Beschrijving / geschiedenis

De Poelbergmlen is een staakmolen op bakstenen teerlingen. Hij dankt zijn naam aan zijn ligging op de Poelberg. De oudste gekende vermelding van de Poelbergmolen dateert uit 1668.
Er is geen uitsluitsel over het bouwjaar, doch vermoedelijk wordt de huidige molen opgetrokken in 1726, een van de jaartallen die op de diverse molenonderdelen zijn teruggevonden. De "Poelberghe Meulen" wordt weergegeven op de Ferrariskaart (1770-1778) en op de kaart van Philip Jan Lemaieur van 1786.
De Poelbergmolen is lange tijd eigendom van de familie Mulle de Terschueren.
Na de Tweede Wereldoorlog wordt de molen hersteld van oorlogsschade. Een grondige restauratie vindt plaats in 1957.
De molen blijft tot ca. 1970 in bedrijf.
Wanneer de molen in 1980 eigendom wordt van de stad, verkeert hij in erg vervallen toestand. Vanaf 1989 volgen restauratiewerken.

Na het herstellen van de teerlingen, werd de molen in 1992-1993 opnieuw maalvaardig gemaakt door molenbouwer Roland Wieme uit Petegem-aan-de-Leie. Hij vervaardigde dan ook nieuwe gelaste roeden. Om de unieke molensite van de Poelbermolen te vrijwaren, werd het omgevende landschap in 1993 als dorpsgezicht beschermd. De grote openheid van de omgeving verzekert een onbeperkte windvang. Vrijwillige molenaar Geert Denys uit Kanegem heeft in 2005 de inrichting uitgebreid met een graankuiser en een kleine borstelbuil.

Op de gemeenteraadszitting van 2 juli 2009 werden onderhoudswerken goedgekeurd. Het ontwerp werd opgemaakt door de stedelijke technische dienst. De werken werden geraamd op 75.600,80 euro (BTW inbegrepen), terwijl op de stadsbegroting van 2009 100.000 euro staat ingeschreven. De werken zullen, via onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking, gegund worden. Er kan 80 procent subsidie bekomen worden van de Vlaamse Overheid.

De omgeving van de Poelbergmolen wordt recreatief uitgebouwd. De gemeenteraad keurde in zitting van 12 mei 2005 de verwerving van de schoolgebouwen met gronden op Poelberg Tielt goed voor de opname in een recreatief netwerk. DDM Architectuur Dirk De Meyere uit Tielt maakte een ontwerp op dat in gemeenteraadszitting van 2 maart 2006 werd goedgekeurd. De gemeenteraad ging op 2 april 2009 akkoord met lot 1 ruwbouw en afwerking: de renovatie van klooster en schoolgebouw tot rustpunt voor fiets- en wandelrecreatie. Voor dit eerste lot werd een subsidie-aanvraag voor een maximale subsidie van 300.000,00 euro ingediend bij LEADER Tielt Plateau. In de zitting van 2 juli 2009 ging de gemeenteraad akkoord met het bestek en de wijze van gunnen (algemene offertevraag) voor de inrichting Poelbergsite tot rust- en recreatiepunt. Volgende werken zijn voorzien:  de inrichting van het publieks-toegankelijk gedeelte van de cafetaria alsook een multimediale presentatie van de invloed van de voormalige bewoners (kloostergemeenschap Zusters van 't Geloof), de voormalige functie (school) en van de ruime landschappelijke omgeving d.m.v. landschapseducatie. De raming bedraagt 130.000 euro (incl. BTW en ereloon) en staat in de gemeentebegroting 2009 ingeschreven.

Beschrijving.
Houten standaardmolen op vier witgeschilderde bakstenen teerlingen, gelegen op molensite die van op de top van de Poelberg een weids uitzicht biedt op de omgeving.
Toegang via trap met papen, loopschoren en kruiwerk. Verticale beschieting aan voor- en zijkant. Eiken leien aan de windveeg en op de kap, waar twee wapenschilden aangebracht zijn. Door het dak van de kombuis steekt een regulator. Wieken met vlucht van 23,60 meter. Maalzolder met haverpletter en steenzolder met twee maalstoelen.

Inscripties
Op de klauwijzers van de voormolen staat o.m. "1631", "1844" en "CT". Verscheidene weegbanden dragen inschriften: "BESCH/ ERM GODT VOOR ALLE/ LIEN DAN WORT GHY/ GERREN GHESYEN/ EN ALS GHY HYER/ VERLIEST HET LE/ VEN GODT SAL V/ DEN HEMEL GHEVEN/ EN MARIA MET VER/ LANGHEN SAL V/ IN HAR RYCK ONT/ FANGHEN DEN 9 IULIV/ YG/ 1726", "BRAEM IAN 1820 RUMBEKE", "P. DE MEYER/ 1888", "EMILE"/ VANCOMPER/ NOLLE 1890". Op de standaard "CLEMENT BOUTTE IN 1853/ HIER MOLENNAER". Op de middenlijst "DIE KOMT/ OM TE BORGEN/ MOET/ WACHTEN/ TOT MORGEN", "GOEMAERE THIELT 1807/ GEBORTE VAN ROUSSELAERE", "JS CUVEELE/ 1787", "I. BRAEM", "P. GOEMAERE/ T 1764", "PIETER TVTTENS".

Lieven Denewet

Onder: vrijwillig molenaar Geert Denys. Foto: Donald Vandenbulcke, 2008

Foto: Geert Denys (Kanegem), 10.08.2009

Binnenzicht. Foto: Rita Vandepapeliere, 02.09.2006

Prentkaart jaren 1960 (coll. Ronny Van Landschoot, Sijsele)

Bijlagen

1. Jaarlijks aantal asomwentelingen
2006: 40.511

2. "Uitgaven in 2008 - Tielt", in: Het Nieuwsblad, 06.02.2008.
Uitbouw recreatief centrum Poelbergschool (750.000 euro)
Restauratie Poelbergmolen (100.000 euro)
(Voor een aantal investeringen kan de stad wel op subsidies rekenen.)

Zitting van de Gemeenteraad van Tielt op 2 juli 2009. Toelichtende nota. Openbare zitting.
21. Onderhoudswerken Poelbergmolen
Ontwerp opgemaakt door de technische dienst voor de noodzakelijke onderhoudswerken aan de Poelbergmolen.
Deze molen is als monument geklasseerd en voor deze onderhoudswerken wordt dan ook de onderhoudspremie van 40 % aangevraagd.
Raming: 75.600,80 euro (BTW inbegrepen).
Wijze van gunnen: onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking.
Krediet budget 2009: artikel 773/724-60 : 100.000,00 euro
Financiering door middel van lening en subsidies.
Voorstel van beslissing: goedkeuring van het bestek onderhoudswerken Poelbergmolen en van de voorgestelde wijze van gunnen.

22. Goedkeuren bestek inrichting Poelbergsite tot rust- en recreatiepunt
De gemeenteraad keurde in zitting van 12.05.2005 de verwerving van de schoolgebouwen met gronden Poelberg Tielt goed voor de opname in een recreatief netwerk.
In gemeenteraadszitting van 02.03.2006 het ontwerp van DDM.Architectuur goedgekeurd en werd DDM Architectuur, Dirk De Meyere, Ieperstraat 45, 8700 Tielt aangesteld als architect in zitting van het College van Burgemeester en Schepenen dd. 12.04.2006.
In gemeenteraadszitting van 02.04.2009 werd de renovatie van klooster en schoolgebouw tot rustpunt voor fiets- en wandelrecreatie - lot 1 ruwbouw en afwerking, goedgekeurd.
Op 15.04.2009 werd voor dit eerste lot een subsidie-aanvraag voor een maximale subsidie van 300.000,00 euro ingediend bij LEADER Tielt Plateau en dit in toepassing van verordening (EG) nr. 1698/2005, PDPO Vlaanderen 2007-2013, AS4. Op 25 juni 2009 wordt deze beslissing van de Plaatselijke Groep meegedeeld.
Thans wordt de goedkeuring gevraagd van het bestek voor de inrichting Poelbergsite tot rust- en recreatiepunt met als voorwerp van de opdracht: ontwerpen, leveren en plaatsen van de inrichting van het publiekstoegankelijk gedeelte van de cafetaria alsook het ontwerpen, leveren en plaatsen van een multimediale presentatie van de invloed van de voormalige bewoners (kloostergemeenschap Zusters van 't Geloof), voormalige functie (school) en van de ruime landschappelijke omgeving d.m.v. landschapseducatie.
Raming: 130.000,00 euro (incl. BTW en ereloon)
Krediet: budget 2009 - artikel 773/744-51 : 130.000,00 euro
Wijze van gunnen: algemene offertevraag.
Financiering met lening.
Voorstel van beslissing: goedkeuren bestek inrichting Poelbergsite tot rust- en recreatiepunt en van de voorgestelde wijze van gunnen.

Persbericht. ICA, "Poelberg", in: Het Nieuwsblad, 12.08.2009.
TIELT - Aan de houten Poelbergmolen moeten noodzakelijke onderhoudswerken gebeuren. De Poelbergmolen is als monument geklasseerd en de onderhoudswerken zijn geraamd op ruim 75.600 euro, inclusief btw.

Column van Ann (De Craemer): "Koning op de Poelberg", in: Het Nieuwsblad, 17.02.2009.
Omdat de winterblues een spinnenweb weefden in mijn hoofd, omdat ik verlangde naar de kracht van de stilte en omdat de zon eindelijk nog eens haar warme gezicht liet zien, blies ik het stof van mijn fiets en reed ik naar de Poelberg.  Er is geen mooiere plek in Tielt dan deze berg die eigenlijk een heuvel is en je het gevoel heeft eventjes de koning van de wereld te zijn. Als kind heeft iemand me op de mouw gespeld dat het op de Poelberg was dat Napoleon zijn troepen overschouwde toen hij door ons land trok op weg naar Waterloo. Prachtig verhaal, dat wel, maar uiteraard is het in werkelijkheid nooit gebeurd. Toch heb ik het lang geloofd, en hoe kan het ook anders? Die weidsheid van het landschap onder je voeten; die horizon die zo ver weg is maar die je toch bijna kan aanraken - ik zag het allemaal voor mij alsof ik er zelf bij was geweest. Napoleon met zijn zwarte hoge hoed op het hoofd, de borst fier vooruit, onverstoorbaar kijkend naar zijn duizenden soldaten die in de dalen rond de Poelberg staan opgesteld. Mijn ontgoocheling was groot toen bleek dat het verhaal een mythe was, maar als ik vandaag met mijn fiets de Poelberg beklim en daarna om me heen kijk, voel ik me altijd eventjes Napoleon - met de koeien, de maïskolven en de grassprietjes als toeschouwers.
Het is een uitdrukking die in Tielt vooral door oudere mensen wordt gebruikt en daardoor waarschijnlijk geen lang leven meer beschoren is: ik ga van de jaar op reis naar Le Mont Poel. Ik ben geboren en getogen in deze stad, maar tóch tuinde ik er deze zomer opnieuw in toen de vrouw naast me op de kappersstoel als volgt antwoordde op mijn vraag wat dit jaar haar vakantiebestemming was: ‘k ga noar Le Mont Poel. Ik keek verbaasd en toen ze meteen luid begon te lachen, viel mijn frank rinkelend op de grond. Met vakantie gaan naar Le Mont Poel, dat is gewoon thuisblijven.
Eigenlijk is de Poelberg voor mij precies dat: een vakantieplek in eigen stad. Als ik me niet goed voel en even mijn hoofd wil luchten: de Poelberg. Als ik zo gelukkig ben dat ik het wil uitschreeuwen: de Poelberg. Zoveel stilte op amper vijf minuten van het centrum van Tielt, het maakt me keer op keer gelukkig.
Net daarom is het zo jammer dat de stilte in de toekomst verstoord zal worden. Aan het voormalige schooltje en klooster op de Poelberg wil het stadsbestuur een ‘recreatieve bestemming' geven. Er zou een cafetaria of snackbar komen op de gelijkvloerse verdieping, de speelplaats zou een terras worden, en op de eerste verdieping komen misschien ‘trekkershutten' waar fietsers of wandelaars kunnen logeren. Komt daar nog bij dat wanneer straks de Zuiderring klaar is ook het gezoem van de auto's in de verte de stilte zal doorbreken.
Tegen de Zuiderring kan ik niet zijn, maar wel tegen een ‘recreatieve bestemming' voor het Poelberggebouw.
Waarom moet een prachtig stukje natuur ‘recreatief' ingevuld worden? Waarom mag dat oude gebouw niet gewoon een stille plek blijven? Waarom zijn we zo bang voor stilte in deze stad? Het is de grootste troef van de Poelberg dat je er tot rust kan komen. Dat je op een bankje bij de kapel kan zitten en alleen in je gedachten wordt onderbroken door het heerlijke geluid van ronddraaiende fietskettingen en klakkende klikpedalen.
Ik vind het een waar schrikbeeld: straks misschien een hele zondagnamiddag het geluid van dichtslaande portieren, rinkelende glazen en druk pratende mensen. Wees niet bang voor de stilte. Laten we de Poelberg koesteren voor wat hij is: een plek waar je je ogen kan sluiten en de stilte kan horen, een plek waar je je eventjes de koning te rijk waant, een plek waar je alleen kan zijn met jezelf.

Reacties
1. "Ikke", 19.02.2009
Dag Ann,
Ik had het geluk te mogen opgroeien aan de voet van de Poelberg. TOEN was het mooi, rustig en proper langs de kleine wegen. Als ik nu om me heen kijk en zie hoe alles kapot gaat dan doet dat pijn. Met de fiets of te voet of al lopend naar de Poelberg is een hele onderneming want ze zorgen voor wegomlegging langs de kleine wegen. Dus, auto koning. Binnenkort de TAC-rally, weeral koning auto. Wegen stuk, grasbermen weg, nu al geraas rond uw oren, Koning auto. Waarom niet met Koning auto naar de Poelberg voor wat 'recreatie', slaande deuren, ronkende auto's en vooral geen plaats voor fietsers. Hoevetoerisme (lees, feestzaal) aan de voet van de Poelberg.
Kon iets moois geweest zijn ware het niet dat er meer fuiven en feesten doorgaan dan iets anders. Aan de andere kant ophopingen van gestorte aarde. Jah, heimwee naar de Poelberg van vele jaren geleden....
Toen konden we als kind zonder probleem een toerke rond de Poelberg fietsen, lopen, wandelen. Toen kon men nog genieten van de rust. Om dan maar te zwijgen over de mooie wegen met mooie bloeiende wegbermen, knotwilgen die onderhouden werden en de rust!!! Zielig hoe de Poelberg er aan toe is. 
2. Ikke (2), 19.02.2009
Ben hier nog eens. Waarom het klooster niet uitbouwen tot een soort herberg voor fietsers op doortocht? Waarom de rust niet behouden aan de grot? (Daar komen nog heel wat mensen om een moment van rust te hebben.)
Waarom zo weinig aandacht voor de natuur rond de Poelberg? Waarom niet meer aandacht voor het onderhoud van de kleine wegen en de mooie (vroeger toch) wegbermen? Ik vraag me eigenlijk af hoeveel keer onze burgemeester (met aanhangsel Seynave) al op de Poelberg geweest is? De verloedering gaat door en de Poelberg trekt op niks meer!!!
3. "Ikke" (3),  19.02.2009
Geef toe, Wat mooi is (was) in Tielt moet om zeep. De Poelberg... De markt, mooi met de ijzeren platen en vooral superonveilig voor de zwakke weggebruiker.
We zullen wel milieubelasting betalen: 65,- euro en voor wie het nog niet wist, in het najaar nog eens 65,- klinkende euro belastingsheffing. (Dat maakt de som van 130,-). Jammer dat met al dat geld het karakter van de streek vernield wordt i.p.v. op te knappen.... De Poelberg: op naar de volgende vernieling!!!
4. Johan Buyck, 20.02.2009.
De Poelbergmolen ... bijna elke werkdag tuur ik door de vensters van het treinstel om dit tastbaar restant van een helaas bijna volledig verdwenen verleden te zien opduiken tussen de landerijen. Het zien ervan betekent het einde van een werkdag en doet mij al verlangen het resterende deel van de dag.
Als de weergoden het toelaten s dit resterend deel vaak gevuld met een fietstochtje waarbij de Poelberg het begin- en eindpunt vormt. Het opfietsen van deze nijdige klim, zeker langs de kant van de 'meulen', doet mij meteen de vastgelopen dossiers vergeten. Niet in het minst omdat bij het bereiken van de molen of de mariagrot mijn hartritme een serieuse schommeling begint te vertonen. En dan ... overvalt mij steeds de stilte die er heerst. Een stilte die in schril contrast staat met de rest van onze lawaaierige stad waar koning auto zijn ding kan doen. Een kwartiertje turen naar de onze steeds uitbreidende stad vanop de rug van deze heuvel, wegdromen bij de brandende kaarsen in de grot, landbouwers en loonwerkers hun werk gadeslaan vanop een bankje bij de molen ... en dit alles meestal in een volstrekte stilte. Het zijn maar enkele redenen waarom ik zo vaak op onze eigenste molshoop te vinden ben.
Ik sluit mij dan ook volledig aan bij het pleidooi van de huiscolumnist om de Poelberg te behouden als 'stiltesite' en niet om te vormen tot een recreatief oord. Soms is niets veranderen een bevestiging van wat goed is.
Eénmaal per jaar wordt de Poelberg door enkele honderden personen op één dag bezocht, met de meibedevaart. En ook deze mensen zijn op zoek naar een moment van ingetogen rust.
Laat het ons op de Poelberg bij dit ene grootschalig gebeuren per jaar houden, de kans is immers groot dat vele mensen op het toekomstige terras bij het verorberen van hun gebak zich afvragen waar de rust is gebleven ...

Literatuur

Lieven Denewet, "Rapport. Dertig jaar molenzorg in het Tieltse Molenland", Molenecho's, XXXI, 2003, 1, p. 8-29.
ARCHIEF R-O WEST-VLAANDEREN - ONROEREND ERFGOED, Archiefnrs. W/00533, W/00693, Levend Archief en Fotoarchief.
AROHM - MONUMENTEN EN LANDSCHAPPEN, Landschapsatlas, 2001, OC GIS-Vlaanderen.
P. De Gryse, "Tielt graag gezien, Aarsele-Kanegem-Schuiferskapelle-Tielt", Tielt, 2003, nr. 148.
Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 46, 112;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 360-363 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
M. Hoflack, "Langs Vlaamse Wegen", Tielt, Brussel, 1997, p. 12.
H. Holemans, "Windmolens te Tielt", in Ons Molenheem, 2002, nr. 4, p. 59.
A. Verelst, "De Belgische windmolens in beeld", Zaltbommel, 1976, nr. 151.
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel 1. Arrondissementen Ieper, Kortrijk, Roeselare, Tielt", Brugge, 2001, p. 217;
Lieven Denewet, Kroniek van de dossiers tot de bescherming en restauratie van de Poelbergmolen van Tielt (1942-1990), in: Molenecho's, XVIII, 1990, p. 18-33;
Lieven Denewet, "Rapport. Dertig jaar molenzorg in het Tieltse Molenland", in: Molenecho's, XXXI, 2003, nr. 1, p. 120-145;
J. Maes, (De Poelbergmolen van Tielt), in: De Belgische Molenaar, LXIV, 1969, p. 352; LXV, 1970, p. 53;
E. D(e) K(inderen), "De Poelbergmolen te Tielt", in: De Belgische Molenaar, LXX, 1975, p. 297-298;
Paul Vandepitte & Jaak Billiet, "Tielt en de Molenlandroute: een historisch-toeristische verkenning", Tielt, De Roede van Tielt, 1973, 136 p., ill.
"Uitgaven in 2008 - Tielt", in: Het Nieuwsblad, 06.02.2008.
Callaert G. & Santy P. met medewerking van Boone B., Devooght K. & Moeykens S. 2007: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Tielt, Deel I: Stad Tielt (straten A-R), Deel II: Stad Tielt (straten S-Z), Deelgemeenten Aarsele, Kanegem en Schuiferskapelle, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL29, (onuitgegeven werkdocumenten).
ICA, "Poelberg", in: Het Nieuwsblad, 12.08.2009.