Molenzorg
Tielen (Kasterlee), Antwerpen
<p>Watermolen</p>
Foto: Frans Van Bruaene, Laakdal
Naam

Watermolen

Ligging Watermolenstraat 6
2460 Tielen (Kasterlee)

zuidwestzijde
op de Aa
kadasterperceel C744
51° 14' 47.49" N
  4° 52' 34.99" E


toon op kaart
Geo positie 51.246941, 4.874706
Eigenaar Privaat
Gebouwd voor 1428 / voor 1526 / 1681
Type Onderslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Bedekt met pannen en stro
Gevlucht/Rad Metalen onderslagrad, diameter 5,50 m, breedte 1,16 m
Inrichting Metalen aandrijfwerk, 2 steenkoppels
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument, L: landschap,
13.04.1953 (L) / 01.02.1993 (M)
Molenaar De eigenaar-bewoner
Openingstijden Op aanvraag

Beschrijving / geschiedenis

De Watermolen van Tielen is een watermolen met metalen onderslagrad op de Aa, aan de zuidwestzijde van de Watermolenstraat (nr. 6).

Met zekerheid weten we dat deze watermolen al in 1428 bestond. Dan was Kathelijne van Ranst-de Pane "Vrouwe van de Heerlijkheid van Tielen en Gierle". Zij had die in leen van de Heren van Geel, die op hun beurt afhingen van de Hertogen van Brabant. Zij was ook eigenares van de watermolen. Deze leenvrouw had het recht om in haar heerlijkheid Tielen cijns of belasting te heffen. De watermolen komt opnieuw aan bod in en document uit 1526.

In de winter van 1565 viel de watermolen om door een grote ijsgang op de Aa. Dit werd op 15 december 1565 geakteerd door de schepenen van Gierle: "Accoorde tusschen de gemeyne ingesetenen van Thielen ende Gierle ter eenre, ende den Heere van Thielen ter andere seyde (...) voor onsen waetermolen geheeten Thielen beecke inde riviere vander Aa, was door de voorleden ijsganck o(m)megevallen ende andersints vergaen ende gesoncken, soo dat onsen moldere geen ordre en hiel ofte en caste gehouden (...) des toirconden hebben wij deese tegenwoordighe doen scrijven ende met onser handt onderteeckent, onsen propren segel hier onder aen doen hangen op den 15 decembris 1565".

Het huidige molenhuis met een typische korfboog boven de deur werd in 1681 gebouwd en heeft een dak dat gedeeltelijk met stro bedekt is.
Door het rechttrekken van de Aa, werd het noodzakelijk een aftakking te graven, die de molen van stromend water voorziet. De molen heeft echter te kampen met watergebrek.
Het waterrad en het metalen aandrijfmechanisme is afkomstig van een watermolen van Chastre (prov. Namen).

De watermolen staat aangeduid op de Ferrariskaart (ca. 1775), in de Atlas der Buurtwegen (ca. 1842) en op de topografische kaart van Ph. Vandermaelen (ca. 1850), met "M(oul)in".

Kadastrale beschrijvingen:
- 1817: "Un moulin à eau dans la commune: le moulin à un tournant et ne peut à cause du manque d'eau être activé que sis mois de l'année. Il est loué depuis nombre d'années au sieur Adriaan van Zeer à un prix de f. 500. D'après cette base ce moulin sera estimé conformément et justement à un revenu net annuel de f. 395".
- ca. 1830: "is gelegen op de kleine rivier de Aa en bevind zig in een slegt en weinig geryfelijk batiment en heeft een omgang en twee paar steenen welke niet gelijktijdig kunnnen werken. hij is redelijk gekalandeerd en heeft dikwijls gebrek aan water. Hij is met andere eigendommen verhuurd aan Adriaan Van Zeer"

Net als het kasteel van Tielen werd de watermolen eeuwenlang vererfd.

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: a) Van der Gracht de Rommerswael Albertina, rentenierster te Mechelen en b) Van der Gracht de Rommerswael Louisa, rentenierster te Mechelen; molenaar, sinds voor 1817, was Van Zeer Adriaan
- later, erfenis: Van der Gracht de Rommerswael Louisa, rentenierster te Brussel (overlijden van Albertine Van der Gracht de Rommerswael)
- 15.01.1864, deling: a) Van der Gracht de Rommerswael Pierre François Leopold, eigenaar te Mol en b) Van der Gracht de Rommerswael Edouard Jacques Joseph, eigenaar te Antwerpen (notaris Pauwels)
- 08.04.1864, erfenis: a) Van der Gracht de Rommerswael-Olieslagers Eduard, de weduwe (voor 1/4 volle eigendom en 1/4 vruchtgebruik) en b) Van der Gracht de Rommerswael (later gehuwd met Polus Ernest) Reine (= Regina) Leopoldine Jeanne Marie (voor 1/2 volle eigendom en 1/4 naakte eigendom)
- 15.03.1884, erfenis: a) Van der Gracht de Rommerswael Regina (voor 6/8 volle eigendom + 1/8 naakte eigendom), eigenares te Antwerpen en b) Van der Gracht de Rommerswael-Olieslagers Ferdinand, de weduwe (voor 1/8 volle eigendom en 1/8 vruchtgebruik), rechter te Mol (overlijden van Eduard Van der Gracht de Rommerswael)
- 24.04.1915, einde vruchtgebruik: Polus-Van der Gracht de Rommerswael Ernest Maria Pieter, zonder beroep te Tielen (overlijden van de weduwe van Eduard Van der Gracht de Rommerswael)
- 13.05.1918, verkoop: Dionys-Busscgios Petrus Victor ("Fik"), moelnaar te Tielen (notaris Jansen)
- 18.02.193, gift: a) Dionys-Van Ende Louis (voor naakte eigendom), molenaar te Tielen en b) Dionys-Bisschops Petrus Victor (voor vruchtgebruik), zonder beroep te Tielen (notaris Jansen)
- 31.08.1937, erfenis: a) Dionys-Van Ende Louis (voor naakte eigendom), molenaar te Tielen en b) Dionys-Bisschops Petrus Victor, de weduwe (voor vruchtgebruik) (overlijden van Petrus Victor Dionys)
- 14.01.1950, einde vruchtgebruik: Dionys-Van Ende Louis, molenaar te Tielen
- 14.05.1981, erfenis: de weduwe en kinderen (overlijden van Louis Dionys)
- 1981, verkoop: Mermans Charles & Van Bosch C.
- 12.05.2011, verkoop: koppel uit Vlimmeren (voor 907.000 euro)

In 1918 kocht Victor ("Fik") Dionys-Bisschops de molen met woonhuis, paardenstal en bakhuis. In de jaren na de tweede wereldoorlog sloeg de landbouw nieuwe wegen in en het molenaarsvak werd onrendabel. In 1981 overleed de laatste molenaar Louis Dionys, zoon van Victor. De molen werd opnieuw verkocht aan Charles Mermans - C. Van Bosch en hersteld. Al op 13 april 1953 werd de molen samen met zijn omgeving als landschap beschermd. Pas 40 jaar later (01.02.1993) volgde de bescherming van de watermolen en het woonstalhuis als monument.
De Watermolen werd op 12 mei 2011 verkocht aan een echtpaar uit Vlimmeren voor 907.000 euro.

Molenbouw De Jongh bv uit Veldhoven voerde midden 2015 enkele onderhoudswerken uit. De gepotdekselde delen van het waterrad kregen een schilderbeurt en binnenin werden allerlei kleine werkjes uitgevoerd. De watermolen is weer maalvaardig en de eigenaar-bewoner laat de molen minsters drie keer per week draaien.

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>Watermolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, 01.05.2009

<p>Watermolen</p>

Foto: Gerard Schuurbiers, Ossendrecht

<p>Watermolen</p>

Foto: Wim Jans

<p>Watermolen</p>

Prentkaart Nels. Verzameling Ons Molenheem

<p>Watermolen</p>

De laatste beroepsmolenaar Louis Dionys. Amateurfoto jaren 1940 (coll. Ludo Bisschops, Brasschaat)

Literatuur

Archieven
Rijksarchief Antwerpen, Oud archief Gierle, register 355, f° 242 v° (15 december 1565)

Werken
Frans J.B. Dirks, "Watermolens van de provincie Antwerpen", Antwerpen, 1990, p. 85-95.
A. Koyen, Tielen mijne vriend, Kasterlee, 1980.
Hugo Lambrechts-Augustijns, "De molenaars Lambrechts", Wijnegem, Homunculus, 1997, p. 83-84.
A. Reydams, "Thielenhof en zijn Heren", in: Taxandria, VIII, 1912, overgenomen in: De Belgische Molenaar, L, 1955, p. 10-11, 23-27, 42-43 en 58-60.
"Plaatsen van pegel aan de watermolen van Tielen op 23 september 1765", in: De Belgische Molenaar, L, 1955, p. 57-58.
J. De Kinderen, "Het proces tegen de watermolen van Tielen", in: De Belgische Molenaar, jg. 49, nr. 24 (10 okt. 1954), p. 382-388; nr. 25 (22 okt. 1954), p. 398-403; nr. 26 (3 nov. 1954), p. 414-420; nr. 27 (15 nov. 1954), p. 433-435; nr. 28 (27 nov. 1954), p. 450-453; nr. 29 (9 dec. 1954), nr. 30 (21 dec. 1954), p. 488-489.
H. Holemans & P.J. Lemmens, "Molens der Noorder- en Oosterkempen", Nieuwkerken, 1980, p. 101.
Herman Holemans, "Provincie Antwerpen - Volledig overzicht van bestaande & verdwenen wind- water- & rosmolens", Kinrooi, Studiekring "Ons Molenheem", 1986, p. 69.
H. Holemans, "Wind- en watermolens van de provincie Antwerpen. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 3. Gemeenten P-Z", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2011.
"Tielense Watermolen", in: Molenecho's, II, 1974, nr. 2.
Adolf C.J. Verdegem, "De Watermolen van Tielen en zijn molenaars, 1620-1981", Kasterlee, Heemkundige Kring Kasterlee-Lichtaart-Tielen, 1987, 68 p.
F. Brouwers, "De toekomst van een verleden. Levende molens in de provincie Antwerpen", s.l., Levende Molens Werkgroep Kempen-Antwerpen, (1997).
Paul Hendriks, "De watermolens. 11. Tielen", in: P. Hendriks & R. Hoeben, "Provincie Antwerpen, wind- en watermolens", Antwerpen, 1978, p. 30.
(L. Smet), "Tielense watermolen zal nog enkel draaien voor de toeristen", in: Molenecho's, II, 1974, nr. 2 (febr.), p. 10.
"De watermolen van Tielen", in: De Belgische Molenaar, jg. 65, nr. 20 (22 okt. 1969), p. 290.
W. Van den Branden, "Gierle en de Tielense watermolen in de tweede helft van de achttiende eeuw". (Heemkundige bijdragen, 22), in: Norbert de Vrijter, nr. 18-19, 5 (1987), sept., 1-6.
"Watermolenroute, fietsen in Grobbendonk", in: langsvlaamsewegen.be, 18.10.2010.
Lieven Denewet, "Honderd bespookte molens in Vlaanderen. Een verzameling molensagen van de kuststreek tot het Maasland", Molenecho's, XX, 1992, nr. 2-3.

Persberichten
Paul Keyenberg, "Historische watermolen wordt openbaar verkocht", Het Nieuwsblad, 30.03.2011.
Herman Gezelle, "Watermolen Tielen verkocht voor 775.000 euro", nnieuws.be (01.04.2011)
"Tweede verkoopdag voor watermolen Tielen", nnieuws.be
Bart Van den Langenbergh, "Watermolen in Tielen verkocht", Gazet van Antwerpen, 13.05.2011.
Bart Van den Langenbergh, "VMM maakt werk van aanleg vistrappen", Gazet van Antwerpen, 24.03.2016.
"Start bouw 4 vistrappen op de Aa", www. vmm.be/nieuws/archief/start-bouw-4-vistrappen-op-de-aa

Mailberichten
Ludo Bisschops, Brasschaat, 23.12.2010 (achterneef van de laatste beroepsmolenaar Louis Dionys).
Maarten Osstyn, Adegem, 04.12.2017.


Laatst bijgewerkt: zondag 17 december 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens