Molenzorg
Tessenderlo, Limburg
<p>Schaliënmolen<br />Oude Molen</p>
Foto: Frans Heytens
Naam

Schaliënmolen
Oude Molen

Ligging Achterheide 7
3980 Tessenderlo

grens met Okselaar


toon op kaart
Geo positie 51.028461, 5.017145
Eigenaar Exelmans Urbain, Thailand
Gebouwd Voor 1336 / 19e eeuw
Type Achtkante houten bovenkruier
Functie Korenmolen
Kenmerken Velden bekleed met eternietschali´┐Żn
Gevlucht/Rad Houten pestelroeden (verwijderd)
Inrichting Twee steenkoppels
Toestand Gedemonteerd (opgestapeld op gemeentelijk domein van Openbare Werken in de H. Hartlaan)
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
23.10.1981
Molenaar Geen
Openingstijden Niet toegankelijk

Beschrijving / geschiedenis

Deze houten achtkante bovenkruier bevindt zich op de Molenberg, nabij de steenweg van Veerle naar Diest, in Engsbergen nabij het gehucht Okselaar.
Oorspronkelijk stond hier een houten standaardmolen. Deze werd opgericht voor 1336, wanneer hij door de graaf van Loon aan de abdij van Averbode werd overgemaakt. De staakijzer en de spil zijn gedateerd 1751.

In 1830 werd een houten achtkante bovenkruier gebouwd door August Ariën, alias "Vogelpik".  Nauwelijks opgericht werden kap en wieken in een storm afgerukt.
Pas in 1860 volgde een herstel (herbouw) door Franciscus Dehaes, een watermolenaar uit Zichem.

In 1875 kocht Victor Huygens, lid van de gekende molenaarsfamilie Huygens, de molen aan.  Zijn zonen Jozef Huygens-Van Eynde en August Huygens, molenaars op de molen van Tssenderlo-Schoot, erfden de Schaliënmolen in 1909. Dominicus Huygens-Van Meeuwen kocht de molen in 1918. De werkloze molen werd in 1957 voor de ene helft geëdrd door August  Huygens, werkman en voor de andere helft door Emiel Exelmans-Huygens, bediende te Averbode. Na een tijdje alleen toebehoord te hebben aan genoemde August Huygens, werd de molen in 1978 het eigendom van Roger Exelmans-Vanaerschot en van Urbain Exelmans-Bergen, die naar Nederland en later naar Thailand verhuisde.

De laatste molenaar was Dominicus Huygens-Van Meeuwen. Hij maalde tot in 1942, maar liet de molen tot midden de jaren 1950 nog wel eens draaien.
Daarna geraakte de molen in verval. In 1981 werd de molen beschermd als monument en samen met de omgeving als dorpsgezicht. De eigenaars dienden een restauratieplan in, maar konden zich niet akkoord verklaren met de strenge beschermingsbepalingen van de molenomgeving. De toestand werd dramatisch: een houten molenruïne verstopt tussen de bomen. Eén van de laatste houten achtkante bovenkruiers in ons land dreigde, ondanks zijn bescherming, geheel te verdwijnen.

Op 27 juni 2004 werd de molen vakkundig gedemonteerd door de vzw Molenvrienden en enkele vrijwilligers, met een financiële bijdrage (kraankosten) van Levende Molens vzw. Deze reddingsoperatie stond onder het toezicht van Onroerend Erfgoed van de Vlaamse Overheid. De bedoeling hiervan was, hoe tegenstrijdig dit ook klinkt, dit monument van de onherroepelijke ondergang te redden. Herbruikbare onderdelen werden opgeslagen op het gemeentelijk domein van Openbare Werken in de H. Hartlaan, zodat deze bij een heropbouw van de molen kunnen herbruikt worden. De gietijzeren askop werd, blijkens het uitzicht, vermoedelijk gegoten door de firma Wauters-Koeckx te Brussel.  Helaas leidde de demontage voorlopig (?) nog niet tot een heroprichting.

Constructie
Houten achtkantige bovenkruier. De achtzijdige romp is bezet met kunstleien en staat op een ijzerzandstenen plint.
Gietijzeren askop.
Houten pestelroeden tot bij de demontage in 2004.

Lieven DENEWET & Herman  HOLEMANS

<p>Schaliënmolen<br />Oude Molen</p>

Foto John Verpaalen, Roosendaal, 1983 (Prentkaart Stichting Levende Molens)

<p>Schaliënmolen<br />Oude Molen</p>

Toestand in 1978. Foto: Georges Kockelberg

<p>Schaliënmolen<br />Oude Molen</p>

Toestand in 1956. Verzameling Ons Molenheem

<p>Schaliënmolen<br />Oude Molen</p>

Prentkaart. Verzameling Ons Molenheem

<p>Schaliënmolen<br />Oude Molen</p>

Interieurfoto Nico Jurgens, Nieuwegein

Aanvullende informatie

Gemeente Tessenderlo. Verslag Gemeenteraad van 27 april 2009.
Algemeen beleid.
012 Vragen van de raadsleden
Raadslid Meeus: (...) 4. Ik vraag naar de situatie omtrent de oude molen in Engsbergen. Schepen Wilms antwoordt dat deze achtkantmolen in privaat bezit is en intussentijd bewaard wordt op Openbare Werken. Hij stelt dat het geen gemeentelijke taak is om deze molen te restaureren maar dat de eigenaar zal gestimuleerd worden om tot actie over te gaan. Schepen Wilms nodigt Raadslid Meeus uit om de restanten van de molen eens te komen bezichtigen.

Literatuur

"De tien molens van Tessenderlo", Loois Archief en Documentatiecentrum (LAD), Eeuwentemmer - themanummer, VIII, 2009.
W. Smet & H. Holemans, Limburgse windmolens in heden en verleden, Nieuwkerken-Waas, 1981, p. 169-176;
Br. Max, "Een molen roept om redding. Schaliënmolen te Tessenderlo", in: Ons Heem, XXII, 1968, p. 32-33;
W. Martens, "De molens te Tessenderlo", in: Nieuws uit Limburg, II, 1959, nr. 4, p. 39-40; E. D(e) K(inderen), "Nieuw leven rond de molen te Engsbergen", in: De Belgische Molenaar, LXXIV, 1979, p. 35-36;
Bert Van Doorslaer, "Met de stroom mee of tegen de wind in? Molens in Limburg", Borgloon/Rijkel, Provinciaal Centrum voor Cultureel Erfgoed, 1996;
"Tessenderlo: nieuwe hoop voor de houten achtkant van Engsbergen", in: Levende Molens, jg. 7 (1985), nr. 9, p. 69;
R. Tytgat, "Nog toekomst voor Engsbergse molen", Het Belang van Limburg, 07.04.1979.
Els De Kinderen, "De molen van Engsbergen verwikkelt in administratieve problemen", in: De Belgische Molenaar en Levende Molens, jg. 77 (1982), nr. 5 (mei), p. 102-103;
Els De Kinderen, "Nieuw leven rond de molen van Engsbergen?", in: De Belgische Molenaar en Levende Molens, jg. 74 (1979), nr. 3 (februari), p. 35-36, ill.;
Els De Kinderen, "De houten achtkant van Engsbergen: voor wanneer heropstanding?", in: Levende Molens, jg. 2, 1979, nr. 21 (7 november), p. 284, ill.
F. Schlusmans m.m.v. J. Gyselinck, A. Linters, R. Wissels, M. Buyle & M.-Ch. De Graeve, "Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Hasselt, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 6N2 (He-Z)", Brussel - Gent, 1981.


Laatst bijgewerkt: zaterdag 24 maart 2018
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens