Molenzorg
Viane (Geraardsbergen), Oost-Vlaanderen
<p>Mertensmolen</p>
Foto: John Verpaalen, Roosendaal, 07.05.2016
Naam

Mertensmolen

Ligging Edingseweg 401
9500 Viane (Geraardsbergen)

op de Mark


toon op kaart
Geo positie 50.734177, 3.952049
Eigenaar Herman Merckaert & Greta De Saeger, Geraardsbergen
Gebouwd Kort na 1293; vaak verbouwd, o.m. in 1905
Type Turbine watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Oorspronkelijk oliemolen. Uitzicht als ndustrieel gebouw
Gevlucht/Rad Twee turbines sinds 1905
Inrichting 2 steenkoppels met riemaandrijving, 8 walsenstoelen, 4 cilindermolens, allerlei moderne maalappratuur, apart gebouw met 12 silo's (automatisch), 3 dieselmotoren
Toestand Gerenoveerd, ingericht als drievoudig museum, o.m. van oude gebruiksvoorwerpen
Bescherming ---,
Niet beschermd, wel beschermingswaard
Molenaar Noelle Mertens
Openingstijden Na afspraak, tel. 0475 36 70 62 (H. Merckaert), e-mail: herman.merckaert@pandora.be
Internet bron

Mertensmolen

Beschrijving / geschiedenis

De Mertensmolen is een turbinemolen op een zijtak van de Mark (een zijrivier van de Dender), aan de Edingseweg 401, de vrroegere Molenstraat. In vroegere stukken zien we de ligging in de "Kautermeersch", vanaf  laatste kwart van de 19de eeuw de Achterste Kasteelmeersch.

De molen heeft thans een fabrieksachtig uitzicht, maar hij heeft een middeleeuwse oorsprong.

De oorsprong gaat terug tot 1293. Op 4 juni van dat jaar kocht de abdij van Sint-Klara te Gentbrugge voor 100 pond te Viane het belangrijk goed te Koudenberg, 63 bunder (95.000 m²) groot, van Geraard, heer van Viane en Ophasselt, en zijn vrouw Maroie. In de oorkonde werd gesproken over de oprichting van een oliewatermolen: Ende up den viver ten couden berghe hebben wi gheorloft ende vercocht der abdtdessen ende den conuente voren gheseit binnen al der voorseider vooruuaerden dat si moghen setten eene slachmolen te hare nutschepen ... Ende siin hem sculdech de beke te hare nutscap te warandeerne jn onse heerscap dore hare erue haren rechten loep.

In de penningkohieren uit 1571 komt opnieuw het Hof te Koudenberg (vermeld als: Hof van Cauwenberghe) ter sprake. Het goed, toen 65 bunder groot, omvatte een huis, schuren en stallen en werd door het Sint-Klaraklooster verpacht aan Gillis Vande Huffele. De molens zelf (het gaat over een graan- en oliewatermolen) worden het jaar daarop vernoemd: Steven Stalpaerts houdt 'beede de muelens deen ten coorne ende den anderen slachmuelen competerende zijne majesteit ten prijze van 262 gulden tsiaers, boven 12 rassieren voor erffelijcke rente". Hieruit moet blijken dat de Markmolens in de tweede helft van de 16de eeuw niet langer in het bezit waren van de graaf van Egmont, heer van Viane en Moerbeke, maar geconfisqueerd waren door de Spaanse koning.

In een document van 10 oktober 1783 wordt Joseph de Bilde vermeld als pachter van de watermeulen tot Viaene. De voornoemde oliewatermolen was dus inmiddels afgeschaft.

Eigenaars na 1810:
- 1810, eigenaar: de Blondel de Beauregard (1775-1848), Viane; pachter: Orins Theodoor (eveneens van de achtergelegen windmolen)
- voor 1828, eigenaar: de Blondel de Beauregard Eustacius Joseph, te Viane
- 26.03.1863, verklaring (volgens testament van 22.11.1848 voor notaris Facon) de Blondel de Beauregard Lamoral Alfred Louis (1811-1876), eigenaar te Brussel
- 11.11.1876, erfenis: de weduwe en de kinderen, waaronder de Blondel de Beauregard Alphonse-Marie-Ernest (1848-1912) (overlijden van Lamoral de Blondel de Beauregard).
- 05.01.1884, deling: de Blondel de Beauregard de Viane-de Partz du Pressy Alfred Louis, de weduwe, eigenares te Brussel (notarissen De Turck en Coppens)
- 08.06.1901, erfenis: de Blondel de Beauregard de Viane Alfons, eigenaar te Elsene (overlijden van de weduwe de Partz du Pressy)
- 15.12.1912, erfenis: a) de Blondel de Beauregard de Viane-Van Belle Alfons, de weduwe te Elsene en b) (haar kind) de Blondel de Beauregard de Viane Eduard, eigenaar te Elsene (overlijden van Alfons de Blondel de Beauregard de Viane)
- 23.09.1919, verkoop: Driscart-Van der Perre Pieter Omer, molenaar te Viane (notaris Rens)
- 30.01.1930, gift: a) Driscart-Mertens Victor Omer, molenaar te Viane en b) Mertens-Driscart Charles Joseph, molenaar te Viane (notaris Rens)
- 07.12.1956, verkoop: a) Mertens-Driscart Charles Joseph, molenaar te Viane en b) Driscart Victor Omer en zijn kinderen (notaris Rens)
- 26.10.1977, erfenis: a) Mertens-Driscart Charles Joseph, de weduwe en b) Driscart Victor Omer en zijn kinderen (overlijden van Charles Joseph Mertens)
- 30.05.1989, gift: a) Mertens-De Taye Emile Omer, nijveraar te Viane, b) Mertens Marie Paule Thérèse, echtgenote Van Breuseghem Roger Octave, te Hove en c) Mertens-Weverberg Honoré Omer Cyrille, nijveraar te Viane (notaris Rens)
- 1996, eigenaar: a) Mertens Wim Robert en b) Mertens Marian Carla.
- 2002, verkoop: Merckaert Herman & De Saeger Greta, Geraardsbergen

Ook bij het proces-verbaal van afpaling van de gemeente Viane op 28 maart 1819 was slechts sprake van een graanwatermolen, die toebehoorde aan baron Eustache-Joseph de Blondel de Beauregard (1775-1848) uit Viane en verpacht werd aan Theodoor Orins. ("Il existe un moulin à eau appartenant à Mons. Blondel, exploité par le susdit Oriens. Il estime son produit brut à 420 frs. le tiers déduit pour frais d'entretien reste en produit net 280 frs.").

Volgens de eerste kadastergegevens bestond de hele site uit een watermolen (Sectie A 610bis, 50 m²) en een woonhuis met erf (Sectie A 610, 480 m²). De stuwvijver werd gevormd door een uitstulping die de Mark maakte (wat ook vandaag nog de feitelijke toestand is) voor het rivierwater langs het waterrad werd geleid.

Baron Lamoral-Alfred de Blondel de Beauregard (1811-1876) erfde in 1848 de hele molensite van zijn vader. Gedurende de hele 19de eeuw werd door de pachter van de baron op traditionele wijze verder gemalen. Pas nadat baron Alphonse-Marie-Ernest de Blondel de Beauregard (1848-1912) de nieuwe eigenaar was geworden, zou hierin verandering komen. Volgens het kadasterarchief werd in 1889 het molenhuis (Sectie A 610a, 360 m²) gedeeltelijk verbouwd en in 1900 de molengebouwen langsheen de spuikom aanzienlijk uitgebreid met 220 m². Hierbij werd een stoomhuis opgetrokken, zodat nu ook kon gemalen worden op mechanische drijfkracht. Deze werd nogmaals opgedreven door de plaatsing van twee waterturbines (Constructions Electriques de France) in 1905.

Op 23 september 1919 werden voor notaris François Rens de graanwatermlen met molenhuis en af-hankelijkheden, de tuin en weilanden door Marie-Hortense van Belle (1869-1939), de weduwe van Alphonse-Marie-Ernest de Blondel de Beauregard, en haar zoon Edouard-Albert (1892-1931) van de hand gedaan. De nieuwe eigenaar-uitbater werd Pierre Driscart (°1937). Hij stamde af van een bekende molenaarsfamilie uit de streek (cfr. de nog bestaande Driscartmolen te Galmaarden, eveneens op de Mark gelegen).

In 1928 liet hij de graanmolen met twee bouwlagen optrekken. In de jaren 1930 werd de site om-gebouwd tot een cilindermaalderij (plaatsing van vier en twee cilinders respectievelijk in 1932 en 1937, en nogmaals in 1946). De Mark werd in 1938 overbouwd. Het familiebedrijf kwam toen in handen van Victor Driscart (1892-1964) en zijn zuster Maria (1898-1990). Beide huwden respectievelijk met Marta Mertens (1902-1952) en diens broer Karel (1900-1977). Beide echtparen wisten de onderneming uit te bouwen tot een industriële maalderij. In 1938 werd het bedrijfsareaal uitgebreid met 300 m² en werd er vooreerst over de Mark gebouwd. Tijdens het Interbellum werkten zestien mensen in de maalderij. Na W.O. II werd hun aantal gehalveerd.

De stoommachine moest vanaf circa 1930 plaats ruimen voor een armgasmotor. In 1934, 1939 en 1946 werden telkens dieselmotoren (Carels, ABC in 1968) geïnstalleerd. Op 17 januari 1940 kreeg Meunerie & Cylindres Victor Driscart et Charles Mertens van het Oost-Vlaamse provinciebestuur de toestemming om een tweede dieselmotor van 60 pk in haar bedrijf te plaatsen. Op dat ogenblik telde de graanmaalderij twee waterturbines, twee koppels maalstenen, zes dubbele cilinders, één haverpletter, één dieselmotor van 50 pk en één dynamo van 220 volt en 16 ampère. De nieuwe dieselmotor uit 1939 zou, net voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, gedurende vier maanden dag en nacht gewerkt hebben om al het graan van de lokale boeren te malen, zodat niets in handen zou vallen van de vijand. De huizen naast de maalderij werden opgetrokken door een verwant Leon Driscart, die in het achterliggende bedrijfsgebouw vanaf 1932 een weverij uitbaatte.

In 1953-'54 werd de maalderij aanzienlijk uitgebreid met 823 m² nieuwbouw. Na een degelijke opleiding aan de maalschool te Gent, nam Charles Mertens (°1925), zoon van Karel, in 1956 de leiding van de familieonderneming op zich. Hij associeerde zich met zijn jongere broer Honoré en werkte voortaan onder de firmanaam Molens Mertens Ch. & H.

In 1963-'64 introduceerde Mertens het pneumatisch transport, waardoor dubbel zoveel gemalen kon worden. De molen, inmiddels bekend onder de benaming Mertensmolen, kon op volle capaciteit tot 1700 kg tarwe per uur malen. Het hoge silogebouw was onderverdeeld in 11 kleine silo's van elk 100 ton. Het aanbod van graan in de zestiger jaren van de 20ste eeuw was zo groot dat Mertens genoodzaakt was achter zijn woning aan de Edingseweg nr. 408 een supplementaire silo van 1000 ton op te richten. Deze silo was beter aangepast aan het inlandse, meestal vochtiger graan (het overige graan was meestal afkomstig uit de USA en Canada).

De verdere modernisering van het machinepark in de maalderij eiste steeds opnieuw zware investeringen, terwijl het rendement daalde. Vooral door gebrek aan opvolging besloot Charles Mertens in juli 1992 dan ook te stoppen met zijn bedrijf.

De Mertensmolen werd in 1996 door de v.z.w. TSAP uit Rotselaar goed bevonden voor de productie van elektriciteit op kleinschalige basis. Er werd een theoretisch beschikbaar vermogen berekend van 4,85 kW, op basis van een verval van 1,7 m en een debiet van 0,247 m³/s. De pegel (stuwhoogte) ligt op 21,45 m en het stuwrecht behoort toe aan de eigenaar.

Het hele complex, zware bakstenen gebouwen van vier bouwlagen onder zadeldaken, stond een aantal jaren te koop. Door een brand van de graansilo waarbij het dak instortte en de leegstand begon het complex te verkommeren.

In 2002 kwamen de gebouwen toe aan Herman Merckaert-De Saeger uit Geraardsbergen, aan-nemer op rust en een aangetrouwd familielid. Dan volgden meer dan drie jaar opruimen, herstellen, renoveren en uitbouwen van een drievoudig museum.

Vooreerst is er de Mertensmolen zelf, die met zijn volledig bewaard mechanisme fungeert als molenmuseum.

Het Molenhuis toont ons een woning anno 1930, blinkende Leuvense stoof, handgemaakte houten meubels, washuis met houten wastoestel, zelfs een badkamer met zinken kuip illustreren het dagelijkse leven uit grootvaders tijd.

Op de bovenverdieping werd een volledig klaslokaal gereconstrueerd. Oudere bezoekers her-kennen er ongetwijfeld de lessenaars, griffel en lei en een unieke houten boekentas.

Het ruim twintig meter hoge silogebouw werd hersteld, kreeg zes tussenverdiepingen en werd ingericht als een museum van oude werktuigen (nu al van 12 beroepen): Museum 't Aloam. In de kelder van de graanopslagplaats staat een imposante Deutzmotor uit 1935. Het tuig is na vier maanden intensief gesleutel opnieuw in bedrijf. Vroeger dreef het de machines aan die in de silo onder meer het graan verplaatsten, wogen en kuisten.

Op 1 juli 2006 gebeurde de inhuldiging. Dit lovenswaardig privé-initiatief heeft de Mertens-molen van de ondergang gered.

Jacques DE RO & Herman HOLEMANS

Voorgestelde bescherming en motivatie (vzw Molenzorg-Molenecho's)

Het gebouwencomplex en het machinepark (waaronder de twee turbines, de walsenstoelen, de twee maalstoelen, de riemaandrijving),
als prachtvoorbeeld van een uit een traditionele watermolen geëvolueerde maalderij die (tot 1992) zowel met dieselmotoren maar ook nog op waterkracht werkte, omwille van de industrieel-archeologische waarde.
Extra factoren:
- de zinvolle herbestemming en de openstelling als museum.
- de goede toestand van de gebouwen en het permanent onderhoud door de huidige eigenaar.

Samenvatting

Zeer oude watermolen die al bestond in 1293. Op 4 juni van dat jaar kocht d abdij van Sint-Klara te Gentbrugge voor 100 pond te Viane het belangrijk goed "te Koudenburg", 63 bunder (95.000 m²) groot, van Geraard, Heer van Viane en Ophasselt, en zijn vrouw Maroie. IN de oorkonde werd gesproken over de oprichting van een oliewatermolen: "Ende op den viver ten Coudenberghe hebben we gheorloft der abtdessen enden den convente... dat si moghen setten eene slachmolen...". In 1900 werd er een thans verdwenen stoommachine gevestigd. Vijf jaar later werden twee turbines geplaatst, zodat waterkracht toch nog rendabel werd geacht. Bleef zelfs tot in juli 1992 in werking met deze turbines en met een dieselmotor. Het verval bij de molenstuw bedraagt 1,5 meter. Op de arm langs deze stuw is tevens een stalen (klep)stuw gelegen met een verval van ca. 1,7 meter. De pegel staat op een hoogte van 21,45 meter. In opdracht van AMINAL-afdeling Water werd een studie uitgevoerd over vismigratievoorzieningen op de Mark. Sinds 2002 is het molencomplex het eigendom van Herman Merckaert uit Geraardsbergen, die de gebouwen heeft ingericht als een museum van oude gebruiksvoorwerpen. Museum 't Aloam is gevestigd in de vroegere silo en toont ambachtelijk gereedschap van diverse beroepen.

<p>Mertensmolen</p>

Foto: Jef Merckaert, 19.04.2006

<p>Mertensmolen</p>

Foto: Mina De Vis

<p>Mertensmolen</p>

Foto: Jef Merckaert, 19.04.2006

<p>Mertensmolen</p>

Foto: Jef Merckaert, 19.04.2006

<p>Mertensmolen</p>

De twee turbines. Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

Aantal asomwentelingen:
2009: 133.611
2010:   68.262

Intekendatum: 19.11.2004, 10 u.
Molen: Viane (Geraardsbergen), Mertensmolen, water-molen met 2 turbines, ingericht als Museum ‘t Aloam
Bouwheer & ontwerper: Ministerie v.d. Vlaamse Gemeenschap, Depart. Leefmilieu en Infrastructuur, Adm. Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer, Afd. Water - Buitendienst Gent, Gent
Opdracht: Ruimingswerken op onbevaarbare waterlopen van 1ste cat., perceel 5: Molenloop op de Marke te Viane; cat. A, B of o/cat. B1; kl. 2; cat. 00, 01 of 02
Plaats aanbesteding: Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afd. Water-Gent, Elfjulistraat 43, 9000 Gent
Offertes: Audenaert André bvba, Laarne, € 91.197,70; Algrobo nv, Laarne, € 97.405; Herbosch - Kiere nv, Kallo (Kieldrecht), € 116.160; Heyrman-De Roeck nv, Beveren, € 140.311,60; Ghent Dredging nv, Sint-Denijs-Westrem, € 145.200; De Roeck R. nv Algemene Onderneming, Melsele, € 146.410
Toewijzing: Audenaert André bvba, Laarne

Persberichten
(De inrichting van de Mertensmolen als museum), in: Het Nieuwsblad, 28.06.2006.
Een bezoek aan de voormalige Mertensmolen in Viane, die zaterdag 1 juli feestelijk wordt heropend, is een nostalgische reis terug in de tijd. Toen sissende stoommachines en door waterkracht aangedreven turbines het werkritme van de molenaar bepaalden. De graansilo, molenhuis en watermolengedeelte zijn door huidig eigenaar Herman Merckaert met veel oog voor detail gerestaureerd.
Herman Merckaert kocht de Mertensmolen aan in 2002.
Sedertdien realiseerde hij er met hard werken zijn levenswerk, een reconstructie van het molenaarsleven.
De molensite biedt tevens onderdak aan de uitgebreide verzameling oude werktuigen van Merckaert. Dit aloam staat uitgestald in de vroegere siloruimte. Een toren van ruim 20 meter hoog, door Merckaert in zes tussenverdieping opgesplitst. In de kelder van de graanopslagplaats staat een imposante Deutzmotor uit 1935. Het tuig is na vier maanden intensief gesleutel opnieuw in bedrijf. Vroeger dreef het de machines aan die in de silo onder meer het graan verplaatsten, wogen en kuisten.
In het molenhuis kwam de molenaar na de harde dagtaak even tot rust. Merckaert dompelt er de bezoekers onder in het leven anno 1930. Blinkende Leuvense stoof, handgemaakte houten meubels, washuis met houten wastoestel, zelfs een badkamer met zinken kuip illustreren het dagelijkse leven uit grootvaders tijd.
Op de bovenverdieping werd een volledig klaslokaal gereconstrueerd. Oudere bezoekers herkennen er ongetwijfeld de lessenaars, griffel en lei en een unieke houten boekentas. En de gevreesde martelee, een stokje met zweepdraden, staat er te kijk. Ooit diende hat als strafwerktuig om stoute leerlingen op andere ideeën te brengen, na staat de martelee vreedzaam opgesteld tussen andere historische schoolattributen.
Molensteen
Het gedeelte van de voormalige watermolen toont onder meer een molensteen, voortgestuwd door de kracht van het water van de Marke. Deze rivier dreef het molenrad aan die via een overbrenging de molensteen aan het draaien brachten.
Merckaert restaureerde het allemaal zorgvuldig. Zo biedt hij op de voormalige molensite een kijk op het leven in de molen, schoolcultuur uit grootvaders tijd en een overzicht van het aloam dat onze voorouders hanteerden.
Contact
De Mertensmolen met het museum "'t Aloam", Edingseweg 401, VIANE te bezichtigen na afspraak. 0475 36 70 62, herman.merckaert @pandora.be

JLG, "Dialect leeft in werktuigmuseum", in: Het Nieuwsblad, 10.11.2007.
Viane - De vriendenkring 'De Kameroat'n van 'tAloam' promoot in het werktuigenmuseum het dialect als te koesteren erfgoed. Op 11 en 17november voert tijdens de Bonte Avond van de vriendenkring de streektaal de boventoon.
Het museum is gevestigd in de voormalige Mertensmolen, de enige nog op waterkracht drijvende turbinemolen in Vlaanderen. Herman Merckaert realiseerde er met eigen middelen zijn levensdroom: de molen werd de thuisbasis van zijn indrukwekkende werktuigenverzameling.
Het privé-museum krijgt sedert de opening in juni 2006 veel bezoek. Verenigingen, scholen en veel particulieren komen er de sfeer uit grootvaders tijd opsnuiven. Ze kunnen ook terecht in het molenhuis, gezellig volgestouwd met antiek rond een snorrende Leuvense stoof. Of ze kijken de ogen uit naar de collectie werktuigen.
De site wordt het stemmige decor voor de eerste Bonte Avond van het genootschap 'De Kameroat'n van 'tAloam'. Dialect wordt dan de voertaal. Zeven inwoners van Geraardsbergse deelgemeenten komen er in hun eigen sappig dialect een verhaal vertellen. Zanger Rudy Noël zingt tussendoor a capella.
De streektaal staat onder druk van het oprukkende 'verkavelingsvlaams' en het algemeen Nederlands. 'Dialect mag niet verdwijnen, daar moeten wij wat aan doen. Dialect geeft kleur aan het leven.'
De Bonte Avond moet uitgroeien tot een dialectendag. Daarbij moet elk van de zestien deelgemeenten aan bod komen. Want elke gemeente heeft haar variant en zelfs binnen de gemeenten zijn er taalverschillen tussen woonwijken. Deze talenrijkdom willen 'De Kameroat'n van 'tAloam' koesteren en promoten. (jlg)
Bonte Avonden op 11 en 17 november in werktuigenmuseum 'In 'tAloam', Edingseweg 401, vanaf 19uur (deuren sluiten om 19.45 uur stipt).

JLI, "Drie laureaten Eremerk Graaf Boudewijn", in: Het Nieuwsblad, 13.02.2008.
Geraardsbergen - Gerardimontium, de vereniging voor lokale geschiedenis, heeft drie personen onderscheiden met het Eremerk Graaf Boudewijn 2008. Deze onderscheiding is een waardering voor mensen of verenigingen die zich verdienstelijk maakten voor de verspreiding van kennis van de lokale geschiedenis. (...)
Herman Merckaert wordt onderscheiden voor zijn museum 't Aloam. Dit is een collectie van gereedschappen. De verzameling werd door Merckaert ondergebracht in de Mertensmolen in Viane. Het eremerk wordt in het najaar officieel uitgereikt door Marc Van Trimpont, voorzitter van Gerardimontium. (jli)

RWD, "Mertensmolen", in: Het Nieuwsblad, 10.04.2010.
Ninove - Het Davidsfonds van Denderwindeke organiseert op maandag 12 mei een bezoek aan de Mertensmolen in Viane. Om 14 uur verzamelen op het plein tegenover de kerk in Denderwindeke. De Mertensmolen dateert van 1293, maar werd sedertdien ettelijke keren verbouwd. In 2006 volgde een volledige restauratie en het molenhuis werd toen ingericht als woning anno 1930. Inschrijven kan tot uiterlijk 3 mei bij Paul Penne (054-32.84.69, paul.penne@skynet.be) of Bert Mertens (054-32.23.45).

JLI, "Viane Viert", Het Nieuwsblad, 20.09.2010.
Geraardsbergen - In het kader van 'Viane Viert' is er zondag 21 september op het domein van het kasteel een aperitiefconcert door harmonie 'Trouw aan kunst' uit Moerbeke, om 14 uur, en een kruidenwandeling door Martine De Reyst en Karel De Pelsemaeker, om 16 uur. Van 14 tot 18 uur kun je een gratis bezoek brengen aan museum 't Aloam in de Mertensmolen. (jli)

Jan Lion, "Opdrachtjes veranderen museumbezoek in ontdekkingstocht. Kinderen vliegen door 't Aloam", in: Het Nieuwsblad, 21.10.2008.
Viane - Kinderen boeien tijdens een museumbezoek, dat is de uitdaging van de nieuwe 'Vlieg-je-mee-route' in het werktuigenmuseum 't Aloam. Het concept werd zaterdag door een bende enthousiaste kinderen uitgebreid getest én goedgekeurd.
Kinderen vervelen zich vaak te pletter in een museum. Ook voor de ouders is de lol er daardoor vaak snel af en eindigt een dagje museum soms met veel frustratie. Maar in 't Aloam heeft men daar nu iets op gevonden. Kinderen worden voortaan via een interactieve 'Vlieg-je-mee-route' doorheen de uitgebreide werktuigencollectie geloodst, terwijl ma en pa rustig een ander parcours volgen met een gids.
't Aloam was voordien al een heel kindvriendelijk museum. Curator Herman Merckaert schakelde daarvoor Liesbeth Punnewaert in. Die weet hoe ze kinderen moet aanpakken.
Scholen die de werktuigenverzameling komen ontdekken, worden meteen ondergedompeld in de tijd van hun voorouders. In een klaslokaal uit grootvaders tijd krijgen ze door Liesbeth een stofjas aangemeten, leren ze schrijven met lei en griffel en staat de 'martelee', de door oma en opa gevreesde strafstok, dreigend maar werkloos in de hoek.
De nieuwe 'Vlieg-je-mee-route' zorgt ervoor dat 't Aloam voor kinderen nog meer een echt belevingsmuseums wordt. De jongeren krijgen opdrachten mee in een rugzakje en een vliegsymbool begeleidt hen op hun tocht. Heel spannend om samen met de vriendjes in de vitrinekasten te speuren, op zoek naar een zeldzaam object, of om te ontdekken hoe dingen ruiken.
Zo krijgen de kinderen in de afdeling 'sigaren maken' een afgeschermd bakje met tabak onder de neus gestopt. 'Bah, dat ruikt vies! Het is tabak! Die geur herken ik makkelijk, want opa rookt', zei een jonge speurneus. En zo vlinderen kinderen doorheen het museum en leren ze spelenderwijs welke gereedschappen onze grootouders hanteerden.
Museum 't Aloam, Edingseweg 401 in Viane, 0475-36.70.62 www.mertensmolen-taloam.be

JLI, "Heemkundeprijs voor pioniers", Het Nieuwsblad, 21.10.2008.
Geraardsbergen - Het Eremerk Graaf Boudewijn, een heemkundige onderscheiding, werd uitgereikt aan Etienne Borremans, Roger Flamant en Herman Merckaert, allen pioniers op hun terrein: lokale geschiedenis.
Met het Eremerk lauwert Gerardimontium, de vereniging voor lokale geschiedenis, personen of verenigingen die werken aan de verspreiding van de kennis over de plaatselijke geschiedenis. Ook wie opkomt voor de bescherming van het cultuurhistorsch erfgoed komt in aanmerking.
Onder leiding van voorzitter Marc Van Trimpont koos Gerardimontium voor drie mannen die als pionier ijverden voor de lokale archeologie, de verspreiding van de mattentaart en het conserveren van oude werktuigen. (...)
Herman Merckaert, tot slot, leidt een bouwbedrijf, maar zijn echte passie zijn oude werktuigen. Hij bracht zijn enorm omvangrijke verzameling onder in de oude Mertensmolen in Viane en bouwde het eigenhandig uit tot het museum 't Aloam. (jli)

JLG, "Museum 't Aloam", in: Het Nieuwsblad, 10.09.2010.
Geraardsbergen - Zondag 20 september is er open dag in gereedschapsmuseum 't Aloam (Edingseweg) vanaf 14 tot 18 uur. Met demonstraties van ambachten zoals een hoefsmid, een houtdraaier, een houtsculpteur en een tentoonstelling van schilderijen. Meer info via http://mertensmolen-taloam.be/.

Jan Lion, "Zoektocht naar Geraardsbergse dialectwoorden", in: Het Nieuwsblad, 23.01.2010.
Geraardsbergen - Het Giesbaargs staat onder druk. De jongeren kennen het dialect niet meer, de ouderen spreken een tussentaaltje waardoor de typische uitdrukkingen en woorden verloren dreigen te gaan. Zoek met ons mee naar leuke dialectwoorden en redt het Giesbaargs van de ondergang.
Het Giesbaargs dreigt steeds meer de taal van onze ouders en grootouders te worden en niet meer van de jongere generaties. Er worden wel inspanningen geleverd om het dialect te behouden.
Zo zijn er de jaarlijkse Dialectavonden in de Mertensmolen (nu museum 't Aloam) in Viane en levert de geschiedkundige kring Gerardimontium heel wat inspanningen om het Giesbaargs te inventariseren. Misschien kunnen jullie, lezers, hier ook een steentje toe bijdragen.
Bezorg ons, via mail of de knop 'Reageer' , jullie meest typische dialectwoorden en uitdrukkingen, we spelen die dan door aan enkele dialectkenners. Aan hen dan om met de ingezamelde informatie wat aan te vangen. Bovendien distilleren we uit de inzendingen een top 5 van mooiste dialectwoorden. Later kan u dan via onze website stemmen voor de dialecttopper.
We geven alvast het goede voorbeeld. Wat dacht u van deze oude Giesbaargse woorden (tussen haakjes een benaderende 'vertaling' van het woord)?
krawietelen (wriemelen); kampaanekiesj (overbodige versieringen); fertaunen (verkeerde kaart leggen bij kaartspel); skoverdaunen (glijden); bataklang (brol); riskoleren (regelen)

Jan Lion, "Molencontest in historische maalinstallatie. Radioamateurs zenden uit vanaf Mertensmolen", in: Het Nieuwsblad, 24.09.2010.
De zendamateurs met een glunderende Herman Merckaert, tweede van links. Foto DS
Geraardsbergen - De radioamateurclub Ninove/Geraardsbergen installeerde een tijdelijke zendpost in museum t' Aloam te Viane. Een bijzondere belevenis voor de zendfreaks en een unieke confrontatie van het hoogtechnologische zendmateriaal met de antieke museumvoorwerpen.
De Mertensmolen is een onderdeel van 't Aloam en fungeerde even als zendmast voor de deelnemers aan de Molencontest, een organisatie van de radiozendamateurclub Ninove/Geraardsbergen.
Vanuit de molen stuurden de zendamateurs over de ganse de wereld boodschappen uit. Uiteraard werd daarbij ook het museum gepromoot. Voor museumbeheerder Herman Merckaert, in de ban van oude ambachten, werd het een aangename kennismaking met nieuwe technieken.

Godelieve Deschuyffeleer, "Geraardsbergen - Merkwaardig museum in gerestaureerde Mertensmolen", Editiepajot.com, 23.07.2011.
Het molencomplex is thans de eigendom van Herman Merckaert (71) , een aannemer en verzamelaar uit Geraardsbergen - Foto's © Deschuyffeleer    De Mertensmolen vandaag - © Deschuyffeleer  De Mertensmolen vandaag - © Deschuyffeleer  Zo kregen zowel de hoefsmid als de smid, de houtbewerker, de klompenmaker, de schoenmaker, de steenkapper, de sigarenmaken, de hoedenmaker, de kuiper, de loodgieter, de beenhouwer en de strovlechter allemaal een plaatsje toebedeeld Fotocollage © Deschuyffeleer    De molensteen - © Deschuyffeeleer    't Schooltje - © Deschuyffeleer
In de gerestaureerde Mertensmolen, thans een turbine watermolen op de Mark in Viane op de grens met het Pajottenland, huist sinds enige tijd het opvallend en leerrijk museum 't Aloam. De molen zelf bleef in werking van 1293 tot 1992. Het molencomplex is thans de eigendom van Herman Merckaert (71) , een aannemer en verzamelaar uit Geraardsbergen, die het heropbouwde en het inrichtte als museum van oude gebruiksvoorwerpen.
Het merkwaardig en zeer aantrekkelijk museum is te bezoeken op afspraak. Herman is er gastheer en gids.
Klarissen
Volgens de huidige eigenaar gaat de geschiedenis van de molen terug naar de Abdij van de Klarissen van Gentbrugge. Zij zouden die grond gekocht hebben van Geraard, Heer van Viane en Ophasselt, om er een olieslagmolen op te zetten. In het rijtje van opeenvolgende eigenaars figureert ook graaf Lamoraal van Egmond, heer van Hoog- en Aartswoud, Baer, Fiennes, Zottegem, Armentières en Auxy en de eerste prins van Gavere. Zijn sympathie voor de Spaanse koning kostte hem het leven (1568) en al zijn bezittingen werden aangeslagen ten voordele van de Spaanse kroon.
Vele decennia later komt de molen in het bezit van de Franse adellijke familie Blondel de Beauregard. Het is in 1920 dat de weduwe van Alphonse-Marie-Ernest de Blondel de Beauregard de molen verkoopt aan Pierre Driscart, een afstammeling van een bekende molenaarsfamilie uit de streek met zo ook familiale bindingen met de nog bestaande Driscartmolen in Galmaarden. Broer en zus Victor Driscart (1892-1964) en  Maria (1898-1990) huwden respectievelijk zus en broer Marta Mertens (1902-1952) en Karel (1900-1977), ook een familie met molenaarsbloed in de aderen. Industriële maalderij
Beide echtparen wisten mettertijd de onderneming Meunerie & Cylindres Victor Driscart et Charles Mertens uit te bouwen tot een industriële maalderij. De verdere modernisering van het machinepark in de maalderij eiste echter steeds opnieuw meer zware investeringen terwijl het rendement daalde. Vooral door een gebrek aan opvolging besloot Charles Mertens in juli 1992 dan ook te stoppen met het bedrijf. Het hele complex met een zwaar bakstenen gebouw van vier bouwlagen onder zadeldaken stond dan een aantal jaren te koop. Door een brand in de graansilo waarbij het dak instortte en de leegstand begon verkommerde het complex zienderogen. Tot een zeer gedreven Herman Merckaert met de restauratie begon.
Museum
Het ruim twintig meter hoge silogebouw werd inmiddels hersteld, kreeg zes tussenverdiepingen en werd ingericht als een museum. Zo staat in de kelder van de graanopslagplaats een imposante Deutzmotor uit 1924. Het tuig is na vier maanden intensief sleutelen opnieuw in bedrijf. Vroeger dreef het de machines aan die in de silo onder meer het graan verplaatsten, wogen en kuisten. De inhuldiging vond plaats op 1 juli 2006. Het lovenswaardig privé-initiatief van de nieuwe eigenaar redde zo de Mertensmolen van de ondergang. Naast de gerestaureerde oude molen, de originele molenaarswoning en het oude klaslokaaltje uit 1900 is in het museum ook ruimte gemaakt voor de expositie van benodigdheden van oude en vergane beroepen. Zo kregen zowel de hoefsmid als de smid, de houtbewerker, de klompenmaker, de schoenmaker, de steenkapper, de sigarenmaken, de hoedenmaker, de kuiper, de loodgieter, de beenhouwer en de strovlechter allemaal een plaatsje toebedeeld. Vanaf september wordt het aanbod uitgebreid met een ruimte voor de geschiedenis van de drukkerij vanaf eind 19de eeuw. Het museum 't Aloam en de Oude Mertensmolen zijn gevestigd aan de Edingseweg 401. Het complex is te bezoeken op afspraak (0475/36 70 62). De inkom bedraagt 3 euro. Op aanvraag is er voor schoolklassen en kindergroepen ook mogelijkheid een leerrijke schoolles te krijgen zoals vroeger van Liesbeth Punnewaert, een echte schooljuf.

Jan Lion, "'t Aloam viert vijfde verjaardag met uitbreiding. Werktuigenmuseum opent drukkerijafdeling", Het Nieuwsblad, 03.09.2011.
Herman Merckaert had al enkele oude drukmachines staan en daar kwam onlangs de inboedel bij van een drukkerij uit Eine.
Viane - Museum 't Aloam in Viane opende vijf jaar geleden de deuren in de vroegere Mertensmolen en viert deze verjaardag met een nieuwe afdeling: 'de drukkerij van weleer'.
't Aloam is het geesteskind van Herman Merckaert die samen met echtgenote Greta De Saeger de vervallen maalderij Mertensmolen langs de Edingseweg kocht en het omvormde tot een museum van werktuigen. 'Het was de liefde voor gereedschappen die mij bracht tot het verzamelen van werktuigen van verdwenen en nog bestaande ambachten. In de loop der jaren verzamelde ik duizenden stukken en die kregen vijf jaar geleden onderdak in de Mertensmolen', vertelt Merckaert.
't Aloam is een privé-initiatief dat het doet zonder overheidssubsidies. 'Een bewuste keuze, zo blijf ik onafhankelijk. De stad Geraardsbergen zorgt wel voor een agoge die in het museum lesgeeft in een nagemaakt klaslokaal uit grootvaders tijd.'
Het museum kreeg al heel wat erkenning. 'Dat doet deugd. Voor mij is het een echte passie en het is tof dat ik die met veel mensen kan delen.' De bezoekers kunnen er zich vergapen aan unieke werktuigen die tonen hoe een smid of een schoenmaker hun stiel uitoefenden.
En voortaan biedt 't Aloam ook een kijkje achter de schermen van de drukkerijwereld. 'Ik broedde al enkele jaren op het uitbouwen van een aparte drukkerijafdeling in ons museum. Ik had al enkele oude drukmachines gekregen en daar kwam dan nog de inboedel bij van een drukkerij uit Eine.' In de nieuwe museumafdeling staan drukpersen te kijk, kan men snuisteren in de letterkasten en is er een volledig overzicht van druktechnieken, van steen- tot houtdruk. Aan de wanden hangen ook enkele opmerkelijke affiches zoals een aankondiging die in 1866 werd gedrukt om een Geraardsbergse kaatswedstrijd aan te kondigen.
Letter als geschenk
Bij de opening van het drukkerijmuseum krijgt elke bezoeker een uniek geschenk: een loden letter en een tekst die werd gedrukt op een van de nog werkende persen van 't Aloam. Die worden bediend door Eric Van Cauwenberge, docent aan het grafisch instituut te Gent, en Bartel Mollaert. Dat is een telg uit het Geraardsbergse drukkersgeslacht Mollaert dat actief was in de Vredestraat. Bartel leerde de kneepjes van het vak van zijn vader en zal in 't Aloam demonstreren dat de Geraardsbergse drukkerijtraditie nog springlevend is.

JLG, "Antieke motoren van oude Mertensmolen ronken weer", Het Nieuwsblad, 06.11.2013.
Herman Merckaert van ‘t Aloam, de schepen van Cultuur en herstellers van de motoren noemen de motoren ‘een waardevolle aanvulling voor museum’. Foto: gjg
In de  voormalige Mertensmolen aan de Edingseweg zijn twee antieke dieselmotoren die dienden voor de aandrijving van de moleninstallatie, weer opgestart. Het gaat om motoren uit de jaren dertig van vorige eeuw.
De oude motoren werden in hun oorspronkelijke staat hersteld en krijgen nu een plaatsje in de Mertensmolen, waar museum 't Aloam gevestigd is.
De oude watermolen, die tot 1992 in werking bleef, was al actief in 1293. Het leegstaande molencomplex werd overgenomen door Herman Merckaert, die zorgde voor een grondige restauratie. Dat resulteerde in museum 't Aloam met de molen als uithangbord. Op de site kunnen bezoekers ook terecht in de in oorspronkelijke staat herstelde molenaarswoning, een klaslokaaltje dat is aangekleed zoals in grootvaders tijd, een drukkerij met werkende persen. Er is ook een grote verzameling gereedschappen.
Daar zijn nu ook de oude motoren na renovatie heropgestart. Voor eigenaar Merckaert een bijzonder moment. ‘Deze motoren vormen een zeer waardevolle aanvulling voor ons museum.’

Jan Lion, "Jef en Noelle zien droom vervuld. Koppel maakt molen weer maalvaardig", Het Nieuwsblad, 26.06.2014.
Foto GJG. Jef Merckaert en echtgenote Noelle Mertens behaalden hun molenaarsdiploma.
Geraardsbergen. Jef Merckaert en echtgenote Noelle Mertens gaan met hun pas behaalde molenaarsdiploma de historische Mertensmolen in Viane weer maalvaardig maken. Jan Lion
Al in 1293 was sprake van een watermolen in Viane langs de Mark, een zijrivier van de Dender. De laatste actieve molenaar was Charles Mertens, hij stopte ermee in 1992. Het molengebouw langs de Edingseweg stond te verkommeren, tot Herman Merckaert er vanaf 2002 begon met grondige verbouwingen en het pand omvormde tot museum 't Aloam, waar werktuigen en de moleninstallatie centraal staan. Jef Merckaert, zoon van de conservator van 't Aloam, en zijn echtgenote Noelle Mertens, dochter van de laatste molenaar, gaan er nu voor zorgen dat de Mertensmolen weer maalvaardig wordt.
‘We hebben allebei een intensieve opleiding tot meester-molenaar voor wind- en watermolens achter de rug. Er waren theorielessen en we volgden stage. We hebben nu ons praktisch examen afgelegd op de molen van Sint-Antelinks’, zegt Jef Merckaert. ‘We moesten de molenwieken opzeilen, de elementen smeren, graan malen, de molen weer afzeilen en stilleggen. Een strikte naleving van de strenge veiligheidsvoorschriften was daarbij cruciaal.’
Er waren 39 kandidaten en 13 haalden uiteindelijk het diploma. Jef en Noelle waren bij de laureaten. ‘En nu is het tijd voor de volgende stap, het opnieuw maalvaardig maken van de Mertensmolen zodat we er demo's kunnen geven. Het wordt geen industriële molen zoals vroeger, maar we gaan het puur ambachtelijk doen. Voor het malen zullen we uitsluitend een beroep doen op de kracht van het water, er komen geen machines aan te pas.’
Voor de eerste meelzak is gevuld, moeten wel nog de molenstenen vervangen worden. ‘En de watertoevoer moet verzekerd worden. Het huidige debiet is vrij goed en moet volstaan om te malen.’
Voor Jef en Noelle gaat dan een droom in vervulling. ‘Dit wordt een meerwaarde voor het museum 't Aloam. Opnieuw malen in de Mertensmolen is een mooi stukje nostalgie. En het is heerlijk om te zien hoe men louter op de kracht van water de loodzware molenstenen in beweging krijgt.’
www. mertensmolen-taloam. be

Jan Lion, “Dochter molenaar maakt droom waar: Mertensmolen maalt weer”, Het Nieuwsblad, 07.04.2016.
Geraardsbergen/Viane – De Mertensmolen in Viane lag 24 jaar stil maar na een grondige restauratie is de historische watermolen klaar om op zondag 10 april weer graan te malen. Daarmee maakt Noëlle Mertens, dochter van de laatste molenaar, haar droom waar.
Al sedert 1293 staat er een watermolen langs de Markrivier in Viane. In 1903 werd het rad vervangen door turbines en werd er op industriële schaal graan gemalen. In 1992 kwam er echter een einde aan bijna zeven eeuwen molenactiviteit in Viane.
Dat de Mertensmolen nu toch weer opgestart kan worden, is de verdienste van het echtpaar Jozef Merckaert en Noëlle Mertens. Zij volgden een molenaarsopleiding, leidden de restauratie van de maalinstallatie en zijn gestart met het malen van graan tot meel.
Voor Noëlle is het opnieuw aanknopen met haar jeugd. Haar vader en diens broer waren de laatste molenaars van de Mertensmolen. “Ik heb hier destijds nog zakjes gemaakt voor de verpakking van de bloem. Ik wou heel graag dat de molenactiviteit heropgestart zou worden en nu ik samen met mijn man een molenaarsopleiding heb gevolgd, wordt die droom ook werkelijkheid.”
Info
Zondag 10 april maaldemonstratie van 14 tot 18 uur in de Mertensmolen, Edingseweg 401 in Viane. Info op www. mertensmolen-taloam. be

CVHN, "Mannekin Pis krijgt molenaarskostuumpje", Het Laatste Nieuws, 09.05.2016.
Manneken Pis kreeg het tenue van een molenaar. Noelle Mertens en Alain Goublomme (midden) zijn voor de gelegenheid 'meter' en 'peter'. - Foto CVHN
Manneken Pis heeft afgelopen zaterdag van de Broederschap van het Geraardsbergse Manneken Pis het tenue van een molenaar gekregen. Dat gebeurde naar aanleiding van een evenement voor molenaars in Geraadsbergen.
De molenaars brachten een bezoek aan de Mertensmolen in Viane, die na jarenlang te hebben stilgelegen sinds kort terug maalt, en aan ambachtenmuseum 't Aloam, op dezelfde locatie in Viane, dat haar tienjarig jubileum viert. Nadat het nieuwe kostuumpje van Manneken Pis op de Markt werd voorgesteld, werden er ook nieuwe gezellen opgenomen in de Broederschap van het Geraardsbergse Manneken Pis. Onder hen bevonden zich 'meter' Noelle Mertens, molenarin van de Mertensmolen, 'peter' Alain Goublomme, voorzitter van Molenforum Vlaanderen en van de Oost-Vlaamse Molens vzw, en Walter Van den Branden, historicus en conservator van Provinciaal Molencentrum Mola. (CVHN)

Literatuur

Lieven Denewet, "Vijf Oost-Vlaamse moleninhuldigingen in 2006", Molenecho's, XXXIV, 2006, 4, p. 236-245;
Luc Goeminne, "De bouw van een oliewatermolen te Viane, kort na 1293", in: Molenecho's, VIII, 1980, p. 82 - overgenomen in: Het Land van Aalst, jg. 33, 1981, nrs. 1-2, p. 86;
J. De Ro, "Waterkracht versus mechanische drijfkracht. Evolutie van de watermolens in Geraardsbergen en deelgemeenten. Deel 3 en slot", in: Gerardimontium, nr. 196, 2004, p. 8-22;
vzw Tsap, "Watermolens als 'potentiële kleinschalige waterkrachtcentrales' toegepast op de Mark (bijrivier van de Dender) vanaf Edingen", in: Molenecho's, XXIV, 1996, nr. 3-4, p. 181-203;
P. Bauters & R. Buysse, "De Oostvlaamse watermolens. Inventaris 1980", Gent, 1980 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 11);
P. Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1985 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
"Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Eerste aflevering. De arrondissementen Aalst en Dendermonde", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XIV, 1960, 3 (Gent, 1962).
H. Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 8. Gemeenten U-Z", Opwijk, Studiekring "Ons Molenheem", Opwijk, 2008.
J. De Ro & Molenzorg vzw, "Pleidooi voor de bescherming van vier watermolens in vier dorpen van Geraardsbergen", Molenecho's, XXXIV, 2006, 4, p. 249-271.
Mola, "Aantal asomwentelingen van Oost-Vlaamse molens in 2010", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 51.
Mailbericht Maarten Osstyn, Adegem, 24.08.2014.

Persberichten
(De inrichting van de Mertensmolen als museum), in: Het Nieuwsblad, 28.06.2006.
JLG, "Dialect leeft in werktuigmuseum", in: Het Nieuwsblad, 10.11.2007.
JLI, "Drie laureaten Eremerk Graaf Boudewijn", in: Het Nieuwsblad, 13.02.2008.
RWD, "Mertensmolen", in: Het Nieuwsblad, 10.04.2010.
JLI, "Viane Viert", Het Nieuwsblad, 20.09.2010.
Jan Lion, "Opdrachtjes veranderen museumbezoek in ontdekkingstocht. Kinderen vliegen door 't Aloam", in: Het Nieuwsblad, 21.10.2008.
JLI, "Heemkundeprijs voor pioniers", Het Nieuwsblad, 21.10.2008.
JLG, "Museum 't Aloam", in: Het Nieuwsblad, 10.09.2010.
Jan Lion, "Zoektocht naar Geraardsbergse dialectwoorden", in: Het Nieuwsblad, 23.01.2010.
Jan Lion, "Molencontest in historische maalinstallatie. Radioamateurs zenden uit vanaf Mertensmolen", in: Het Nieuwsblad, 24.09.2010.
Godelieve Deschuyffeleer, "Geraardsbergen - Merkwaardig museum in gerestaureerde Mertensmolen", Editiepajot.com, 23.07.2011.
Jan Lion, "'t Aloam viert vijfde verjaardag met uitbreiding. Werktuigenmuseum opent drukkerijafdeling", Het Nieuwsblad, 03.09.2011.
JLG, "Antieke motoren van oude Mertensmolen ronken weer", Het Nieuwsblad, 06.11.2013.
Jan Lion, "Jef en Noelle zien droom vervuld. Koppel maakt molen weer maalvaardig", Het Nieuwsblad, 26.06.2014.
Jan Lion, “Dochter molenaar maakt droom waar: Mertensmolen maalt weer”, Het Nieuwsblad, 07.04.2016.
CVHN, "Mannekin Pis krijgt molenaarskostuumpje", Het Laatste Nieuws, 09.05.2016.


Laatst bijgewerkt: donderdag 23 maart 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens