Beschrijving / geschiedenis

De Tombeelmolen dankt zijn naam aan de tombeel (molendam of hoogte) waarop hij is gebouwd. De molen te Outrijve is niet alleen het enige bewaarde exemplaar in de Scheldevallei. Als jongste bakstenen molen van Vlaanderen maakt hij ook de brug tussen de eeuwenlange houten molentraditie en het gebruik van ‘moderne’ materialen zoals ijzer.

Bij de restauratiewerken van de huidige stenen bergmolen werden drie teerlingen van een vroegere houten staakmolen uit de 18de eeuw blootgelegd. Deze molen behoorde bij adellijk grootgrondbezit en werd verhuurd aan Pieter Van Der Plancke. Vandaar dat deze molen in de volksmond de molen van de kinders Verplancke werd genoemd. In 1884 werd de molen openbaar verkocht aan de familie De Coster. Cyriel De Coster (1859-1919) was, tot aan de stillegging van de maalactiviteiten op bevel van de Duitsers in augustus 1916, de laatste molenaar van deze houten staakmolen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de molen als waarnemingspost en slaapplaats voor soldaten gebruikt. Op 25 oktober 1918 werd hij in brand gestoken door terugtrekkende Duitse troepen en is hij ten gronde afgebrand.

Na de oorlog dienden de kinderen van Cyriel De Coster een dossier van oorlogsschade in. Op het einde van 1923 bouwden zij een nieuwe stenen bergmolen, die enkel ingericht was als korenmolen. Bouwmeester Pollet voerde de werken uit met baksteen, afkomstig uit een veldoven aan de Schelde. Op de romp werd het oprichtingsjaar 1923 zichtbaar gemetseld. Georges De Coster (1901-1966) baatte vanaf 1926, samen met zijn vrouw Elisa Deconinck (1906-1998) de stenen graanwindmolen uit. De nodige verbeteringen en moderniseringen werden aangebracht: een dieselmotor om te malen bij windstilte (1930), overschakeling op elektriciteit (1942), een wiekverbeteringssysteem (verdekkering) (1941). Een zware storm op 14 november 1940 richtte grote schade aan. De molen sloeg op drift en er ontstond een begin van brand. De zeilen werden vernield. Wegens gezondheidsproblemen staakte Georges De Coster zijn molenactiviteit op 1 januari 1951.

De gemeente Avelgem kocht in 1989 de inmiddels door wind en weer toegetakelde Tombeelmolen van Lisa Deconinck – weduwe Georges De Coster. Noodzakelijke instandhoudingswerken werden uitgevoerd maar het maal- en draaivaardig maken bleek een te dure onderneming. Wel werden stappen gezet om de molen te beschermen.Dit leidde tot het ministrieel besluit van 28 januari 1994 waarbij de molen werd erkend als monument en de omgeving als dorpsgezicht.

In augustus 1998 diende het gemeentebestuur een restauratiedossier in om de molen draai- en maalvaardig te maken. Ingenieur-architect Freddy De Schacht uit Ruiselede werd aangesteld als ontwerper en opvolger van de werken. Een jaar later zetten zowel de Vlaamse Gemeenschap als het Provinciebestuur West-Vlaanderen als subsidiërende overheden het licht op groen. De restauratie van de molenberg en molenromp werd toegewezen aan bvba Aquastra uit Wevelgem. Bij deze restauratie kreeg de romp een rode afwerkingslaag. De nv Verstraete uit Rumbeke werd belast met de molentechnische restauratie. Roland Wieme uit Deinze kreeg de opdracht het gevlucht onder handen te nemen. Het betrof het herstel van de verdekkerde en half-verdekkerde roeden. Die werden geklinknageld. En dit alles onder het waakzame oog van de Afdeling Monumenten en Landschappen.

De Tombeelmolen heeft vier verdiepingen: meel-, steen-, lui- en kapzolder. Op de benedenverdieping is een in- en uitrit doorheen de berg voor aan- en afvoer van graan en meel. De molenkap draait op Engels kruiwerk, 13 gietijzeren rollen op een rail. De roeden hebben een lengte van 24 meter.

Het beheer en de uitbating van de molen is in handen van de ‘vzw Vrienden van de Molen te Outrijve’. De molenaar is Freddy Deweer (0477/59.92.81). De Vrienden van de Molen zorgen voor een vriendelijk onthaal en deskundige uitleg. Geïnteresseerden die lid willen worden kunnen zich wenden tot Jozef Beyaert 056/64 50 74 De molen is gratis toegankelijk vanaf april tot en met oktober op de eerste en laatste zondag van de maand van 14.30 tot 17.30. Indien er voldoende wind is draait de molen.
Enkel de molenaar is verantwoordelijk voor de werking en het malen. Je krijgt er een degelijke rondleiding met uiteenzetting over de werking en de geschiedenis van de molen. Bij een koffie of een drankje kan je een videomontage over de restauratie van de molen bekijken. Bij gelegenheid zijn met Tombeelmeel gebakken pannekoeken te verkrijgen.

Geleide bezoeken
Alle afspraken worden geregeld via de VVV West-Vlaamse Scheldestreek. Groepsbezoeken met rondleiding kunnen van april tot en met oktober mits reservatie en tegen betaling.

Educatieve bezoeken
De Tombeelmolen is niet alleen een waardevol stuk industriële archeologie maar biedt ook rijke mogelijkheden als didactisch instrument voor de leerlingen. De vzw vrienden van de molen te Outrijve hebben daarom een bundeltje werkblaadjes samengesteld die bij een geleid bezoek en achteraf in de klas kunnen worden gebruikt. De doelgroep : 3de graad L.O. en 1ste graad S.O. Het doel van deze werkblaadjes: stimuleren van de waarneming tijdens het bezoek;
bijbrengen van molentermen;
begrippen bijbrengen over de toepassing van windenergie en de werking van windmolens;
herkennen van hefbomen en bewegingsoverbrenging;
werken met tabellen;
oriëntering, wind, wolken en het weer;
kennis maken met de molentaal.
De werkblaadjes omvatten:
invuloefeningen, meerkeuzevragen, aflezen tabellen, een paar vraagstukjes, vijf doe-opdrachten in of rond de molen (groepswerk), opzoeken op internet.

Groep leerlingen van een Avelgemse school
Gewoon geleid bezoek: gratis
Geleid bezoek met werkblaadjes + drankje : 1 EURO per leerling
Groep leerlingen van een niet-Avelgemse school
Gewoon geleid bezoek : 12,50 EURO per klas of groep
Geleid bezoek met werkblaadjes + drankje : 12,50 EURO + 1 EURO per leerling
Groep volwassenen
Geleid bezoek : 1 EURO per persoon met een minimum van 15 EURO.
Fotosessie : 12,5 EURO

Freddy Deweer, namens vzw Vrienden van de Molen te Outrijve

Foto: Christian Horrie, 18.03.2006

Herbouwjaar 1923. Foto: Geert Vanhercke, Bredene, 11.06.2010

Gezien van op de Schelde. Foto: Ludo Schotte, Brugge, 2007

De molen in 1968 (Foto: M.F. Boogert)

Bijlagen

Jaarlijks aantal asomwentelingen
2006: 42.534

Persbericht. Jan Decock, "Tombeelmolen wordt opgeknapt. Molenaar Freddy Deweer maalt tarwe en bakt brood", in: Het Nieuwsblad, 23.09.2008, p. 25.
OUTRIJVE - Er zijn voor 30.000 euro onderhouds- en herstellingswerken nodig aan de beschermde Tombeelmolen, eigendom van Avelgem. Molenaar en gids Freddy Deweer heeft het dossier helpen opmaken. 'Wij kunnen tot tachtig procent subsidies krijgen. Tegen eind oktober verwachten wij een antwoord.'
De Tombeelmolen is sinds 1989 eigendom van Avelgem en kreeg in 1999-2000 een grondige restauratiebeurt om hem maalvaardig te maken. Dat er nog geen negen jaar later opnieuw werken nodig zijn, heeft voor een groot deel te maken met de manier waarop de vorige herstellingswerken werden uitgevoerd. Men gebruikte voor de afwerking toen zowel oude materialen van de bestaande molen als nieuwe en voegde die samen.
'Eigenlijk had dit niet gemogen', zegt molenaar Freddy Deweer, die mee het nieuwe onderhoudsdossier opmaakte.
'Zo is er nabij de toegangspoort waterinsijpeling omdat men geen gezeefde aarde gebruikte tegen de romp van het monument. Dat moet nu aangepast. En binnenin krijgt ook het centrale assengedeelte dat aansluit op de wieken en instaat voor de maalvaardigheid een grondige opknapbeurt. Nu zit er eigenlijk te veel speling op bepaalde onderdelen waardoor het systeem van raderen en assen vlugger verslijt dan normaal het geval kan zijn. Om alle problemen voorgoed weg te werken, doet de gemeente een beroep op een ervaren molenbouwer.'
Sinds de restauratie is de Tombeelmolen in de regio en tot ver daarbuiten uitgegroeid tot een toeristische attractie. Het monument is van begin april tot eind oktober elke eerste en laatste zondag van de maand te bezoeken. Dan geeft Freddy Deweer de dagjestoeristen een rondleiding en laat hij ook de wieken draaien.
'Sinds 2000 noteerden wij 280.000 omwentelingen. En jaarlijks waren er tussen 1.200 en 1.500 bezoekers. In de molen malen wij ook elk jaar een bepaalde hoeveelheid tarwe, afkomstig van de nabijgelegen historische hoeve Heerlijkheid de Bouvrie in Bossuit. Het gaat over zo'n 1.500 kilogram waarvan ik in mijn houtgestookte bakoven in Moen brood bak en pannenkoeken. De broden worden gebakken volgens de technieken van vroeger: meel, zout, gist en water. En ze blijven zeker tien dagen goed. Ongeveer een keer in de maand bak ik zo'n 16 tot 20 broden.'
'De Tombeelmolen is meer dan zomaar een monument om naar te kijken. Hij draait ook echt. En om dat zo te houden zijn de geplande onderhouds- en herstellingswerken meer dan noodzakelijk.'
Tombeelmolen, Molenstraat 41a, 8582 Outrijve. Zie ook: www.westvlaamsescheldestreek.be en www.avelgem.be. Nog de laatste zondag van september, de eerste en laatste zondag van oktober open van 14.30 tot 17.30uur. 

Persbericht.  DJW, "Deweer (61)", in: Het Nieuwsblad, 17.09.2008.
Deweer (61). Ere-officier Marine en brandweer Is ere-officier Marine, ere-officier Zwevegemse brandweer, hoofdmonumentenwachter van de provincie, lid van de Zwevegemse duikersploeg en gepassioneerd paardenliefhebber. Ook deskundige kapellen en molenaar beschermde Tombeelmolen, Outrijve. (djw)

Persbericht. DJW, "Tombeelmolen", Het Nieuwsblad, 31.03.2009.
OUTRIJVE - Het negende molenseizoen aan en rond de Tombeelmolen in Outrijve begint op zondag 5 april. De Vrienden van de Molen stellen het publiek het gerestaureerde maalmonument voor dat tot het najaar elke eerste en laatste zondag van de maand open is voor dagjestoeristen, wandelaars en fietsers. (djw)

 (djw)

Persbericht. DJW, "Molenbuurt", Het Nieuwsblad, 04.07.2009.
OUTRIJVE - Tijdens het Molenbuurtfeest van zondag 5 juli aan en rond de Tombeelmolen in Outrijve speelt de fanfare Deugd & Vreugde uit Heestert om 15 uur een koffieconcert. Nadien volgt een optreden van het majorettenkorps. De hele dag lang zijn er gratis rondleidingen in de molen. (djw)

 (djw)

Gemeenteraad Avelgem, 1 september 2009.
(Info Avelgem, 2008, nr. 4, p. 30).
De Raad keurde het ontwerpdossier goed, opgemaakt door vzw Monumentenwacht West-Vlaanderen voor onderhouds- en herstellingswerken aan de Tombeelmolen. De kostprijs van de werken werd geraamd op 38.115 euro. Het College werd gelast met het aanvragen van een onderhoudspremie voorzien door de

Vlaamse Regering en met het uitschrijven van de onderhandelingsprocedure.

Literatuur

Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 99;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 124-125 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel 1. Arrondissementen Ieper, Kortrijk, Roeselare, Tielt", Brugge, 2001, p. 38;
Lieven Denewet, "Een esthetische molenrestauratie te Outrijve", in: Molenecho's, XIX, 1991, p. 12-13;
Lieven Denewet, "Vijf goedgekeurde West-Vlaamse molenprojecten in 1999", in: Mededelingenblad Werkgroep West-Vlaamse Molens, XV, 1999, p. 68-75;
Freddy Deweer, "Restauratie Tombeelmolen", in: In de Steigers, VI, 1999, p. 84-85;
De Tombeelmolen wiekt en maalt te Outrijve", Outrijve, 2000;
Fanny Delaey, "Evolutie in de zorg voor windmolens in (West-)Vlaanderen", in: Molenecho's, XXXIII, 2005, nr. 1-2, p. 1-123;
L. Luyssaert, "Toponymie van Bossuit, Moen en Outrijve tot 1650", Oudenaarde, 1968;
Torie Mulders, "De windmolens tussen Schelde en Leie", in: Handelingen van de Koninklijke Geschied- en Oudheidkundige Kring van Kortrijk, XXII, 1946-1948, p. 46-107.
Jan Decock, "Tombeelmolen wordt opgeknapt. Molenaar Freddy Deweer maalt tarwe en bakt brood", in: Het Nieuwsblad, 23.09.2008.
DJW, "Deweer (61)", in: Het Nieuwsblad, 17.09.2008.
DJW, "Tombeelmolen", Het Nieuwsblad, 31.03.2009.
DJW, "Molenbuurt", Het Nieuwsblad, 04.07.2009.