Molenzorg
Lokeren, Oost-Vlaanderen
Naam

Heirbrugmolen

Ligging Heirbrugstraat 160
9160 Lokeren

1,3 km W v.h. centrum
wijk Heirbrug
GPS: 51.103535,3.976772


toon op kaart
Geo positie 51.103958, 3.978502
Eigenaar Stad Lokeren
Gebouwd voor 1775 (hout) / 1851-1852 (steen)
Type Stenen bergmolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Molenwal met muurwerk
Gevlucht/Rad Gelast, 25 m (Derckx - Wessem, nrs. 955-956, 2001)
Inrichting 2 koppels maalstenen
Toestand Maalvaardig hersteld in 2001-2002
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
11.09.1979
Molenaar Maria De Rooze en Clement De Bruyn (tel. 09/348 4138), Jan Buyl - in opleiding (tel. 09 348 84 39)
Openingstijden Tweede en vierde zondag van de maand, molen- en monumentendagen 13 - 18 uur
<p>Heirbrugmolen</p>

Foto: Jan Althof  

Beschrijving / geschiedenis

Ruim een eeuw geleden was Lokeren bezaaid met minstens 35 molens. Van dit rijke molenbezit resteert nog één exemplaar nabij de spoorweg: de "Heirbrugmolen".

De Heirbrugmolen is een stenen korenwindmolen, type bergmolen, aan de westzijde van de Heirbrugstraat (nr. 160), op 1,3 km ten westen van het centrum van Lokeren.

Aanvankelijk stond hier een staakmolen, die we als dusdanig zien afgebeeld op de Ferrariskaart (ca. 1775).

Ter vervanging werd in 1851-1852 de huidige stenen bergmolen gebouwd.

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: De Caluwé-Huygels Jean Baptiste, molenaar te Lokeren
- later, erfenis: a) de weduwe Jean Baptiste en b) De Caluwé Joseph, molenaar te Lokeren (overlijden van Jean Baptiste De Caluwé)
- 17.11.1845, verkoop: a) De Caluwé Victor, molenaar te Lokeren en b) De Caluwé Pierre Jean, molenaar te Lokeren (notaris Roels)
- 08.05.1848, verkoop: De Caluwé-Schalckens Pierre Jean, molenaar te Lokeren (notaris Roels)
- later, erfenis: De Caluwé Pierre Jean, molenaar te Lokeren (overlijden van vrouw Schalckens)
- 02.10.1850, verkoop: De Caluwé-De Strooper Jean-Baptiste, molenaar te Sinaai (notaris Roels)
- 14.05.1851, verkoop: Moens Jean-Baptiste, handelaar te Lokeren (notaris Roels - "et reconstruction")
- 12.10.1860, verkoop: a) Piot Pierre Alexandre, rentenier te Mechelen en b) Piot Valentine, rentenierster te Brussel (notaris Van Landeghem)
- 26.11.1863, verkoop: De Clercq Pierre, molenaar te Wetteren en later te Lokeren (notaris Van Landeghem)
- 08.06.1882, verkoop: Buydens-Verhofsté François, molenaar te Lokeren (notaris Tibbaut)
- 01.03.1883, erfenis: Buydens François en consoorten (overlijden van vrouw Verhofsté)
- 30.11.1883, verkoop: Schepens Leopold, handelaar te Lokeren (notaris Blanckaert)
- 01.06.1886, verkoop: Buydens-Verschraege Charles Gustaaf, molenaar te Lokeren (notaris Blanckaert)
- 15.02.1900, erfenis: de weduwe en de kinderen (overljiden van Charles Buydens)
- 05.02.1919, verkoop: Van Lierde-Aelbrecht Paul Franciscus, molenaar te Zele (notaris Thuysbaert)
- 03.06.1955, erfenis: de weduwe en de erfgenamen van de man (overlijden van Paul Van Lierde)
- 29.01.1957, erfenis: de erfgenamen van de man (overlijden van de weduwe Aelbrecht van Paul Van Lierde)
- 15.05.1957, verkoop: Hesters-Poppe Theophile, landbouwer te Lokeren
- 17.07.1983, erfenis: de weduwe Poppe (overlijden van Theophile Hesters)
- 21.12.1993, verkoop: Stad Lokeren ("aankoop van een beschermd monument")

De windmolen werd in 1873 uitgerust met een stoommachine. Naast de molen verrees een hoge schouw. In 1940 werd de molen gedeeltelijk ontmanteld. De kap en het gevlucht werden toen verwijderd, alsook de bovanas en het kruiwerk. Vanaf toen heeft men dan de molen verhuurd als een gelegenheids-verblijfplaats.

Sinds de jaren 1970 bestond het verlangen om de romp tot volledige windmolen te restaureren. Een eerste stap was de bescherming als monument en als dorpsgezicht, op 11 september 1979. Een tweede stap was de aankoop door de stad Lokeren, gevolgd door een maalvaardige restauratie in 2001-2002, uitgevoerd door 't Gebinte Molenbouw (met molenmaker Johan De Punt) uit Erpe-Mere. De gelaste stalen roeden (25 meter) werden vervaardigd door Derckx uit Wesem (NL).

Op 8 september 2002 werd op Open Monumentendag de molen opnieuw in gebruik genomen. Vrijwillige molenaars zijn het echtpaar Clement De Bruyn en Maria De Rooze uit Lokeren en Jan Buyl uit Lokeren (in opleiding). De molen is toegankelijk gesteld voor blinden en slechtzienden, op basis van een ingediend project bij VCM  - Contactforum voor Erfgoedverenigingen. In een ander bijgebouw is een klein museum ingericht met houtsoorten en kleine stenen molentjes.

Het witgekalkt molenaarshuis (midden 18de eeuw), dat in april 2004 op bevel van burgemeester Filip Anthuenis van Lokeren uit veiligheidsredenen werd gesloopt, werd in 2013-2014 herbouwd met hetzelfde uiterlijk en kreeg een horeca-functie.

Enkele technische aspecten

Het gaat hier om een stenen bergmolen. In de molenberg (met muurwerk) is een mechanische maalderij geïnstalleerd. De onderdelen werden hersteld, maar zijn niet in werking. Rechts zien we een steenkoppel in een ijzeren kist, aangedreven door een elektromotor. Verder staat op deze verdieping een kleine wanmolen.
In de vloer zijn stukken van de vroegere twee steenkoppels ingewerkt. We zien nog één volledige steen en twee halve stenen (elk van een andere steen).
Op de eerste verdieping, de meelzolder, zien we twee naast elkaar geplaatste, brede meelgoten.
Op de tweede verdieping staan twee maalstoelen met kunststenen. Het ene koppel is nog volledig; het andere is deels geopend om didactische redenen.

De volgende zolders zijn niet toegankelijk. Toch is in het plafond een gat gemaakt om het luiwerk te kunnen zien. Op de luizolder bevindt zich enkelvoudig luiwerk op een luitafel.
In de kap is er veel plaats. Het kroonwiel zit vrij hoog.  De kap draait op een Engels kruiwerk, op rollen met kleine spieën. Rond het vangwiel zit een ijzeren vang. Er is een vrij grote vangtrommel. De ijzeren vangsabel en de vanghaak zijn relatief klein.
Een rol aan de staart loopt tegen de romp aan. Het kruiwerk bestaat uit een groot ijzeren kruiwiel en ijzeren tandwielen.

Lieven DENEWET, Herman HOLEMANS & Maarten OSSTYN

<p>Heirbrugmolen</p>

Rechts het gesloopte molenhuis. Foto: R. Van Ryckeghem, 27.11.2003

<p>Heirbrugmolen</p>

De molen tijdens de restauratie in 2002. Foto: www.molenechos.org

<p>Heirbrugmolen</p>

Toestand in 1998, voor de restauratie. Foto Robert Van Ryckeghem

<p>Heirbrugmolen</p>

Oude prentkaart. Verzameling Ons Molenheem

<p>Heirbrugmolen</p>

Oude prentkaart. Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

Jaarlijks aantal asomwentelingen:

2003:    4470
2004:    7164
2005:  13342
2006:    5540
2007:  22863
2009:  18634
2010:  18403
2011:

Intekendatum: 23.08.2000, 11 u.
Molen: Lokeren (O.-Vl.), Heirbrugmolen - stenen berg-molen
Bouwheer: Stad Lokeren
Ontwerper: Architectenbureau Paul Gevers, Kasterlee
Opdracht: Aanvraag tot deelname aan de beperkte aanbesteding voor de restauratie; o/cat. D23 - D24, kl. 3; 160 werkdagen
Plaats aanbesteding: Stadhuis, Groentemarkt 1, 9160 Lokeren
Toewijzing: 't Gebinte Molenbouw, Erpe-Mere

Minister Van Grembergen steunt project voor blinden in Heirbrugmolen
De Heirbrugmolen in de Heirbrugstraat heeft geen geheimen meer voor blinden en slechtzienden. Levende Molens vzw werkt een op maat gesneden rondleiding uit. Minister van Monumenten en Landschappen Paul Van Grembergen (Spirit) kwam kijken en zag dat het goed was. Hij bekroonde in 2003 in Lokeren het initiatief als één van de twintig laureaten van de campagne '20 x 1.250 euro'.
Minister Van Grembergen, die blijkt geboren te zijn in de stationswoning van Eksaarde, lanceerde voor de derde keer deze campagne in samenwerking met het 'Contactforum voor Erfgoedverenigingen'. Het initiatief is bedoeld om verenigingen van vrijwilligers met originele ideeën over erfgoed met 1.250 euro te helpen.µ
Molenaarster van de Heirbrugmolen en stadsgids Maria De Rooze ligt als secretaris van Levende Molens vzw aan de basis van het project voor blinden samen met Frans Brouwers. Zij is heel blij met de erkenning. "We hebben ervaring met blinden in musea. We vonden het jammer dat zij niets hadden aan een bezoek aan de molen."
Daarover verder nadenkend, borrelden originele ideeën op. "Cruciaal is dat blinden dingen kunnen vastnemen en oppakken. Dat kan nu eenmaal moeilijk met een molensteen. Daarom gaan we kleine molensteentjes maken. Dan laat blinden toe te voelen hoe graan wordt gemalen. We gaan ook in een touw van 26 meter lang om de meter een knoop aanbrengen. Zo kunnen ze inschatten hoe lang één molenwiek is."
Samen met nog een aantal andere originele invalshoeken en toelichtingsbordjes in brailleschrift gaat dit alles in een kist. Op die manier kan het als didactisch materiaal in andere molens worden gebruikt.

Persbericht. JDL, "Heirbrugmolen", in: Het Nieuwsblad, 27.11.2007.
Lokeren - Het beheerscontract uit 2002, tussen de stad en de vzw Levende Molens, betreffende de Heirbrugmolen, wordt verlengd tot 31 december 2012. De vrijwillige molenaars worden aangesteld door de eigenaars van de molen en het stadsbestuur. (jdl)

Persbericht. DHS, "Woning tijdig afgebroken voor Molendag", in: Het Nieuwsblad, 26.04.2004.
Waasland - De Open Molendag heeft veel volk gelokt naar Rupelmonde (Spaanse molen), Sint-Niklaas (Witte Molen) en Sint-Pauwels (Roomanmolen). Toch was het vooral uitkijken naar de Heirbrugmolen in Lokeren. De gerestaureerde bijgebouwen werden feestelijk geopend. En de vervallen woning bij de molen raakte tijdig gesloopt.
Het verkrotte molenaarshuis werd afgebroken op last van burgemeester Filip Anthuenis (VLD). De werkzaamheden begonnen anderhalve week geleden. Anthuenis wilde het 250 jaar oude huis afgebroken zien tegen de Molendag. Hij beriep zich op de staat van de woning en de openbare veiligheid.
De dienst Monumenten en Landschappen slaagde erin de sloop vier dagen te laten stilleggen. Maar toen lag het beschermde pand al voor drievierde in puin. Uiteindelijk ging donderdag het laatste deel tegen de vlakte.
Alleen het puin herinnerde de bezoekers gisteren aan wat eens een woning was.
Kijklustigen konden de Heirbrugmolen in z'n volle glorie zien draaien. De bijgebouwen zijn gerenoveerd en gingen gisteren open. Een educatieve ruimte licht de bezoekers in over de vijftien molens die Lokeren rijk was.

Persbericht. Wim Dehandschutter, "Verkrotte molenaarswoning gaat tegen de vlakte. Huis in de schaduw van Heirbrugmolen in Lokeren staat op instorten", in: Het Nieuwsblad, 16.04.2004.
Lokeren - Het molenaarshuis op de site van de Heirbrugmolen in Lokeren wordt gesloopt. Het historische pand staat op instorten en betekent een gevaar voor voorbijgangers. Uit veiligheidsoverwegingen laat burgemeester Filip Anthuenis (VLD) het gebouw binnen een week afbreken. Bedoeling is het molenaarshuis herop te bouwen.
De verkrotte en bouwvallige woning moet ten laatste eind volgende week met de grond gelijk gemaakt worden. Op zondag 25 april is het de Vlaamse Molendag en dan verwacht Lokeren heel wat bezoekers voor de Heirbrugmolen. Diezelfde dag gaan in de pas gerestaureerde bijgebouwtjes twee educatieve ruimtes open. De Heirbrugmolen is een beschermd monument en het molenaarshuis bevindt zich binnen een beschermd stadsgezicht.
Molenaars Clement De Bruyn en Maria De Rooze klaagden al langer over de erbarmelijke staat van de woning. Het paar stelde voor om het pand op te knappen en er een cafetaria in te openen. ,,Het zou van het domein rond de molen een grotere toeristische trekpleister maken'', oordelen De Bruyn en De Rooze.
Een studiebureau concludeert nu dat de woning op invallen staat en de omheining errond ontoereikend is. Burgemeester Filip Anthuenis leest voor uit het rapport: ,,In de eerste plaats moet de huidige afrastering rond de molenaarswoning worden geplaatst op een veilige afstand van tien meter. In de praktijk zou dat de toegankelijkheid tot de Heirbrugmolen zelf zo goed als onmogelijk maken. De omheining zou in dat geval tot in of voorbij de molen zelf komen.''
Het terrein is daarom gesloten en gaat pas weer open als het huis tegen de vlakte is gegaan. ,,De stad kocht de site elf jaar geleden aan'', verklaart Anthuenis. ,,We gaven er de voorkeur aan de molen zelf en de bijgebouwen te renoveren en in te richten. Daarin investeerden we 60.000 euro. Toch verloren we de molenaarswoning niet uit het oog. Een architectenbureau schatte de renovatiekosten van het pand op minimaal 262.000 euro. Aangezien het niet gaat om een beschermd monument in de strikte zin van het woord, moet de eigenaar van het pand de volledige kostprijs betalen. Dus: de stad Lokeren.''
De molenaarswoning stond al enkele jaren leeg. Ze wordt sowieso gereconstrueerd. Het pand heropbouwen is volgens Anthuenis goedkoper dan het te laten restaureren. ,,Alle bouwelementen en -onderdelen die kunnen worden gered, worden gerecupereerd om ze te integreren bij de heropbouw'', kondigt hij aan.

Persbericht. Dirk Van Reusel, "Blinden kunnen molen zien", in: Gazel van Antwerpen, 06.06.2005.
De vzw Levende Molens maakt er een punt van om ook blinden te laten zien hoe een molen functioneert.  Stadsbeiaardier Tom Van Peer was zondag proefkonijn en liet zich rondleiden in de Heirbrugmolen.
Heirbrugmolen nu ook toegankelijk voor slechtzienden.
Lokeren. Een molen is een knap staaltje van technisch vernuft.  Molenaarster Maria De Rooze wil ook slechtzienden de kans geven te ontdekken hoe een molen in elkaar steekt.  "Een blinde ziet met zijn vingers.  Ik gebruik daarom nooit het woord voelen, maar wel kijken", vertelt De Rooze, die als museumgids al ervaring heeft in het rondleiden van blinden.
De Heirbrugmolen is groot genoeg voor een groepsrondleiding en omdat er in het Centrum voor Jeugdtoerisme Verloren Bos regelmatig leerlingen van de blindenschool verblijven, wil De Rooze in de Lokerse molen ook blinden ontvangen.  In samenwerking met de blindenschool werden reliëftekeningen van verschillende molentypes en molenonderdelen gemaakt.  De Roozes echtgenoot en molenaar Clement De Bruyn bouwde een houten miniatuurversie van de Heirbrugmolen, zodat de blinde gasten zich een duidelijk beeld kunnen vormen van de molen.
Voorzitter Frans Brouwers van de vzw Levende Molens bouwde een demonteerbare minimolen, want het zelf uit elkaar halen en terug opbouwen is de beste manier om uit te leggen hoe knap een molen in elkaar steekt.  Een touw van 26 meter lang is dan weer een concrete manier om over te brengen hoe indrukwekkend groot een molenwiek wel is.  "Al dat materiaal stoppen we in een koffer, zodat ik ook in andere molens alle uitleg kan geven als die door blinden bezocht worden", zegt De Rooze.
Behalve de Heirbrugmolen, zullen ook andere molens voor blinden opengesteld worden.  "Ook de molen in Rijkevorsel is groot en veilig genoeg.  We willen als vzw Levende Molens ons steentje bijdragen om monumenten toegankelijk te maken.  Rolstoelers kunnen we vanwege de steile trappen niet ontvangen, maar slechtzienden kan wel", legt Frans Brouwers uit.
Tom Van Peer: "Ik kan me nu een goed beeld vormen"
De blinde stadsbeiaardier Tom Van Peer was bereid om als proefkonijn de Heirbrugmolen te bezoeken.  Vooral de miniatuurversie en de demonteerbare molen vindt hij alvast twee schitterende manieren om kennis te maken met een molen.  "Ik ben heel content.  Het is leerrijk om zelf een molen uit elkaar te halen en weer in elkaar te steken.  Op die manier vergeet je het niet zo snel.  Ik kan me nu een goed beeld vormen van hoe een molen eruit ziet en hoe die werkt."

"Burgemeester Lokeren beveelt sloop historische molenaarswoning", in: Het Belang van Limburg, 15.04.2004.
Burgemeester Filip Anthuenis van Lokeren heeft bevel gegeven om het historische molenaarshuis op de site van de Heirbrugmolen te slopen. Dat heeft de stad donderdag bekendgemaakt.
De beslissing komt er na een globaal rapport van het studiebureau Mebumar rond verkrotte en bouwvallige woningen in Lokeren. In de inventaris werd de bouwfysische toestand van het historische pand omschreven als een gevaar voor de veiligheid. Het studiebureau oordeelde dat het gebouw op instorten staat en dat onmiddellijke sloop noodzakelijk is.
Aangezien de Heirbrugmolen een beschermd monument is en het molenaarshuis zich binnen een beschermd stadsgezicht bevindt, werd onmiddellijk contact opgenomen met de Dienst Monumenten en Landschappen (Gent). Daar luidde het oordeel dat het veiligheidsaspect onder de specifieke verantwoordelijkheid en bevoegdheid van de burgemeester valt.
Een afrastering plaatsen rondom de molenaarswoning zou in de praktijk betekenen dat de molen ook niet meer toegankelijk is en de stad Lokeren heeft die optie dan ook niet gekozen. Daarom wordt het pand nog deze maand gesloopt.
Het stadsbestuur van Lokeren had nochtans plannen voor de restauratie van de molenaarswoning. De globale renovatie van het pand werd door een architectenbureau in 2003 geschat op minimaal 262.000 euro. Aangezien het hier niet gaat om een beschermd monument in de strikte zin van het woord, maar slechts een beschermd stadsgezicht, zou de stad Lokeren de kostprijs volledig dragen.
Vóór de sloop wordt nog een omstandige plaatsbeschrijving en fotoreportage gemaakt van de molenaarswoning, met het oog op de latere heropbouw van het pand. Ook zullen zoveel mogelijk oorspronkelijke bouwmaterialen gerecupereerd worden.

JDL, "Heirbrugmolen", in: Het Nieuwsblad, 13.09.2008.
Lokeren - De stad heeft de woning aan de Heirbrugstraat 164 gekocht om het huis te slopen. Daardoor zal de toegang naar de Heirbrugmolen breder worden. De aankoop, ter waarde van 109.000 euro, hoort bij het plan om de molensite uit te bouwen. (jdl)

Persbericht. "Renovatiewerken voor Heirbrugmolen", in: Het Nieuwsblad, 28.10.2008.
Lokeren - De Heirbrugmolen krijgt een opknapbeurt. Er zullen herstellings- en schilderwerken worden uitgevoerd aan de enige molen die Lokeren nog rijk is. De firma 't Gebinte Molenbouw zal voor 12.584 euro aan renovatiewerken uitvoeren.

Persbericht. Provinciaal Centrum voor Volwassenenonderwijs Waas & Durme Nieuws. "PCVO Waas en Durme helpt Lokerse molen weer draaien. Cursisten houtbewerking maken molen weer maalvaardig".
De Heirbrugmolen is de enige molen die Lokeren nog rijk is. Na jaren van verval werd hij zeven jaar geleden volledig gerestaureerd. Maar enkele weken geleden sprongen een aantal tanden van een rad kapot. De wieken draaien nog wel, maar de molen kan opnieuw niet meer malen. Jan Buyl, leerkracht houtbewerking aan het PCVO Waas en Durme, wil er nu samen met zijn cursisten voor zorgen dat de molen snel weer maalvaardig wordt.
Een molen restaureren is een dure zaak. De stad Lokeren heeft de laatste jaren al heel wat geïnvesteerd om de molensite uit te bouwen. Dit nieuwe euvel laten herstellen zou volgens Jan opnieuw een pak geld kosten. "Er moeten 16 nieuwe spijlen en heel wat nieuwe tanden gemaakt worden. Zoiets is maatwerk en als je dit uitbesteedt aan een professionele firma, wordt het al snel een dure aangelegenheid. Maar voor ons past deze opdracht perfect binnen de opleidingen houtbewerking, meubelrestauratie en houtsnijden. Het maken van de spijlen is een prima oefening om met de draaibank te leren werken en die tanden voor het rad moeten precies op maat worden gezaagd".
Van zodra het juiste hout wordt geleverd, gaan Jan en zijn cursisten aan de slag. "Het is belangrijk dat we de juiste houtsoort gebruiken, want net daar is het fout gelopen. Bij de restauratie heeft men beuk in plaats van es gebruikt." Hoewel Jan, die zelf ook molenaar in opleiding is, er voor de volledigheid aan toevoegt dat bij zoiets ook een domino-effect speelt. "Als er 1 tand stuk is, passen de raderen niet meer mooi in elkaar en loopt de molen niet meer helemaal juist. Dat zorgt ervoor dat al snel andere tanden stuk gaan."  
Bron: pcvowd.be, maart 2009

Persbericht. DVR, "Woning naast molen komt terug", Gazet van Antwerpen, 04.05.2009.
Het Lokerse stadsbestuur moet de molenaarswoning naast de Heirbrugmolen heropbouwen. In april 2004 liet burgemeester Filip Anthuenis (Open Vld) de molenaarswoning naast de Heirbrugmolen slopen.
Dat leidde tot een conflict met Monumenten en Landschappen. Die molenaarswoning was 250 jaar oud en een beschermd stadsgezicht. Maar uit angst dat het gebouw zou instorten liet de burgemeester het bij hoogdringendheid tegen de vlakte gooien.
Monumenten en Landschappen liet die afbraakwerken stil leggen en stapte naar de rechter. In kort geding oordeelde die dat de veiligheidsredenen gegrond waren en de sloop mocht doorgaan.
Verkrotting
Filip Anthuenis kreeg toen veel kritiek te slikken. Onder meer huidig schepen Nina Van der Sypt (CD&V) die toen in de oppositie zat verweet de burgemeester het gebouw tien jaar lang te hebben laten verkrotten.
De restauratiekosten werden toen op 250 000 euro geschat en dat geld was er niet. Jaar na jaar werd de renovatie uitgesteld tot het bijna instortte.
Publieke functie
Nu moet het stadsbestuur de woning heropbouwen zoals die er oorspronkelijk uitzag. "Er is inderdaad een juridische procedure geweest maar we hebben altijd de bedoeling gehad om de molenaarswoning her op te bouwen," reageert schepen van Cultuur Sabine Van Rysselberghe (Open Vld).
"De discussie draait vooral om het binnenaanzicht, het is niet duidelijk of dat ook in de oorspronkelijke toestand moet worden hersteld. Wij willen een publieke functie geven aan de molenaarswoning. Volgend jaar stellen we een ontwerper aan voor de ganse molensite en we hopen dan Europese subsidies te krijgen."                                

12. Tijl Vereenooghe, "Lokeren moet gesloopte molenaarswoning heropbouwen", in: Erfgoed, 04.05.2009.
Het stadsbestuur van Lokeren moet de molenaarswoning die het vijf jaar geleden liet slopen, weer opbouwen. De 250 jaar oude woning bij de Heirbrugmolen maakte sinds 1979 deel uit van een beschermd stadsgezicht, maar werd in 2004 door het stadsbestuur om veiligheidsredenen afgebroken. De toenmalige afdeling Monumenten en Landschappen vocht de sloop aan en krijgt nu gelijk van de rechter. Het schepencollege stelt dat het altijd de intentie had om de woning herop te bouwen en er een publieke functie aan te geven. In 2010 zal een ontwerper worden aangesteld.
In april 2004 liet burgemeester Filip Anthuenis (Open Vld) de molenaarswoning naast de Heirbrugmolen slopen, een beslissing waarvoor het stadsbestuur destijds veel kritiek kreeg omdat het de woning jarenlang had laten verkrotten. De toenmalige afdeling Monumenten en Landschappen liet die afbraakwerken stil leggen en stapte naar de rechter. In kort geding oordeelde die dat de veiligheidsredenen gegrond waren en de sloop mocht doorgaan.
Nu moet het stadsbestuur de woning heropbouwen zoals die er oorspronkelijk uitzag. "Er is inderdaad een juridische procedure geweest maar we hebben altijd de bedoeling gehad om de molenaarswoning her op te bouwen," reageert schepen van Cultuur Sabine Van Rysselberghe (Open Vld). "De discussie draait vooral om het binnenaanzicht, het is niet duidelijk of dat ook in de oorspronkelijke toestand moet worden hersteld. Wij willen een publieke functie geven aan de molenaarswoning. Volgend jaar stellen we een ontwerper aan voor de ganse molensite en we hopen dan Europese subsidies te krijgen."

Persbericht. JDL, "Heirbrugmolen", in: Het Nieuwsblad, 16.10.2008.
LOKEREN - De stad heeft de opdracht voor de herstellings- en schilderwerkzaamheden aan de Heirbrugmolen toegewezen aan een bedrijf uit Mere. Daarmee is een investering van 12.585 euro gemoeid. De constructie dateert van 1852. Het is de enig overgebleven van 35 molens die Lokeren een eeuw geleden rijk was. (jdl)

Persbericht. JDL, "Van graan tot brood", in: Het Nieuwsblad, 12.01.2010.
Lokeren - Op woensdag 14 april vertelt de Lokerse meester-molenarin het verhaal van graankorrel tot brood en kan je een bezoek brengen aan de molen in de Heirbrugstraat. Het is wel aan te raden nu al contact op te nemen met de dienst Toerisme van Lokeren.

Björn Roska, "Het uiteindelijke prijskaartje zou wel eens kunnen tegenvallen", in: bjornroska.be, gepost op 28.01.2009.
De burgemeester en de stad Lokeren moeten tekst en uitleg geven voor de rechtbank. Dit voor de sloop van de molenaarswoning op de molensite aan de Heirbrug in april 2004. Toen besliste Filip Anthuenis, ondanks breed protest, om de sinds 1979 beschermde molenaarswoning af te breken. Zogezegd uit veiligheidsoverwegingen. De echte reden is dat de stad - sinds 1993 eigenaar van de site - nooit iets ondernam om het monument in stand te houden en zo zijn onderhoudsplicht niet serieus nam.
Nog even de feiten op een rijtje. Zonder sloopvergunning start de afbraak. Er zijn pogingen om de sloop stil te leggen. De afbraak verloopt erg ruw, waardoor recuperatie van waardevolle elementen niet mogelijk is. "Het is duidelijk: de burgemeester wil een heropbouw absoluut vermijden", aldus toenmalig gemeenteraadslid Khalid el Boutaïbe (Groen!). En nu volgt dus de rechtbank. Monumenten & landschappen eist niets minder dan de heropbouw van de molenaarswoning in de hoop een beschermd stadsgezicht te herstellen!

JDL, "Bezoek aan de molen", Het Nieuwsblad, 13.04.2010.
Lokeren - Wie zin heeft om de molen in de Heirbrugstraat te bezoeken, wordt op woensdag 14 april om 14 uur aan de molen, naast nr. 164, verwacht. De molen wordt bezocht tot in de kruin en er is in een versnapering voor alle deelnemers voorzien.

DVR, "Molenaarswoning herrijst als horecazaak, renovatie van het gebouw dringt zich op", Gazet van Antwerpen, 31.05.2011.
Het stadsbestuur heeft een architect gevraagd een ontwerp te maken om de molenaarswoning her op te bouwen. Maar intussen duiken kosten op aan de molen zelf.
De molenaarswoning was zo'n 250 jaar oud toen die op bevel van burgemeester Filip Anthuenis (Open Vld) werd gesloopt. Die vreesde dat het gebouw zou instorten. Dat was in 2004 en sindsdien sleept de heropbouw aan. Zo was het niet duidelijk of zowel buiten- als binnenkant van het gebouw er moet uitzien zoals de originele woning. Die discussie is nu afgerond.
Horecazaak
"We hebben hierover een akkoord met de dienst Ruimte en Erfgoed zodat er een definitief ontwerp kan gemaakt worden. Het buitenaanzicht zal een kopie zijn van de originele woning met dezelfde afmetingen. Maar het binnenaanzicht niet. Dat laat ons toe om er een horecazaak van te maken met nog een bovenzaalte. De stad zal die zaak niet zelf uitbaten maar via een concessie", legt schepen van cultuur Sabine Van Rysselberghe (Open Vld) uit.
Wanneer de taverne in de molenaarswoning opent is nog niet duidelijk. "Het dossier zit nu in de voorontwerpfase, we kunnen nu werk maken van het definitieve ontwerp, dat opnemen in de begroting en dan kunnen we de aanbesteding doen. Volgend jaar zal heel krap zijn", vreest de schepen.

LCL, "Molenaarswoning Heirbrug wordt heropgebouwd", Het Nieuwsblad, 08.06.2011.
Lokeren - De molenaarswoning aan de Heirbrug wordt heropgebouwd. Intussen blijken er ook kosten te komen aan de molen zelf.
De eeuwenoude molenaarswoning, die bij de molen op de Heirbrug stond, werd in 2004 afgebroken.
‘De woning was erg bouwvallig geworden en bijgevolg ook erg onveilig', vertelt burgemeester Filip Anthuenis (Open VLD). Sindsdien sleepte de heropbouw aan, maar de discussie erover is nu afgerond.
‘Het voorontwerp van de molenaarswoning is klaar, dat gebeurde in samenwerking met Ruimte en Erfgoed.'
Wanneer de bouw van de woning start, is nog niet duidelijk. ‘Het zal nog niet voor meteen zijn, want het project moet nog een heel parcours afleggen.
Waarschijnlijk zal dit voor de volgende beleidsperiode zijn', geeft Anthuenis te kennen.
Het buitenaanzicht zal een kopie zijn van de originele woning met dezelfde afmetingen. Het is de bedoeling dat in de molenaarswoning een horecazaak wordt uitgebaat. ‘Echte horeca-activiteit in de zin van een café zal er niet plaatsvinden', vertelt Anthuenis. ‘De stad zal de zaak niet zelf uitbaten, maar via een concessie.'
Aan de Heirbrugmolen zelf zijn er ook kosten. ‘Onlangs bracht onze fractie een bezoek aan de molen', vertelt gemeenteraadslid Werner Marginet (Vlaams Belang).
‘We stonden met onze voeten in het water, terwijl in het zaaltje een televisie staat en een tentoonstelling over houtsoorten loopt.'
Volgens Anthuenis is er een lek in de molen. ‘We hebben het doorgegeven aan onze diensten, die de zaak zullen oplossen. Er is geen sprake van ernstige schade.'
Marginet vraagt zich af of het geen tijd wordt dat de bomen die dicht bij de molen staan, worden gesnoeid. ‘De molen draait daardoor niet meer. Als de bomen omwaaien, kunnen ze schade toebrengen aan de molen.'
Volgens Anthuenis zijn de bomen in privé-bezit. ‘We kunnen die bomen niet zomaar snoeien. Een groot gevaar vormen die bomen ook niet.'

LCL, "Bouw molenaarswoning  loopt vertraging op", Het Nieuwsblad, 23.10.2013.
Lokeren  - De molenaarswoning op de Heirbrug zal pas in het voorjaar af zijn. Ze moet van de molensite een grotere toeristische trekpleister maken.
De woning had normaal in december af moeten zijn, maar door vertragingen in het dossier zal het gebouw pas in het voorjaar gebruiksklaar zijn.
‘De originele molenaarswoning stond op invallen en vormde een gevaar voor de buurt en de kinderen die hier spelen’, zegt schepen van Toerisme Marina Van Hoorick (Open VLD).
Daarom werd ze afgebroken, maar Onroerend Erfgoed vroeg om de woning opnieuw te bouwen zoals vroeger.
‘De woning krijgt een authentiek karakter en zal energievriendelijk zijn’, aldus Van Hoorick. ‘Bezoekers zullen iets kunnen drinken in de woning, die dienst zal doen als gezellig cafeetje. Eventueel komt er ook een tentoonstellingsruimte en boven een vergaderzaal.’
Naast de molenaarswoning zullen kinderen zich kunnen uitleven in de speeltuin.‘Het is de bedoeling dat deze site een grotere toeristische trekpleister wordt. In de toekomst plannen we ook nog meer educatieve workshops.’
De Heirbrugmolen, een bovenkruier die dateert van 1873, kan na aanvraag bij de toeristische dienst bezocht worden. Het is de enige resterende molen van de 47 die ooit op Lokers grondgebied stonden.

Liselotte Cowie, "Site rond Heirbrugmolen moet toeristische trekpleister worden. Jong koppel gaat Molenhuis uitbaten", Het Nieuwsblad, 06.06.2014.
Dimitri De Fré en Vicky Segers met kindjes Daphne (8) en Alissa (5) aan Molenhuis. Foto: lcl
Lokeren - Dimitri De Fré en Vicky Segers baten vanaf 11 juli het Molenhuis uit aan de Heirbrugmolen. De hele site wordt opgewaardeerd tot een toeristische trekpleister.Lieselotte Cowie
‘We zagen meteen potentieel in het pand toen we hier binnenwandelden’, zegt Dimitri De Fré (27), die samen met vriendin Vicky Segers (27) de horecazaak zal gaan uitbaten.
De eeuwenoude molenaarswoning werd tien jaar geleden afgebroken omdat ze bouwvallig was, maar uiteindelijk werd het historische gebouw weer in ere hersteld en opnieuw opgebouwd.
Het stadsbestuur van Lokeren wil nu van de site een toeristische trekpleister maken en de horecazaak past perfect in dat plaatje.
Molenhuis gaat op 11 juli definitief van start. ‘We zijn elke dag open van 10 tot 21 uur, behalve op maandag’, geeft De Fré nog mee.

Yannick De Spiegeleir, "Renovatie Heirbrugmolen sleept aan. Uitbater taverne Het Molenhuis ziet klanten afhaken", Het Laatste Nieuws, 24.04.2015.
Molenarin Maria De Rooze en Dimitri De Fré van taverne Het Molenhuis hopen dat de renovatie van de Heirbrugmolen zo snel mogelijk klaar is. - Foto De Spiegeleir
Dimitri De Fré van taverne Het Molenhuis in Lokeren zit met de handen in het haar. De renovatie van de Heirbrugmolen duurt al bijna drie keer langer dan gepland en zijn klanten blijven weg. Op vraag van de stad hervatte de aannemer de werken vroeger dan voorzien na de winter, met vorstschade tot gevolg.
De Fré verruilde bijna een jaar geleden de kantine van het sport- en jeugdcomplex om de taverne in de gerestaureerde molenaarswoning aan de Heirbrugmolen uit te baten. Veel plezier beleefde de jonge ondernemer nog niet aan de zaak, die hij onder concessie van de stad Lokeren uitbaat.
"De Heirbrugmolen is de grootste troef van de site, maar door werken is hij al acht maanden amper toegankelijk voor bezoekers, terwijl mij beloofd was dat de werken maar drie maanden in beslag zouden nemen", foetert De Fré.
Trouwfoto's
"Deze week kreeg ik telefoon van een koppel dat hier zijn trouwfoto's wilde nemen en met dertig mensen naar de zaak zou komen, maar door de aanslepende renovatie vielen die plannen in het water. De toegangsweg naar de molen ligt er bij regenweer modderig bij. Deze winter heb ik daardoor al vaste klanten verloren. Ik ontvang hier vaker een ouder publiek dat slecht te been is. Voor die mensen is het belangrijk om dicht bij de zaak te kunnen parkeren. De stad had ook extra parkeerplaats beloofd, maar ook daar is nog niks van in huis gekomen."
De aannemer die de werken uitvoert, vraagt geduld. "We hebben het stadsbestuur en de uitbater gewezen op de risico's van werken tijdens vriesweer, maar op hun vraag hebben we de werken toch vroeger hervat. Door de nachtvorst is de grondlaag echter kapotgevroren, waardoor de renovatie extra vertraging opliep. Bij het uitvoeren van de werken hangen we nu eenmaal vast aan de weersomstandigheden."
Schepen van Cultuur Marina Van Hoorick (Open Vld) bevestigt dat de werken aan de historische molen vertraging hebben opgelopen en toont begrip voor de verzuchtingen van De Fré. "Ook als stadsbestuur zijn we vragende partij om de werken zo snel mogelijk te hervatten. Na de renovatie van de onderbouw moeten ook nog de wieken hersteld worden", geeft de schepen aan. "De weg kunnen we pas verharden als er geen zwaar vrachtverkeer meer over moet. Om extra parkeerplaats te creëren hebben we een aanpalend weiland proberen te kopen. Maar de eigenaar gaat niet akkoord met de prijs die we bieden."
Maria De Rooze, de molenarin van de Heirbrugmolen, probeert er intussen het beste van te maken. "Om veiligheidsreden kan ik nu geen rondleidingen geven in het gebouw, maar ik zal zondag wel aanwezig zijn in Het Molenhuis om uitleg te geven over de werking van onze windmolen. We hopen allemaal dat hij zo snel mogelijk hersteld is."

Lena Van Boven, "Taverne Molenhuis", vlaamsbelanglokeren.be (3 juni 2016).
De heropgebouwde molenaarswoning met bijhorende taverne werd twee jaar geleden met grote trom geopend. Terecht een toeristische trekpleister genoemd, een meerwaarde voor de Heirbrugmolen en een extra troef voor de stad.
Er is toen een concessie uitgeschreven voor vijf jaar die enkele voorwaarden inhield ten voordele van de stad.
Nu blijkt dat de taverne ‘Het Molenhuis’ al enige tijd gesloten is. Het zomerseizoen staat voor de deur en ook voor de molen is dit geen goeie zaak.
Wat is het probleem en zijn er gevolgen voor de stad?

Ivan Elegeert, "Aangrenzende horecazaak Molenhuis failliet", Het Nieuwsblad, 14.07.2016.
Molenaar Maria De Rooze met ex-uitbater Dimitri De Fré voor de Heirbrugmolen en het aangrenzende Molenhuis. Foto: ies
Lokeren - Bezoekers van de gerestaureerde Heirbrugmolen zullen het deze zomer zonder koffie of gebak moeten stellen. Het aangrenzende ‘Molenhuis’ is failliet. Het stadsbestuur investeerde de voorbije twee jaar tijd en geld in de restauratie van de Heirbrugmolen en de site rond de molen. Ook het aangrenzende ‘Molenhuis’ werd als taverne ingericht.

Ivan Elegeert, "Nieuwe poging om Heirbrugmolen op te waarderen", Het Nieuwsblad, 13.09.2016.
Het stadsbestuur wil een parkeerruimte aanleggen en meer activiteiten ontwikkelen rond de Heirbrugmolen. Foto: Ivan Elegeert.
"Onze molen draait nog altijd elke tweede en vierde zondag van de maand" - Maria De Rooze
Lokeren - De Heirbrugmolen blijft een van de Lokerse toeristische trekpleisters. Maar de ligging en de weinig aantrekkelijke omgeving laten de molen niet tot zijn recht komen. Het stadsbestuur wil daar (opnieuw) iets aan doen.
“Rond de molen is er amper parkeerplaats en dat is zeker een rem voor vele mensen om tot daar te gaan. Daarom willen we het aanpalende stuk weiland nu omvormen tot parkeerruimte. De onderhandelingen met de eigenaars hebben lang aangesleept. Omdat de eigenaars telkens weer van mening veranderden, hebben we nu beslist om het stuk grond te onteigenen voor openbaar nut”, zei schepen van Toerisme Marina Van Hoorick (Open VLD) tijdens de gemeenteraad.
Heimelijk hoopt de stad om naast de molen ook andere toeristische troeven te ontwikkelen. Een minikinderboerderij of een uitgebreider arsenaal aan speeltoestellen voor kinderen behoren tot de denkpistes. “De voorbije jaren hebben we al heel wat geïnvesteerd in de renovatie van de molen en het aanpalende molenhuis. We moeten ervoor zorgen dat die investering ook enig rendement oplevert en het publiek ten goede kan komen.”
Het molenhuis, dat in 2015 helemaal werd ingericht als taverne, staat intussen al een heel seizoen leeg na het faillissement van de vorige uitbater.
“Hiervoor gaan we op zoek naar een nieuwe uitbater via een openbare aanbesteding voor een periode van vijf jaar. De minimuminstelprijs wordt vastgesteld op 5.000 euro per jaar. Bij de beoordeling van de kandidaturen wordt rekening gehouden met financiële planning, visie, concept, aanbod, doelgroepenwerking, openingstijden, inrichting en aanbod.”
Molenarin Maria De Rooze is blij dat er beweging komt in het dossier. “We zien hier heel wat bezoekers langskomen als onze molen aan het draaien is. Daarom is het zo jammer dat het molenhuis niet bemand is. Ondanks alles draait onze molen elke tweede en vierde zondag van de maand en kan die dus bezocht worden. De bijkomende parking is zeker een stap vooruit. Hopelijk kunnen we met de buren ook nog een regeling treffen om enkele hoge bomen weg te halen die veel wind wegnemen voor de molenwieken.”

Y(annick) D(e) S(piegeleir), "Nog een uitbater gevondenn voor Heirbrugmolen", Het Laatste Nieuws, 08.12.2016.
De  zoektocht van de stad naar een nieuwe uitbater voor de taverne aan de Heirbrugmolen verloopt voorlopig vruchteloos. De voormalige molenaarswoning met horecafunctie staat nu al bijna een jaar leeg. Op zoek naar een geschikte uitbater onderzoekt de stad ook alternatieve pistes. Momenteel wordt er via de stedelijke welzijnsraad gepolst of er een mogelijkheid bestaat om ook sociale organisaties en instellingen de kans te bieden om de uitbating op zich te nemen. Die moeten het dan wel zien zitten om bezoekers van de molensite van drank te voorzien. Het idee om de uitbating in handen te geven van de sociale economie werd eerder al geopperd door OCMW-raadslid Eddy Van Bockstal (N-VA).

Literatuur

Lieven Denewet, "De Heirbrugmolen: na 62 jaar weer complete windmolen in Lokeren!", in: Molenecho's, XXX, 2002, nr. 4, p. 205-207;
Leo Smet, "De Heirbrugmolen van Paulus Van Lierde", in: Molenecho's, VI, 1978, p. 10;
F. De Vos, "Onze Lokerse windmolens", in: De Stad Lokeren, 3-10-17 en 24 december 1960,
Paul Bauters, "Eeuwen onder wind en wolken. Windmolens in Oost-Vlaanderen", Gent, Provinciebestuur, 1985;
Paul Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1986 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Derde aflevering. De arrondissementen Oudenaarde en Sint-Niklaas", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XVI, 1962, 2 (Gent, 1963);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 4. Gemeenten K-L", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2002
Roland Meyfroot e.a., "Lokerse Molens", Ekeren, 2002, 82 p.
Van Rysselberghe, "Bij de officiële (her)openstelling van de Heirbrugmolen", in: De Souvereinen, Driemaandelijks tijdschrift, Lokeren, Heemkring De Souvereinen, jg. 33, 2002, nr. 4, p. 141 e.v., ill.
Mola, "Aantal asomwentelingen van Oost-Vlaamse molens in 2010", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 51.
W. Smet, "Kijk op het Waasland", Nieuwkerken-Waas, 1976.
W. Smet, "De Windmolens in het Waasland", Nieuwkerken-Waas, 1974.
Paul Huys, "Molens te Lokeren in 1769", De Souvereinen, XII, 1981, p. 101.

Persberichten
Koen Dewanckel, "Op de tast door molen. Minister Van Grembergen steunt project voor blinden in Heirbrugmolen", in: Gazet van Antwerpen, 23.08.2003;
JDL, "Heirbrugmolen", in: Het Nieuwsblad, 27.11.2007.
DHS, "Woning tijdig afgebroken voor Molendag", in: Het Nieuwsblad, 26.04.2004.
Wim Dehandschutter, "Verkrotte molenaarswoning gaat tegen de vlakte. Huis in de schaduw van Heirbrugmolen in Lokeren staat op instorten", in: Het Nieuwsblad, 16.04.2004.
Dirk Van Reusel, "Blinden kunnen molen zien", in: Gazet van Antwerpen, 06.06.2005.
"Burgemeester Lokeren beveelt sloop historische molenaarswoning", in: Het Belang van Limburg, 15.04.2004.
JDL, "Heirbrugmolen", in: Het Nieuwsblad, 13.09.2008.
"Renovatiewerken voor Heirbrugmolen", in: Het Nieuwsblad, 28.10.2008.
Provinciaal Centrum voor Volwassenenonderwijs Waas & Durme Nieuws. "PCVO Waas en Durme helpt Lokerse molen weer draaien. Cursisten houtbewerking maken molen weer maalvaardig". http://www.pcvowd.be, maart 2009
DVR, "Woning naast molen komt terug", Gazet van Antwerpen, 04.05.2009.
Tijl Vereenooghe, "Lokeren moet gesloopte molenaarswoning heropbouwen", in: Erfgoed, 04.05.2009.
JDL, "Heirbrugmolen", in: Het Nieuwsblad, 16.10.2008.
JDL, "Van graan tot brood", in: Het Nieuwsblad, 12.01.2010.
Björn Roska, "Het uiteindelijke prijskaartje zou wel eens kunnen tegenvallen", in: bjornroska.be, gepost op 28.01.2009.
JDL, "Bezoek aan de molen", Het Nieuwsblad, 13.04.2010.
DVR, "Molenaarswoning herrijst als horecazaak, renovatie van het gebouw dringt zich op", Gazet van Antwerpen, 31.05.2011.
LCL, "Molenaarswoning Heirbrug wordt heropgebouwd", Het Nieuwsblad, 08.06.2011.
LCL, "Bouw molenaarswoning  loopt vertraging op", Het Nieuwsblad, 23.10.2013.
Liselotte Cowie, "Site rond Heirbrugmolen moet toeristische trekpleister worden. Jong koppel gaat Molenhuis uitbaten", Het Nieuwsblad, 06.06.2014.
Yannick De Spiegeleir, "Renovatie Heirbrugmolen sleept aan. Uitbater taverne Het Molenhuis ziet klanten afhaken", Het Laatste Nieuws, 24.04.2015.
Lena Van Boven, "Taverne Molenhuis", vlaamsbelanglokeren.be (3 juni 2016).
Ivan Elegeert, "Aangrenzende horecazaak Molenhuis failliet", Het Nieuwsblad, 14.07.2016.
Ivan Elegeert, "Nieuwe poging om Heirbrugmolen op te waarderen", Het Nieuwsblad, 13.09.2016.
Y(annick) D(e) S(piegeleir), "Nog een uitbater gevondenn voor Heirbrugmolen", Het Laatste Nieuws, 08.12.2016.


Laatst bijgewerkt: donderdag 23 maart 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens