Molenzorg
Tongeren, Limburg
<p>Motmolen</p>
Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 18.04.2010
Naam

Motmolen

Ligging Dijk 116
3700 Tongeren

op de Overslag of Aldemoeder, een Jekerarm
kadasterperceel B155


toon op kaart
Geo positie 50.777176, 5.470716
Eigenaar Vlaamse Water Maatschappij (VMM)
Gebouwd Voor 1240 / 1830 / 1903
Type Middenslag watermolen
Functie Wateropvoermolen met zuigerpomp
Kenmerken Bakstenen gebouw
Gevlucht/Rad Middenslagrad, type Sagebien
Inrichting Zuigerpompen, generator
Toestand Maalvaardig hersteld
Bescherming M: monument,
02.07.1986
Molenaar Gelegenheidsmolenaar
Openingstijden Op molendagen en op afspraak (Toerisme Tongeren, tel. 012-390255)

Beschrijving / geschiedenis

Rond 1240 is er reeds sprake van een banale of heerlijke molen. Deze banale molen is de oudste molen van de stad en diende uitsluitend om de mout van de brouwers te malen, vandaar de naam Moutmolen of Motmolen. Ook deze molen behoorde aanvankelijk toe aan de bisschop van Luik. De oudste vermeldingen dateren van 4 juni 1260 waar het kapittel van St.Lambertus van Luik een jaarlijkse rente van 10 Luikse Marken toekende aan Ridder Arnold de Rixe, maarschalk van het Luiker Land. Op 27 maar 1618 geeft de Prins-Bisschop de molen in erfpacht aan de stad Tongeren.

In 1830 werd de Motmolen als een gewone graanmolen heropgericht. De Bestendige Deputatie keurde op 25 maart 1846 de vastgestelde pegelhoogte van 1 m goed. De toenmalige eigenaar was Guillaume Tournaye, die ook eigenaar was van de Sint-Jansmolen in de Looiersstraat en het complex van de Kruikens- of Lakenmakersmolen en de Moutmolen of Onderste Molen of Aldemoeder bij de Moerenpoort te Tongeren.

Eigenaars na 1840:
- voor 1844, eigenaar: Tournaye Guillaume, griffier vredegerecht te Tongeren
- 1864: de weduwe en de kinderen
- 1884, erfenis: a) Daris-Tournaye Constant, rechter te Tongeren, b) Tournaye Alfons, nijveraar te Tongeren
- 1894, erfenis: Daris-Tournaye Constant, de weduwe, te Tongeren
- 1903, verkoop: stad Tongeren

De stad Tongeren kocht de Motmolen in 1903 aan. De stad richtte hem in als drinkwaterpompmolen die het bronwater van de Daalbron te Lauw in het Tongerse waterleidingsnet pompte. Deze pompinstallatie, daterend van 1903 werd gebouwd door J. Heinrichs, Hodimont-Verviers. Tot in 1978 werd gewerkt met het grote Sagebien-onderslagrad, later als een waterwinningspompstation met elektrische pompen. De molen is sinds 2 juli 1986 beschermd als monument. Hij onderging in de jaren 2000 een grondige restauratie. Het was de bedoeling om groene stroom op te wekken, maar dit is (nog) niet gerealiseerd. De stad Tongeren droeg de molen over aan de Vlaamse Water Maatschappij (VMM).

Henri Baillien & Lieven Denewet

-------------------------------------

In het zuidwesten van Tongeren ligt de Motten, een van oudsher moerassig gebied. In de Middeleeuwen werd hier een grote vijver uitgegraven, de Brede Vijver geheten, die de stadsbewoners van vis voorzag. Een dijk (thans een gelijknamige straat) moest het water van de Brede Vijver en de gegraven “overslagbeek” van de Jeker scheiden. Aldaar werd in 1830 watergraanmolen de Motmolen gebouwd die tot in 1898 in werking bleef. De stad Tongeren kocht de molen aan in 1903 en bouwde hem om tot een pompmolen voor het stedelijk drinkwaternet. Sinds 1903 vormt de Motmolen een belangrijke schakel in de watervoorziening van het Tongerse stadsdeel en sinds 1973 ook van het industrieterrein Overhaem, onder beheer van een eigen waterregie.  

Onderdelen: waterrad, radsluis, lossluis, groot kamrad, vliegwiel met drijfstang, zuigerpomp (1903), expansievat, zuigerpomp, controlebord, elektrische pomp.

Het water wordt vanuit de Daalbron te Lauw, even ten oosten van de Daalmolen, opgepompt uit de waterhoudende Maastichtiaan krijtlagen, die hier op geringe diepte onder de Jekerafzettingen aanwezig zijn. Hierdoor wordt meteen het hoge kalkgehalte van het drinkwater verklaard, maar afgezien hiervan is dit water van nature uit erg zuiver.

Door het natuurlijk verval van het terrein of voortgestuwd door een krachtige aanjaagpomp stroomt dit water via een ondergrondse leiding naar een buffervat bij de Motmolen. Toen de aanvoer van water uit de Daalbron (ca. 150 m³ per uur) bij piekverbruik onvoldoende bleek, werd bij de Motmolen in 1972 een nieuwe put geboord tot op 60 m diepte. Deze put is goed voor een debied van 80 m³ per uur.

Vanuit deze Motmolen wordt het drinkwater nu verder gepompt naar 2, later 3, watertorens, die voor een constante druk op het leidingnet moeten instaan.

watertoren           bouwjaar        inhoud
Watertorenstraat  1903              200 m3
Berg                    1903 / 1950   800 m³
Overheem            1973            1100 m³

Om het drinkwater vanuit de Motmolen naar de watertorens te pompen werd gedurende zowat 70 jaar waterkracht gebruikt. Het radhuis herbergt een groot Sagebien-middenslagrad uit 1903, met een diameter van 6,60 meter. De 6 paar zware gietijzeren armen leiden naar de rand van het rad waarop 60 eikenhouten (thans lariks) schoepen gemonteerd staan met een breedte van 1,22 m. Het hoogteverschil tussen in- en uitstromend water bedraagt zowat 2 meter. Met dit rad kan een vermogen van 30 pk bereikt worden of netto na transmissie: 20 pk. Het waterpeil wordt geregeld aan de hand van een lossluis en de  radsluis. Bij zeer hoge waterstanden kan het water via 2 overstroomkanalen vóór de molen overlopen, die dan weer voorbij de molen in de Jeker uitmonden.

In het ruime pompgebouw brengt een kamwiel (diameter 4,2 m) de beweging van het rad over naar 2 zuigerpompen, die het drinkwater voort-stuwen naar een 2,75 m hoog expansievat, dat de voorkomende drukverschillen moet opvangen. Vanuit dit expansievat vertrekt het water via een ondergrondse leiding naar de watertorens. Deze pompinstallatie werd gebouwd door: Jos Heinrichs, Constructeur, Hodimont-Verviers, Belgique.

De installatie haalt een debiet van 70 m³ per uur. In 1958 werd nog een derde zuigerpomp geïnstalleerd tusen de twee originele.

Sinds 1936 begon stilaan de elektrificatie, waarbij een groter vermogen werd bekomen

jaar       vermogen   debiet       bestemming
1936      20 pk         110 m³/u  stad
1958      36 pk         150 m³/u  stad
1970      50 pk         120 m³/u  industrieterrein Overheem

Doordat de watertoren van Overhaem 10 m hoger gelegen is dan de andere, moet het water ook hoger gepompt worden. Dit verklaart waarom de krachtige pompen van 1970 toch een lager debiet halen dan de oudere pompen.

Rechts van de hoofdingang bemerkt men een peil-lat. Deze geeft de waterstand aan in de bufferbak. Het pompdebiet naar de watertorens moet in evenredigheid blijven met het aanvoerdebiet vanuit de bronnen. Wanneer een maximum overschreden wordt, treedt automatisch een alarm in werking. Verder kan op het controlebord o.a. de waterstand in de watertorens worden afgelezen, overgeseind via een telefoonlijn.

De pompinstallatie draaide voor de laatste maal op waterkracht in 1978. Op 2 juli 1986 werd de Motmolen beschermd als monument en samen met zijn onmiddellijke omgeving als stadsgezicht (Belgisch Staatsblad, 18.09.1986). Door zijn jarenlange inactiviteit was de molengeul volledig dichtgeslibd waardoor draaien onmogelijk was geworden. De jarenlange kalkaanslag op het metalen rad was verschillende centimeters dik geworden en de houten schoepen (60 x 7 planken) waren zo goed als allemaal aangetast, gebroken of verdwenen. Het metalen waterrad was daaren-boven, mede omwille van het vochtig klimat aan de molen, aan het oproesten

Sinds 2001 wordt de molen, nog steeds eigendom van stad Tongeren, gerestaureerd. In een eerste fase, afgerond in 2002, werden het rad en de schuiven hersteld door de vzw Europees Centrum voor Restauratie (ECR) uit Heusden-Zolder. Het rad werd, na grondige reiniging, voorzien van een roestwerende primer en vervolgens 3-laags afgewerkt met de zwarte coating. Voor de nieuwe schoepen werd gekozen voor lariks in plaats van de vroegere eik. Larikshout wordt in water uiteindelijk steenhard en het is ongevoelig voor houtworm. In tegenstelling tot het halve overleg bij de eiken schoepen werd bij de restauratie de lork alternerend met omgekeerde nerf koud tegen elkaar gelegd. De planken sluiten zich na enige tijd door uitzetting in het water vanzelf. Het rad draait momenteel een drietal omwentelingen per minuut. De molen krijgt bovendien een nieuwe functie voor de opwekking van groene energie, als stroombron (15 KW per uur) voor de voorziening van een tiental huizen op de Motten.76

Architectuur en techniek

Het eind 19de-eeuws molenhuis van twee traveeën en een bouwlaag bevat zijn volledige installatie: een ijzeren middenslagrad, type Sagebien, met houten schoepen (1903), een kamwiel, dat de beweging van het rad overbrengt naar twee zuigerpomen, die het drinkwater voortstuwen naar het expansievat, waaruit het water via een ondergrondse leiding naar de watertorens gaat.  Vanaf 1936 begon de electrificatie, met twee electropompen (Ateliers de construction Pepinster d'Ensival). In 1958 werd tussen de eerste twee pompen een nieuwe zuigerpomp geplaatst (BAMAG-MEGUIN A.G. Berlin NW 67, jaren 1930). In 1957-1958 werden electropompen ACEC geplaatst. Ook het sluiswerk bleef bewaard. In het verlengde van het molenhuis, een woonhuis van twee traveeën en twee bouwlagen onder zadeldak.

<p>Motmolen</p>

Foto: Robert Van Ryckeghem, Koolkerke

<p>Motmolen</p>

Foto: Robert Van Ryckeghem, 04.12.2001

<p>Motmolen</p>

Foto: © Michel Lemaire, Tongeren

<p>Motmolen</p>

Foto: Rob Simons, Sint-Huibrechts-Lille

<p>Motmolen</p>

Prentkaart ca. 1900 (coll. J. Verpaalen, Roosendaal)

Bijlagen

"Tongers waterrad wordt hersteld", Het Belang van Limburg, 20.12.2001.
Limburg. Momenteel zijn arbeiders van het Europees Centrum voor Renovatie (E.C.R.)druk in de weer met de restauratie van het waterrad in de Motmolen, langs de Dijk. In het verleden telde de Jeker 10 molens langs zijn oever in deze streek. De Motmolen pompte het drinkwater dat afkomstig was van de Daalbron in Lauw naar de 4 watertorens. In 1903 werd ze omgebouwd tot pompmolen voor het stedelijk drinkwaternet. Het ijzeren waterrad draaide op waterkracht tot in 1978. Dit Sagebien waterwiel is uniek en één van de krachtigste in Vlaanderen. Het heeft een doormeter van 6,60 m en telt 62 schoepen van 1,20 m breedte.
In 1985 werd deze parel van industriële archeologie beschermd. De restauratie van het rad en de schuiven is een eerste fase. Later zal er een kleine waterkrachtcentrale geplaatst worden en uiteindelijk zal het volledige molengebouw gerestaureerd worden. Via een glazen wand zal de toeschouwer een permanent zicht krijgen op het draaiende waterrad.

"Jeker kleurt wit aan Ruttermolen", Het Belang van Limburg, 26.09.2005
Limburg. Zondagnamiddag was de Jeker ter hoogte van de Ruttermolen helemaal wit gekleurd. De lokale politie en een milieuambtenaar kwamen ter plaatse om stalen te nemen. Aanvankelijk vermoedde men dat het witte goedje afkomstig zou zijn uit het Waalse Oreye, maar dat bleek niet te kloppen.
Rond 22 uur had de vervuiling de Motmolen in Tongeren bereikt waar ze zorgde voor een witte schuimmassa. Marc Vanherf, eigenaar van de Ruttermolen: “Het water van de Jeker was door en door wit gekleurd. Er hing een doordringende chemische geur en er dreven enkele dode vissen op het water.”

"Lek zet buurt even zonder drinkwater", Het Belang van Limburg, 12.02.2007.
Tongeren - Een waterlek heeft zaterdagnamiddag het pomphuis van de Motmolen doen onderlopen. Door het euvel moest een gedeelte van het stadscentrum het enkele uren zonder drinkwater stellen.
Rond 16 uur heeft een oude aanvoerbuis het begeven die verantwoordelijk is voor de bevoorrading van de watertorens in het pomphuis van de Motmolen. Hierdoor werd er bijna 500.000 liter uit het reservoir aan het Vesaliusziekenhuis in Berg teruggestoten.
Michel Lemaire is huisbewaarder van de Motmolen. Toen hij zaterdag uit zijn zetel opstond, had hij natte voeten: “Hier werd de voorbije weken een nieuwe buffertank geplaatst met een dubbele capaciteit tegenover vroeger. Het waterleidingsstelsel dateert uit 1904. Een oude stootbuis heeft het begeven."
"In het pomphuis stond het water meteen een meter hoog. Even later zijn ook het woonhuis en de kelder volledig ondergelopen met zuiver drinkwater. Gelukkig was ik thuis.We hebben onmiddellijk alle toevoer vanuit Lauw en de watertorens afgesloten. De brandweer is meteen beginnen te pompen. Het nabijgelegen OCMW-rustoord en cc De Velinx zijn nooit bedreigd geweest want het water zou eerst in de Jeker terechtkomen."
"Enkel de bewoners uit de hoger gelegen gebieden van het centrum hebben enkele uren zonder drinkwater gezeten, maar om 18 uur waren alle problemen weer opgelost.”

"Opnieuw stadspompjes in centrum", Het Belang van Limburg, 05.07.2007.
In het centrum worden gietijzeren stadspompjes geplaatst waar tijdens de middeleeuwen publieke waterputten stonden.
Het eerste exemplaar vindt u op het kruispunt van de Moerenstraat met de Clarissenstraat. Later volgen het Begijnhof, de Tieckenstraat, De Motten en de Motmolen. De plaatsing gebeurt gelijktijdig met de herinrichting Uit de gietijzeren pompjes komt heus drinkwater.

VRS, VT, "Erfgoed aan de Jeker moet op volle toeren draaien. Extra subsidies voor restauratie watermolens", De Standaard, 30.05.2012.
Tegen het einde van het jaar willen Karel Maes en Bettina Proesmans hun molen maalvaardig krijgen. (foto vrs)
Tongeren - Eigenaars van bestaande en historische watermolens krijgen voortaan een extra subsidie van het Tongerse stadsbestuur. Het erfgoed moet uitgroeien tot een bijkomende toeristische troef in de streek.
Het stadsbestuur van Tongeren wil de nog tien bestaande watermolens, waarvan er vier beschermd zijn, weer maalvaardig maken. Eigenaars krijgen daarvoor voortaan een eenmalige subsidie van de stad tot 75procent van de niet subsidieerbare kosten, met een maximumbedrag van 10.000euro.
'Sommige van die molens leveren een waardevolle bijdrage in de toeristische industrie. Zo werden er bepaalde molens gebruikt als museum of gastenverblijf', zegt burgemeester Patrick Dewael (Open VLD). 'De subsidies moeten helpen om dit belangrijk stuk erfgoed zoveel mogelijk in ere te herstellen. Een deel van de molens ligt immers niet meer aan de Jeker zelf en een bypass van de stroom kost geld.'
Karel Maes (65) en Bettina Proesmans (59), een architectenpaar op rust, zijn eigenaar van de Hoogmolen aan Klerebroek. Het paar is druk in de weer met de restauratie van de oude korenmolen, waarvan de eerste geschriften dateren van voor het jaar 1479.
'We hebben een subsidie aangevraagd bij de dienst voor industrieel erfgoed en die is ook goedgekeurd. Maar we moeten vier jaar op het geld wachten. Er zijn momenteel niet voldoende fondsen', zegt Maes.
De complete restauratie van de molen kost zo'n 400.000euro en het paar wordt nu geholpen door hun vrienden van de werkgroep Zuid-Limburgse Molenzorg. 'We leerden de vereniging kennen toen we een opleiding als molenaar volgden in Bokrijk. Een dag per week helpen enkele vrienden, met kennis van zaken, ons met de restauratie. Voor de grotere werkzaamheden, zoals het stukje bypass van de Jeker, vraag ik een aannemer.'
Voor de bypass heeft het paar al een mondelinge overeenkomst met de Vlaamse Watermaatschappij. 'Het is de bedoeling dat we tegen het einde van het jaar operationeel zijn en dat we dan ook effectief gaan malen. Hopelijk kunnen we de subsidies van het stadsbestuur gebruiken, want het kan een mooie toeristische route opleveren.'

Inschrijvingsdatum: voorjaar 2002
Molen: Tongeren (Limb.), Motmolen - watermolen met metalen middenslagrad met houten schoepen, type Sagebien; wateropvoermolen met zuigerpompen
Bouwheer: Stad Tongeren
Opdracht: Herstel waterrad, sluiswerk, vrijmaken molengeul
Ontwerp en uitvoering: vzw Europees Centrum voor Restauratie (ECR), Heusden-Zolder

Inschrijvingsdatum: 17.01.2006, 14 u.
Molen: Tongeren (Limb.), Motmolen - watermolen met metalen middenslagrad met houten schoepen,  type Sagebien; wateropvoermolen met zuigerpompen
Bouwheer: Stad Tongeren (Rony Herlitska, diensthoofd-technische dienst)
Ontwerper: Technum nv, Hasselt (Jean-Paul Lousbergh, projectleider-gebouwen & industriële dienstverlening
Opdracht: Renovatie buffertank Motmolen
- werken aan drinkwaterinstallaties
- plaatsen en aansluiten van leidingen
- afzinken van nieuwe buffertank
- buitenaanleg
- afbreken bestaande buffertank
openbare aanbesteding; cat. C, kl. 2, cat. 05; 120 kalenderdagen
Plaats aanbesteding: Administratief Centrum Praetorium, Maastrichterstraat 10, 3700 Tongeren
Offertes: Geen inschrijvingen

VT, "Stadspomp", in: Het Nieuwsblad, 14.07.2007.
Tongeren - De renovatiewerken van de omgeving van het Oud Hospitaal omvatten niet alleen de aanleg van enkele pleintjes, maar ook de plaatsing van gietijzeren pompjes zoals die uit de middeleeuwen, als publieke waterputten. Zo komt er eentje in de Clarissenstraat, het Begijnhof, de Tieckenstraat, de Motten en de Motmolen.

STT, "Tongerse Motmolen herbergt grootste waterrad van Limburg", Het Nieuwsblad, 28.06.2012.
Tongeren - Zondag 24 juni vond de jaarlijkse Molendag Limburg plaats. Tongeren pakte uit met de Motmolen waar de bezoeker het grootste waterrad van Limburg kon bewonderen: type Sagebien, met een doormeter van 6,6 meter en 60 houten schoepen. Het slechte weer zorgde voor een geringe opkomst, maar de interesse was er wel.
Paul Denis, licentiaat in de geografie, actief lid van de vrijwilligersbeweging Leefmilieu Tongeren en sinds 1982 lid in de stedelijke adviesraad van Leefmilieu Tongeren, wist als gids dan ook te boeien.
‘Water speelde doorheen de eeuwen een belangrijke rol in de ontwikkeling van de stad. Rond 1240 is er reeds sprake van een banale of heerlijke molen. Deze molen is de oudste molen van de stad en diende uitsluitend om de mout van de brouwers te malen, vandaar de naam Moutmolen of Motmolen. In 1830 werd de Motmolen als een gewone graanmolen heropgericht waarna in 1903 de stad Tongeren er een drinkwaterpompmolen van maakte.’
 ‘Het Tongerse drinkwater wordt gewonnen uit krijtlagen; oude zeeafzettingen met een ouderdom van 70 miljoen jaar. Deze krijtlagen bestaan uit skeletjes van allerlei zeeorganismen zoals schelpen, krabben, kreeften, …. Het kalkgehalte van krijt ligt rond 98%. Hierdoor ligt ook het kalkgehalte of de hardheid van het gewonnen drinkwater erg hoog.’
 ‘Tot in de 19de eeuw haalde men het nodige water uit open waterputten, poelen en zelfs rivieren. De kans op besmetting was dan ook groot. In 1579 stierf de helft van de Tongerse bevolking aan pest en in 1866 stierven 77 Tongenaren aan cholera. Vanaf de 18de eeuw werden gesloten pompen boven de putten geïnstalleerd.’
 ‘In 1903 kocht Tongeren dan de Daalbron te Lauw. Het is een krachtige natuurlijke bron, die drinkwater van hoge kwaliteit levert. Via een waterleiding met natuurlijk verval wordt dit water tot bij de Motmolen gevoerd. Van hieruit stuwde een authentieke waterpomp tot 1973 het water naar de hoger gelegen waterreservoirs, waaronder de watertoren achter het Casino en een groot reservoir, vlak bij het huidige Vesalius-ziekenhuis. Geleidelijk aan schakelde men over naar elektrisch aangedreven pompen.’
'De watertoren heeft een inhoud van 200 m3, is 23 m hoog en werd als monument beschermd in 1997. Beide reservoirs leverden voldoende druk om het water uit een vijftigtal groene straatpompen, verspreid over gans Tongeren te laten stromen. Nog later evolueerde men naar het huidige comfort met verschillende kranen binnen de woning. Een luxe waarvan men destijds enkel kon dromen.’
De Motmolen is sinds 1986 een beschermd monument.
 
VRS, "Motmolen te bezichtingen tijdens Limburgse Molendag", Het Nieuwsblad, 11.06.2013.
Tongeren - Naar goede jaarlijkse gewoonte is er ook dit jaar weer een molendag Limburg en dit op zondag 30 juni 2013.
Het Tongerse programma:
Op zondag 30 juni 2013 zal tussen 10 u en 18 u de Motmolen, gelegen langs de Dijkstraat 116  te Tongeren, bezocht kunnen worden.
Een gids zorgt voor uitleg. De bezoeker wordt er geconfronteerd met een indrukwekkend waterrad van het type  type Sagebien, met een doormeter van 6,6 m en een authentieke waterpomp uit 1903, die drinkwater naar de verschillende Tongerse watertorens stuwde. Er wordt uitleg gegeven over de Tongerse watervoorziening en de biodiversiteit in de Jeker.
Op zondag 30 juni vertrekt om 14 uur vanaf de parking-Carrefour, Luikersteenweg 1, een geleide fietstocht van 18-32  km lengte, die in een rustig tempo de verschillende Tongerse molensites bezoekt.
In de gloriedagen van de waterkracht leverde de Jeker op het grondgebied van Groot-Tongeren energie aan maar liefst tien watermolens. Meestal waren deze molens in gebruik voor het malen van graan, een logische toepassing in het vruchtbare Haspengouw. Nog steeds zijn de Hoogmolen, de Ruttermolen en de Blaarmolen indrukwekkende bouwwerken.
In de Looiersstraat was de Sint-Jansmolen de drijvende kracht van drukke looiactiviteiten. De Motmolen pompte van 1903 tot 1978 het bronwater van de Daalbron te Lauw naar de verschillende watertorens.
De oude watertoren langs de Watertorenstraat werd in 2005 fraai gerestaureerd. Vanuit deze watertorens werd en wordt Tongeren-centrum van drinkwater voorzien.
Dit leidingwater werd oorspronkelijk verdeeld via tientallen groene straatpompen. In 2009 werd de Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening nu Watergroep eigenaar van dit unieke monument.
Meer info ivm Motmolen: http:// www. molenechos.org/molen.php?AdvSearch=41

Literatuur

Lieven Denewet, "Inventaris van de Limburgse watermolens met hun pegelhoogtes (1846-1849)", Molenecho's, 39, 2011, nr. 2;
Herman Holemans & Werner Smet, "Limburgse watermolens. Kadastergegevens: 1844-1980", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1985, p. 83-84;
Bert Van Doorslaer, "Met de stroom mee of tegen de wind in? Molens in Limburg", Borgloon/Rijkel, Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed, 1996, p. 47;
"Watermolens Zuid-Limburg", Tongeren, Werkgroep Molenzorg Zuid-Limburg, s.d., p. 18-20; 
K. Broes, "Pompwatermolens", in: Molenecho's, XXXII, 2004, nr. 3;
F. Dirks, De 'Motwatermolen' te Tongeren, in: Natuur- en Stedeschoon, Antwerpen, jg. 63 (1994), nr. 1, blz. 31.
Levende Molens, 2003/1, p. 8-10.
Lucien Simon, "Moulins de chez nous", Dison, Fondation Adolphe Hardy, 1992, p. 92.
Info Dirk Vansintjan, 11.02.2010.

Persberichten
"Tongers waterrad wordt hersteld", Het Belang van Limburg, 20.12.2001.
"Jeker kleurt wit aan Ruttermolen", Het Belang van Limburg, 26.09.2005
"Lek zet buurt even zonder drinkwater", Het Belang van Limburg, 12.02.2007.
VT, "Stadspomp", in: Het Nieuwsblad, 14.07.2007.
"Opnieuw stadspompjes in centrum", Het Belang van Limburg, 05.07.2007.
VRS, VT, "Erfgoed aan de Jeker moet op volle toeren draaien. Extra subsidies voor restauratie watermolens", De Standaard, 30.05.2012.
STT, "Tongerse Motmolen herbergt grootste waterrad van Limburg", Het Nieuwsblad, 28.06.2012.
VRS, "Motmolen te bezichtingen tijdens Limburgse Molendag", Het Nieuwsblad (dig.), 11.06.2013.


Laatst bijgewerkt: zondag 26 februari 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens