloon/Rijkel, Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed, 1996;
Bouwkroniek, 11 februari 2005, p. 56, 96.
Jan Loubele, "Oude Molen te As gerestaureerd", in Levende Molens, jg. 29, 2007, nr. 9, oktober, 99-102, ill.

Persberichten
KVH, "Molen", in: Het Nieuwsblad, 27.06.2007.
MR, "Nieuwe kunst voor beeldenroute", Het Belang van Limburg, 02.10.2008.
Daisy Roosen, "De Oude Molen, een speciaal en zeldzaam monument in België", Het Belang van Limburg, 04.05.2009.
Martin Reyskens, "Molendag", Het Belang van Limburg, 28.06.2010.
"Ree gered uit watermolen", Het Belang van Limburg (dig.), 27.10.2014.


Laatst bijgewerkt: woensdag 22 maart 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens