Molenzorg
Heist-op-den-Berg, Antwerpen
Naam

Kaasstrooimolen

Ligging Bruggeneindse Heibaan 13
2220 Heist-op-den-Berg

hoek met Peerdekerkhofstraat
Bruggeneind
grens Hulshout
kadasterperceel D269


toon op kaart
Geo positie 51.082359, 4.782106
Eigenaar Gemeente Heist-op-den-Berg
Gebouwd voor 1418 / 1611
Type Staakmolen met gesloten voet
Functie Korenmolen
Kenmerken Kempische molenkast, zadeldak
Gevlucht/Rad Houten pestelroeden, 24 meter
Inrichting Twee steenkoppels
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument,
19.04.1955
Molenaar Marcel Heirman, Borsbeek, tel. 03 295 85 11, e-mail marcel.heirman10@telenet.be; Emile Van Pelt, tel. 0476563685, e-mail: emile.vanpelt@hotmail.com ; Gaston Van Den Broeck, tel. 015 241521
Openingstijden Elke 1e en 3e zondag v.d. maand, 13 - 17 u. en op afspraak voor groepen (contacteer de molenaars)
Verwijzing

 

 

 
<p>Kaasstrooimolen</p>

Foto: Marcel Heirman, 2005.  

Beschrijving / geschiedenis

De Kaasstrooimolen is een houten korenwindmolen in de Bruggeneindse Heibaan 13, op de hoek met de Peerdekerkhofstraat, op de grens van Heist-op-den-Berg (Bruggeneinde) en Hulshout. Het is de laatste houten standaardmolen in het arrondissement Mechelen en de enige getuige van de 15 windmolens van Heist-op-den-Berg.

De Kaasstrooimolen is één van de oudste molens in het Land van Heist. De oudste vermelding over de Heistse windmolens dateert van 1418, toen was Jan van Arkel heer van het Land van Mechelen en hij eiste een soort belasting, namelijk de windpacht, van de molenaars. Die windpacht moest betaald worden in een hoeveelheid koren, voor de Bruggeneindse molen bedroeg dat 7 veertelen rogge (1 veertel rogge Mechelse maat is ongeveer 86 1/2 liter).
"Autre recette de seygle (rogge) et avoine (haver) mole
premiers au molin de hulshout (= Kaasstrooimolen) au termine de noel VII fertelles (veertelen) de seygle chacune fertelle XIIII gros monaie de heyste (Heist) valent VIII sc II d gr
du molin de boesscot (Booischot) audite termine XVI fertelles de seygle au dit prix valent XVIII sc VIII d gr
du molin de heyste audite termine XXXI fertelles de seygle au dit prix valent XXXVI sc II d gr"

In die tijd sprak men dikwijls over “de molen van Hulshout”, maar het ging dan telkens over de Bruggeneindse molen. ("den wintmolen van hulshout is actuelyck den wintmolen van Bruggeneynde"). In 1474 was hij eigendom van ridder Pot en in 1587 van de toenmalige Heer van Heist.

Het bedrag was verschillend volgens de belangrijkheid van de molen, wat dus een aanduiding geeft over het aantal omwonenden:
- Hulshout: 7 veertel
- Booischot: 16 veertel
- Heist: 31 veertel

In de vier volgende boeken vinden we steeds dezelfde tekst, maar de prijs per veertel werd in 1420 opgevoerd tot 17 denier om in 1423 terug te dalen tot 16 denier.

Over de volgende 50 jaar zijn er geen rekeningen te vinden maar in 1477 lezen we:
"Item te kersmisse verschynende aldaer opte
drye wintmoelenen tot heyst vierenvyftich
veertelen rogx tsiaers ende vercocht elck
veertele x stuivers ende daer af zal men
ontfaen in den name myns stheeren voirscreven
opte berchmoelen xxxi veertelen rogx
aldus vercocht vanden andren II moelen XXIII
veertel als voeren compt op     XI lb X sc

We hebben dus nog steeds dezelfde windpacht (7+16+31 = 54 veertel). De 31 veertel van den "Berchmoelen" werden in natura geleverd en de 23 andere veertel werden gerekend tegen 10 stuivers en dat maakt 230 stuivers of 11 gulden 10 stuivers of 11 pond 10 schellingen artoois.
IN vergelijking met 1418 is de prijs van het koren gestegen tot 30 denier, want 10 stuivers = 2 1/2 schelling grooten Brabants. De windpacht voor de molen van Booischot is eeuwenlang onveranderd geblevenop 16 veertel tot het einde fan het ANcien Regime. Maar vermits de prijs vanh et het koren gestadig gestegen was, verzkerde deze pachtvorm dus een automatische aanpassing aan elke inflatie.

Aangezien er in de boeken voor 1417 evenmin als in de rolrekeningen (waarin we nochtans wel de molens van Leest, Heffen en Nekkerspoel aantreffen) enig spoor over de drie Heistse molens te vinden is, durven we veronderstellen dat ze in het begin van de 14de eeuw werden opgericht. Wellicht waren ze bij de aanvang eigendom van de Heer en hadden toen de natuur van banmolen, d.w.z. dat de onderhorigen van de Heer verplicht waren op de heerlijke molen hun graan te laten malen en nergens anders. Men mocht dus niet naar de watermolen van Hillebrug te Itegem, want dit dorp werd in 1382 aan Karel van Immerseel verkocht. Maar men kon wel terecht op de molens van Zoerle en Westerlo, want die hoorden ook toe aan  Jan van Wezemael, die in 1428 de rechten op het land van Arkel had afgekocht.

Voor de molen van Bruggeneinde hebben we zekerheid dat hij toebehoorde aan de Heer van Wezemael, want dit staat geschreven in de boeken van de Rekenkamer van het jaar 1468:
"Vanden wyntmoelne van hulshout die in tyden
voerleden plach toe te behoeren wylen joncker Janne
van Wesemale als heer van westerle ende nu toebehoert
den erfgenamen wylen meester Jans Pot by coope tegen
den selven joncker daer af gedaen by den voerscreven wylen
meester Janne Pot daer om hier             nyet"

In de boeken van de Rekenkamer van 1468 vinden we dan dat de molen van Bruggeneinde een achterleen is van het leenhof van de Wouwer van Katharina Wynricx, zodat we lezen:
"Messire Jacques Pot chevalier tient a fief de demoiselle
Katherine Wynricx le moulin a vent gisant a hulshout et
vault outre et par dessus les reparacions que y fault
tous les ans mettre    VIII muddekens de soille."

"Symon de bouxschote tient a fief de ladite demoiselle
katherine Wynricx le moulin a vent appelle
le bas moulin charge a V fertailles de soille
chacun an et vault ladite moulin par dessus ladite
charge et les refections qui fault mettre
tous les ans environ    VII muids de soille."

Uit het denombrement van het Leenhof van Brabant leren we dat in 1521 Joanna Oudarts, de weduwe van Jan van der Dilft, op dat ogenblik voogdesse was van het Land van Heist. Zij inde dus jaarlijks de windpacht: "Item noch verschuynt my op twee wintmoelens binnen heyst XXIII vertelen rogx mechelse maet te X 1/2 st de veertel    III lb IIII d ob"

De twee bedoelde molens zijn die van Booischot en Bruggeneinde, samen goed voor 23 veertel x 10 1/2 stuiver = 241 1/2 stuiver = 12 gulden 1 1/2 stuiver = 3 pond 4 denier obool grooten Brabants.
De Bergmolen van Heist ontbreekt, want in een memorie uit 1780 over een betwisting aangaande het oprichtingsrecht van molens lezen we: "item op den wintmolen op de Berghstraete van de wintpachtinge te kerssemisse XXXI veertelen rogge, maer vermits den molen is afgebernt in het jaer 1490 soo blyft hetselve onbetaelt".

Een bevestiging hiervan lezen we in het denombrement van 1516 alwaar in het leenregister van de weduwe van der Dilft als voogdesse te lezen staat: "de 32 veertel rogs erflyc op den wintmolen geheeten de hooghe berchmoelen ende af verbrant es binne XXVI jaere herwaerts".

Uit dit alles moeten we besluiten dat in de 15de eeuw gedurende minstens 16 jaar te Heist 4 windmolens bestonden, namelijk de molen van Hulshout-Bruggeneinde, de molen van Booischot, de Hoge Bergmolen op de berg te Heist (tot 1490) en de Neermolen te Hallaar, waarvan we de eerste vermelding terugvinden in 1474.

Deze Neermolen betaalde zijn windpacht niet aan de voogdij, maar aan de Heerlijkheid. In 1516 was de molen eigendom van de familie Wynricx. Bartolomeus, de bastaardzoon van Merten Wynricx, bezat de helft en de andere helft werd verdeeld tussen dezelfde Bartolomeus en de vier kinderen van Jan Wynricx. Maar de 6/10 die in het bezit waren van Bartolomeus moesten jaarlijks 14 veertel rogge geven aan Catharina Mesens met haar kinderen en nog 3 veertel aan August Huybrechts en 1 veertel aan de H . Geest van Beerzel.

Zes jaar later, in 1531, vinden we in het denombrement de volgende generatie van de familie Wynricx vermeld: "Merten Wynricx die te leene hout van Bernaerde Wynricx eenen wintmeulen geldende tsiaers VII mudden corens, beloopt de jaerlycsche weerde boven de reparatien op X mudden rox mechels te XXXI 1/2 stuyver dmudde gerekent valent XV lb VII sc VI d is dair af den zesten penninck  II lb XL sc III d".

Het jaar 1521 was zeer zwaar voor onze pachters. Het koren verdubbelde in prijs en de 20ste penning (5%) werd vervangen door de 6de penning (16,5%).

In de declaratie van onroerende goederen voor de 10de penning voor de pachters-eigenaars en voor de 20ste penning voor de huurders van de jaren 1544 en 1552 wordt de Neermolen niet vermeld onder Hallaar, maar onder Bergeraerde. Op latere landkaarten is hij terug te vinden op de grens van Heist en Hallaar en die grens vormde in de 16de eeuw nog geen echte grens. Het was nog steeds Bartolomleus Wynricx die pachter-eigenaar was van de helft van de molen en huurder van de andere helft: "want diversche persoonen daer gedeelte inne hebben".  Dat slaat op de rest van de familie Wynricx. Bartolomeus Wynricx was in ieder geval zelf de molenaar.

Uiteindelijk werd de molen verkocht aan de hertog van Ursel, voogd van de voogdij en heer van de heerlijkheid Heist: "de wintmolen gestaen tot hallaer genaemt den neermolen verkocht ende vercregen van d'erffgenamen merten wynricx cum suis".

In de al vermelde declaraties van 1544 en 1552 staat Pieter Wegge genoteerd als molenaar-eigenaar van Bruggeneinde. HIj was dat waarschijnlijk van voor 1539 aangezienn hij cijns betaalde voor een stuk grond. De molen zelf was leengoed. Deze Peter Wegge was hoogstwarschijnlijk de zoon van Willem Wegge, molenaar op de Hoogmolen van Kontich en die in 1524 de Vrijselmolen van Kontich kocht waarop zijn zoon Niclaes maalde. Peter moet rond die tijd op Bruggeneinde beland zijn. HIj overleed in 1575, zodat het zijn erfgenamen zijn die de molen op 3 februari 1576 verkochten aan Gaspar Schetz, die al enkele jaren de heerlijkheid en de voogdij over Heist had verworven. Van dat ogenblik af hoefde er dus geen windpacht meer betaald te worden.

Deze windcijns was in de loop van de jaren vertienvoudigd. De zeven veertelen, die in 1418 slechts 2 1/2 stuiver per veertel golden en in 1474 al 10 stuivers, werden in 1575 betaald tegen 28 stuivers per veertel.

Nu de beide molens eigendom waren geworden van de Heer wordt de informatie uit het archief ook wat vollediger. Zo lezen we dat de molen van Bruggeneinde verpacht werd aan Willem Verelst van 1 september 1585 af voor 28 veertelen per jaar. Maar de oorlog in de Nederlanden woedde nu in alle hevigheid en sleepte hongersnood en ellende met zich mee. Van de pachtsom werden ook de reparatiekosten afgetrokken (voor timmerman en smid 52 gulden), want men heeft een nieuwe roede moeten steken. Dat was nodig, want:" int eynde february (1587) sal noch vervallen een halff jaer van de voorschreven pacht gedurende welcken tyt Willem Verelst met twee royen heeft gemaelen." Arbeid vergde bier, vandaar "van bier van degene die de roye heben aengevuert 3 gd 6 st".

Willem Verelst geraakte steeds verder achterop met zijn huur. Hij had op 13 februari 1587 al 98 gulden schuld. In de rekeningen van Sint-Jan (24 juni) 1589 tot Sint-Jan 1590 staat te leen: "Item van den wintpachten van den muelen van Bosschot ende Bruggeneynde en syn niet betaelt noch geproffiteert".

Op 11 september 1591 was alles afbetaald. Maar het werd nog erger. Het onheil sloeg weer toe:
"Rekeningenn St Jan 1593 tot St Jan 1594.
Item van den wintpacht van den meulen op Bruggeneynde en is dese niet aff geprouffitteert ende die meulen desolaet light."

Waneer in 1602 de heer van Heist zijn schulden niet vlot kon betalen deed een vann de schuldeisers, met name Steven Wils, beslag leggen op de inkomsten van de molen. Volgende attestatie ten verzoeke van de heer van Heist van 29 augustus 1602 spreekt voor zichzelf: "Attestatie van Willem Verelst molder oud ontrent 40 jaer nopende den wintmolen opt Bruggeneynde gestaen als dat de selve molen sedert de jaren 1597 1598 1600 1601 tot noch toe als geheelycken te quiste ende desolaet noynt en heeft gedraeyt ende oversulcx vanden wintpacht denselven de welcken de aenleggere in desen daeroppe is heffende, geene apparentie iet te verwachten, zoo des ieder notoir ende kennelyck is, verclarende de voorschreven attestanten schade noch bate te verwachtene, winners noch verliesers in de saecke te wesen."
Deze attestatie werd bevestigd door;
Christiaen de Backere, 77 jaar
Adriaen Camps alias Wouters, schepen
en Peter de Backere 50 jaar, allen inwoners van Brugeneinde.

Ook de molen van Hallaar leverde geen inkomsten op:
"Rekeningen van St Jan 1587 tot St Jan 1588
Item van den wintpacht van den wintmeulen overt stille staen der selven en is daer van gheen proffyt aff gecomen".

In de vreselijke tijden van oorlog en brandschatting van de 16de eeuw (1500-1600) moesten de molens het ontgelden. Als ze niet door de vlammen ten onder gingen bleven ze bij gebrek aan onderhoud half verwoest en verlaten achter.

De Neermolen van Hallaar schijnt het er nog het best van af gebracht te heben. Adriaen van den Broeck was de molenaar geworden. Hij wordt vermeld van 1609 af. Een viertel koren kost nu al 4 gulden.
In 1611 heeft rentmeester Corneel Schellincx de molen openbaar verpacht voor 6 jaar met verdieren: "Ordonnace ende voerwaerde daer op dat Corneel Schellincx als rentmeester des heeren van Heyst sal verpachten deur last van den voorschreven heere den wintmeulen met twee paer steenen gestaen ende gelegen beneden den berch tot Heyst onder Hallar metten huyse ende hoeve alsoo die daer gelegen is." Merk op dat deze windmolen toen al met twee steenkoppels was uitgerust.

De nieuwe pacht ging in op half maart 1611. De molenaar moest "leveren goeden cuysbaren rogge wel bereyt met wanne ende vlogel ende leverbaer goed ten huyse vanden heere opden berch". De pachter moest goed voor de molen zorgen: "Ende sal den pachter alle dat gaende werck van binnen den meulen moeten onderhouden op synen cost ende tot synen afscheyden soo goet leveren als hy dat vindt, ende oversulcx sal den meulen op cost van partyen geschat worden by twee timmermans des verstaende, soo oock sal geschieden ter expiratie van desen pacht."

Deze schatting gebeurde op 16 januari 1613 door Hendrik de meulemaker (Hendrik Squadens uit Putte):
"Item sullen oock alle cavels, steen, velden gevisiteert worden ende ten affscheyden wederomme soe goet leveren als die nu gevonden sullen worden. Ende alsser reparacien aen den voorschreven meulen vallen soo aent kot, royen ende assche ende de meulen langer moeste stille staen dan XIIII dagen sal den pachter affslach hebben van synen pacht nae rate vanden tyde naede XIIII daegen van syne pacht. Ende de timmerlieden werkende aende voorschreven reparacien sal den pachter den cost geven sonder corten.
Item den pachter sal betaelen het slyten van de steene voer den duym vierthien guldens.
Item sal noch gehouden syn te leveren alle jaren vyftich heckens ende alle heckenaegels op synen cost sonder corten.
Ende hy sal maelen op gewoonlyck molster soe dat behoert achtervolgende dordonantie van den heere."

De pachter moest voor de heer en zijn schout gratis malen en verder was hij volledig verantwoordelijk voor de molen, uitgezonderd bij heirkracht. Hij moest twee borgstellers vinden en in de kantlijn staat er bijgevoegd: "Item sal den pachter schuldich syn eenen hont te houden voer den here sulx als men hem sal geven sonder yet daer voere te rekenen".

Deze verpachting liep toch niet van een leien dakje, want twee jaar later nam Laurent Janssens, die getrouwd was met Petronella van den Broeck, de molen over voor de resterende vier jaar tegen 110 viertel rogge per jaar.
Adriaen van den Broeck, die eigenaar was van de molenstenen, kreeg daarvoor 210 gulden. Een nieuwe as in de Neermolen kostte 48 gulden. Andere reparaties aan molen en huis kwamen op 41 gulden 6 stuivers. De schaliën dakbedekking van molen en huis kostten 11 gulden met daarbij 2 1/2 gulden voor het vervoer van Mechelen naar Heist. En dan kon Laureys Janssens aan het werk.

De molen van Bruggeneinde lag er helemaal vervallen bij. Uiteindelijk besloot de heer van Heist een nieuwe molen op te richten op een andere plaats een weinig verder. Waarom op een andere plaats met al de last om een nieuwe molenberg op te werpen?

We veronderstellen dat dit te maken heeft met de verzwakte ondergrond waarop de oude molen stond. De turfstekerijen te Bruggeneinde zullen in de voorbije oorlogsjaren wel niet te ordelijk zijn gebeurd en het leger had bij zijn winterkwartiering veel behoeften. Het moet ons dan ook niet verwonderen dat in 1616 meester Louis de Bersacques in opdracht van de heer van Heist een kaart tekent van de molen. Het is op deze kaart dat de oudste weergave te vinden is van de nieuwe molen van Bruggeneinde. De oprichting ervan was aan strenge voorwaarden onderworpen.

"Op heden den eersten dach july 1611 soo is den baenderheere van Grobendoncq vuyt den name van den heere van heyst (zynen broeder) geaccordeert met meester jan van uwen timmerman woonende inde stadt van shertogenbossche tot het opmaecken van eenen nieuwen wintmeulen inde heerlyckheyt van heyst.
Meester Jan sal gehouden syn eenen nieuwen wintmeulen te maecken vande selve grootte wydte ende hoochde en alder manieren ghelyck den heeren van heyst anderen muelen aldaer is staende.
Meester Jan is gehouden den voirschreven muelen op de cappe ende bynde te moeten toe maecken mett eycken plancken in alle manieren soo de wintmuelens dien aengaende syn gepleckt tot shertogenbossche...
dat meester Jan alleenlyck gehouden is den wintmuelen op te maecken tot één paer steenen maer wel verstaende dat meester Jan gehouden is inde nieuwe asse te moeten maecken twee armgaten by provisie oft den heere naermaelen noch van sinne wordt twee paer steenen daer op te legghene..."

Verder staan er bepalingen over het droog hout voor het "binnenrad", de droge "vellingen", de mispelterren "cammen", de droge "rutsels", "schyven" en de mispelterren "spillen".

"Dat meester Jan de twee borsten sal mogen maecken met vier eynden gelyck die maniere is tot shertogenbossche, ende dair toe moet den heere op synen coste leveren allen de drooghe heckscheyden mett de soomen gesaecht."

Enkele opvallende technische gegevens:
- de molen moest even groot, breed en hoog zijn als de andere molen
- geen melding van gebruik van materialen van deze molen
- er moest maar één steenkoppel geplaatst worden, maar de nieuwe moelnas moest wel twee armgaten hebben, zodat er eventueel later nog een tweede koppel kon geplaatst worden
- de bedekking van de kap en van het gebint moest gebeuren met eiken planken zoals in 's Hertogenbosch
- gebruik van droog hout
- de roeden moesten bestaan uit twee borsten en vier einden (met zomen en hekscheden), zoals in 's Hertogenbosch. Blijkbaar bestond in het Land van Heist ook nog het systeem van roeden uit één stuk.

Verder werd in de "conditie" bepaald dat Meester Jan binnen de 14 dagen moest beginnen en zou hij 550 gulden ontvangen voor dit werk. Dit bedrag met daarbij nog 150 gulden ander onkosten werd op 3 februari 1612 door Willem Verelst betaald, die het mocht in mindering brengen van zijn pachtsom. Deze pachtsom beliep 70 veertelen per jaar en begon op  half maart 1612. Ze werd drie jaar later verhoogd tot 85 veertelen.

Met de bewoners van Bruggeneinde ontstond er toen een meningsverschil of de nieuwe molen ook een banmolen zou zijn. UIteindelijk werd er beslist dat de "meulder" zou malen "op het 16de vat", op voorwaarde dat de mannen van Bruggeneinde het hout voor de nieuwe molen zouden helpen aanbrengen.

In oktober 1612 kregen de nieuwe molen het al erg te verduren door een storm, evenals het molenhuis:
" Item ten eersten van het huys te besetten eenen man dry daegen daechs XV stuyvers.
Noch in october 1612 met den grooten windt een gadt int huys gemaeckt en noch in januari 1613 in de schuer den afganck afgeset en noch andere gaeten daer in gemackt daertoe 100.20 busselen stroo opgedeckt de bussel II st eenen halven loopt in het stroo XV gulden.
Noch VIII busselen latten de ses gecocht V stuyvers en de twee IIII stuyvers tsamen 38 stuyvers
vier hondert lattyser X stuyvers
twee deckers gedeckt III daegen het daechs X st tsaemen III gd
noch eenen decker in october maer VIII stuyvers
noch III timmerlieden die den afganck op schoorden ende vast mackten gegeven XVIII stuyvers
Noch van eenen bant die gebrocken was aen die roeye gegeven van macken X stuyvers
Noch een groot hout gecocht om die wielplancken af te snyden hetwelcke niet goet gevallen en is het heeft my gecost met eenen stoop wyns VII guldens en van verhauwen en van saegen gecost III gd VII st van vrachten XX stuyvers
Noch de timmerlieden van tongel haerden dry hebben het gestel gespiet ende omgeset ende het wiel verpast daer af gegeven XXII st
Deze laatste post werd niet aanvaard en moest de mulder zelf betalen ("geroyeerd als den meulder rakende").

Op 15 maart 1624 eindigde ook de daaropvolgende pacht en het is zijn 26-jarige zoon Jan Verelst die de nieuwe pachter werd voor 90 veertel per jaar. Twee jaar later stierf vader Willem Verelst.

En wat bleef er over van de oude molen?
De wind was van de heer van Heist, die dit windpachtrecht destijds verworvenn had van de hertog van Bourgondië bij de aankoop van de heerlijkheid. De molen zelf was ook van de heer, wiens voorzaten hem dus gekocht hadden van de erfgenamen van Peter Wegge. Maar de berg waarop de molen stond was eigendom van advocaat Van Postel.
Deze eiste dat er op de oude molenberg een nieuwe molen zou worden geplaatst. In 1651 maakten de advocaten van de baron van Heist hem echter duidelijk dat dat niet kon, aangezien niet de molen, maar enkel de berg zijn eigendom was.

Deze oude molenwal sleet verder weg, zodat advocaat Van Postel in 1662 andermaal juridische stappen moest aanwenden. Op zijn verzoek legden enkele bejaarde inwoners getuigenis af:
- Jan Keunen, 73 jaar, van Hulshout
- Peter Van Dijck Janssone, 66 jaar, van Hulshout
- Jan de Ceuster Janssone, 80 jaar, van Bruggeneinde
- Goris Van er Veken, 75 jaar, van Bruggeneinde: hij was de schoonzoon van de vroegere molenaar Willem Verelst.

Allen bevestigden dat er 60 jaar geleden op die berg een molen stond. Vooral de attestatie van de twee laatste getuigen is erg volledig.
Zij verklaren: "hen wel kennelyck te westen dat geleden ontrent de sestich jaeren min ofte meer onbegrepen zy attestanten hebben weten staen opden ouden moelenbergh gelegen inde meulenstraet nochtertyt genoemt inden voirgemelten eirtgange van Bruggeneynde sekeren wintmolen competerende den heere van heyst, die zy comparanten hebben gesien in syn selven te vergaen ende te consumeren ende dat by faulte ende mancquement van dat aenden selven molen by den proprietaris geen reparatien subsisteringe van dyen wierden gedaen ne maer dat meer is soo verclaeren zy attestanten verstaen te hebben dat den selven te neder is geworpen ende getrocken niet wetende nochtans door wat movement tselve mach wesen geschiet, doch verclaeren wel te weten dat denselven niet en is verongeluckt tsy by brant blixem oft andersints, inder vuegen dat den voorgemelden tweeden comparant Goris van der Veken voir redenen van wetenschap is obligerende als dat Willem Verelst daer van syne huysvrouwe dochter is van den selven molen als molder heeft moeten verhuysen ende sich begeven opden genen van hallar. Allegerende oock den iersten comparant redenen van zyne wetentheyt dat hy menigen tyt naer de destructie vanden meergemelden molen heeft sien liggen op den ouden molenberge den standaert, sonder dat iemant dyen aendroeghe en welcken bergh  nu maer over ses oft seven jaeren geheel is geabsorbeert en wech gehaelt doch niet wetende by wie."

Uit deze tekst leren we dat Willem Verelst tussen ongeveer 1602 en 1611 als molenaar of metgezel of helper op de Neermolen werkte.

In 1626-1627 was er een grote molenaarsruzie. Uit de vele teksten die over deze ruzie bewaard bleven, kunnen we ons een levendig beeld vormen van de twee strijdende partijen. Vooreerst de molenaar van de Neermolen: Laurent Janssens, die met een weduwe uit Heist gehuwd was, met name Petronella Van den Broeck. Wellicht was ze verwant met de vorige molenaar Adriaen Van den Broeck, maar dat valt moeilijk aan te tonen, want rond die tijd waren er te Heist een twintigtal families met deze naam.
De molenaar van de Neermolen komt ons voor als een brok natuurgeweldl, erg onbehouwen, erg loslippig, vooral in de herberg, van het soort dat gemakkelijfker vijanden dan vrienden maakt. Voor hem zijn koning of keizer of werkman of bedelaar gelijk. Hij daagt gemakkelijk anderen uit en neemt geen blad voor de mond.

De molenaar van Bruggeneinde is uit een heel ander hout gesneden. Hij vleit de baron, de schout, de secretaris en de pastoor.

Jozef Weyns noteerde (Veldboekjes,  p. 32) uit de kerkrekening van 1617: "Den molder van Bruggenende voor het bewaren op den molen van St  Huybrechtssack tot een messe geschonken VII sc
En de de rekening van 1619 wordt het: "Item alsnoch gegeven aen twee messen geschonken aen den molder van Bruggeneynde met zynen zone om Sinte Hubrechtssack te bewaren aldaer gehangen ten behoeve vander kercken loopende de selve  XX 1/2 sc".

Wat is nu de betekenis van die "huibrechtszak? T

Somige bakkers houden nog steeds de traditie in stand om te zorgen voor gewijd brood op Sint Hubertusdag. Sint Huibrecht was van oudsher de patroon tegen de hondsdolheid. De kapel van Wakkerzeel bijvoorbeeld was al in de 14de eeuw vermaard voor wonderbare genezingen tegen de razernij. Die kapel genoot het privilege de Sint Huybrechtszak te mogen hangen in molens van de omstrek, waarin de gelovigen dan graan of meel konden offeren. Elk jaar, rond Sint-Jan, kwamen de kerkmeesters die zak ledigen en deelden dan als geschenk messen uit aan de molensaars (uit: "Bezem en kruis" van René Lambrachts, p. 158).

Dat men te Heist voor de eigen kerk zorgde, ligt voor de hand. En dat Jan Verelst daar een handje kon meehelpen vond hij opperbest. Want hij wou hoger op. Toen hij klein was had hij enkele jaren op de Neermolen gewoond. En nog steeds keek hij met afgunst in de richting van de ongdergaande zon, waar hij rechts naast de toren van Heist, verscholen achter de huisjes van den Berg en van Hallaar de Neermolen wist staan, alwaar men met twee steenkoppels kon malen en waar de molenaar zijn graan kwijt geraakte aan het "betere" volk van den Berg. Hier op Bruggeneinde moest de molen steeds stil gelegd worden als de molenstenen gescherpt moesten worden. 

In 1638 werd Jonas van Heerle, zoon van de schout van Itegem, de nieuwe molenaar. Hij verdiende goed, want in 1658 kocht hij een huis met een dagwant land te Bruggeneinde gelegen aan de “lazarije” (dit is het melaatsenhuis, waar de ongelukkige zieken in afgezonderd werden). Rond 1670 komt Adriaen Van der Auwera als “meulder” op de Bruggeneindse molen. In die tijd was de korenprijs aanzienlijk gestegen omwille van de wateroverlast en het bedorven graan, dit was een gevolg van turfstekerij van de vorige eeuwen.

Tijdens het molenaarschap van Peter Soetewey werd de molen in 1705 geplunderd door Franse soldaten, ook het molenaarshuis en de persoonlijke bezittingen van de ongelukkige maalder moesten er aan geloven.

Hendrik Soeten nam op 1 augustus 1754 de molen in pacht voor 300 gulden. Twee maanden later huwde hij met Joanna Cornelis Van Looy. Vader Hendrik was geboren in Noorderwijk en moeder kwam uit Bernum. Peter Soeten werd geboren op de molen op 18 november 1756 als oudste van drie kinderen. Hij was de enige zoonn en aldus van kleins af voorbestemd voor de molen. Maar toen hij amper vijf jaar was, stierf zijn vader. Zijn moeder hertrouwde 7 maanden later met Laurent Van Bel, afkomstig uit Geel. En zo kreeg Peter er weldra drie broers en een zus bij. Alhoewel Laurent Van Bel nu de nieuwe molenaar was, vinden we de huurafrekening steeds op naam van de weduwe Hendrik Soeten.

In 1775 werd de pacht drastisch verhoogd tot 400 gulden. De molensleetvergoeding van de "corenmolen" werd nu gebracht op 16 gulden per duim en voor de boekweitmolen op 14 gulden.

Op 24 april 1776 werd Pëter voor de tweede maal wees. Als 19-jarige was hij bekwaam om de molen zonder hulp verder te bedienen. En Siske (Jan Frans) Van Bel was er al 13 en hielp ook al goed mee. Adriaen was er nog maar net 7 geworden en Peter Jos amper 3.

De werklustige famiie Soeten-Van Bel kreeg van rentmeester Mosselman gedaan dat er in 1778 een nieuw molenhuis werd gebouwd door meester metser Ludovicus Blomme op de volgende voorwaarden:
"Te weten dat den aennemer sal gehouden sijn het out molenhuys op sijnen coste af te brecken tot op den gront, uytgenomen den kelder ende den buytenmuur van den kelder den welcken hij sal mogen laeten dienen, maer hij sal gehouden sijn den kelder opnieuw te plavyen met carreel, mitsgaeders de trappen van den selven kelder nieuw te maecken.
Den aennemer sal het nieuw molenhuys ende stallinge moeten maecken van goeden careelsteen, mitsgaeders de dolpers van de vier buytendeuren met degene van de keucken leydende naer den stal gehouden sijn te nemen van blauwe steen als oock de dolpers der vier vensters, ende te gebruycken aen de deuren ende vensters alwaer de haecken moeten ingegoten worden tot het hangen der deuren ende slagvensters metten arduynsteen."

Het afgesproken bedrag voor het maken van deze woning bedroeg 1800 gulden met daarbij nog 190 gulden voor bomen geleverd door Hendrik de Cuyper, 18 gulden 8 stuivers voor 91 voeten glas geleverd door Dominicus Prigaldini en 9 gulden 10 stuivers voor molenmaker Antoon Janssens.

Al bij al deed Peter het niet zo slecht. Toen zijn zus Gertrude trouwde in februari 1784 met Jan Frans Van den Bruel was het groot feest op de molen. Er werd gegeten en gedronken en gedanst tot laat in de nacht. Er waren meises genoeg om mee te dansen, maar een goede molenarin daartussen vinden, was niet zo eenvoudig. Daarbij, dat had nog tijd, dacht hij. Maar op 27 mei 1785 werd moeder begraven en Peter was nog niet gehuwd.

Van die dag was het alsof hij zich alleen op de wereld voelde. Als hij bij windstilte boven in de molen uitkeek over het wijde landschap vroeg hij zich af waarvoor het allemaal diende. Och, iedereen moet sterven, mompelde hij. En met vaste hand kerfde hij op een schuine weegband van een zijwand, rondom een ingesneden doodskop en zijn begeleidend beenderenbaar.

Men kan dit inschrift nog steeds terugvinden in de huidige molen, naast het jaartal "1793":

"De dood sprack tegen den mensch
O hooveerdige weest niet zoo bly
dat ik ben dat worde gy
dat my is geworden kan u geschieden
want niemand en can de doodt ontvlieden
                             1785 P. Zoeten

"DE DOOD SPRACK TEGEN DEN MENSCH
O HOOVEERDIGE WEEST NIET ZOO BLY
DAT IK BEN DAT WORDE GY
DAT MY IS GEWORDEN KAN U GESCHIEDEN
WANT NIEMAND EN CAN DE DOODT ONTVLIEDEN
                              1785 P. ZOETEN

Onder het doodshoofd sneed hij verder:

Dat ik ben zult gy eens wezen
dat gy zyt was ik voor dezen

Wat verder op dezelfe balk  kerfde hij het jaartal "1793".

Dezelfde molenaar kerfde op de schuine weegband links naast de deur aan de trapzijde de volgende boodschap:

Peeter Soeten is mynen naem
Om Godt te dienen ben ik bequaem
Om Godt te dienen ben ik geboren
Doen ik het niet soo gaen ik verloren

PEETER SOETEN IS MYNEN NAEM
OM GOD TE DIENEN BEN IK BEQUAEM
OM GOD TE DIENEN BEN IK GEBOREN
DOEN IK HET NIET SOO GAEN IK VERLOREN"

(het eerst opgetekend door Jozef Weyns in zijn "Veldboekjes", II, p. 8)

Dat rijmpje kwam vroeger ook elders voor, waarbij iedereen uiteraard met zijn eigen naam begon.

Peter Soeten pachtte de molen tot in 1789. Op 1 augustus van dat jaar werd hij molenaar op de Neermolen van Hallaar en mocht er malen "voor het rijke volk van de Berg".Te Hallaar volgde hij Peter Spruyt op die er 12 jaar had gemalen, waarvan een termijn tegen 800 gulden en een termijn tegen 750 gulden per jaar. Deze Peter Spruyt verhuisde naar een molen te Lier waarvan hij afkomstig was. Peter Soeten moest opnieuw 800 gulden pacht betalen. Ook een volgende termijn van zes jaar vatte hij aan op de Neermolen.

Tijdens de strenge winter van 1814 (Napoleon was op terugtocht uit Rusland) trok Adriaen Frans Van Bel (alias "melder Sus") naar de molen van Bruggeneinde, Hij overleed er in 1829, op bijna 100-jarige leeftijd Het was zijn broer bakker Jos Van Bel van Booischot die de stiel overnam toen Adriaan te oud geworden was.

Op 6 april 1890 werd de molen door de familie d’Ursel verkocht aan Victor Van Bael. Deze laatste maalde tot aan zijn dood in 1923. Zijn zoon Constant volgde hem op en werd de laatste molenaar van de Kaasstrooimolen. Omstreeks 1960 besliste hij zijn maalactiviteiten te stoppen. Sindsdien stond de molen te verkommeren. Zijn dochter Maria Van Bael bleef tot aan haar overlijden een trouwe verdediger van het behoud van de Kaasstrooimolen.

Over de benaming "Kaas-strooi"

De oudste akte waarin de benaming Kaasstrooi voorkomt dateert van 31 mei 1690, wanneer schout Mauriques publiek uit het sterfhuis van peter Wijnricx zal verkopen: “baggaert ende rusch soo den selven alhier op Bruggeneynde gelegen is aen het Keysstroy”.
Samen met de voornoemde akte zijn er nog drie documenten waarin de naam vermeld wordt als volgt:
1690: keysstroy
1724: kaesstroey
1824: le keistroy,dans lequel on avait extrait de tourbes
1886 : le marais appelé le kaestroo
De naam Kaasstrooi is nauw verbonden met de turfgronden aldaar. Toen men in 1724 de turfstekerij in twee delen vernoemde, nl. kaasstrooi en biezen, verwees men duidelijk naar het gewas dat er het meest voorkomt. Beide benamingen zijn volgens Karel Lemmens ontstaan in de 15de of 16de eeuw. Heemkundige Jokke Boeckxstaens verwijst ook naar het buntgras dat er groeide.

Kadasterbeschrijving uit ca. 1829:
"in hout vervaardigd, minder gunstige ligging, de pachter is Adriaan Frans Van Bel".

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: d'Ursel Charles Joseph, rentenier te Brussel; huurder-molenaar is Van Bel Adriaan Frans
- 27.12.1860, erfenis: de erfgenamen: overlijden van Charles Joseph d'Ursel
- 29.12.1862, deling: d'Ursel Marie Augustine Caroline, eigenares te Hingene (notaris Van Bevere)
- 05.12.1868, erfenis: a) d'Ursel Jean Charles Marie Leon (voor vruchtgebruik), senator te Hingene en b) d'Ursel Charles Marie Henri (voor naakte eigendom), eigenaar te Hingene (overlijden van Marie d'Ursel)
- 19.10.1876, deling: d'Ursel Caroline Chantal Leonie Marie Noël (voor naakte eigendom), minderjarige te Brussel (notaris Van Beveren)
- 06.04.1880, verkoop: Van Bael-Mens Victor, molenaarsgast te Westerlo (notaris Caluwaert)
- 05.02.1923, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Victor Van Bael)
- 08.09.1929, deling: Van Bael-Van Houtvinck Constant Stefaan, molenaar te Hulshout (notaris Caluwaert)
- 27.02.1956, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Constant Van Bael)
- later, erfenis: de kinderen: a) Van Bael-Peeters Victor en b) Van Tielt-Van Bael Bauduin René
- later, erfenis: Van Bael-Peeters Victor Aloïs, werkman te Hulshout
- 18.10.1978, verkoop: Gemeente Heist-op-den-Berg (notaris Jansen)

Op 19 april 1955 werd de Kaasstrooimolen beschermd als monument.

De gemeente Heist-op-den-Berg kocht de Kaasstrooimolen aan. In 1988-1990 werd de molen maalvaardig hersteld door molenmaker Caers uit Retie, naar een ontwerp van architect Paul Gevers uit Kasterlee, in samenwerking met E. Spiessens. De demontage gebeurde op 10 oktober 1988. Er werden opnieuw houten borstroeden aangebracht. De voormolen bestaat uit een Engelse ligger en een Franse loper, de achtermolen heeft een Franse ligger en een kunststenen loper. De feestelijke inhuldiging gebeurde op zaterdag 2 juni 1990.

In 2000 werd bij de molen de Pandoerenhoeve gebouwd, een lemen zlanggevelhoevetje uit 1624 die voorheen op de Pandoerenhoek in Schriek stond. Sindsdien groeide het heemerf Kaasstrooimolen en Pandoerenhoeve uit als een geliefde pleisterplaats voor jong en oud. Elke zondag, van 14 tot 22 uur, kan men er terecht voor typisch Kempische gerechten. In 2002 werd het heemerf verrijkt met een nieuw bakhuis in de stijl van de 19de-eeuwse bakhuisjes uit de omgeving.

In 2007 stelde vrijwillig molenaar Gaston Van den Broeck een barst vast in de houten borst- of pestelroeden, zodat de molen aan de ketting werd gelegd. De gemeente Heist-op-den-Berg duidde in december 2008 architect Patrick Vanroy uit Meerhout als ontwerper aan. Begin 2009 keurde het college van burgemeester en schepenen het voorontwerp goed. In de loop van dat jaar werd het dak van het molenkot waterdicht gemaakt. Na overleg met Onroerend Erfgoed werd in september 2009 beslist over te schakelen van de restauratie- naar de onderhoudspremie. Een discussiepunt waren de roeden: opnieuw houten borstroeden of de veel duurzamere metalen roeden. Het dossier bleef een tijdje hangen.

Het college van burgemeester en schepenen van Heist-op-den-Berg hakte op 7 september 2010 de knoop door, hetgeen bekrachtigd werd door de gemeenteraad op 12 oktober 2010. Er zouden opnieuw houten roeden komen en de restauratie zou met eigen middelen worden gefinancierd. De kosten werden geraamd op 212.548,60 euro, incl. 21% BTW. De gemeente achtte het onverantwoord om nog “tot in 2015” op subsidies te wachten. Bovendien wordt het project rond de Goren - een multidisciplinair project  met insteken vanuit landbouw, natuur en erfgoed - voorbereid. Men vond het niet kunnen dat de molen, dé toegangspoort tot de Goren en vlaggenschip van dit project, er verkommerd zou bijstaan.

Op 4 april 2011 verwijderde molenbouwer Peusens Dirk bvba uit Merelbeke de oude borstroeden. Hij stak op 4 juli 2012 de nieuwe exemplaren: 4,6 ton zwaar, 24,60 m lang, eiken borsten en larikshouten einden. Tevens stak hij een nieuwe eiken staart. Het was niet eenvoudig om het benodigde droge (en dus minder splijtbare) roedehout te vinden. Het larikshout werd in de winterperiode in Duitsland gezaagd. Houten borstroeden gaan maximaal zo’n 10 tot 15 jaar mee. Reken daarbij ook nog enige tijd vooraleer de vervanging een feit is: in Heist was dat vijf jaar, zelfs zonder subsidies…

Op zaterdag 1 oktober 2016 kreeg de molen op de site van de Tombeekmolen in Overijse het kenteken “Actieve Molen 2016” uitgereikt. Deze nominatie gebeurde door het Molenforum Vlaanderen vzw (www. molenforumvlaanderen.be)  op basis van de volgende criteria: de molen als gebouw (uitzicht, toestand), de werking als molen (draaien en malen) & de inzet van de molenaar, de toeristische ontsluiting en de gelegenheidsactiviteiten.

Bouwkundige beschrijving

De standerdmolen met gesloten voet heeft nog een houten gevlucht met pestels en einden (lengte 24 m). De voormolen heeft een Engelse ligger en een Franse loper van 1,5 m. De achtermolen heeft dan weer een Franse ligger en een kunststenen loper van 1,5 m. De overbrenging is respectievelijk 1 op 4,7 en 1 op 4,4. Deze twee steenkoppels hebben telkens een zwaaipandscherpsel. Het luiwerk is met kammen.

Houten staak- of standaardmolen met kapeldak (leien) en gesloten voet, behorend tot de oudste molentypes die in ons land voorkomen. De gesloten voet is een octogonale bakstenen constructie. De verankering bestaat uit vier teerlingen waarop twee horizontale balken rusten. Hierop bevinden zich acht schuine schoorbalken (steekbanden) die het gewicht van de bovenbouw dragen. Typisch voor de Kempische staakmolens is de steile helling van de steekbanden. Door het snijpunt van de ankerbalken loopt een verticale, eiken molenstaak, waaromheen het houten molenhuis met twee niveaus (steenzolder en maalzolder) is gebouwd. Bij de trap, het kruiwiel waarmee de wieken loodrecht op de wind worden gericht voor een maximale windvang.

Karel LEMMENS, Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>Kaasstrooimolen</p>

Foto: Mireille Beeck, 20.08.2011

<p>Kaasstrooimolen</p>

De molen en de Pandoerenhoeve: het Kaasstrooi-heemerf. Foto: Jozef Hendrikx, 11.10.2008

<p>Kaasstrooimolen</p>

Foto Jaap de Vries, 1988

<p>Kaasstrooimolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 01.04.2009

<p>Kaasstrooimolen</p>

Foto: Tijl Vereenooghe, 24.05.2009

Bijlagen

Jaarlijks aantal asomwentelingen
2003: 11.586
2007:         0
2008:         0
2009:         0
2010:         0
2011:         0

Intekendatum: 14.12.2007, 10 u.
Molen: Heist-op-den-Berg (Antw.), Kaasstrooimolen - standaardmolen met pestelroeden
Bouwheer: Gemeente Heist-op-den-Berg
Opdracht: Aanstellen van een restauratie-ontwerper
Plaats aanbesteding: Gemeentehuis, Kerkplein 15, 2220 Heist-op-den-Berg
Toewijzing: Arch. Vanroy Patrick, Meerhout

Intekendatum: 23.11.2010, 10 u.
Molen: Heist-op-den-Berg (Antw.), Kaasstrooimolen - standaardmolen met pestelroeden
Bouwheer: Gemeente Heist-op-den-Berg
Ontwerper: Patrick Vanroy, Meerhout
Aard van de opdracht: Restauratie met o.m. nieuwe houten pestelroeden; o/cat. D23, kl. 2; raming: 175.660,00 euro, excl. btw
Plaats aanbesteding: Schepenzaal 2, Oude Dekenij, Kerkplein 15, Heist-op-den-Berg
Offertes: Renotec nv, Geel, 126.147,00 euro; 't Gebinte Molenbouw bvba, Erpe-Mere, 158.000,00 euro; Adriaens Molenbouw Weert bv, Weert (Ned.), 159.840,00 euro
Toewijzing: Renotec nv, Geel

Persbericht. DP, "Bakhuis voor Pandoerenhoeve gaat op transport", in: Het Nieuwsblad, 10.06.2002.
Heist-op-den-Borg - In samenwerking met het gemeentebestuur en de heemkundige kring Die Swane hebben de zevendejaars BSO van het St.-Lambertusinstituut een bakhuis en bijhorende bakoven gebouwd. Het geheel werd vervoerd naar Bruggeneinde waar het toegevoegd werd aan de Pandoerenhoeve in de schaduw van de Kaasstrooimolen.
Voor de realisatie van het project kwam een intense samenwerking tot stand. Het gemeentebestuur schakelde een architect in en leverde het materiaal. In het Sint-Lambertusinstituut realiseerden de zevendejaars Dakwerken het ontwerp en de bouw van de dakconstructie. De zevendejaars Fotolassen zorgden voor het metalen draagstel van de constructie. De zesdejaars Ruwbouw verzorgden het metselwerk. Het ganse schooljaar werd aan dit project gewerkt en konden de leerlingen allerlei vaktechnieken in praktijk toepassen.
Derde prijs
De leerlingen vielen met het project in de prijzen. Het bakhuis werd als project ingediend bij GRAM, dat staat voor de Gilde voor revaluatie Arbeid en Motivatie. Het Heistse project werd bekroond met de derde prijs en dat tussen veertien inzendingen van verschillende scholen.
Zowat twintig jaar geleden kocht het Heistse gemeentebestuur de laatste windmolen uit het arrondissement aan. De beschermde Kaasstrooimolen was als enige windmolen van de vijftien bestaande molens in de Heistse regio overgebleven. Hij werd grondig gerestaureerd.
De Heistse heemkring kon tien jaar geleden een oude lemen hoeve uit 1624 op de kop tikken. De hoeve stond in de Pandoerenhoek in Schriek. Ze werd onder meer door leden van de heemkring vakkundig afgebroken en in 2000 stilaan heropgebouwd in de schaduw van de Kaasstrooimolen.
Het heemerf rond de molen wordt nu vervolledigd door het plaatsen van het bakhuis met bakoven. De cyclus is nu rond: graan wordt geleverd en de molen zal weer malen en de bakoven levert dagelijks vers brood.
Het bakhuis werd gebouwd in de lokalen van de school. In totaal ging het om 52 ton dat op transport moest naar Bruggeneinde. Een Heistse transportfirma stond in voor dit zware vervoer dat heel wat opzien baarde in de Heistse straten.
De heemkring plant een officiële opening van het heemerf op 8 september ter gelegenheid van de Monumentendag. (DP)

PA, "Heemkring wil starten met restauratie molen", in: Gazet van Antwerpen, 13.20.2007.
De 16de-eeuwse Kaasstrooimolen van Bruggeneinde (Heist-op-den-Berg) is aan restauratie toe. Heemkring Die Swane hoopt er volgend jaar al mee te starten.
De wieken van de Kaasstrooimolen beginnen gevaarlijke tekenen van slijtage en zelfs verrotting te vertonen", zegt heemkringvoorzitter Marcel Van der Auwera. "Het is de hoogste tijd dat wij samen met het gemeentebestuur zowel het onderhouds- als restauratiedossier bespreken."
Uit contacten met de diensten van Monumenten en Landschappen blijkt dat de mogelijkheid bestaat om nog dit jaar een gedeelte van de restauratiepremie te verkrijgen. Maar daarvoor is een grondig uitgewerkt dossier nodig. Van der Auwera hoopt op 2008, het jubileumjaar waarin Heist zijn duizendjarig bestaan viert.
De molen werd in 1880 verkocht door hertog d'Ursel aan de maaldersfamilie Van Bael uit Hulshout. In 1955 werd de molen geklasseerd als beschermd monument en in 1978 kocht de gemeente de molen aan.

3. "Pandoerenhoeve oogst lof in Amerikaans biertijdschrift", in: Gazet van Antwerpen, 30.10.2006.
De Pandoerenhoeve aan de Kaasstrooimolen in Bruggeneinde (Heist-op-den-Berg) is nu zelfs bekend tot over de grote plas. Zopas verscheen in het Amerikaanse magazine Celebrator Beer News een artikel over de gezellige hoeve waar ze alle trappistenbieren serveren. Maar de Pandoerenhoeve is veel meer dan dat.
In Celebrator Beer News schrijft Chuck Cook vol lof over de Belgische abdijtrappisten en over enkele verbruikerslokalen. Daarbij vermeldt hij in de eerste plaats de Pandoerenhoeve in Heist. "Veertien trappistenbieren van de zes abdijen zijn er te drinken met het zelfgebakken brood uit de stenen oven, gemaakt van het meel dat de molen maalde. Delicious", schrijft Cook. "Een levend historisch museum", noemt hij de molensite. En hij heeft het ook over de open haard en de Leuvense stoof en andere historische items in de hoeve.
De hoeve is elke zondag open van 14 tot 22u, behalve op feestdagen. De inrichting is uiterst gezellig met oude stoelen en tafeltjes, een open haard en Leuvense stoof, een oud weefgetouw, kastjes... Binnen is slechts plaats voor 55 personen, al is er in de zomer wel een buitenterras met ruimte voor zestig personen.
Frikadellen en speculaas
In de molen kunnen bezoekers bij de trappist ook heel wat authentiek lekkers smullen. Molenaar Marcel Heirman uit Borsbeek geeft eerst deskundige uitleg en maalt vervolgens het meel. Via bakdemonstraties zorgt hij elke eerste en derde zondag in de zomer voor brood, vla en speculaas. Die worden in de hoeve verorberd met frikadellen en krieken, spek met eieren of kaas. De overschotten worden verkocht.
"Wij willen geen café zijn. Wij doen aan levende heemkunde", vertelt Gaston. "Hier worden ook de strafste verhalen verteld. Eigenlijk zou ik altijd de bandopnemer in de aanslag moeten hebben. Elke zondag wordt hier bijvoorbeeld de oorlog herbeleefd..."

4. Persbericht. "Kaastrooimolen wordt gerestaureerd", De Weekkrant, 19.01.2009.
Heist-Op-Den-Berg - De Kaastrooimolen in Bruggeneinde, tussen Heist-op den-Berg en Hulshout, is de laatste houten standaardmolen in het arrondissement Mechelen en de enige getuige van de 15 windmolens die in vroegere eeuwen het landschap sierden.
Hij werd grondig gerestaureerd en feestelijk ingedraaid in 1990. De naam Kaasstrooi is nauw verbonden met de turfgronden aldaar. Toen men in 1724 de turfstekerij in twee delen vernoemde, nl. kaasstrooi en biezen, verwees men duidelijk naar het gewas dat er het meest voorkomt.
100 jaar later keurde het  Heistse schepencollege opnieuw een voorontwerp goed voor het uitvoeren van restauratiewerken aan de Kaasstrooimolen die als monument beschermd is. Het restauratiedossier bestaat uit twee delen.
Deel 1 betreft het onderhoud van het molenkot. Hierbij worden de planken die op het molenkot liggen gedemonteerd. Er wordt een waterdichting en dampscherm geplaatst. De planken worden behandeld tegen de weersinvloed en terug op het molenkot geplaatst. Voor dit deel van de werken zijn reeds subsidies aangevraagd en toegekend. In het voorjaar van 2009 zal de aanbesteding gebeuren.
Deel 2 betreft de restauratie van de molen zelf. Waar nodig zal de buitenbeplanking vervangen worden. De trap en het balkon van de molen zullen gerestaureerd worden, de staart en het gevlucht worden vervangen. Naast een aantal kleine herstellingswerken zal ook het schilderwerk van buiten- en binnenkant volledig opgefrist worden. Voor dit deel van de werken is al wel een lastenboek opgemaakt door de architect, maar moet men nog samenkomen met de subsidieverlenende overheid. Het college hoopt in de loop van 2009 de werken te kunnen aanbesteden.
De totale kostprijs voor deze werken bedraagt 170.295,40 euro incl. btw. Deze worden voor 80% gesubsidieerd door het Vlaams gewest en het provinciebestuur.

Persbericht. "Heist feest bij planting 50ste meiboom", in: Gazet van Antwerpen, 25.05.2009.
Rond de Kaasstrooimolen in Heist werd zondag de vijftigste meiboom geplant. Rond de molen dansten, zongen en dronken de aanwezigen naar hartelust.
Bij die gelegenheid ridderde burgemeester Luc Vleugels (CD&V) ook vier ridders in de Orde van de Zwaan. Het is een beloning voor hun verdiensten op cultureel en maatschappelijk vlak.

"Oogstfeesten aan molen Bruggeneind'", Gazet van Antwerpen, 25.08.2010.
Zondag 29 augustus hebben aan de Kaasstrooimolen en de Pandoerenhoeve langs de Bruggneindse Heibaan te Bruggeneinde vanaf 14u de oogstfeesten plaats, georganiseerd door heemkring Die Swane, met o.m. de volksdansgroep Zonnedauw uit Hulshout.

Alain Trappeniers, "Subsidiedossier over Kaasstrooimolen raakt niet rond. Ruzie over wieken kost 200.000 euro", in: Het Nieuwsblad, 16.09.2010.
Heist-op-den-Berg. - Het gemeentebestuur ziet 200.000 euro aan subsidies in rook opgaan omdat technici het niet eens raakten over de materiaalkeuze van de wieken van de Kaasstrooimolen. Het bestuur neemt maatregelen om dergelijke scenario's in de toekomst te vermijden.
Het Heistse schepencollege maakte vorige week bekend dat het zelf de renovatiewerken aan de houten Kaasstrooimolen langs de Bruggeneindse Heibaan zal financieren. De opknapbeurt van de wieken en de staart kost de gemeentekas 212.550 euro. Volgens het bestuur moet de Heistse burger de renovatie betalen omdat de dienst Erfgoed al sinds september 2009 talmt met de afronding van het subsidiedossier van de onderhoudswerken. De gemeente was gezegd dat deze financiële onderhoudspremies sneller zouden worden uitbetaald dan renovatiepremies. Niet dus.
'De gemeente wil niet langer de kat uit de boom kijken', luidde het in het perscommuniqué. 'Wachten op subsidies houdt in dat de molen pas ten vroegste vanaf 2015 opnieuw kan draaien. Dat is onaanvaardbaar.'
De wieken van de molen zijn eind jaren '80 stilgevallen.
De mededeling van het schepencollege werd door de oppositie op de nodige scepsis onthaald. 'Volgens onze informatie ligt de oorzaak van de vertraging in het subsidiedossier bij de gemeente en niet zozeer bij de Vlaamse overheid', luidde het.
'De dienst Erfgoed wacht al meer dan een jaar op een antwoord van de gemeente over een aantal aanpassingen en verduidelijkingen.'
Wieken
Burgemeester Luc Vleugels (CD&V) erkent dat er vertragingen zijn, maar zegt dat die niet te wijten zijn aan het gemeentebestuur. 'De technici die het dossier hebben voorbereid, konden de knoop van de wieken niet ontwarren.
Ze raakten het niet eens over de keuze tussen houten of metalen wieken. Het aangepaste onderhoudsdossier is dus nooit afgewerkt op het bureau van de dienst Erfgoed geraakt.
Omdat de molen dringend moet worden opgeknapt, heeft het gemeentebestuur op 7 september dan maar zelf de knoop doorgehakt en voor houten wieken gekozen. Toen is ook de beslissing gevallen om nu al een subsidiedossier in te dienen voor binnen zeven tot tien jaar. Dan zullen de wieken opnieuw aan vervanging toe zijn. We willen in de toekomst vermijden dat we subsidies door technische discussies aan onze neus zien voorbijgaan.'
Geen advies, geen subsidie
Bij de dienst Erfgoed willen ze zich niet uitlaten over de interne gemeentelijke politiek. 'We kunnen ons niet uitspreken over hoe het dossier door de gemeente Heist-op-den-Berg is behandeld', zegt Axel Verhulst van de cel Industrieel Erfgoed.
'Wat ik wel weet is dat subsidies pas kunnen worden toegekend wanneer zowel de vergunning als het subsidiedossier volledig in orde is. Zolang we de ontvankelijkheidsverklaring van een gemeente niet ontvangen hebben, kunnen we geen advies geven. Zonder advies van de dienst Erfgoed kent Geert Bourgeois, Vlaams minister van Erfgoed, geen subsidies toe.'

Verslag schepencollege Heist-op-den-Berg van 7 september 2010.
Restauratie Kaasstrooimolen
Aan de Bruggeneindse Heibaan in Heist-op-den-Berg staat de laatste houten standaardmolen in het arrondissement Mechelen. Hij is de enige getuige van de 15 windmolens die in vroegere eeuwen het landschap sierden. Hij werd erkend als monument in 1955. In 1978 werd hij aangekocht door het gemeentebestuur. In 1990 onderging hij een grondige restauratie en werd hij feestelijk ingedraaid.
Bijna 20 jaar later draait de molen niet meer. Verschillende onderdelen zoals de zetel, de staart en het gevlucht hebben te lijden onder weer en wind en zijn aan vervanging toe. In de loop van 2009 werd het dak van het molenkot nog waterdicht gemaakt met subsidies van Onroerend Erfgoed.
Reeds in december 2008 werd met de aanstelling van een architect de eerste aanzet gegeven in het dossier over de restauratie van de molen. Begin 2009 keurde het college van burgemeester en schepenen het voorontwerp goed en werd het dossier overgemaakt aan Onroerend Erfgoed met het oog op het bekomen van een restauratiepremie.
Na overleg met Onroerend Erfgoed werd in september 2009 beslist om het geweer van schouder te veranderen: de procedure voor onderhoudspremies zou sneller verlopen. In tussentijd werd de moeilijke technische discussie beslecht over het materiaal waarin de wieken vervaardigd moesten worden.
Sindsdien wacht Heist op de toekenning van de benodigde middelen.
Maar het geduld geraakt stilaan op. In augustus bleek dat ook de uitbetaling van de onderhoudspremies nog lang op zich kan laten wachten. De gemeente wil niet langer de kat uit de boom kijken. Wachten op subsidies houdt in dat de molen pas ten vroegste vanaf 2015 terug kan draaien. Dat is onaanvaardbaar.
Daarom beslist het college om de restauratie van de Kaasstrooimolen met eigen middelen te financieren.
Het college betreurt dat het in eigen zak zal moeten tasten om deze kosten te dragen, maar ziet geen alternatief. Langer wachten is onverantwoord omdat de molen - een beschermd monument - dan onherroepelijke schade zou oplopen.
Bovendien wordt het project rond de Goren - een multidisciplinair project met insteken vanuit landbouw, natuur en erfgoed - voorbereid. Het zou heel jammer zijn mocht de molen, dé toegangspoort tot de Goren en vlaggenschip van dit project, er verkommerd bij liggen.
De totale kosten van de restauratie worden beraamd op 212.550 euro. Het voorstel van het college wordt voorgelegd op de gemeenteraadszitting van oktober. De werken kunnen dan deze winter nog van start gaan, zodat de molen in al zijn glorie volgend jaar opnieuw kan draaien.

Pierre Anthonissen, "Heist gaat Kaasstrooimolen zelf restaureren", in: Gazet van Antwerpen, 08.09.2010.
Het schepencollege heeft dinsdag besloten de molenwieken van de geklasseerde kaasstrooimolen zelf te herstellen. Dat is de snelste manier om tot resultaat te komen.
De kosten worden geactualiseerd op 212.548 euro geraamd. Op deze manier zouden de restauratiewerken al volgend jaar kunnen uitgevoerd worden, zo kondigde burgemeester Vleugels aan.
De mensen van heemkring Die Swane waren niet tevreden over het uitblijven van de restauratie. Al enkele jaren staat de kaasstrooimolen van Bruggeneinde er stil en werkloos bij wegens dringend aan restauratie toe. De gemeente heeft nochtans al een restauratiedossier klaargemaakt en voor subsidiëring ingezonden maar een en ander loopt daar niet zoals voorzien.
In september 2009 werd door het Onroerend Erfgoed gesuggereerd niet met restauratiepremies te werken maar met "onderhoudspremies", dat zoveel sneller gaat. Maar niets bleek minder waar. De molen zou ten vroegste in 2014 terug draaien en in 2017 volledig klaar zijn. Het werk zelf uitvoeren en de subsidies achteraf terugvorderen is onmogelijk.

Pierre Anthonissen, "Subsidieaanvraag voor herstelling Kaasstrooimolen is er niet", Gazet van Antwerpen, 17.09.2010.
Vorige week deelde burgemeester Luc Vleugels (CD&V) mee dat het schepencollege beslist had de Kaasstrooimolen te restaureren voor 212.000 euro zonder subsidies van hogerhand.
Verscheidene oppositieraadsleden hadden daar bedenkingen bij. Van "Onroerend Erfgoed" vernemen wij dat de subsidieaanvraag van de gemeente niet in orde is omdat nooit gereageerd is op bijkomende vragen van Onroerend Erfgoed.
"De gemeente heeft hierover contacten gehad met Onroerend Erfgoed maar op onze vraag om het plan wat aan te passen en een officiële aanvraag in te dienen, die dateert van eind 2008, is niet gereageerd. Dus is er geen formele aanvraag ingediend", zegt mevrouw De Hartog, die de molens onder haar bevoegdheid heeft bij Onroerend Erfgoed.
"De ontvankelijkheidsverklaring die de gemeente moet opstellen is de formele stap opdat de minister Bourgeois financiële middelen zou ter beschikking kunnen stellen. Zo'n aanvraag duurt gemiddeld tussen 2 en 4 jaar".
De gemeente kan ook de werkzaamheden zelf niet uitvoeren als ze geen machtiging heeft van Onroerend Erfgoed en die machtiging is ook nog niet aangevraagd.

"Die Swane blaast heemerf nieuw leven in", Gazet van Antwerpen, 09.10.2007.
Heemkring Die Swane wil het heemerf kaasstrooimolen en Pandoerenhoeve op Bruggeneinde opwaarderen. Ze hebben daarvoor de nodige plannen en de steun van de gemeente.
De heemkring beheert het heemerf met de geklasseerde Kaasstrooimolen en de heropgerichte historische Pandoerenhoeve uit 1627. Het erf ligt in de nabijheid van de Netevallei en de Goren. "Dat biedt heel wat mogelijkheden op ecologisch, heemkundig en recreatief vlak. De heemkring wil die troeven uitspelen. Zo wil de kring een studie uitvoeren om de site te herwaarderen. Verder gaan wij het publiek informeren met onder meer voordrachten, happenings, wandelingen en benefiet-optredens. Wij willen op de site de cyclus 'Van graan tot brood' voorstellen met een kleine expo met voorwerpen uit onze heemkundige verzameling en oude technieken", zegt voorzitter Marcel Van der Auwera.
De heemkring gaat daarnaast ook demonstratievelden aanleggen met diverse graansoorten en een kleine kruidentuin met plaats voor weinig bekende wilde flora en een selectie van 'vergeten' groenten en bloemen.
De gemeente heeft als eigenaar van de site haar fiat gegeven voor het aanvragen van de nodige subsidies van 1.500 euro voor de realisatie van deze eerste fase in 2008.

"Marcel Van der Auwera overleden", Gazet van Antwerpen, 25.05.2009.
Beerzelnaar Marcel Van der Auwera (80) is overleden. Sinds 1975 was hij voorzitter van de Heistse heemkring Die Swane. In februari van dit jaar legde hij zijn ambt neer wegens gezondheidsredenen. Mede onder zijn impuls kocht de gemeente de Kaasstrooimolen in Bruggeneinde, het Hof van Riemen en de Pandoerenhoeve. Van der Auwera wordt zaterdag begraven in Beerzel.

TAB, "Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 18.06.2010.
Heist-op-den-Berg - Op het grondgebied van Heist zijn er dit jaar geen activiteiten tijdens de Open Monumentendag. Dat komt omdat de wieken van de Kaasstrooimolen tegen dan nog niet gerestaureerd zijn. Heist werkt wel met de gemeente Putte samen rond het maïsdoolhof Ter Speelbergen.

DBP, "Restauratie", Het Nieuwsblad, 08.12.2007.
Heist-op-den-Berg - Het gevlucht van de Kaasstrooimolen is dringend aan vervanging toe en nog een aantal andere herstellingswerken dringen zich op. Daarom beslist het college een ontwerper aan te stellen voor de restauratie van de Kaasstrooimolen. (dbp)

PA, "Heist voorziet in budget voor monumenten", Gazet van Antwerpen, 26.10.2010.
Heist gaat verschillende monumenten restaureren of verbouwen. In een budgetwijziging heeft ze een aantal nieuwe projecten ingeschreven.
Voor de herstelling van de wieken van de Kaasstrooimolen heeft Heist zo'n 273.000 euro gereserveerd. De restauratie van de molen, opgesteld door ontwerper Patrick Vanroy uit Meerhout, is geraamd op bijna 213.000 euro. "Het is de bedoeling om de openbare aanbesteding tegen 23 november te organiseren en nog dit jaar de werkzaamheden te gunnen", stelt burgemeester Luc Vleugels (CD&V).

Toelichting Gemeenteraad 12 oktober 2010
15. Goedkeuring lastvoorwaarden en gunningswijze restauratie Kaasstrooimolen.
De gemeenteraad verleent zijn goedkeuring aan het bijzonder bestek met nr. 173233 en de raming voor de opdracht "Restauratie Kaasstrooimolen", opgesteld door de ontwerper, Vanroy Patrick, Oude Baan 65 te 2450 Meerhout.
De machtiging voor uitvoering van deze werken is gevraagd aan Onroerend Erfgoed.
Het schepencollege wordt gemachtigd om eventuele aanpassingen aan het bestek goed te keuren die het gevolg zijn van opmerkingen van Onroerend Erfgoed.
Raming: 175.660,00 euro excl. btw of 212.548,60 euro incl. 21 % btw.
Gunningswijze: openbare aanbesteding.
De uitgave voor deze opdracht is voorzien in het budget 2010 op artikel 773/723/54.

Alain Trappeniers, "Kaasstrooimolen tot eind van 2011 gekortwiekt", Het Nieuwsblad, 05.04.2011
Heist-op-den-Berg/Hulshout - De gedeeltelijke renovatie van de Kaasstrooimolen in Heist-op-den-Berg is gisteren begonnen. Een aannemer demonteerde de staart en de wieken.
Aannemersbedrijf Renotec uit Geel ontmantelde gisteren de staart en de wieken van de Kaasstrooimolen langs de Bruggeneindse Heibaan, op de grens van Heist-op-den-Berg en Hulshout. De onderdelen van het industrieel erfgoed zijn dringend aan renovatie toe. Om de lange wieken te demonteren rukte het bedrijf met de grote middelen uit. Een reusachtige kraan haalde het houten gebinte van de molen.
Voor de renovatiewerken doet de ondernemer uit Geel een beroep op Dirk Peusens uit Merelbeke, specialist in het onderhoud en de renovatie van molens. De man reconstrueert de komende maanden minutieus de staart en de wieken. Het werk neemt vermoedelijk negen maanden in beslag. 'Tegen het einde van het jaar zal de molen opnieuw draaien', zei een vertegenwoordiger van Renotec gisteren.
Het renovatiedossier deed in de herfst van vorig jaar heel wat stof opwaaien in de Heistse gemeentepolitiek toen bleek dat het subsidiedossier niet in orde geraakte. De technici, die het dossier hebben voorbereid, raakten het niet eens over de keuze tussen houten of metalen wieken. Daardoor raakte het finale dossier nooit op het bureau van de dienst Erfgoed. Omdat de renovatie niet langer kon wachten, besliste het bestuur de kosten van de herstellingen, 212.500euro, zelf op te hoesten. Deze beslissing lokte negatieve reacties uit bij de Heistse oppositie.

Pierre Anthonissen, "Langverwachte restauratie kaasstrooimolen Bruggeneinde start maandag", Gazet van Antwerpen, 01.04.2011.
Heist-op-den-Berg. "Maandag 4 april start een gespecialiseerde aannemer met de langverwachte restauratie van de geklasseerde kaasstrooimolen te Bruggeneinde. De tijd dringt, de huidige precaire toestand van de molen houdt volgens specialisten een reëel gevaar in voor mens en omgeving", kondigt voorzitter Rik Van den Broeck van heemkring Die Swane aan.
In een eerste voorbereidende fase worden de door houtrot aangetaste wieken verwijderd. De ontmantelde molen is enkel een skelet en dat wordt een indrukwekkend schouwspel.
De uitvoeringstermijn van de werken bedraagt 80 werkdagen. Na de ontmanteling zullen de werken, eind van volgende week, opgeschort worden. Vanaf eind augustus-begin september zullen, als alles goed gaat, de nieuwe wieken aangebracht worden en zal ook de oeroude standaard vervangen worden.

Alain Trappeniers, "Molenbouwer vindt moeilijk droog hout. Restauratie Kaasstrooimolen loopt vertraging op"; Het Nieuwsblad, 22.04.2011.
De restauratie van de Kaasstrooimolen zal vermoedelijk pas tegen april 2012 klaar zijn. Dit is ruim drie maanden later dan gepland.
Hulshout - De restauratie van de Kaasstrooimolen langs de Bruggeneindse Heibaan, op de grens van Hulshout en Heist-op-den-Berg, loopt vertraging op. De aannemer vindt immers niet voldoende droog hout.
De restauratie van de Kaasstrooimolen werd gegund op 21 december 2010. De kosten van de restauratie bedragen 152.637,87 euro.
De aanvangsdatum van deze werken was vastgesteld op 4 april. Op die dag demonteerde aannemer Renotec uit Geel, in samenwerking met molenbouwer Peusens uit Merelbeke, de versleten wieken.
Geen droog hout
Peusens, die de renovatie van de wieken voor zijn rekening neemt, wil de werken schorsen tot 31 juli 2011 omdat hij moeilijk droog hout vindt.
Het Heistse schepencollege gaat akkoord met de schorsing van de werken. De contractuele einddatum van de opdracht wordt aangepast.
De Kaasstrooimolen zal hierdoor vermoedelijk pas tegen april 2012 hersteld zijn.

Pierre Anthonissen, "Oogstfeest - Chimay-Trappistdag - Wiekenloze molen-dag", Gazet van Antwerpen, 26.08.2011.
Op zondag 28 augustus vanaf 14u. heeft op het heemerf kaasstrooimolen en Pandoerenhoeve te Bruggeneinde het oogstfeest plaats, ditmaal gekoppeld aan een Chimay-trappistdag en een Wiekenloze molendag. Naar jaarlijkse traditie gonst het op de laatste zondag van de oogstmaand van de activiteiten op en rond het heemerf aan de Bruggeneindse Heibaan.
Op het programma staat: Bruggeneinde zingt met Kempische volksmuziek gebracht door Warre Van de Kraber, zang en ambiance van Heikneuter Charel, Westelse folkklanken zullen niet ontbreken. Heistenaar Polle Van De Leest toont en bezingt zijn eigen composities, smakelijke zelf geteelde biogroenten. Er zijn bakdemonstraties: brood bakken op grootvaders wijze in de houtgestookte oven, er is een heuse "braai" ofte barbecue met Wiekevorsts kwaliteitsvlees en degustatie van het hemelse gerstenat van de paters Trappisten, met de bieren van de abdij van Chimay in een glansrol. Wandelen in de Goren kan ook. Wie de benen even wil strekken kan kiezen voor drie uitgestippelde wandelingen met vertrek aan de molen. Plannetjes voor wandelingen van 3,7 km., 5 km. en 6,5 km. zijn ter beschikking in het onthaalcentrum Pandoerenhoeve.

Pierre Anthonissen, "Oogstfeest onder wiekenloze molen", Gazet van Antwerpen, 28.08.2011.
Op Bruggeneinde werd een molendag opgezet onder de "wiekenloze molen".
Bruggeneinde zong er, Warre van de Krabber bracht Kempische volksmuziek, Heikneuter Charel zong, folkklanken waren er uit Westerlo en Heistenaar Polle Van de Leest (65) zong eigen composities over zijn eigen biogroenten enzo, waarvoor toch wel heel wat belangstelling was. Er waren bakdemonstraties, een barbecue, Chimaybier van de abdij en er konden drie wandelingen gemaakt door de Goren, maar door het barre weer was dat niet zo'n succes. Ondanks het weer maakten toch verschillende honderden bezoekers het oogstfeest mee. Om 19u brak alsnog de zon door.

Alain Trappeniers, "Kaasstrooimolen weldra opnieuw in ere hersteld", Het Nieuwsblad, 30.06.2012.
De wieken van de Kaasstrooimolen zijn in het najaar van 2010 verwijderd voor herstelling. De eerste opgefriste onderdeel, het wiekenkruis, wordt deze week opnieuw op de molen gemonteerd. In een latere fasen volgen dan de wieken zelf.
Binnen afzienbare tijd zal de molen in ere zijn hersteld.

"Kaasstrooimolen in Bruggeneinde krijgt herstelde gevlucht terug", rtv.be, 04.07.2012.
De Kaasstrooimolen, de trots van Bruggenheide , een gehucht van Heist-op-den-Berg, was vier jaar buiten werking. Maar binnenkort kunnen de wieken weer volop draaien. Het hele gevlucht, dat dringend aan herstelling toe was, is vandaag terug op de molen geplaatst. Molenaar Gaston is daar erg opgetogen mee en volgende de werken op de voet.

TAB, "Gekortwiekte molen krijgt wieken terug", Het Nieuwsblad, 05.07.2012.
Heist-op-den-Berg. - Medewerkers van het bedrijf Dirk Peusens uit Merelbeke zijn gisteren begonnen met de plaatsing van het gerestaureerde gevlucht (wiekenkruis, nvdr.) van de Kaasstrooimolen langs de Bruggeneindse Heibaan.
De volgende dagen worden ook de staart en de wieken in ere hersteld. Het werk heeft ruim een jaar in beslag genomen, langer dan verwacht. Oorzaak: de moeilijke zoektocht naar droog hout. Het renovatiedossier deed in de herfst van vorig jaar heel wat stof opwaaien in de Heistse gemeentepolitiek toen bleek dat het subsidiedossier niet in orde geraakte. De technici, die het dossier hebben voorbereid, raakten het niet eens over de keuze tussen houten of metalen wieken. Daardoor kwam het finale dossier nooit op het bureau van de dienst Erfgoed. Omdat de renovatie niet langer kon wachten, besliste het bestuur de kosten van de herstellingen, 212.500 euro, zelf op te hoesten. Deze beslissing lokte negatieve reacties uit bij de Heistse oppositie. Burgemeester Luc Vleugels(CD&V) is opgelucht. ‘Het project van de Goren, waarvan de Kaasstrooimolen de toegangspoort is, heeft lange tijd onvoldoende draagkracht gehad omdat de poort niet klaar was’, zegt hij. ‘Met de plaatsing van de wieken en het gevlucht kunnen we verderwerken aan het natuur- en landbouweducatief project op de site.

"Kaasstrooimolen opnieuw te bezoeken", rtv.be, 25.08.2012.
De gerestaureerde Kaasstrooimolen in Bruggeneinde bij Heist o/d Berg is vanaf morgen weer te bezoeken. Draaien doet de molen vorlopig nog even niet, maar vanaf 10 uur kan iedereen een kijkje komen nemen in de vernieuwde molen. Die werd het afgelopen jaar grondig gerestaureerd. De versleten houten wieken zijn vervangen door een volledig nieuw gevlucht, bestaande uit 2 ‘borsten’ in eik en een stel larikshouten wieken. De molen werd ook voorzien van een imposante nieuwe staart in eik.

Franky Van Leeuwen, "Feest aan opgeknapte Kaasstrooimolen (26/08/2012)", nnieuws.be, 10.08.2012.
De Kaasstrooimolen aan de Bruggeneindse Heibaan staat sinds enkele weken opnieuw te pronken met een stel gloednieuwe wieken. Een uitstekende gelegenheid om dat te vieren is de molendag op zondag 26 augustus in en rond de Pandoerenhoeve.
Wat staat er zoal op het programma ?
· Volksmuziek met Westelfolk
· Optreden van volksdansgroep Zonnedauw uit Hulshout
· Volksspel “teppe schieten”
· Bakdemonstratie in het bakhuisje : brood uit de houtoven
· Trappist in de kijker : de Chimay van de abdij van Scourmont
· Barbecue : Saté & worst – groenten - aardappeltjes en brood uit het eigen bakhuisje.
Iedereen is welkom vanaf 14 u.

Bert Provoost, "Molen opnieuw toegankelijk voor publiek", Gazet van Antwerpen, 23.08.2012.
Heist-op-den-Berg. De vernieuwde Kaasstrooimolen mét nieuwe wieken is opnieuw te bezoeken. Het duurde meer dan een jaar, maar sinds begin juli is er een einde gekomen aan het intrieste wiekenloze bestaan van De Kaasstrooimolen. De versleten houten wieken die op 4 april 2011 werden weggenomen, zijn op 5 juli 2012 vervangen door een volledig nieuw gevlucht, bestaande uit twee borsten in eik en een stel larikshouten wieken. De molen kreeg ook een imposante nieuwe staart in eik.
Omdat er nog wat bijkomende werken moesten uitgevoerd worden, was de molen nog niet toegankelijk voor het publiek, maar vanaf zondag 26 augustus kan de molenaar opnieuw bezoekers laten kennismaken met de unieke houten windreus van Bruggeneinde.
Draaien doet de molen voorlopig nog even niet, maar vanaf 10u kan iedereen een kijkje komen nemen en ter gelegenheid van de jaarlijkse Kempendag tegelijk ook iets van de molenfeesten meepikken aan de Pandoerenhoeve.¨

PA, "Heistse Kaasstrooimolen heeft terug vier 'wieken'", home.scarlet.be/cultuurraadheistodb
Sinds woensdag heeft de Kaasstrooimolen van Bruggeneinde terug vier wieken. De molen heeft een vijftal jaren “ongebruikt” gestaan. Het is een bijzonder verhaal geworden.
Heist-op-den-Berg. "In 2007 stelden wij een barst vast in de wieken. Om veiligheidsredenen hebben wij toen beslist niet meer te malen en de houten wieken te laten vervangen”, zegt Gaston Van den Broeck, zowat de molenaar van de kaassstrooimolen.
“Dan is het probleem met het hout begonnen. Voor zo’n wieken wordt larikshout gebruikt, het geschikt materiaal. Het geschikte hout is in de winterperiode in Duitsland gezaagd. We weten ondertussen wel dat het hout maximaal tien tot vijftien jaar meegaat en dan door de tijd is achtergehaald”, zegt Gaston. “Een wiek is 24,60 m. lang en het gevlucht weegt juist 4,6 ton” weet Gaston nog.
“De molen moet nog geverfd worden en de staart moet nog gemaakt. Ook het hout moet nog bewerkt. Daarna moet gezien dat de molen terug “in “evenwicht” staat. Wanneer er terug zal kunnen gemalen worden weet ik niet. Ik hoop zo snel mogelijk”, zegt Gaston. Alleszins eind augustus hebben hier de oogstfeesten plaats en dan moet hij malen.
De werken aan de molen hebben 126.000 euro gekost.

Alain Trappeniers, "Route passeert ook langs Kaasstrooimolen in Heist-op-den-Berg. Kaasstrooimolen opgenomen in vernieuwde molenroute", Het Nieuwsblad, 29.08.2013.
De tocht gaat ook langs de inmiddels herstelde Kaasstrooimolen in Heist-op-den-Berg.
Foto Alain Trappeniers
Heist-op-den-Berg - De Toeristische dienst van de provincie Antwerpen stelt de vernieuwde Molenroute - twee lussen van 50 kilometer langs het fietsknooppuntennetwerk – voor. Een van de routes passeert ook langs Heist-op-den-Berg.
Het netwerk verbindt tien molensites in het hart van de Antwerpse Kempen. Van een fiere windmolen over een zeldzame olierosmolen tot een fotogenieke watermolen. De fietslus wordt extra sfeervol tijdens een van de molendagen op 29 september. Ook de Kaasstrooimolen in Heist-op-den-Berg is opgenomen in een van de routes.
De Molenroute bestaat uit twee lussen.
De noordelijke lus is 57 kilometer lang, vertrekt aan het Netepark in Herentals en loopt door Grobbendonk, Zandhoven, Vorselaar, Lille en Kasterlee.
De zuidelijke lus is 52,5 kilometer lang, vertrekt aan de Kaasstrooimolen in Heist-op-den-Berg en doet de gemeenten Heist-op-den-Berg, Herenthout, Grobbendonk, Olen en Herentals aan.
Onderweg volg je de rechthoekige, groen-witte borden met nummers van het fietsknooppuntennetwerk. De gratis flyer van de Molenroute is verkrijgbaar bij de toeristische infokantoren van bovenvermelde gemeenten. De flyer kun je ook downloaden via deze link. 

Alain Trappeniers, "31 augustus en 28 september. Kaasstrooimolen glorieert tijdens Molendagen", Het Nieuwsblad, 31 augustus en 28 september 2014.
Foto IF. De Kaasstrooimolen is te bewonderen tijdens de provinciale Molendagen.
Heist-op-den-Berg - De provincie organiseert de Molendagen op 31 augustus en 28 september. Maar liefst 25 molens in de provincie zijn dan gratis te bezoeken. Een van de deelnemers is de Kaasstrooimolen op de grens van Wiekevorst en Bruggeneinde.
Molens zijn een prachtige, maar kwetsbare categorie van erfgoed in onze provincie. De laatste 30 jaar werd er dan ook hard gewerkt om het resterende molenbestand te restaureren en opnieuw in bedrijf te brengen, en dit met de hulp van vrijwillige molenaars. De provincie Antwerpen zet zich mee in om onze historische molens draaiende te houden, want een molen die stilstaat is sneller aan restauratie toe. Tijdens de provinciale Molendagen stellen een 25-tal molens in de provincie Antwerpen zichzelf voor aan het publiek.
Het belang van het werk van de vrijwillige molenaars mag niet onderschat worden. Het gezegde "rust roest" is immers ook geldig voor een molen. Door bestendige beweging en trilling van raderen, assen en stenen wordt houtbederf tegengegaan en krijgen houtworm en zwamvorming minder kans om zich te ontwikkelen. Het provinciebestuur helpt de molenaars graag een handje om hun molen ook na de restauratie in goede vorm te houden.
Tijdens de provinciale Molendagen openen heel wat historische molens de deuren voor jong en oud. De gepassioneerde vrijwilligers geven je graag een rondleiding door de molen. Bezoek op 31 augustus en 28 september maar liefst 25 molens.
Luk Lemmens, gedeputeerde voor Cultuur en Erfgoed bij de provincie Antwerpen, licht toe: “Om de Antwerpse molenaars te ondersteunen mikt het provinciebestuur enerzijds op de actieve inzet van de Monumentenwacht provincie Antwerpen en anderzijds op een ondersteuning van de werking van een koepelvereniging die zich inzet voor het molenerfgoed. Samen met vzw Levende Molens organiseert het provinciebestuur jaarlijks de Molendagen, tijdens dewelke bezoekers het rijke molenerfgoed in onze provincie kunnen komen ontdekken en het harde werk van de vrijwillige molenaars meer dan terecht in de verf wordt gezet!"
Kaasstrooimolen
Op 31 augustus zijn er ook heel wat extra molenactiviteiten: in de Kaasstrooimolen in Heist-op-den-Berg kunnen kinderen vanaf 7 jaar de molenrondleiding 'Van graantje tot broodje” volgen, een samenwerking met Monumentenwacht Provincie Antwerpen en Heemkring Die Swane van Heist-op-den-Berg.
Meer informatie over alle deelnemende molens en activiteiten vindt u terug op www. levendemolens. be.

Bert Provoost, "Kaasstrooimolen is dit weekend exact zestig jaar erkend", Gazet van Antwerpen, 18.04.2015.
Exact zestig jaar geleden werd de eeuwenoude Kaasstrooimolen in Bruggeneinde (Heist) erkend  als monument. Zes decennia later ligt er nog geen stof op de toeristische bezienswaardigheid. Het heemerf toont zich nog elke zondag springlevend.
Foto's: Joren De Weerdt
Het gevaarte aan de Bruggeneindse Heibaan is niet minder dan een dikke 400 jaar oud. De molen werd grondig gerestaureerd in 1990 en werkt nog altijd. De molen en de later bijgebouwde Pandoerenhoeve lokken nog altijd veel volk op zondag.
“Mensen komen hier een biertje drinken of van onze traditionele gerechten eten, zoals frikadellen met krieken of een boterham met kaas. Mensen houden van de kleinschaligheid, van de gezelligheid en van de vriendschap die hier hangt", zegt de 74-jarige molenaar Gaston Van Den Broeck.
De Pandoerenhoeve is elke zondag open van 14 tot 22u.

 

Literatuur

Archieven
Algemeen Rijksarchief Brussel, Rekenkamer, nr. 49298, f° 19v° (rekeningen 24.12.1417 - 14.12.1418)
Algemeen Rijksarchief Brussel, Rekenkamer, nr. 11897 (anno 1468), f° 61.
Algemeen Rijksarchief Brussel, Rekenkamer, nr. 1153 (anno 1474), f° 21.
Algemeen Rijksarchief Brussel, Rekenkamer, nr. 1157 (anno 1474), f° 16.
Algemeen Rijksarchief Brussel, Rekenkamer, nr. 24657, f° 58 (1521).
Algemeen Rijksarchief Brussel, Rekenkamer, nr. 45613 (1539)
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, L 971 (rekening van 12.07.1477 tot 12.07.1478), f° 3.
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, R 88 (denombrement van 1516)
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, R 88 (1516)
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, L 967, p. 98 (ca. 1550).
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, nr. 3872 (denombremnt van het Leenhof van Brabant, 1521)
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, L 971 (rekeningen 1587-1594)
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, R 89 (openbare verpachting, schatting, 1611-1613)
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, R 90 (voorwaarden voor oprichting nieuwe molen, 1611).
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, L 979 (pacht van 1775).
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, R 95 (1780).
Algemeen Rijksarchief Brussel, Fonds d'Ursel, L 985 (bouw nieuw molenhuis, 1778).
Gemeentearchief Heist-op-den-Berg, nr. 32 bis (verklaring van 29.08.1602)
Stadsarchief Mechelen, Ressort U 1 (declaratie van de goederen voor de 10de penning voor de pachters-eigenaars1544).
Stadsarchief Mechelen, Ressort U 2 (declararatie van de goederen voor de 20ste penning voor de huurders, 1552).

Werken

Karel Lemmens, "De molens van Heist-op-den-Berg", Heist-op-den-Berg, Heistse Heemkring "Die Swane", 1990.
L. Herteleer, Geschiedenis van Heist-op-den-Berg 1795-1976, Heist-op-den-Berg, 1986.
L. Liekens, dl. 1, Mechelen, 1897; dl. 2, Heist-op-den-Berg, 1921; anastatische herdruk met inleiding door L. Herteleer, Gent, 1992.
H. Holemans & P.J. Lemmens, Molens der Zuiderkempen, Nieuwkerken, 1978, p. 43-46;
G. Van Oorlé, De molen van Bruggeneind, in: 't Zwaantje, V, 1965, p. 8-20;
E. D(e) K(inderen), De Kaasstrooimolen te Heist-op-den-Berg, in: De Belgische Molenaar, LXX, 1975, p. 351-352.
P. Diriken, "Geogids Heist-op-den-Berg", s.l., 1994, p. 39.
R. Hoeben, "Portret van een draaiende molen", Natuur- en Stedeschoon, LIX, nr. 3, mei-juni 1990, p. 12-14.
H. Kennes & R. Steyaert, "Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Mechelen, Kantons Duffel - Heist-op-den-Berg, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 13N4", Brussel - Turnhout, 1997.
F. Brouwers, "De toekomst van een verleden. Levende molens in de provincie Antwerpen", s.l., Levende Molens Werkgroep Kempen-Antwerpen, (1997);
M. Van der Auwera, "Waar kwam het hout voor de molenwieken van Bruggeneinde vandaan?", in: 't Swanekoeriertje, Heist-op-den-Berg, 23, 1994, nr. 2, blz. 18-20;
"Herstellingen aan het molenhuis te Bruggeneijnde. (A.R.A. Brussel. Fam. papieren d'Ursel. Doss. L 985). (1778-1779).", in: 't Swanekoeriertje, Heist-op-den-Berg, 18, 1989, p. 106-108, ill.;
K. Lemmens, "Nog wat over de benaming Kaasstrooi-(molen).", in: 't Swanekoeriertje, Heist-op-den-Berg, 18, 1989, p. 77;
M. Van der Auwera, "Verklaring van notaris Awouters over de toestand van oude molen van Bruggeneinde. (Fonds d'Ursel, R90 A.R.A. 21-3-1662).", in: 't Swanekoeriertje, Heist-op-den-Berg, 18, 1989, p. 70;
M. Van der Auwera, "Memorie nopende de windmolens binnen Heijst. (Uit het Fam. d'Ursel R95 A.R.A. Brussel)", in: 't Swanekoeriertje, Heist-op-den-Berg, 18, 1989, p. 50-53;
R. Hoeben, "De Kaasstrooimolen te Heist-op-den-Berg. (Molensprokkels)" in: "Natuur- en Stedeschoon", jg. 58 (1989), nr. 6, p. 17;
H. Holemans, "Wind- en watermolens te Heist-op-den-Berg rond 1820", in: Ons Molenheem, jg. 5 (1985), nr.1, p. 15-19;
http://kaasstrooi-erf.heemkring-dieswane.be (webmaster: Danny Van Tricht);
Els De Kinderen, "De Heimolen en de wederwaardigheden van een molenaarszoon uit Langdorp [Walter Van Aelst]", in: De Belgische Molenaar en Levende Molens, jg. 74 (1979), nr. 13 (juli), p. 169-170, ill.;
"Feest rond de Kaastrooimolen te Heist-op-den-Berg", in: De Belgische Molenaar en Levende Molens, 74, 1979, nr. 11 (7 juni), p. 137;
R. Lambrechts, "De laatste van de reuzen. - De molen van Bruggeneinde te Heist-op-den-Berg", in: 't Swanekoeriertje, Tijdschrift van de Heistse Heemkundige Kring 'Die Swane', Heist-op-den-Berg, jg. 7, 1978, p. 17-19.
Jozef Wijns, "Brieven uit mijn bakhuis. Tiende brief: Janne Den Molenmaker", p. 129-130.
P.J. Lemmens, "Molenoverzicht uit het Arrondissement Mechelen van 1830 tot heden", Heemkundig Handboekje voor de Antwerpse Randgemeenten, Kwartaalschrift, Borgerhout, Gitschotel Buurschap, Jg. 10, 1962, nr. 4, p. 6 (ill.) en 8;
H. Thys, "Molens in het arrondissement Mechelen, circa 1865-1870", in Heemkundig Handboekje voor de Antwerpse Kempen, Borgerhout, jg. 14, 1966, p. 3-14;
J. Gerits, "In memoriam Walter Van Aelst (1919-2005), windmolenaar in Langdorp en Gelrode", Het Oude Land van Aarschot, Driemaandelijks Tijdschrift van de Hertogelijke Aarschotse Kring voor Heemkunde, jg. XLI, 2006, nummer 3, september, p. 147-154, ill.
J. Verhaegen, "De Bruggeneindse molenaar en de Hulshoutse schooljeugd" in: 't Zwaantje,XIV, Heist-op den Berg, koninklijke heemkundige kring Die Swane, 2007, p. 112-114.
A. Geens, "Peter Soeten is mynen naem... Iets over molens en genealogie", in: 't Swanekoeriertje, Heist-op-den-Berg, KHK "Die Swane", jg. 39, 2010, nr. 2, maart-april, p.47-50.
Verslag schepencollege Heist-op-den-Berg van 7 september 2010. Restauratie Kaasstrooimolen.
"Restauratie aan de Kaastrooimolen", in: "'t Swanekoeriertje", Kon. Heemkring "Die Swane" vzw, jg. 40, 2011, nr. 3, mei-juni, p. 83.
Willy Grant, "Augustus 1770: ruzie met molenaar Adriaan Van der Auwera", in: " 't Swanekoeriertje", Hiest-op-den-Berg, Kon. Heemkring "Die Swane", jg. 40, 2011, nr. 4, juli-augustus, p. 105.
A.E., "De Molens in de Zuiderkempen", De Belgische Molenaar, LXI, 1956, 16 (1 juli), p. 225-230.
Mailbericht Eduard Swinnen, 15.10.2010.

Persberichten
DP, "Bakhuis voor Pandoerenhoeve gaat op transport", in: Het Nieuwsblad, 10.06.2002.
PA, "Heemkring wil starten met restauratie molen", in: Gazet van Antwerpen, 13.20.2007.
"Pandoerenhoeve oogst lof in Amerikaans biertijdschrift", in: Gazet van Antwerpen, 30.10.2006.
DBP, "Restauratie", Het Nieuwsblad, 08.12.2007.
"Die Swane blaast heemerf nieuw leven in", Gazet van Antwerpen, 09.10.2007.
"Kaastrooimolen wordt gerestaureerd", De Weekkrant, 19.01.2009.
Heist feest bij planting 50ste meiboom", in: Gazet van Antwerpen, 25.05.2009.
"Marcel Van der Auwera overleden", Gazet van Antwerpen, 25.05.2009.
"Oogstfeesten aan molen Bruggeneind'", Gazet van Antwerpen, 25.08.2010.
Alain Trappeniers, "Subsidiedossier over Kaasstrooimolen raakt niet rond. Ruzie over wieken kost 200.000 euro", in: Het Nieuwsblad, 16.09.2010.
Pierre Anthonissen, "Heist gaat Kaasstrooimolen zelf restaureren", in: Gazet van Antwerpen, 08.09.2010.
Pierre Anthonissen, "Subsidieaanvraag voor herstelling Kaasstrooimolen is er niet", Gazet van Antwerpen, 17.09.2010.
TAB, "Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 18.06.2010.
PA, "Heist voorziet in budget voor monumenten", Gazet van Antwerpen, 26.10.2010.
Alain Trappeniers, "Kaasstrooimolen tot eind van 2011 gekortwiekt", Het Nieuwsblad, 05.04.2011
Alain Trappeniers, "Molenbouwer vindt moeilijk droog hout. Restauratie Kaasstrooimolen loopt vertraging op"; Het Nieuwsblad, 22.04.2011.
Pierre Anthonissen, "Langverwachte restauratie kaasstrooimolen Bruggeneinde start maandag", Gazet van Antwerpen, 01.04.2011.
Pierre Anthonissen, "Oogstfeest - Chimay-Trappistdag - Wiekenloze molen-dag", Gazet van Antwerpen, 26.08.2011.
Pierre Anthonissen, "Oogstfeest onder wiekenloze molen", Gazet van Antwerpen, 28.08.2011.
Alain Trappeniers, "Kaasstrooimolen weldra opnieuw in ere hersteld", Het Nieuwsblad, 30.06.2012.
TAB, "Gekortwiekte molen krijgt wieken terug", Het Nieuwsblad, 05.07.2012.
"Kaasstrooimolen in Bruggeneinde krijgt herstelde gevlucht terug", rtv.be, 04.07.2012.
"Kaasstrooimolen opnieuw te bezoeken", rtv.be, 25.08.2012.
Franky Van Leeuwen, "Feest aan opgeknapte Kaasstrooimolen (26/08/2012)", nnieuws.be, 10.08.2012.
Bert Provoost, "Molen opnieuw toegankelijk voor publiek", Gazet van Antwerpen, 23.08.2012.
PA, "Heistse Kaasstrooimolen heeft terug vier 'wieken'", home.scarlet.be/cultuurraadheistodb
Alain Trappeniers, "Route passeert ook langs Kaasstrooimolen in Heist-op-den-Berg. Kaasstrooimolen opgenomen in vernieuwde molenroute", Het Nieuwsblad, 29.08.2013.
Alain Trappeniers, "31 augustus en 28 september. Kaasstrooimolen glorieert tijdens Molendagen", Het Nieuwsblad, 31 augustus en 28 september 2014.
Bert Provoost, "Kaasstrooimolen is dit weekend exact zestig jaar erkend", Gazet van Antwerpen, 18.04.2015.
Karel Lemmens, "De oude molen van Nekkerspoel", Ons Molenheem (Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem), 1996, nr. 1, p. 3-6.

Mailberichten
Emile Van Pelt, vrijwillige molenaar, 26.05.2017.


Laatst bijgewerkt: vrijdag 26 mei 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens