Beschrijving / geschiedenis

In 1850 bouwde de in deze streek goed bekende molenbouwer Van Himbergen deze molen voor de familie Bax-Pelkmans uit Weelde. Tot aan een brand in 1906 werd de molen ook als oliemolen gebruikt. Na een kleine 25 jaar verkocht deze hem al aan de familie Verheyen-Dries. Tot aan een brand in 1906 werd er ook olie geslagen. Vanaf 1936 werd er gemalen met de dieselmoter die ook nu nog in het bijgebouw opgesteld staat. 

Zowel een brand (1906) als een storm (1921) hebben hun tol geëist. Maar hij beleefde ook mooie dagen, o.a. in 1951 toen zijn eeuwfeest en dat van zijn toenmalige eigenares Angelia Van de Wouwer werd gevierd. 

Het molengebouw is in 1962 op de lijst van de beschermde monumenten opgenomen, maar viel door inactiviteit helemaal ten prooi aan verkommering. Tot in 1989 het gemeentebetsuur de molen aankocht. In januari 1993 keurde de gemeenteraad het restauratieplan goed en werd hij drie jaar later volledig gerestaureerd.
In 2008 vernieuwde Thomaes Molenbouw nv uit Beveren-Roeselare de gaanderij. Als houtsoort werd bilinga gebruikt en de verticale schoren werden vervangen door schuine stekers, zoals het oorspronkelijk was. In december 2008 werd het bijgebouw, waarin zich onder meer de van 1936 stammende dieselmotor en een maalkoppel bevinden, van de heemkundekring overgedragen aan de Molenkring "Arbeid Adelt". De vrijwillige molenaars van deze Molenkring malen op donderdagavond en zondagmorgen.

Op  20 juni 2009  ontving de Molenkring Weelde vzw € 86.735 subsidie van het Europees Leader-programma Plattelandsontwikkeling voor: het instandhouden van het archeologisch en landelijk erfgoed voor bezoekers en toeristen;  opleidingen voor molenaars en restauratie van een aantal molens en dieselmotor. De uitvoering diende te gebeuren tussen 1 juli 2009 en 1 juli 2010.

Techniek

De molen heeft:
- geklinknagelde stalen potwieken met houten latwerk, 26 m
- drie koppels molenstenen op de steenzolder
- twee hijsraderen op de luizolder, een op de koning gemonteerd (hijsen van zakken) en een houten die manueel bediend kan worden, voor het neerlaten van zakken (rad heeft ijzeren gaffels)
- gietijzeren molenas: een hergebruikte Nederlandse Prins van Oranje-as nummer 114* uit 1878 (het 4de cijfer is verboren; is wellicht een 2, bron: assenbestand Leo Middelkoop).
- koekenbreker
- Engels kruiwerk
- in de mechanische maalderij is er nog een koppel maalstenen, dat wordt aangedreven door een dieselmotor
- dieselmotor met één cilinder, fabricaat Ruston & Hornsby Ltd., Lincoln England, uit 1935
- vang met vangtrommel
- thans opnieuw klassieke houten stelling met schuine schoren; vroeger tijdelijk  deels op verticale schoren en deels op een bijgebouw.

Lieven Denewet, Dennis Verstraelen & Nico Jurgens

Foto: Rob Pols, Vlaardingen

Foto: Stefan Boumans, 07.01.2006

Toestand in 1976. Foto Nico Jurgens, Hoorn

Foto: Archief Gazet van Antwerpen (anno 1955)

Bijlagen

Persberichten. EMA, "Molen", in: Het Nieuwsblad, 29.11.2007 en 19.12.2007.
De molen in Weelde wordt binnenkort in zijn oude glorie hersteld. Het gemeentebestuur van Ravels trekt bijna 47.000 euro uit voor een grootscheeps onderhoud van de molen.
RAVELS - De molen van Weelde krijgt volgend jaar een onderhoudsbeurt. Het gemeentebestuur trekt daar 60.000 euro voor uit. (ema)

KaVB, "Ravels verhoogt opcentiemen", in: Gazet van Antwerpen, 12.12.2007.
De gemeenteraad van Ravels heeft maandagavond het gemeentelijk budget voor 2008 goedgekeurd. Wij geven een greep uit de investeringen van het gemeentelijke budget in Ravels.
- Onderhoud van de molen (60.000 euro)

Persbericht. EMA, "Molen", in: Het Nieuwsblad, 07.05.2008.
RAVELS - Zodra de heemkundekring Nicolaüs Poppelius haar archief verhuisd heeft naar de pastorij in Weelde-Station, worden alle lokale in de molen van Weelde ter beschikking gesteld aan de molenkring Arbeid Adelt. Dat besliste de gemeenteraad. (ema)

Persbericht. EMA, "Kerstster", in: Het Nieuwsblad, 09.12.2008.
RAVELS - De brandweer plaatst zaterdag een heuse kerstster bovenop de molen van Weelde. Terwijl de pompiers hun ladders uitklappen, bakken de leden van molenvereniging Arbeid Adelt warme wafels en delen ze die gratis uit aan de toeschouwers. (ema)

EMA, "Molen van Weelde gerenoveerd", Het Nieuwsblad, 13.10.2009.
RAVELS - Het gemeentebestuur trekt 64.735 euro uit voor de renovatie van de molen van Weelde. De kap, de gaanderij en de wieken werden vorig jaar al opgeknapt. Nu is de mechaniek van de molen aan de beurt. Dat bevestigt schepen van Openbare Werken Jos Coppens (CD&V).

Goedgekeurde projecten
Programma: PDPO II - As4 - Leader - Plattelandsontwikkeling
Algemeen
Projectnaam: Molen Arbeid Adelt
Projectinhoud: Het instant houden van het archeologisch en landelijk erfgoed voor bezoekers en toeristen. Opleidingen voor molenaars en restauratie van een aantal molens en dieselmotor.
Maatregel: Doelstelling 1, 2, 4, 5 en 6
Promotor: Molenkring Weelde vzw
Projectinfo
Projectgebied: Weelde (Ravels)
Projecttiming: 01/07/2009 - 01/07/2010
Datum beslissing: 20/06/2009
Financiële info
Totale kostprijs project: € 86.735,00
Europese subsidie: € 16.913,33
Vlaamse subsidie: € 18.734,33
Subsidie provincie Antwerpen: € 20.747,01
Andere financiering: € 30.375,25
Europees geld in de provincie Antwerepn: € 56.377,75
Contacten
e-mail: graphics@scarlet.be

EMA, "Molen verder gerenoveerd", Het Nieuwsblad, 12.01.2010.
RAVELS - De molen van Weelde lijkt wel een lopende rekening. Vorig jaar werden de kap, de gaanderij en de wieken opgeknapt. Nu is de mechaniek aan de beurt. En voor volgend jaar staat er nog eens 75.000 euro ingeschreven in de begroting voor de ‘derde fase van de renovatie'.

Onderhoudswerken molen Weelde-fase 2
Publicatie:  2010-03-04   N. 004088     Pagina: 5919
Aankondiging van een opdracht
Werken
Afdeling I. Aanbestedende dienst
I.1) Naam, adressen en contactpunt(en) : Gemeente Ravels, Gemeentelaan 60, 2381 Ravels, België
Contactpunt(en): De heer Michel Van de Ven
Tel. +32 14654852, fax +32 14659468
E-mail: technische.dienst@ravels.be
Internetadres(sen):
Adres van de aanbestedende dienst: www.ravels.be
Nadere inlichtingen zijn te verkrijgen op het volgende adres: zelfde adres als voor het(de) hierboven vermelde contactpunt(en).
Bestek en aanvullende documenten (zoals documenten voor een concurrentiegerichte dialoog en een dynamisch aankoopsysteem) zijn verkrijgbaar op het volgende adres: zelfde adres als voor het(de) hierboven vermelde contactpunt(en).
Inschrijvingen of aanvragen tot deelneming moeten worden gericht aan: zelfde adres als voor het(de) hierboven vermelde contactpunt(en).
I.2) Type aanbestedende dienst en hoofdactiviteit of -activiteiten:
Regionale of plaatselijke instantie.
- Algemene overheidsdiensten.
De aanbestedende dienst koopt namens andere aanbestedende diensten: neen.
Afdeling II. Voorwerp van de opdracht
II.1) Beschrijving.
II.1.1) Door de aanbestedende dienst aan de opdracht gegeven benaming:
Onderhoudswerken molen Weelde-fase 2
II.1.2) Type opdracht en plaats van uitvoering van de werken, levering van de goederen of verlenen van de diensten:
Werken. Uitvoering.
Belangrijkste plaats van uitvoering van de werken: Molen Weelde
NUTS-code: BE213
II.1.3) De aankondiging betreft: Een overheidsopdracht.
II.1.5) Korte beschrijving van de opdracht of de aankoop(aankopen): Onderhoudswerken molen Weelde-fase 2
II.1.6) CPV-classificatie (gemeenschappelijke woordenlijst overheidsopdrachten):
Hoofdopdracht: 45454100 - Restauratiewerkzaamheden
Bijkomende opdracht: 31121310 - Windmolens
Bijkomende opdracht: 45422000 - Timmer- en schrijnwerk
II.1.7) Opdracht valt onder de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten (GPA): neen.
II.1.8) Verdeling in percelen: neen.
II.1.9) Varianten worden geaccepteerd: neen.
II.2) Hoeveelheden of omvang van de opdracht.
II.2.2) Opties: neen.
II.3) Looptijd of uitvoeringstermijn van de opdracht : 60 dagen.
Afdeling III. Juridische, economische, financiële en technische inlichtingen
III.1) Voorwaarden met betrekking tot de opdracht.
III.1.1) Verlangde borgsommen en waarborgen: Borgtocht (5 % van het oorspronkelijk bedrag van de opdracht (excl. btw), afgerond naar het hogere tiental)
III.1.4) Andere bijzondere voorwaarden voor de uitvoering van de opdracht: neen.
III.2) Voorwaarden voor deelneming.
III.2.1) Persoonlijke situatie van ondernemers, waaronder de vereisten in verband met de inschrijving in het beroeps- of handelsregister. Inlichtingen en formaliteiten om na te gaan of aan de vereisten is voldaan: Attest van in orde zijn met de betaling van de sociale zekerheidsbijdragen.
III.2.2) Economische en financiële draagkracht :
Inlichtingen en formaliteiten om na te gaan of aan de vereisten is voldaan: Zie bestek
III.2.3) Vakbekwaamheid:
Inlichtingen en formaliteiten om na te gaan of aan de vereisten is voldaan: Een lijst van de voornaamste gelijkaardige werken uitgevoerd tijdens de laatste vijf jaar, en gestaafd door getuigschriften van goede uitvoering.
Eventueel vereiste minimumeisen: Vereiste erkenning: D24 (Restauratie van monumenten), Klasse 1
III.2.4) Voorbehouden opdrachten: neen.
Afdeling IV. Procedure
IV.1) Type procedure.
IV.1.1) Type procedure: Openbaar.
IV.1.3) Beperkingen van het aantal ondernemingen tijdens de onderhandeling of de dialoog: neen.
IV.2) Gunningscriteria.
IV.2.1) Gunningscriteria: Laagste prijs.
IV.2.2) Er wordt gebruik gemaakt van een elektronische veiling: neen.
IV.3) Administratieve inlichtingen.
IV.3.1) Referentienummer van het dossier bij de aanbestedende dienst: 2010-017
IV.3.2) Eerdere aankondigingen betreffende dezelfde opdracht: neen.
IV.3.3) Voorwaarden voor de verkrijging van bestekken en aanvullende documenten of een beschrijvend document:
Termijn voor ontvangst van aanvragen voor documenten of voor toegang tot documenten: Datum: 16/4/2010; tijdstip: 11:00
Tegen betaling verkrijgbare documenten: neen.
IV.3.4) Termijn voor ontvangst van inschrijvingen of deelnemingsaanvragen: 16/4/2010; tijdstip: 11:00
IV.3.6) Taal of talen die mogen gebruikt worden bij inschrijvingen of verzoeken tot deelneming: Nederlands
IV.3.7) Minimumtermijn gedurende welke de inschrijver zijn inschrijving gestand moet doen: Periode: 90 dagen.
IV.3.8) Omstandigheden waarin de inschrijvingen worden geopend: datum: 16/4/2010; tijdstip: 11:00
Plaats: gemeentehuis, raadzaal
Afdeling VI. Aanvullende inlichtingen
VI.1) Periodieke opdracht: neen.
VI.2) houdt verband met een project en/of een programma dat met middelen van de Europese Gemeenschap wordt gefinancierd: neen.
VI.4) Beroepsprocedures.
VI.5) Datum van verzending van deze aankondiging: 2/3/2010(Gratis publicatie in uitvoering van artikel 15 van het KB van 12 januari 2006)

Literatuur

H. Holemans & P.J. Lemmens, "Molens der Noorder- en Oosterkempen", Nieuwkerken, Ten Bos, 1980, p.117-119;
E. D(e) K(inderen), "De stenen molen van Weelde wordt hersteld", in: De Belgische Molenaar, LXXI, 1976, nr. 7 (7 april), p. 111;
F. Brouwers, "De toekomst van een verleden. Levende molens in de provincie Antwerpen", s.l., Levende Molens Werkgroep Kempen-Antwerpen, (1997);
J. Spruyt, "Weelde, die scoone!", in: Natuur- en Stedenschoon, LXVII, 1998, nr. 1, p. 27-28;
R. Hoeben, "De stenen molen van Weelde. (Portret van een draaiende molen)", in: Natuur- en Stedeschoon, 59 (1990), nr. 5, p. 22-23, ill.;
Paul Hendriks, "De windmolens. 29. Weelde", in: P. Hendriks & R. Hoeben, "Provincie Antwerpen, wind- en watermolens", Antwerpen, 1978, p. 23;
"Molen afgebrand te Weelde", in: De Belgische Molenaar, I, 1906, nr. 7 (14 sept.), p. 2;
(L. Smet), "Ons molenpatrimonium in de provincie Antwerpen: stenen windmolen van Weelde", in: Molenecho's, VI, 1978, nr. 7 (juli), p. 52;
Jan Roijakers, "Rektificatie over herstel van de molen te Weelde", in: De Belgische Molenaar, jg. 71, nr. 9 (7 mei 1976), p. 132;
"De storm", in: De Belgische Molenaar, jg. 16, nr; 46 (12 nov. 1921), p. 2;
E(ls) D(e) K(inderen), "De molen van Weelde aangekocht door de gemeente - Historisch overzicht", in: "Levende Molens", jg. 11 (1989), p. 18-19, ill.;
Els De Kinderen, "De windmolen van Weelde draait weer", in: Levende Molens, jg. 2, 1979, nr. 19 (7 oktober 1979), p. 256;
P.J. Lemmens, "Molenoverzicht uit het Arrondissement Turnhout van 1830 tot heden", Heemkundig Handboekje voor de Antwerpse Randgemeenten, Kwartaalschrift, Borgerhout, Gitschotel Buurschap, Jg. 12, [1964], nr. 3, p. 34.
EMA, "Molen", in: Het Nieuwsblad, 29.11.2007 en 19.12.2007.
KaVB, "Ravels verhoogt opcentiemen", in: Gazet van Antwerpen, 12.12.2007.
EMA, "Molen", in: Het Nieuwsblad, 07.05.2008.
EMA, "Kerstster", in: Het Nieuwsblad, 09.12.2008.
EMA, "Molen van Weelde gerenoveerd", Het Nieuwsblad, 13.10.2009.
EMA, "Molen verder gerenoveerd", Het Nieuwsblad, 12.01.2010.