zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <p>Bergmolen<br />Stampersmolen</p>, Tiegem (Anzegem)homevorige pagina Naar Verdwenen Molens Tiegem (Anzegem), West-Vlaanderen
Naam

Bergmolen
Stampersmolen

Ligging Meuleberg 2
8573 Tiegem (Anzegem)

50° 49' 1.28" N  3° 27' 36.27" E


toon op kaart
Eigenaar Rudy Koch-Ohier
Bouwjaar 1735, herbouwd in 1880 en 1986
Type Stenen grondzeiler
Functie Korenmolen
Kenmerken Vroeger een oliemolen
Gevlucht/Rad Gelaste stalen roeden
Inrichting Twee steenkoppels
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument,
23 juni 1960
Molenaar Geen
Openingstijden Niet toegankelijk

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden  

Beschrijving / geschiedenis

Aanvankelijk werd hier in 1735 een houten oliewindmolen gebouwd. Eigenaar in 1834 was Marcel Antoon Verriest-Decock, olieslager te Sijsele. In opdracht van zijn zoon Pieter J acobus Verriest, landbouwer te Sijsele, werd de molen in 1880 in steen herbouwd.  De olieslagerij was oorspronkelijk uitgerust met stampers, vandaar de naam Stampersmolen. In 1865 werden de stampers vervangen door pletstenen. Na het overlijden van Pieter Verriest in 1908 kwam de molen toe aan Justina (+1916) en Paulina Desutter (+1910) uit Sijsele. Hun erfgenamen waren Petrus, Gaston, Maria en Germanine Desutter. De  stenen molen bleef tot 1916 als oliemolen in gebruik en functioneerde sindsdien als korenmolen.

De Stampersmolen werd zwaar beschadigd tijdens de Eerste Wereldoorlog, maar kon in 1921 na herstellingswerken door eigenaar Gustaaf Deconinck-Tack, molenaar te Deerlijk en later te Heestert, opnieuw in gebruik genomen worden. In 1936 werd de molen buiten gebruik gesteld. Op 28.12.1938 verkocht Gustaaf Deconinck de boerderij en windmolen aan Achiel Verbrugge (zoon van August Verbrugge en kleinzoon van Jan Verbrugge, mulders op de Keimolen in de Vossenstraat te Ingooigem).

De vlakte voor de molen werd in 1942 als decor gebruikt voor de film "Wenn die Sonne wieder scheint", een Duitse verfilming van Stijn Streuvels "De vlaschaard" uit 1907. 

De regie was in handen van Boleslaw Barlog en de prent kwam in Duitsland uit onder de titel "Wenn die Sonne wieder scheint". In Vlaanderen werd de film echter uitgebracht als "De Vlaschaard". Barlog regisseerde de film voor de Duitse filmmaatschappij Terra, die in 1940 instond voor de anti-semitische film Jud Süß. Dat Streuvels aan de film meewerkte en er in figureerde (terwijl België door nazi-Duitsland werd bezet) maakt(e) de film controversieel.

Pachter Gerard Avet maalde met de elektrische motor in de molen van ca. 1941 tot eind de jaren 1960.

Achiel Verbrugge liet in 1970-'71 herstellingswerken uitvoeren aan kap, roeden, spruiten en staart, met 90%subsidies van de staat, de provincie en de gemeente Tiegem. Achiel Verbrugge, fabrikant van de voeders "Morgenstond" te Tiegem en burgemeester van Tiegem in 1939-1946, overleed op 1 januari 1975. Zijn weduwe (Alice Demuynck) en kinderen verkochten de hofstede en windmolen op 29 oktober 1981 (voor notaris Bultereys) aan Rudy Koch-Ohier, de huidige eigenaar. De nieuwe eigenaar brak de oude hoevegebouwen af en bouwde er een grote nieuwe villa. Het molendomein werd omheind en ontoegankelijk gemaakt. De molen werd in 1985-'86 tot de grond afgebroken en enkele meter verderop herbouwd, met overheidssubsidies.

Technische beschrijving
Witgeschilderde bakstenen grondmolen met sterk konische romp, opengewerkt met segmentboovensters. Gebroken kap met rechte voorwand, bedekt met koperen platen. De roeden zijn halfverdekkerd. Binnenin samengesteld uit benedenverdieping (vroegere olieslagerij), maalzolder (buil), steenzolder (twee koppels maalstenen, grote buil), ijzeren gangwerk en kapzolder (luiwerk en graanreiniger).
Boven de ingang is een steen met "1880", een ander met "1970"; op een balk in de kapzolder "..LEN 1881" (eerste letters zijn bedekt door ijzerwerk); op de wiekenas "1893 E BEYART BEVERE"; op een klauwijzer "HDC" en "1819", op een ander "MDM" en "1819".

Lieven Denewet


Foto: Donald Vandenbulcke, Staden


Foto: Mark Verbrugge, 03.03.1966 (coll. Luk Verbrugge)


Prentkaart jaren 1920 (coll. R. Simons, St.-Huibrechts-Lille)


Prentkaart (coll. D. Vandenbulcke, Staden)


Prentkaart. Ed. G. Van Cortenbergh, Brussel. Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

Uit het dagboek van Frank Lateur (Stijn Streuvels).

14 augustus 1916
Bevel is gekomen dat niemand iets van de opgedane oogst vervreemden mag. Verbod van te dorsen, verbod van te malen - de molens staan paalstil in de wind (ontzeild, - en... verzegeld...)
Molen te Tiegem

Hij is verzegeld - 'k peisde, zegt de molenaar dat z' er de ketens zouden aangelegd hebben, en 't is maar een lintje met twee lakjes - als ze peizen dat ik me daarom zal weerhouden!!! En hij heeft de deur van de molen geopend net alsof er niets in de weg ware geweest.

20 augustus 1916
Niettegenstaande 't verbod... De stenen molen op de heuvel-kop te Tiegem staat te draaien dat 't ruist - van alle kanten reed men er gister met bakten (1) naartoe... het lijkt alsof hij op z'n hoogte de Duitse verordeningen trotseren wil.

21 augustus 1916
Het is gebeurd gelijk 't te vrezen was. De Duitsers zijn in de molen gevallen - terwijl er wel een 70-tal mensen in waren - ze zijn uiteengestoven gelijk de mussen, want velen waren er gekomen, om te malen, van andere gemeenten en hadden geen paspo[o]rt, - iedereen heeft zich trachten te redden door de vlucht, karren, kordewagens (2) en bakten (3) in de brand latend (4) - 't ergste is: dat al de tarwe en de rogge die in de molen was, is aangeslagen en verbeurd... er zijn mensen die heel hun oogstje ineens kwijt zijn. Denk maar wat het te zeggen is in dees omstandigheden.

23 augustus 1916
De mare (5) loopt: dat de mensen die hun bakte (6) in de molen te Tiegem hadden, voorzichtig, met valse sleutels of door een of ander venstergat, naar binnen gedrongen zijn en hun bakte (7) eruit gehaald hebben? En nu staat hij daar de reus, in zijn eenzaamheid op de heuvelkop, onttakeld, de zeilen stakestijf als een overwonnene die in starheid het verloop van de gebeurtenissen afwacht. En de molenaar?...

Bron: Stijn Streuvels, "In oorlogstijd. Het volledige dagboek van de Eerste Wereldoorlog". Orion/B. Gottmer, Brugge/Nijmegen 1979  
-----------
(1) bakte: hoeveelheid graan om één oven brood te bakken
(2) kordewagen: kruiwagen
(3) zie noot 1.
(4) in de brand laten: achterlaten
(5) de mare: het bericht
(6) zie noot 1
(7) zie noot 1
(8) stakestijl: zonder te bewegen

------------------------
Vlaamse Raad - Zitting 1982-1983. Bulletin van Vragen en Antwoorden - Nr. 1 - 3 november 1982, p. 2-3.
1I. VRAGEN VAN DE LEDEN EN ANTWOORDEN VAN DE REGERING
A. Vragen waarop werd geantwoord binnen de reglementaire termijn (R.v.O. art. 65, 3 en 4)
K. POMA, VICE-VOORZITTER VAN DE VLAAMSE EXECUTIEVE, GEMEENSCHAPSMINISTER VAN CULTUUR

Vraag nr. 185 (zitting 1981-1982) van 9 augustus 1982 van de heer F. VANSTEENKISTE
Tiegem - restauratie windmolen Tiegemberg
Te Tiegem, deelgemeente van de gemeente Anzegem, staat bovenop de Tiegemberg een windmolen, type grondzeiler (1880) die thans buiten gebruik is.
Volgens ter plaatse ingewonnen gegevens werd de molen in 1970 gerestaureerd. De kosten van deze restauratie werden door de overheid gedragen. Sinds kort is het terrein rond de molen niet meer voor het publiek toegankelijk. Een sinds meerdere tientallen jaren bestaande toegangsweg werd afgesloten.
In de onmiddellijke omgeving van de molen zijn op dit ogenblik funderingswerken aan de gang.
Op het zelfde terrein staat momenteel een hoevegebouw te verkrotten en naar verluidt zou het de bedoeling zijn naast deze gebouwen een nieuwe constructie op te trekken. Voorbereidingswerken zijn reeds aan de gang.
Graag ontving ik van de geachte Minister omstandigantwoord op de volgende vragen.
1. Wie was in 1970 de opdrachtgever tot de restauratie van de molen en door wie werd de restauratie gefinancierd?
2. Werden er aan de toenmalige eigenaars enige voorwaarden gesteld betreffende de toegankelijkheid voor het publiek en het verdere onderhoud van de molen en het terrein ?
3. Van de huidige eigenaar het terrein en de molen voor het publiek ontoegankelijk isoleren?
4. Werd de molen en de onmiddellijke omgeving als beschermd monument en gebied beschermd?
5. Is het gebied rond de molen opgenomen in een gewestplan en/of een gemeentelijk plan van aanleg.
Zo ja, welke is dan de bestemming van het gebied?
6. Is het toegelaten naast de bestaande verkrotte hoevegebouwen nieuwe constructies op te trekken? Werd er een bouwtoelating gegeven?
7. Bestaan er plannen om de bestaande gebouwen naast de molen vooralsnog te restaureren ?
8. Is de geachte Minister van oordeel dat de gaafheid van het landschap in de omgeving van de molen moet bewaard blijven en welke stappen zal zijn departement ondernemen om daaraan tegemoet te komen?

Antwoord

In antwoord op zijn vraag laat ik het geachte lid hieronder punt voor punt de nodige gegevens geworden:
1. In opdracht van de familie Verbrugge, Tiegem werden tussen 1969 en 1975 restauratiewerken uitgevoerd.
Deze werden gesubsidieerd door het Rijk, de provincie en de gemeente. De eigenaar betaalde zijn aandeel.
2. Er werden aan de toenmalige eigenaars geen voorwaarden gesteld betreffende de toegankelijkheid
voor het publiek. Wat het onderhoud van een bij KB gerangschikt monument betreft, is de eigenaar gebonden aan zijn plicht zoals bepaald in het decreet van 06.03.1976.
3. Er bestaat geen enkele regeling waarbij de huidige eigenaar kan verplicht worden om de molen of het terrein er rond voor het publiek toegankelijk te maken.
4. De molen werd als monument beschermd bij KB van 23.06.1960. Het landschap rond de molen is niet beschermd.
5. Het gebied rond de molen is in het gewestplan Kortrijk opgenomen als parkzone.
6. Er werd bij mijn diensten geen aanvraag voor het optrekken van nieuwe constructies naast de verkrotte hoevegebouwen ingediend. Bijgevolg ben ik niet op de hoogte van enige bestaande bouwtoelating, die door de hiervoor bevoegde instantie zou zijn afgeleverd.
7.8. Ik meen dat de eigenaar de omgeving van de molen dient te herwaarderen. Onze voorkeur gaat uit naar renovatie van de bestaande gebouwen indien dit nog haalbaar is. Bij de RMLZ werd door de eigenaar met het oog op de restauratie van de molen reeds een voorontwerp ingediend.
Aangezien het in de bedoeling ligt om de molen weer regelmatig te laten malen, is het wenselijk, dat alle hoogstammen die de windvang zullen hinderen, uit de omgeving worden verwijderd. Uit een kadastraal onderzoek blijkt echter dat deze hinderende elementen gelegen zijn op aanpalende eigendommen.
Ik heb echter geen rechtstreekse bevoegdheid over de omgeving van de molen. Desgevallend kan een onderzoek ingesteld worden met het oog op een rangschikking als ,, dorpsgezicht ".

Literatuur

Agentschap Onroerend Erfgoed (Brugge), Onroerend erfgoed, archief nr. W/00228
De Cock G., Tiegem, parel der Vlaamse Ardennen, Antwerpen, 1970 (Vlaamse Toeristische Bibliotheek, nr. 126).
Vandemeulebroeke G., Van den Dorpe L., Terugblik op Tiegem, Tiegem, 1992.
Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 61, 111;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 120-121 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel 1. Arrondissementen Ieper, Kortrijk, Roeselare, Tielt", Brugge, 2001, p. 30;
"De Stampersmolen te Tiegem", in: Curiosa, XXXII, 1994, nr. 319, p. 25-26;
E. D(e) K(inderen), "De stenen molen te Tiegem", in: De Belgische Molenaar, LXXIII, 1978, p. 168-170;
Torie Mulders, "De windmolens tussen Schelde en Leie", in: Handelingen van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk, XXII, 1946-1948, p. 46-107;
Torie Mulders, "Honderd jaar dorpskroniek van Tieghem", Tielt, 1945;
F. Ringoot, "De 'Stampersmolen' te Tiegem", in: Ons Molenheem, jg. 6 (1986), nr. 2 (juni), p. 21-24, ill.
Agentschap RWO West-Vlaanderen, Onroerend Erfgoed (Brugge, Werkhuisstraat 9), archief nr. W/00228.
P. Mattelaer, "Molens van groot-Anzegem", in: 33ste Jaarboek van de Geschied- en Heemkundige Kring "De Gaverstreke", Waregem, 2005, p. 147-198, ill.
Herman Holemans, "West-Vlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 7. Gemeenten S-U", Opwijk, 2003, p. 56-57.
Achiel Verbrugge, "100 jaar geschiedenis uit een eeuwenoud Muldersgeslacht", Tiegem, 1968 (onuitgegeven).
Mededeling Luk Verbrugge, Berchem (Kluisbergen), 12.08.2008 (jongste zoon van de vroegere eigenaar Achiel Verbrugge).
Roel Vande Winkel & Ine Van Linthout, "De vlaschaard 1943: een Vlaams boek in nazi-Duitsland en een Duitse film in bezet België", ill, Uitg. Groeninghe, Kortrijk, 2007, met dvd. 
Stijn Streuvels, "In oorlogstijd. Het volledige dagboek van de Eerste Wereldoorlog". Orion/B. Gottmer, Brugge/Nijmegen 1979.
De Gunsch A. & De Leeuw S. m.m.v. Callens T., Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Anzegem, Deelgemeenten Anzegem, Gijzelbrechtegem, Ingooigem, Kaster, Tiegem en Vichte, Bouwen door de eeuwen, 2006.


Laatst bijgewerkt: zaterdag 15 februari 2014
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen

bovenzijde