Beschrijving / geschiedenis

De benaming Scherpenbergmolen komt van de plaatselijke Scherpenberg, terwijl de volksmond sprak van de Stenen Molen, omdat er in Westmalle ook een houten molen bestond.

De "Scherpenbergmolen" werd in 1843 opgericht door de gebroeders Joannes en Petrus Mullenbrück (Meulenbroeck) op de eigendom van hun ouders ter streke "De Jaentjes". De bouwplaats van de molen werd als volgt aangeduid: "op meer dan een half uur buiten de linie der douanen,op 70 meter van de grote baan Antwerpen-Turnhout en op 45 meter afstand van de buurtweg Tichelmanstraat". Joannes en Petrus Mullenbrück waren zonen van Christianus Mullenbrück, afkomstig uit Westfalen-Duitsland, die zich in 1808 in de gemeente Westmalle was komen vestigen als lijmstoker. Joannes werd hier molenaar en zijn broer Petrus verhuisde naar Ossendrecht-Nederland, om er eveneens het molenaarsvak uit te oefenen.

Lijst van de opeenvolgende eigenaars en molenaars:
Christianus Mullenbrück-Aerts (1843) - molenaar Joannes Mullenbrück.
Joannes Mullenbrück-Nicolay (1853) - tevens molenaar.
Franciscus Stevens-Mullenbrück 1881) -tevens molenaar.
Fransiscus Janssens-Geerts (1891) molenaar Jan Verschueren.
Gustaaf Janssens-Van de Mierop (1930) molenaar Frans Boekx (vanaf 1927).
Weduwe G. Janssens-Van de Mierop - molenaar Frans Boekx.
Magdalena en Laura Janssens (1956) - molenaar Jozef Boekx (vanaf 1954).
Magdalena Janssens en erfgename Laura Huyskens-Janssens (1961).
Gemeentebestuur van Westmalle (1962).
Gemeentebestuur van Malle (vanaf 1977 - door de fusie met Oostmalle).

In 1961 geraakte de molen in onbruik. De gemeente Westmalle kocht hem in 1962. Molenbouwer Jozef Caers uit Kasterlee begon de eerste restauratiewerken. Achtereenvolgens gebeurden verschillende restauratiewerken tot hij uiteindelijk in 1985 opnieuw maalvaardig was. Nog in 2003 werden belangrijke onderhoudswerken uitgevoerd. Ook de omgeving werd verzorgd met een taverne en een speeltuin, In 1986 werd Herman Verbist vrijwillig molenaar en in 1998 werd hij opgevolgd door Freddy Oostra en Wim Peeters. Sinds 2009 worden zij versterkt met Jef De Walsche. Zij volgden de molenaarscursus van de VZW Levende Molens. Maar wat trok een zeekapitein aan om molenaar te worden? ,,De wind”, zegt Freddy Oostra, die nu een expertisebureau voor maritieme geschillen in Antwerpen runt. ,,Zowel een zeekapitein als een molenaar moet weten hoe hij met de wind moet omgaan.”

De molen draait iedere zondag van 13 u. 30 tot 17 u. Hij maalt graan dat geleverd wordt door ‘Veevoeders Keysers’ in Westmalle. Na maling wordt het meel terug aan Keysers geleverd. Het wordt aangewend als veevoeder. Er kan zo’n 600 à 700 kg per dag gemalen worden.

Het Oud-Vlaams opgehekte gevlucht heeft stalen gelaste roeden van het fabrikaat Peel. Op de benedenverdiepening is ook een elektrische maalstoel opgesteld. De molen is voorzien van een Engels kruiwerk en een sleepluiwerk

Fred Oostra & Lieven Denewet

Foto: Rob Pols, Vlaardingen, 08.05.2008

Foto: Fred Oostra, Westmalle

Foto: Karel Vaneyck

Monument bij de Scherpenbergmolen te Westmalle. Foto: Ludo Provinciael, 2002

Bijlagen

Persbericht. MSR, "Omgeving van gerestaureerde Scherpenbergmolen gevrijwaard", in: Het Nieuwsblad, 12.09.2005.
MALLE - Bestendig gedeputeerde Ludo Helsen huldigde samen met burgemeester Harry Hendrickx (DBM) zondag tijdens monumentendag feestelijk de omgeving in van de gerestaureerde Scherpenbergmolen. De Stichting Kempens Landschap en de gemeente zorgden voor de vrijwaring van de omgeving van de molen door er bouwgrond aan te kopen. De stenen bergmolen dateert uit 1843. Verschillende restauraties zorgden ervoor dat de Scherpenbergmolen zijn oude functie kan uitoefenen. Bij koninklijk besluit werd de molen en de omgeving aangeduid als beschermd dorpsgezicht. Een deel van de omliggende gronden kreeg enkele jaren later een vergunning voor woningbouw. Drie van de vijf loten zijn bebouwd.
De gemeente kocht een stuk bouwgrond en begin dit jaar verwierf de vzw Stichting Kempens Landschap een ander stuk grond. ,,Bedoeling was de omgeving van dit historische en waardevolle monument te vrijwaren'', legt burgemeester Hendrickx uit. Het gemeentebestuur was bereid om voor 25 procent in de aankoop door de Stichting te participeren. Het aangekochte perceel van een kleine tweeduizend vierkante meter grenst pal aan het molendomein en vormt er een geheel mee. Aan de bouwgrond hing een prijskaartje van 130.000 euro.
Volgens het provinciebestuur is de aankoop en het uitblijven van bebouwing van wezenlijk belang voor de windvang van de molen. ,,De aankoop was pas mogelijk omdat onze gemeente zich engageerde tot een extra bijdrage boven de gebruikelijke tien procent. De aankoop gebeurde op vraag van de gemeente Malle'', onderstreept Hendrickx.
De molenaars uit Malle verwelkomen de bezoekers aan de Antwerpsesteenweg 378 elke zondag van 14 tot 17 uur. Je ziet er de wieken draaien en de verschillende zolders zijn vrij te bezoeken. Voor de zelfbakkers wordt er voltarwemeel te koop aangeboden en tevens is er molenbrood verkrijgbaar. Wie tijd genoeg heeft kan de wegwijzers van de molenwandeling volgen. (MSR)

VIA, "Molendomein Scherpenberg", in: Vlaams Ruraal Netwerk, Nieuwsbrief, september '09.
In het Antwerpse dorpje Westmalle bevindt zich de prachtige stenen molen, genaamd ‘Scherpenbergmolen'.
Deze werd in 1843 opgericht door de gebroeders Joannes en Petrus Mullenbrück. De benaming heeft de molen te danken aan zijn ligging bij de plaatselijke Scherpenberg. Het project bevindt zich onder de As 3-maatregel rond het instandhouden en opwaarderen van het ruraal erfgoed. Door de PDPO II-steun heeft en zal de gemeente kunnen voorzien in de aanleg van nieuwe wandelpaden, de aanleg van een parkeerplaats en een stalplaats voor containers voor de uitbaters van het molenhuis. Ook de bezoekersparking, de laagstammige fruitboomgaard en het pad naar de molen worden onder handen genomen. Zo zal de molen beter in het zicht van de Antwerpsesteenweg staan. Natuurlijk horen er ook schapen bij de molen; die zal je kunnen vinden in het noordoostelijke deel van het domein. Katrien Van Der Broeck, projectcoördinator, is landschapsarchitecte van opleiding, zodat zij dit project zelf heeft kunnen uittekenen. Glenn Weyers staat in voor het financiële en administratieve luik. Bij de Molenfeesten van 2010 zou het project volgens hen moeten afgerond zijn. De partners ‘Toerisme Malle' en ‘Stichting Kempens Landschap' zijn zeer belangrijk voor het project. Zij hebben er onder andere voor gezorgd dat de aankoop van het tweede perceel van de verkaveling rondom de molen een feit was. Door die aankoop optimaliseerde men de windvang voor de molen en blijft het authentieke karakter ook behouden. Men kan de molen in al zijn glorie iedere zondag tussen 13u30 en 17 uur komen bekijken en bezoeken. Dan voert hij zijn aloude functie uit, namelijk het malen van graan tot meel. Je kan dan ook de verschillende zolders een bezoekje brengen. Ook kan je er zowel voltarwemeel kopen om zelf brood te bakken of heerlijk molenbrood verkrijgen. Meer informatie: Glenn.Weyers@malle.be of toerisme@malle.be.

Goedgekeurde projecten
Programma: PDPO II - As3 - Plattelandsontwikkeling
Algemeen
Projectnaam: Molendomein Scherpenberg
Projectinhoud: De inrichting van het domein van de Scherpenbergmolen: m.n. de aanleg van wandelpaden, de aanleg van een parkeerplaats en stalplaats voor containers voor de uitbater van het molenhuis en de regularisatie van een bestaande bezoekersparking. Toegangspad vanaf de Tichelmansstraat naar de molen wordt hersteld zoals voordien. Toegangspad vanaf de Antwerpsesteenweg: blijft behouden en wordt versterkt in zijn historische context. Er komt een groenbuffer omheen de bezoekersparking zodat het zicht vanaf de Antwerpsesteenweg naar de molen niet langer verstoord wordt door het zicht op de tussenliggende parking. De hoofdas op de parking zal bestaan uit kasseien, de parkeerplaatsen zelf uit dolomiet, telkens afgebakend met een kasseistrook. Er is nood aan een aparte ruimte voor de auto + afvalcontainer van de uitbater van het molenhuis. We voorzien een afgebakende ruimte tussen het molenhuis en de hoofdtoegangsweg naar de molen. De evenementenweide wordt terug op hetzelfde niveau gebracht als ervoor. De schapen komen in het noordoostelijke deel van het domein. De kleine restant van een laagstammige fruitboomgaard wordt hersteld met de aanplant van nieuwe laagstammige vruchtendragers. Maatregel: 323
Promotor: Gemeente Malle

Projectinfo
Projectpartners:
   Toerisme Malle vzw
   Stichting Kempens Landschap vzw
   Heemkundige Kring Malle
   Onroerend Erfgoed Vlaanderen
   huidige en voormalige molenaars
   de uitbaters van het Molenhuis
   middenstandsvereniging Ondernemend Westmalle
   gemeentelijke milieu-adviesraad
   verschillende molenaarsverenigingen
   gemeentebesturen uit België en Nederland
Projectgebied provincie Antwerpen: Malle
Projecttiming: 01/01/2008 - 31/12/2009
Dossiernummer: 2008/01
Datum beslissing: 01/03/2008
Financiële info
Totale kostprijs project: € 72.439,16
Europese subsidie: € 14.125,64
Vlaamse subsidie: € 15.634,76
Subsidie provincie Antwerpen: € 17.325,06
Andere financiering: € 25;353,71
Europees geld in de provincie Antwerepn: € 72.439,16
Contacten
Glenn Weyers, Antwerpsesteenweg 246, 2390 Malle
tel.: (+32) 3 310 05 84, e-mail: glenn.weyers@publilink.be, url: http://www.malle.be/

Persbericht. "Domein Scherpenbergmolen heringericht?" Gazet van Antwerpen, 20.03.2008.
De gemeente wil het domein rond de Scherpenbergmolen in Westmalle herinrichten met respect voor de culturele en historische eigenheid van de omgeving. Samen met Toerisme Malle en de Stichting Kempens Landschap vroeg Malle een projectsubsidie aan bij de provinciale, Vlaamse en Europese overheden. Bij een positief antwoord kan Malle direct aan de slag.

Jan Vorsselmans, Authentiek Kempens landschap", Gazet van Antwerpen, 27.07.2010.

Wie wil weten hoe het landschap in de Kempen er vroeger uitzag, bezoekt best het heringerichte domein rond de Scherpenbergmolen in Westmalle.
Een graanakker, dierenweide en boomgaard omringen de molen uit 1843. Het geeft een goed idee van hoe een typisch Kempens landschap er indertijd uitzag. De molen zelf kreeg een flinke onderhoudsbeurt en een toegangsweg in kasseien. Er werden bovendien bijkomende wandelwegen aangelegd en nieuwe rustbanken neergezet. De eerste ‘winter triticale', een kruising van tarwe en rogge die in het najaar van 2009 gezaaid werd, werd zondag op traditionele manier geoogst.
Bouwgrond
De Scherpenbergmolen dateert van 1843 en veranderde vaak van eigenaar, tot de gemeente Westmalle het vervallen gebouw in 1962 aankocht. In 1985 was de molen opnieuw maalvaardig. Twintig jaar later hing de toekomst aan een zijden draadje, omdat er plannen waren om een aanpalend stuk bouwgrond te verkopen. "Een bebouwing zou nefast voor de windvang zijn. We konden de vzw Kempens Landschap ervan overtuigen om dat bewuste perceel aan te kopen, met de bedoeling het hele domein op te waarderen", vertelde burgemeester Harry Hendrickx (DBM) tijdens de openingsreceptie. Meer informatie: http://www.toerisme-malle.be/

Jan Vorsselmans, "Molenromp weer waterdicht", Gazet van Antwerpen, 08.12.2009.
Ook de romp van de Scherpenbergmolen in Westmalle wordt grondig onder handen genomen. Tot de onderhoudswerkzaamheden behoren het ontmossen en het waterdicht maken van de muren. Daarnaast krijgen de houtpartijen een vers likje verf. De kosten voor dit karwei worden op een kleine 36.000 euro geraamd. Malle ontvangt hiervoor geen subsidies.

Literatuur

De heer Leon Verryckt, erevoorzitter van Toerisme Malle vzw., publiceerde over "De molenaars van de Scherpenbergmolen te Westmalle" in de jaarboeken van de Heemkundige Kring Malle jaargangen 2003 en 2004.
H. Holemans & P.J. Lemmens, "Molens van de Voorkempen en van Groot-Antwerpen", Nieuwkerken, Ten Bos, 1983, p. 102-104;
A.L., "De mlen van Westmalle wordt hersteld", in: Ons Heem, XVI, 1961, p. 164;
H. Verbist, "De stenen windmolen van Westmalle", in: De Belgische Molenaar, LXXVI, 1981, p. 261;
"De molen van Westmalle", in: Molenecho's, I, 1973, p. 8 en 19; II, 1974, p. 27 en III, 1975, p. 2;
F. Brouwers, "De toekomst van een verleden. Levende molens in de provincie Antwerpen", s.l., Levende Molens Werkgroep Kempen-Antwerpen, (1997);
J. Vorsselmans, "Honderdvijftig jaar Scherpenbergmolen in Westmalle", in: Jaarboek Malle, 14, 1993, nr. 6, blz. 7-20, ill.;
R. Hoeben, "De Scherpenbergmolen te Westmalle (Malle). (Portret van een draaiende molen).", in: Natuur- en Stedeschoon, jg. 55 (1986), nr. 6 (nov.-dec.), p. 22-23, ill.
MSR, "Omgeving van gerestaureerde Scherpenbergmolen gevrijwaard", in: Het Nieuwsblad, 12.09.2005.
VIA, "Molendomein Scherpenberg", in: Vlaams Ruraal Netwerk, Nieuwsbrief, september '09.
Herman Verbist, "Bouw en werking van de Scherpenbergmolen", in: Jaarboek van de Heemkundige Kring van Malle, XIV, 1993, p.21 - 34.
"Domein Scherpenbergmolen heringericht?" Gazet van Antwerpen, 20.03.2008.
Jan Vorsselmans, Authentiek Kempens landschap", Gazet van Antwerpen, 27.07.2010.
Jan Vorsselmans, "Molenromp weer waterdicht", Gazet van Antwerpen, 08.12.2009.