Molenzorg
Sint-Denijs-Boekel (Zwalm), Oost-Vlaandere...
<p>Moldergemmolen<br />Maldergemmolen<br />Mechelse Koekoek</p>
Foto: Jean-Paul Vingerhoed
Naam

Moldergemmolen
Maldergemmolen
Mechelse Koekoek

Geo positie 50.865685, 3.711850
Eigenaar Peter De Deken
Gebouwd Voor 1229 / 1451
Type Bovenslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Tijdelijk ook zaagmolen en oliemolen
Gevlucht/Rad Metalen bovenslagrad, 0,80 x 4,80 m
Inrichting 4 steenkoppels, graankuiser, haverbreker, buil, zandslijpsteen
Toestand Gerenoveerd tot restaurant
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
17.02.1994
Molenaar Geen
Openingstijden Op molen- en monumentendagen en als restaurant, gesloten op dinsdag en woensdag (tel. 055 495112, e-mail: info@demechelsekoekoek.be)
Verwijzing

    

Internet bron

Moldergemmolen
Maldergemmolen
Mechelse Koekoek

Beschrijving / geschiedenis

Langs de Boekel- of Moldergembeek, aan de grens met Sint-Maria-Horebeke, staat de Moldergemmolen.
De oudste tot dusver gekende vermelding klimt op tot maart 1229. In de bewaarde geschriften (cartularium) van de abdij van Sint Salvator te Ename (Oudenaarde) steekt een oorkonde waarbij Arnold van Gaever, Heer van Maeter bevestigt en getuigt dat ene Willem Duncker en zijn echtgenote een aantal gronden en meersen schenkt aan de abdij. In de opsomming wordt ook een stuk "weide aan de watermolen van Maldergem" vermeld. Dit wijst er dus op dat de molensite toen reeds bestond.
In de natuurstenen gevel die uit de beek oprijst (asput)  zit een steen waar het jaartal 1318 is ingekapt. Of dit authentiek is, wordt wel eeens  betwijfeld. Er is ook al heel wat gebakeleid over de vorm van de cijfers die deze inscriptie eerder 500 jaar later situeren.

In 1451 brandde de molen af. Vermoedelijk werd hij in brand gestoken door opstandige Gentenaars in hun strijd tegen Filips de Goede, hertog van Bourgondië. Voor de heropbouw (met de aanvoer van hout, steen en kalk) werd een gracht gedolven door het kloostergoed om het water te doen aflopen. Toen jonkheer Arend van Schorisse dit opmerkte, werd hij erg kwaad en liet Jan vanden Hove door zijn baljuw oppakken. Via een ordonnantie van de Raad van Vlaanderen werd Van den Hove gevangen gezet. De baljuw en schepenen van Arend van Schorisse werden gedagvaard om te verschijnen voor de Raad van Vlaanderen, die - wegens de Gentse opstand - toen tijdelijk in Dendermonde was ondergebracht. (Archieftekst: "Raekende watermuelen te Boucle die int jaer 1451 was v[er]brant, ende soo duert goedt van[den] convente een gracht was ghedolven om twater af te loopen, mits het haut steen ende calk ter plaetse was gebrocht tot upmaeken van[den] voors[eiden] muelen, is den bailluy ende schepenen van jo[nke]r Arent van Schoorisse co[m]men schauwen de voorn[omde] gracht ende baete ghewesen, Jan van[den] Hove gevanghen en[de] ghehauden, die eenighe tyt daernaer by ordonn[antie] van[den] Raede in Vlaenderen is ghesaect up zeker, Bailluy en[de] scepen[en] voorn[om]t ghedachvaert in[den] voors[eide] Raet te compareren te Denremonde [= Dendermonde], ende aldaer te procederen naert behooren." - bron: Rijksarchief Gent, Fonds Abdij van Ename, Proces voor de Raad van Vlaanderen, 9 wedemaand 1451)

Het jaartal 1883 is gegrift in een rode baksteen van de cirkelvormige ringmuur rond de asput. Toen werden verbouwingen gedaan om de molen aan de industriële revolutie aan te passen en alle assen en tandraderen in gietijzer uit te voeren.
Dank zij bewaarde huurovereenkomsten tussen de abt en de molenaars kennen wij hun namen. In 1731 was dit Pieter Baecke die vier jaar later overlijdt. Zijn weduwe krijgt de nieuwe pacht. In 1739 wordt de molen gerund door de weduwe en zoon Frans. In 1757 tekent Francis Baecke, zoon van Pieter, een nieuw contract. Frans Baecke wordt ook Johannes Ludovicus Vanderhaegen de laatste prachter van het Ancien Régime in 1793.
Dan worden de goederen van de abdij aangeslagen en later als zogenaamd zwartgoed openbaar te koop aangeboden. Jean Baptist Vanderhaegen kan molen en huis kopen voor 100 ponden (livres) in de maand Ventôse van het jaar VI.

Uit het proces-verbaal van afpaling van de gemeente Sint-Denijs-Boekel in 1817: "Il existe un moulin à eau, situé sur u ne petite rivière où il manque souvent d'eau en donnant une interruption dans le service. Non affermé. Sur la quantité des grains qu'il peut moudre, comme n'ayant d'autre comparaison à fixer son revenu, j'estime que son produit brut peut être porté à la somme de 300.00. Le tiers déduit pour frais de réparation et entretien, reste en produit net 200,00".

Eigenaars na 1800:
- sinds 1798, eigenaar: Vanderhaegen-Baecke Jan-Baptist, molenaar te Sint-Denijs-Boekel
- 27.03.1833, verkoop: Ghijs-Vanderhaegen (de vrouw is weduwe in eerste huwelijk van De Geyter Jan-Baptist) P. Louis (notaris Van Damme)
- 07.03.1872 deling: Ghijs-Vanderstichelen Jan Louis, landbouwer te Sint-Denijs-Boekel (notaris De Backer)
- 11.12.1906, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Jan Louis Ghijs)
- 26.10.1912, erfenis: Ghijs-Baeckaert Omer Jean Louis, molenaar te Sint-Denijs-Boekel (overlijden van de weduwe Baeckaert van Omer Ghijs)
- 26.07.1942, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Omer Ghijs)
- 24.06.1947, deling: De Bleecker-Ghijs Charles Louis, molenaar te Sint-Denijs-Boekel (notaris Goedertier)
- 19.11.1976, verkoop: Vervondel (later gehuwd met De Smet) Johan Gaston Lucien, antiekhandelaar te Sint-Denijs-Boekel (notaris Wijgaerts)
- 2009, eigenaar: De Deken Peter

P. Louis Ghijs bekwam in 1866 vergunning voor de plaatsing van een "vuurduivel" (stoommachine) in 1866. Na zijn dood en verdeling werd landbouwer Jan Ghijs-Vanderstichelen de eigenaar.
In 1931 vermeldt het kadaster gedeeltelijk de afbraak waarbij alleen de functie van graanwatermolen behouden bleef. Immers voorheen was de molen ook zaagmolen geweest. Er zijn foto's waar nog te zagen boomstammen op de straat liggen. Ook werd in de vierkante aanbouw een olieslagerij uitgebaat.
Het doodsbed, een dikke ronde steen, bevindt zich nog onder de bovengelegde vloer. De pletterstenen van de kollergang liggen in stukken gebroken op het binnenplein.
In 1949 werd een walsenstoel met elektrische aandrijving geplaatst.

Zoals de meeste viel ook deze molen omstreeks 1968 stil. In 1974 stelde de weduwe De Bleeckere-Ghijs de molen en stallingen aan de overzijde als jeugdheem ter beschikking.
Omstreeks 1980 werd de eigendom in drie delen verkocht waarbij de molen door antiekhandelaar Jo Vervondel als opslagplaats werd gebruikt. Later vestigde hij er het restaurant "De Mechelse Koekoek" in.
Op 17 februari 1994 werd de Moldergemmolen beschermd als monument en samen met zijn omgeving als dorpsgezicht.
De huidige eigenaar Peter De Deken is volop in de weer met het gedachtegoed de molen terug te kunnen laten draaien.

Het nog aanwezige binnenwerk dient nu als decor voor de restaurantbezoekers. Bewaard houten sluiswerk met trapsgewijze afgewerkte strekdam. Watermolen met groot ijzeren bovenslagrad. Bakstenen molengebouw met rechthoekige en licht getoogde vensters, o.m. met ijzeren roedeverdeling, met dorpels van natuursteen en beton onder zadeldak (kunstleien en pannen), aan weerszij uitgebreid in het laatste kwart der 19de eeuw, zie de duidelijk zichtbare bouwnaden aan de waterkant.
Binnenin. Kelders. Maalvloer met plavuizen van Doornikse steen, op een in de watergevel ingemetselde arduinen steen gedateerd 1318, vermoedelijk later ingebracht. Asput met bakstenen ringmuur met hardstenen dekstenen afgedekt door een houten deksel. Spoorwiel met houten kamraderen, vier sterrewielen en handwieltjes; twee meelbakken. Steenbed erboven ondersteund door vier gietijzeren kolommen rustend op de ringmuur rond de asput.
Op de steenzolder met oud dakgebint met gebogen spantbenen en houten verbindingen, zijn er vier steenkoppels van kunststeen met graanbakken en schoenen of slagbakken, en een graankuiser (op twee zolderplanken). Twee galgen, één vijs met hoepels. Twee sleepluiwerken met riem en drukrol.   
In de doorgang langt het metalen bovenslagrad (diameter 4,80 meter) maakt het water een val van ruim 4 meter. Stroomopwaarts op de linkeroever is er een gracht die eventueel in verbinding kan gesteld worden als bypass.
 
Lieven DENEWET, Paul BAUTERS & Herman HOLEMANS

<p>Moldergemmolen<br />Maldergemmolen<br />Mechelse Koekoek</p>

Foto: Marnix Demoor, 07.06.2010

<p>Moldergemmolen<br />Maldergemmolen<br />Mechelse Koekoek</p>

Foto: Mina De Vis

<p>Moldergemmolen<br />Maldergemmolen<br />Mechelse Koekoek</p>

Foto: Marcel Van Lierde, 11.03.2007

<p>Moldergemmolen<br />Maldergemmolen<br />Mechelse Koekoek</p>

Foto: Marcel Van Lierde, 11.03.2007

<p>Moldergemmolen<br />Maldergemmolen<br />Mechelse Koekoek</p>

Oude prentkaart (coll. Lieven Denewet, Hooglede)

Literatuur

Archieven
Rijksarchief Gent, Fonds Abdij van Ename, Proces voor de Raad van Vlanderen, 9 wedemaand 1451 (over de brand van de Watermolen in 1451).

Werken
L. Denewet, "Tien Vlaamse molens ingehuldigd in 2003", Molenecho's, XXXI, 2003, 4, p. 281-296.
P. Bauters & R. Buysse, "De Oostvlaamse watermolens. Inventaris 1980", Gent, 1980, p. 152-155 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 11);
P. Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1985 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
Julien Th. Vandeputte, "De molens van het arrondissement Oudenaarde uit hun geschiedenis", Oudenaarde, 1974;
(L. Smet), "Watermolens te koop: Sint-Denijs-Boekel", in: Molenecho's, IV, 1976, p. 47;
Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Derde aflevering. De arrondissementen Oudenaarde en Sint-Niklaas", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XVI, 1962, 2 (Gent, 1963);
Robert Desart, "Les Moulins à Eau du Hainaut et des Flandres", Soignies, Lemaire, 1968, p. 123;
"Zwervend doorheen de Zwalmvallei bij het ruisen der watermolens", in: Ons Volk, Weekblad voor het gezin, jg. XLVIII, 1965, nr. 33, 19 augustus, p.20-23, ill., krt.
H. Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 7. Gemeenten S-T", Opwijk, 2007.
Rijksarchief Gent, Provinciaal Archief, 1851-1870, nr. 1550,  nr. 1579.
"Zwalm, Het twaalf dorpenparadijs", blz. 46
F. Verlaeckt, F. Van de Velde e.a., "De molens van Zwalm. Een lees- en kijkboek", Zwalm, Heemkundekring De Zwalm, 2010, 193 p.
Mailbericht Maarten Osstyn Adegem, 05.05.2014.

Persberichten
Pierre Penninck, "Bezeten van water en beweging. In de kijker Peter, Jo en Clothaire De Deken koesteren erfgoed watermolens", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
"Moldergemmolen, Sint-Denijs-Boekel", Het Nieuwsblad, 21.03.2009
GPP, "Restaurants Zwalm- en Ter Biestmolen vandaag weer open", Het Nieuwsblad, 19.11.2010.
Pierre Penninck, "Provincie versterkt Moldergembeek en Boekelbeek", Het Nieuwsblad, 09.12.2011.
GPP, “Provincie versterkt oevers Moldergem-Boekelbeek”, Het Nieuwsblad, 27.12.2011.


Laatst bijgewerkt: zaterdag 24 maart 2018
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens