Molenzorg
Weelde (Ravels), Antwerpen
Naam

Arbeid Adelt
Molen Verheyen

Ligging Torenstraat 12
2381 Weelde (Ravels)

noordzijde
nabij Koning Albertstraat
kadasterperceel D318b


toon op kaart
Geo positie 51.407650, 4.992391
Eigenaar Gemeente Ravels
Gebouwd 1850 / 1906 (herinrichting na brand)
Type Stenen stellingmolen
Functie Korenmolen, oliemolen
Kenmerken Thans enkel korenmolen; geheel gietijzeren molenas
Gevlucht/Rad Gelast, 26 meter
Inrichting 3 steenkoppels op wind; 6 steenkoppels met Ruston-dieselmotor
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument,
28 mei 1962
Molenaar Leden van Molenkring Arbeid Adelt vzw (MKAA): Gerard Leemans, Weelde, tel.: 014.656117; Kees Strijbosch, Herwig Mertens, Toon Vinckx, Chris Raskin, Jan Van de Pol, Jos Koeken
Openingstijden Maalt op donderdagavond (18-22 uur) en zondagmorgen (8 u. 30 - 12 u.). Info: Patrick Vloemans, secretaris Molenkring Arbeid Adelt, tel. 014 657743, e-mail info@grafics.be
<p>Arbeid Adelt<br />Molen Verheyen</p>

Foto: Patrick Vloemans, 26.01.2009  

Beschrijving / geschiedenis

De Molen Arbeid Adelt is een stenen korenwindmolen (destijds ook oliemolen), type stellingmolen, gelegen aan de noordzijde van de Torenstraat (nr. 12), nabij de Koning Albertstraat, dicht bij de Sint-Michielskerk. Aanpalend is er een mechanische maalderij met dieselmotor.

De molen werd gebouwd in 1850 door de bekende molenbouwer Van Himbergen als koren- en oliemolen. Bouwheer was Jan-Baptist Bax-Pelckmans, olieslager uit Weelde, die het perceel al sinds 1835 bezat. Het bouwjaar 1850 staat te lezen in contrasterende, witte bakstenen bovenin de molenromp. De molen staat nog niet aangeduid op de topografische kaart van Ph. Vandermaelen die kort na 1850 werd opgemaakt.

De olieslagmolen op het gelijkvloers brandde in 1906 uit, maar de schade werd hersteld door de molenbouwers Goris en Vosters.

De kap en de wieken werden in 1921 in een hevige storm afgerukt, maar de schade werd onmiddellijk hersteld.

De windmolen werd in 1936 stilgelegd en het malen werd overgenomen door de nog bestaande dieselmotor in het bijgebouw.

Weelde vierde in 1951 feest ter gelegenheid van een dubbel eeuwfeest: de molen en de molenarin Angelina Van de Wouwer.

De molen werd bij koninklijk besluit van 28 mei 1962 beschermd als monument. Hij werd in 1966 hersteld door J. Caers uit Retie onder leiding van J. Schellekens. De gebroeders Caers uit Retie voerden in 1979 een nieuwe restauratie uit onder leiding van architect Lou Jansen uit Turnhout?

De gemeente Ravels kocht de molen in 1989 aan. De gemeenteraad keurde in januari 1993 het restauratieplan goed. In 1993-1994 werden restauratie- en in 1996 onderhoudswerken uitgevoerd.  

Thomaes Molenbouw nv uit Beveren-Roeselare vernieuwde in 2008 de gaanderij. Als houtsoort werd bilinga gebruikt en de verticale schoren werden vervangen door schuine stekers, zoals het oorspronkelijk was. In december 2008 werd het bijgebouw, waarin zich onder meer de van 1936 stammende dieselmotor en een maalkoppel bevinden, van de heemkundekring overgedragen aan de Molenkring "Arbeid Adelt". De vrijwillige molenaars van deze Molenkring malen op donderdagavond en zondagmorgen.

De Molenkring Weelde vzw ontving op 20 juni 2009 € 86.735 subsidie van het Europees Leaderproject "Molen Arbeid Adelt" binnen het Leadergebied MarkAante Kempen van de provincie Antwerpen, programma  Plattelandsontwikkeling voor: het instandhouden van het archeologisch en landelijk erfgoed voor bezoekers en toeristen; opleidingen voor molenaars en restauratie van een aantal molens en dieselmotor. De voorstelling gebeurt op 4 en 5 september 2010. Er is thans een vernieuwde maalderij met ontvangst- & tentoonstellingsruimte,  een educatief,  stage- & opleidingscentrum voor molenaars met zes nieuwe molens, mechanisch aangedreven door een dieselmotor (HR6 Ruston) voor ambachtelijk gemaal. In 2011 worden nieuwe onderhoudswerken uitgevoerd door molenmaker Dirk Peusens uit Merelbeke.

Bouwkundige en molentechnische beschrijving (Agentschap Onroerend Erfgoed)

-A. Windmolen
Conische bakstenen romp met korfboogpoort, rondboogvensters en jaarcijfers 1850 in contrasterend metselwerk onder wolfsdak (roofingleien) met nok van kruis naar staart.
- Thans opnieuw klassieke houten stelling met schuine schoren; vroeger tijdelijk deels op verticale schoren en deels op een bijgebouw.
- Vernieuwde staartbalk met lange en korte spruit, schoren en vernieuwd stalen kruiwiel op de stelling.
- Vernieuwde geklinknagelde stalen potroeden met houten windborden en hekwerk, 26 meter
- Begane grond met tussenzolder en houten steektrap. Koekenbreker.
- Meelzolder met drie meelschuiven, bascule en kleine houten lessenaar; met ijzeren I-balken ondersteunde zoldering.
- Steenzolder met drie koppels maalstenen.
- Luizolder met twee hijsraderen waarvan één gemonteerd op de koning voor het hijsen van de zakken en één houten, manueel te bedienen rad met ijzeren gaffels voor het neerlaten ervan.
- Kap- of smeerzolder met gietijzeren molenas: een hergebruikte Nederlandse Prins van Oranje-as nummer 114* uit 1878 (het 4de cijfer is verborgen; is wellicht een 2, bron: assenbestand Leo Middelkoop);
vangrad met inscripties, onder meer 1979 en F. Caers en zonen, vangtrommel
Engels kruiwerk.

B. Mechanische maalderij
Verankerd bakstenen maalderijgebouw met jaartal 1940 en opschrift "Arbeid Adelt" in contrasterend metselwerk; volumes van twee of één bouwlaag onder zadel- en plat dak, met punt- en lijstgevel, segmentboogvensters, rechthoekige deur en dito laadluik.
Nog aanwezige dieselmotor met één cilinder, fabrikaat van de firma Ruston & Hornsby Ltd., Lincoln England, van 1935. Zes steenkoppels.

Opeenvolgende eigenaars:
- 1850, opbouw: Bax-Pelckmans Jan-Baptist (hij bezit het perceel sinds 16.08.1835), olieslager te Weelde (bouwing van een graan- en oliewindmolen op onbebouwde grond)
- later, erfenis: de weduwe (overlijden van Jan-Baptist Bax)
- 07.11.1872, verkoop: Verheyen-Dries Lodewijk, molenaar te Weelde - hij was afkomstig van de houten Weeldemolen (notarissen Noten en Wouters)
- 08.11.1885, erfenis: de weduwe en kinderen (overlijden van Lodewijk Verheyen)
- 26.09.1895, verkoop: Verheyen-Van de Wouwer Charles, molenaar te Weelde (notarissen Gilles en Boone)
- 17.10.1914, erfenis: de weduwe (Angelina Van de Wouwer) en kinderen (overlijden van Charles Verheyen)
- 23.08.1953, erfenis: a) Verheyen Maria Ludovica, zonder beroep te Weelde en b) Verheyen-Peeraer Jan-Baptist, molenaar te Weelde (overlijden van de weduwe Angelina Van de Wouwer)
- 04.11.1957, erfenis: a) Verheyen Maria Ludovica (voor 1/2 volle eigendom + 1/2 naakte eigendom), zonder beroep te Weelde en b) Verheyen-Peeraer Jan-Baptist, de weduwe (voor 1/2 vruchtgebruik) (overlijden van Jan-Baptist Peeraer)
- 06.11.1963, erfenis: Verheyen-Peeraer Jan-Baptist ("Jos"), de weduwe (overlijden van Ludovica Verheyen)
- 1989, aankoop: gemeente Ravels

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>Arbeid Adelt<br />Molen Verheyen</p>

Foto: Willem Jans

<p>Arbeid Adelt<br />Molen Verheyen</p>

Foto Nico Jurgens, Hoorn, 1976

<p>Arbeid Adelt<br />Molen Verheyen</p>

Foto: Archief Gazet van Antwerpen (anno 1955)

<p>Arbeid Adelt<br />Molen Verheyen</p>

Oude prentkaart (coll. D. Vandenbulcke, Staden)

<p>Arbeid Adelt<br />Molen Verheyen</p>

Prentkaart jaren 1960. Verzameling Ons Molenheem

Literatuur

Archieven
Archief Onroerend Erfgoed provincie Antwerpen, dossier 1132.

Werken

Laurent Woestenburg, "De molen van Weelde", De Drie Goddelijke Deugden (Heemkundekring Nicolaüs Poppelius - Ravels, Weelde, Poppel), VI, 2001, 2 (nr. 20), p. 104 e.v.
H. Holemans & P.J. Lemmens, "Molens der Noorder- en Oosterkempen", Nieuwkerken, Ten Bos, 1980, p.117-119.
S. De Sadeleer & G. Plomteux, "Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Antwerpen, Arrondissement Turnhout, Kanton Arendonk, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 16N6", Brussel - Turnhout, 2004.
E. D(e) K(inderen), "De stenen molen van Weelde wordt hersteld", in: De Belgische Molenaar, LXXI, 1976, nr. 7 (7 april), p. 111.
F. Brouwers, "De toekomst van een verleden. Levende molens in de provincie Antwerpen", s.l., Levende Molens Werkgroep Kempen-Antwerpen, (1997).
J. Spruyt, "Weelde, die scoone!", in: Natuur- en Stedenschoon, LXVII, 1998, nr. 1, p. 27-28.
R. Hoeben, "De stenen molen van Weelde. (Portret van een draaiende molen)", in: Natuur- en Stedeschoon, 59 (1990), nr. 5, p. 22-23, ill.;
Paul Hendriks, "De windmolens. 29. Weelde", in: P. Hendriks & R. Hoeben, "Provincie Antwerpen, wind- en watermolens", Antwerpen, 1978, p. 23;
"Molen afgebrand te Weelde", in: De Belgische Molenaar, I, 1906, nr. 7 (14 sept.), p. 2;
(L. Smet), "Ons molenpatrimonium in de provincie Antwerpen: stenen windmolen van Weelde", in: Molenecho's, VI, 1978, nr. 7 (juli), p. 52;
Jan Roijakers, "Rektificatie over herstel van de molen te Weelde", in: De Belgische Molenaar, jg. 71, nr. 9 (7 mei 1976), p. 132;
"De storm", in: De Belgische Molenaar, jg. 16, nr; 46 (12 nov. 1921), p. 2;
E(ls) D(e) K(inderen), "De molen van Weelde aangekocht door de gemeente - Historisch overzicht", in: "Levende Molens", jg. 11 (1989), p. 18-19, ill.;
Els De Kinderen, "De windmolen van Weelde draait weer", in: Levende Molens, jg. 2, 1979, nr. 19 (7 oktober 1979), p. 256;
P.J. Lemmens, "Molenoverzicht uit het Arrondissement Turnhout van 1830 tot heden", Heemkundig Handboekje voor de Antwerpse Randgemeenten, Kwartaalschrift, Borgerhout, Gitschotel Buurschap, Jg. 12, [1964], nr. 3, p. 34.
"Angelina Van de Wouwer overleden", in: De Belgische Molenaar", 28.08.1953.
Herman Holemans, "Provincie Antwerpen - Volledig overzicht van bestaande & verdwenen wind- water- & rosmolens", Kinrooi, Studiekring "Ons Molenheem", 1986, p. 67.
Herman Holemans, "Wind- en watermolens van de provincie Antwerpen. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 3. Gemeenten P-Z", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2011.

Persberichten
"Geklasseerde molen van Weelde wordt gerestaureerd", in: Het Volk, 03.01.1963.
"De windmolen van Weelde", in: Het Handelsblad, 28.01.1963.
EMA, "Molen", in: Het Nieuwsblad, 29.11.2007 en 19.12.2007.
KaVB, "Ravels verhoogt opcentiemen", in: Gazet van Antwerpen, 12.12.2007.
EMA, "Molen", in: Het Nieuwsblad, 07.05.2008.
EMA, "Kerstster", in: Het Nieuwsblad, 09.12.2008.
EMA, "Molen van Weelde gerenoveerd", Het Nieuwsblad, 13.10.2009.
EMA, "Molen verder gerenoveerd", Het Nieuwsblad, 12.01.2010.
Kathleen Van Beurden, "Vernieuwde molen zet deuren open", Gazet van Antwerpen, 01.09.2010.
EMA, "Molen in Weelde gerenoveerd", Het Nieuwsblad, 03.09.2010.
Kathleen Van Beurden, "Vliegveld, watertoren en molen zetten deuren open", Gazet van Antwerpen, 06.09.2010.
KaVB, "Molenfeesten", Gazet van Antwerpen, 17.08.2012
KaVB, "Molenbarbecue", Gazet van Antwerpen, 21.06.2013.
Kathleen Van Beurden, "Bakker Koen Dilen maakt molenbrood van tarwe gemalen in molen Arbeid Adelt", Gazet van Antwerpen, 10.05.2012.
Wendy Luyks, "Uitstap - Ravels. Molenfeesten", Het Nieuwsblad, 20.08.2014.
Eddy Meulemans, "Ravels Zingt Ook' kopieert succesformule van buurgemeenten Arendonk en Dessel", Het Nieuwsblad, 28.08.2014.
Eddy Meulemans, "Beste molen van België krijgt staartster", Het Nieuwsblad, 15.12.2014.


Laatst bijgewerkt: donderdag 13 april 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens