Beschrijving / geschiedenis

Deze stenen grondzeiler met zetelkap werd gebouwd in 1794. De bouw nam vier jaar in beslag. De bouwheer Bernard Van Daelem is door geldgebrek nooit eigenaar van de afgewerkte molen geworden. De onafgewerkte molen werd aangekocht door Armand De Graeve en bleef steeds in het bezit van deze molenaarsfamilie.
Sinds zijn bestaan ging de molen nooit van vader op zoon; geen enkele eigenaar is geboren in Herzele; in het 200 jaar oude molenhuis is nooit een kindje geboren.
De Molen Ter Rijst is een bovenkruier. De binnendiameter van de bakstenen kuip bedraagt onderaan 8,40 meter. Helemaal bovenaan is dit nog 4,80 meter. De kuip, waarvan de muren onderaan een kleine meter dik zijn, heeft een hoogte van 10,60 meter. De totaal hoogte van de molen bedraagt 14 meter. De roeden hebben een lengte van 24 meter. Op de meelzolder bevinden zich drie steenkoppels. Hiervan is de Engelse steen, die een diameter heeft van 1,70 meter, opnieuw maalvaardig gemaakt. Naast de molen staat het molenaarshuis met bovenop het dak een windwijzer in de vorm van een muilezel. Deze windmolen met muilezel staat als symbool voor onvruchtbaarheid. In de molenaarsfamilie werd nooit een kind geboren.

Naast het malen van graan kende de molen nog andere functies. Zo was er tot rond 1900 een olieslagerij op het gelijkvloers. Pletstenen en een olislagbank zorgden voor de vervaardiging van raapolie. Die werd gebruikt voor de verlichting van huizen.

De molen was tot 1938 in bedrijf. Daarna werd hij als woning ingericht, maar het molenwerk verviel snel. Sinds de restauraties vanaf 1978 is de molen weer regelmatig in werking. In februari-juli 2006 worden andermaal grote onderhoudswerken uitgevoerd, zoals het hervoegen van de romp en aan de leibedekking van de kap, maar ook aan het draaiend werk. Het molentechnisch gedeelte wordt uitgevoerd door molenmaker Johan De Punt uit Erpe-Mere.

Zetelkruiwerk. Foto Harmannus Noot, 12.10.2008

Steentrommel met achter de koningsspil het intrekluiwerk. Foto Damien De Leeuw

Koningsspil. Foto Harmannus Noot, 12.10.2008

Romprestauratie. Foto Maarten Osstyn, 2006.

Bijlagen

1. Samenstelling VZW "Vrienden Molen Ter Rijst, Herzele".
Secretariaat: Georges Van Hege, Hoogstraat 151, 9550 Herzele
Molenaars: André De Temmerman, Hoogstraat 121, 9550 Herzele; Damien De Leeuw, Hoogstraat, 9550 Herzele.
2. Jaarlijks aantal asomwentelingen:

1997: 53709
1998: 58247
1999: 12309
2000: 29656
2001: 32493
2002: 35456
2003: 35734
2004: 52656
2005: 26419
2006: 22464
2007: 25591
2009: 31075

3. Aanbesteding
Restauratie Windmolen ter Rijst Herzele, molentechnische restauratie
Publicati :   2005-02-11     N. 001409     Pagina:   1683

AANKONDINGING BETREFFENDE HET OPSTELLEN VAN EEN LIJST VAN GEGADIGDEN
Type opdracht: Werken
AFDELING I. AANBESTEDENDE DIENST
I.1) Officiële naam en adres van de aanbestedende dienst:
Vzw Molen ter Rijstvrienden, Hoogstraat 151, 9550 Herzele.
Contactpersoon: Andre De Temmerman. Tel. 053/62.32.01.
I.2) Adres waar nadere inlichtingen verkrijgbaar zijn:
Architectenbureau Sabine Okkerse, bvba, Ommegangstraat 2, 9667 Horebeke.
Contactpersoon: Sabine Okkerse. Tel. 0496/80.77.60. Fax 055/33.06.58. E-mail: sabine.okkerse@scarlet.be.
I.3) Adres waar de bescheiden verkrijgbaar zijn :
Architectenbureau Sabine Okkerse, bvba, Ommegangstraat 2, 9667 Horebeke.
Contactpersoon : Sabine Okkerse. Tel. 0496/80.77.60. Fax 055/33.06.58. E-mail: sabine.okkerse@scarlet.be.
I.4) Adres voor de indiening van aanvragen tot deelneming: Architectenbureau Sabine Okkerse, bvba, Ommegangstraat 2, 9667 Horebeke.
Contactpersoon: Sabine okkerse. Tel. 0496/80.77.60. Fax 055/33.06.58. E-mail: sabine.okkerse@scarlet.be.
AFDELING II. VOORWERP VAN DE OPDRACHT
II.1) Werken:
II.1.1) Aard van de opdracht voor de uitvoering van werken: Uitvoering.
II.1.2) Aard en omvang van de prestaties :
Restauratie Windmolen ter Rijst Herzele, molentechnische restauratie
II.1.3) Nomenclatuur :
CPV - classificatie :
Hoofdopdracht :
Hoofdcategorie : 45000000 (Bouwwerkzaamheden).
II.4) Plaats van uitvoering van de werken, levering van de goederen of verlening van de diensten : Hoogstraat, 9550 Herzele.
AFDELING III. JURIDISCHE, ECONOMISCHE, FINANCIELE EN TECHNISCHE INFORMATIE
Voorwaarden voor deelneming:
Inlichtingen betreffende de eigen situatie van de aannemers/ leveranciers/dienstverleners en inlichtingen en formaliteiten die nodig zijn voor de beoordeling van de minimaal vereiste economische, financiële en technische capaciteit:
De restauratie dient te gebeuren conform het besluit van de Vlaanse regering van 14 december 2001 houdende vaststelling van het premiestelsel voor restauratiewerkzaamheden aan beschermde monumenten, gewijzigd bij besluit van 20 september 2002.
De inschrijver wordt erop gewezen dat ten minste 50 % van de restauratiewerkzaamheden, bepaald op basis van de kostprijs, door de aannemer met eigen personeel uitgevoerd moet worden.
III.1) Juridische situatie - vereiste bewijsstukken:
Niet in staat van faillissement of vereffening verkeren.
In orde zijn met betalingen sociale zekerheid.
In orde zijn met betalingen belastingen en BTW.
III.2) Sociale zekerheid:
Het geraamde bedrag van de opdracht ligt hoger dan 22.000 EUR ZBTW : Ja.
Indien ja, moet de kandidaat-inschrijver het bewijs leveren dat hij voldoet aan zijn verplichtingen.
III.4) Technische bekwaamheid - vereiste bewijsstukken :
Referenties : lijst van gelijkaardige restauratiewerkzaamheden aan beschermde stenen windmolens, uitgevoerd tijdens de laatste 5 jaar en gestaafd door getuigschriften van goede uitvoering voor de belangrijkste werken, min. 3 en max. 5. Deze referenties dienen relevant te zijn en dienen dus voor deze aanneming ten minste volgende werkzaamheden te omvatten :
Vernieuwen van het kruiwerk en/of dekken van de kap met eikehouten leien. De getuigschriften zijn opgesteld zoals vermeld in het besluit van 14 december 2001:
studie- en beroepskwalificaties;
verklaring mbt technici of technische diensten.
III.5) Opdrachten van werken - erkenning aannemers:
Categorie D23 (D23. Restauratie door ambachtslieden), Klasse 1.
AFDELING IV. PROCEDURE
IV.1) Type van procedure : Beperkte aanbesteding.
IV.3) Administratieve inlichtingen:
IV.3.1) Referentienummer van het dossier bij de aanbestedende dienst: Herzele 01.
IV.3.2) Uiterste termijn voor ontvangst van aanvragen tot deelneming : 15/03/2005, te 11 uur.
IV.3.3) Taal of talen die mogen worden gebruikt bij het indienen van de aanbieding of het verzoek tot deelneming: NL.
IV.3.4) Geldigheidsperiode van lijst: 12 maanden.
AFDELING V. AANVULLENDE INLICHTINGEN
V.2) Datum van verzending van de aankondiging: 03/02/2005.
(@Ref :00672230/2005003703)

Literatuur

(L. Smet), "Herzele. Molen ter Rijst", in: Molenecho's, II, 1974, p. 77; IV, 1976, p. 3, 29, 35; V, 1977, p. 86; VII, 1979, p. 20? 64;
E. D(e) K(inderen), "De molen Ter Rijst te Herzele", in: De Belgische Molenaar, LXXII, 1977, p. 146-147;
"De windmolen "Ter Rijst" te Herzele ingehuldigd", in: Levende Molens, III, 1980, nr. 10, p. 148-149;
Paul Bauters, "Eeuwen onder wind en wolken. Windmolens in Oost-Vlaanderen", Gent, Provinciebestuur, 1985;
Paul Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1986 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
"Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Eerste aflevering. De arrondissementen Aalst en Dendermonde", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XIV, 1960, 3 (Gent, 1962);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 3. Gemeenten G-H-I", Rotem, Studiekring Ons Molenheem, 2000;
J. D(ruyts), "15 september. Oostvlaamse Molendag", in: Levende Molens, jg. 7 (1985), nr. 11, p. 81-84, ill.;
Alain Gaublomme, "Op molenbezoek in Herzele", in: Levende Molens, jg. 7 (1985), nr. 8, p. 62-64.