Beschrijving / geschiedenis

Het gaat hier om een zeer oude watermolensite. Er is een akte bekend van 6 september 1296 waarbij de nonnen van het klooster van Maagdendale te Oudenaarde de molen aankochten. Dat verklaart ook de molennaam. Destijds waren hier drie molens: een schors-, een olie- en een graanmolen. Enkel de graanmolen bestaat nog: de middelste van de drie. Rond 1580, tijdens de troebelen, werden de molens vernield. In 1586 volgde de heroprichting. In de 19de eeuw werd het houten raderwerk vervangen door een ijzeren en werd een ringmuur gemetseld rond de asput. De doorgang langs de molen heeft een verval van 0,2 meter. Er is een bypass aanwezig.

Op 2 maart 1990 werd de molen beschermd als monument, met inbegrip van het molengebouw, het sluiswerk, de waterraderen en de bakoven. In 2000 onderging de molen een maalvaardige restauratie, waarbij het onderslagrad vernieuwd werd. Het ijzeren bovenslagrad ligt er evenwel nog vervallen bij. Dank zij de inrichting van een landelijke herberg in het vroegere woonhuis, is de Nonnenmolen ieder weekend toegankelijk.
Het sluizensysteem is indrukwekkend. Het onderslagrad met een diameter van 5,40 meter kan twee steenkoppels aandrijven. Het bovenslagrad is veel kleiner. Verder nog een walsenstoel, een lintzaag, een slijpsteen op waterkracht, een krielmolen, een graankuiser, een plansichter en een builmolen. 

Paul Bauters & Lieven Denewet

Foto: Frans Declercq, Harelbeke, 02.05.2010

Foto: Thomas Piens, Zingem, 02.06.2006

Voor de restauratie. Foto: Mina De Vis, 1999

Prentkaart ca. 1937 (coll. Gaston De Clippel)

Bijlagen

1. Jaarlijks aantal asomwentelingen

2003: 61168
2004: 721050
2005: 442225
2006: 591664
2007: 728483 
2009: 140423

2. Paul Darragas, "Maalvaardige Nonnenmolen weer toegankelijk. Eigenaars zoeken landbouwers die gerst kunnen leveren", in: Het Nieuwsblad, 08.06.2005.
 
Zorgen dat het rijke verleden van de dertiende-eeuwse Nonnenmolen in de Watermolenstraat in Leupegem niet verloren gaat. Dat was de ambitie van Carlie De Maeseneire en zijn vrouw Nicole Vandeputte uit De Pinte toen zij twee jaar geleden eigenaar werden van de molensite. Intussen is de watermolen weer maalvaardig en werd de aloude molenaarswoning omgeturnd in een taverne zoals dat ook in de jaren 1700 het geval was. Voortaan zal de Nonnenmolen elk weekend te bezichtigen zijn. De geschiedenis van de Nonnenmolen, die door de Maarkebeek gevoed wordt, gaat tot het jaar 1296 terug. De watermolen dankt zijn naam aan de zusters van het klooster Maagdendale in Oudenaarde die toen eigenaar waren.
,,In 1921 werd de molen door mijn grootvader aangekocht en sindsdien bleef de site eigendom van onze familie'', vertelt Carlie De Maeseneire. ,,Tot begin de jaren zeventig was de molen maalvaardig, maar daarna trad toch wel verval op. Intussen is de eerste fase van de restauratie achter de rug. Dankzij de renovatie van het grote waterrad, het zogenaamde onderslagsrad en het complexe raderwerk kan weer gemalen worden.''
Enig in Vlaanderen
Uniek is dat de Nonnenmolen ook over een tweede kleiner rad, een bovenslagsrad, beschikt. ,,Dat maakt de molen enig in Vlaanderen'', weet Carlie De Maeseneire. ,,Daardoor kan zowel bij hoog als bij laag water gemalen worden. Het kleine rad is wel nog aan restauratie toe. Om uiteindelijk zuivere bloem te malen, is nog verdere renovatie nodig. Of wij ook die stap zullen zetten, is nog niet uitgemaakt. Tenslotte beogen wij geen economische activiteit, maar is het enkel de bedoeling om als hobby tijdens de weekends te malen. Ook dat is nog een probleem, want het is niet evident om een landbouwer te vinden die ons gerst kan bezorgen.'' De eigenaars willen ook een graantje meepikken van het toerisme in de Vlaamse Ardennen. Daarom hebben zij de molenaarswoning tot een taverne verbouwd: ,,Ook weer met een knipoog naar het verleden, want in de jaren 1700 en 1800 was de woning een café. De taverne zal uitsluitend tijdens de weekends open zijn. Wij mikken vooral op wandelaars, reden waarom wij ook wandelroutes richting Koppenberg en richting Ladeuze hebben uitgestippeld.'',,De Nonnenmolen zal overigens ook in het molennetwerk dat de stad Oudenaarde wil realiseren, opgenomen worden. Het betreft een molenroute die de zes Oudenaardse molens met elkaar verbindt.''Hebben Carlie De Maeseneire en Nicole Vandeputte nog restauratiewerk op stapel staan, dan heeft ook de molensite nog niet al haar geheimen prijsgegeven. De legende wil immers dat de Nonnenmolen via een onderaardse gang met de Abdij Maagdendale in Oudenaarde verbonden is.
De Nonnenmolen en de gelijknamige taverne in de Watermolenstraat 3 in Leupegem zijn open vanaf zaterdag 11 en zondag 12 juni, van 14.30 tot 22.30 uur.

Literatuur

Lieven Denewet, "Gecombineerde onder- & bovenslagmolen in Leupegem hersteld", in: Molenecho's, XXVIII, 2000, nr. 1, p. 17-20;
P. Bauters & R. Buysse, "De Oostvlaamse watermolens. Inventaris 1980", Gent, 1980 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 11);
P. Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1985 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
Julien Th. Vandeputte, "De molens van het arrondissement Oudenaarde uit hun geschiedenis", Oudenaarde, 1974;
J.V., "De water- en windmolens van Etikhove en Leupegem", in: Het Volk, 26.9.1960;
L. Vandevelde, "Leupegem in woord en beeld. De geschiedenis, het uitzicht, de mensen", Oudenaarde, V.V.V.M., 1978, 143 p.;
"De geklasseerde Nonnemolen", in: "Het Leupegems Kroniekske", Oudenaarde, driemaandelijks tijdschrift Heemkundige Kring Leupegem, jg. 1 (1990-1991), p. 51-55, ill.;
Het Land van Aalst, 1959;
Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Derde aflevering. De arrondissementen Oudenaarde en Sint-Niklaas", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XVI, 1962, 2 (Gent, 1963);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 4. Gemeenten K-L", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2002;
Robert Desart, "Les Moulins à Eau du Hainaut et des Flandres", Soignies, Lemaire, 1968, p. 110;
Paul Darragas, "Maalvaardige Nonnenmolen weer toegankelijk Eigenaars zoeken landbouwers die gerst kunnen leveren", in: Het Nieuwsblad, 08.06.2005.
Julien Vandeputte, "De molens van Leupegem", in: Ons Molenheem, XXXV, 2010, 1, p. 7-12.