Beschrijving / geschiedenis

Net zoals dit het geval was met de twee andere watermolens in Maarke-Kerkem, werd ook deze molen al vermeld in 1154 als schenking van Arnaud van Oudenaarde aan de abdij te Ename. Naderhand werd de molen eigendom van de heren van Maarke en vervolgens van de erven De Potter d'Indoye te Gent. In 1573 was de molen verpacht aan Pieter de Hase. In de loop der tijden onderging de molen heel wat wijzigingen. Hij is nu in het verlengde van de molenaarswoning gelegen.

Rond 1900 werd het draaiende werk vervangen door gietijzeren overbrengingen en kon ook met een motor gemalen worden. Het waterrad verdween, maar er werd nog tot rond 1965 met de motor gemalen. Het draaiende werk is nog aanwezig, met twee steenkoppels en een haverbreker. Uitzonderlijk is dat de overbrenging van de wateras naar de maalas niet konisch is: beide assen liggen horizontaal.

Op 17 februari 1994 werd de molen beschermd als monument (met ingebrip van het molengebouw, de bakoven, de oeverversterkingen en sluismuren) en samen met de omgeving (watermolensite met stuw) als dorpsgezicht (Belgisch Staatsblad, 09.06.1994). De huidige eigenaar Clothaire De Deken restaureerde het hele molencomplex.

Spijtig genoeg is er geen waterrecht meer. Er is een verval van 0,6 meter. Er wordt geijverd een nieuw metalen bovenslagrad te plaatsen naar het model van het oude, dat nu in de tuin ligt.

Het interieur met gietijzeren overbrenging. Foto: Jean-Paul Vingerhoed

Foto: Mina De Vis

Bijlagen

Pierre Penninck, "Bezeten van water en beweging. In de kijker Peter, Jo en Clothaire De Deken koesteren erfgoed watermolens", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
ZWALM/HOFSTADE/MAARKEDAL - 'We groeiden op met onze benen in het water. Water en beweging zit in onze genen', zegt Peter De Deken uit Zwalm. Watermolens zitten de familie De Deken in het bloed. Peter werkt in drie molens: 'Mijn laatste euro kruipt erin.'
Watermolens zitten bij de familie De Deken in het bloed. Clothaire (67) kocht in 1986 een oude watermolen op de Maarkebeek in Maarke-Kerkem in 1986.
'Het was een ruïne maar ik renoveerde de molen volledig. Op 17 februari 1994 werd hij beschermd. 17 februari staat gegrift in het familieboek want Clothaire en Peter, vader en zoon, zijn beiden geboren op 17 februari.
'De geschiedenis herhaalt zich ook in onze molens', zegt Peter. 'In de ruïne van de Moldergemmolen in Sint-Denijs-Boekel vond ik een hanguurwerk met de tekst F Vuÿe tot Maercke. In de voordeur van de Romansmolen in Maarke-Kerkem, eigendom van mijn vader, staat gegrift: C.L. Vuÿe tot Maercke. In 1776 was Filipus Vuÿe pachter van de Moldergemmolen en rond 1800 was C.L. Vuÿe molenaar in de Maarkedal- of Romansmolen.
Tweehonderd jaar later zitten de twee molens opnieuw in handen van dezelfde familie: De Deken.'
Zus Jo (62) bezit een watermolen: de Overmolen aan het gehucht De Blekte in Hofstade. 'Als kind gingen we op een brug zitten turen naar het water dat onder ons doorstroomde. We worpen een papiertje of steentje in het water aan de ene kant van de brug en liepen dan naar de andere kant van de brug om het te zien drijven.'
De Dekens zijn bezeten van water en beweging. Dat bevestigt Clothaire, vroeger lerares natuurkunde, scheikunde en biologie in Oudenaarde: 'Toen ik les gaf in het college zette ik mij ook al eens aan de overbrugging aan de Romansmolen. De problemen die ik soms meebracht van school stroomden weg de Maarkebeek binnen.'
Zoon Peter is al aan zijn derde watermolen toe. 'Als jobstudent werkte ik al in de Zwadderkotmolen in Mater en droomde er toen al van dat ik ooit een watermolenketen zou opzetten. Zoals in de Verenigde Staten waar elke horecaketen een thema heeft. Na de grondige restauratie van de Moldergemmolen of Mechelse Koekoek, begon ik vorig jaar aan de restauratie van de Ter Biestmolen. Aan beide molens zou ik graag een waterkrachtcentrale bouwen om te voorzien in onze eigen elektriciteit voor de horecazaken. De Ter Biestmolen wil ik maalvaardig maken. Mijn pa heeft mij ook voor een stuk de stiel geleerd door de restauratie van de Romansmolen. Watermolens hebben een ziel. Mijn laatste euro gaat naar mijn watermolens', zegt Peter. 'De aankoop en het onderhoud moet ik terugverdienen door de uitbating van mijn drie horecazaken.'
Info: www.demechelsekoekoek.be www.terbiestmolen.be www.dezwalmmolen.be www.molenechos.org

"Romansmolen, Maarke-Kerkem", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
ZWALM - Eigenaar: Clothaire De Deken.
Ligging: op de Maarkebeek in de Kokerellestraat in Maarke-Kerkem (Maarkedal).
Bouwjaar: voor 1154, vaak verbouwd.
Type: bovenslag watermolen, oorspronkelijk korenmolen.
Kenmerken: molenhuis en molen in bakstenen met natuurstenenbasis. Gevlucht/rad: metalen bovenslagrad.
Toestand: volledig gerenoveerd met moleninterieur, twee steenkoppels en haverbreker. Beschermd monument en dorpsgezicht sinds 17 februari 1994, met inbegrip van molenhuis, bakoven, sluismuren en oeverversterkingen.
Open: op molendagen en op afspraak.
Korte geschiedenis: de romansmolen staat vermeld in 1154 als schenking van Arnaud van Oudenaarde aan de abdij van Ename en later aan de Heren van Maarke. Het waterrad verdween maar tot 1965 werd met de motor gemalen. Het is een watermolensite met stuw en verval van 0,6 meter.

Literatuur

Marc Vuylsteke, "Oorkonde voor geslaagde restauraties aan familie Clothaire De Deken-Desodt, eigenaars van de Romansmolen", in: Heemkring Maarkedal, 1999, nr. 7, p. 21;
Clothaire De Deken, "Drie kinderen lieten het leven rond de molens van Maarkedal", in: Heemkring Maarkedal, 1998, nr. 6, p. 18;
Clothaire De Deken, "Speculaties en zekerheden rondom de Romansmolen te Maarke", in: Heemkring Maarkedal, 1998, nr. 5, p. 24;
P. Bauters & R. Buysse, "De Oostvlaamse watermolens. Inventaris 1980", Gent, 1980 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 11);
P. Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1985 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
Julien Th. Vandeputte, "De molens van het arrondissement Oudenaarde uit hun geschiedenis", Oudenaarde, 1974;
Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Derde aflevering. De arrondissementen Oudenaarde en Sint-Niklaas", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XVI, 1962, 2 (Gent, 1963);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 5. Gemeenten M-N", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2004;
"Monumentenzorg: ieders zorg. As: watermolen. - Herzele: de 'Te Rullegem'-molen. - Maarkedal: de Romansmolen. - Overpelt: De Sevensmolen. - Stene: de windmolen", in: "Ons Molenheem", Kinrooi, 1989, 19-25, ill.;
Robert Desart, "Les Moulins à Eau du Hainaut et des Flandres", Soignies, Lemaire, 1968, p. 112;
Clothaire De Deken, "Speculaties en zekerheden rondom de Romansmolen te Maarke" in: Businarias, Viermaandelijks tijdschrift van de Heemkring Businarias, Maarkedal, jg. 2, 1998, p. 24 e.v., ill.
Pierre Penninck, "Bezeten van water en beweging. In de kijker Peter, Jo en Clothaire De Deken koesteren erfgoed watermolens", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
"Romansmolen, Maarke-Kerkem", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.