Beschrijving / geschiedenis

De laatste windmolen van Oostvleteren werd tijdens de Eerste Wereldoorlog vernield. René De Meester, burgemeester van Oostvleteren, kocht in 1963 de staakmolen van Gijverinkhove aan.

Deze molen was aldaar vermoedelijk omstreeks 1760 gebouwd. In 1943 werd de molen verdekkerd op één roede onder molenaar Michel Yde. De laatste molenaar was Maurice Dewilde. Hij liet de molen in 1952 grondig herstellen met overheidssubsidies, waarbij de oude staak werd vervangen door de staak van de Bergmolen uit Lendelede. Een tegenslag was dat de halfverdekkerde binnenroede brak in 1952. De moeln maalde nog twee jaar verder met de verdekkerde buitenroede. Naar een getuigenis van I.J. de Kramer die de molen in 1953 bezocht, durfde de molenaar wel "vaart" in zijn molen te steken: "de molen draaide 80 enden" (wat op zich normaal is), maar dan wel met één roede... Toch diende Maurice Dewilde de molen in 1954 stil te leggen. Het binnenwerk werd toen weggenomen om herbruikt te worden in de mechanische maalderij. Maurice maalde nog met de maalderij tot 1988 en overleed in 1994. De molen zelf geraakte in verval. In 1968 schonk burgemeester René De Meester de molen aan zijn gemeente Oostvleteren.

Het zou nog tot 1973 duren vooraleer de molen ontmanteld werd, om na restauratie in Oostvleteren weer te worden opgebouwd. De plannen voor de restauratie werden opgemaakt door architect De Geyter en uitgevoerd door de firma Peel uit Gistel. Demeesters Molen werd herbouwd als een staakmolen op vier bakstenen teerlingen. De gesloten voet, die in Gijverinkhove aanwezig was, werd niet herbouwd. Sinds 1974 wordt de staakmolen door vrijwillige molenaars in werking gehouden. In februari 2002 onderging de molen stormschade en moest hij dringend gestut worden onder de hoekstijlen. Na de vervanging van de brasem onder de steenbalk (door Thomaes Molenbouw nv uit Beveren-Roeselare) en herstellingen aan de voet (door Wieme uit Machelen-Zulte) is de molen thans weer maalvaardig. Wel zijn de kruisarmen van het vangwiel dringend aan vervanging toe.

Lieven Denewet

Foto: Donald Vandenbulcke, 29.08.2010

Foto: Christiaan Debusschere, Kortemark

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 15.12.2007

Op zijn vorige standplaats in Gijverinkhove. Foto: Mario Van Hoogstraten, 1961; uitgegeven als prentkaart door Stichting Levende Molens, Roosendaal.

Bijlagen

1. Jaarlijks aantal asomwentelingen
2006: 23.650

2. Persbericht. AHP, "Dure werken aan staakmolen", in: Het Nieuwsblad, 28.07.2007.
Het gebinte van de beschermde houten Demeester-staakmolen in Oostvleteren is in slechte staat. De molen moet zo spoedig mogelijk hersteld of opgeschoord worden.
In 2004 werd het dossier voor restauratiewerken al goedgekeurd. De kosten werden toen geraamd op 53.349euro. De werken werden toegewezen aan Molenbouw Roland en Kris Wieme bvba uit Machelen voor de prijs van 44.296 euro. Van beide kruisplaten zijn drie koppen rot. De beugels van de meesterbanden naar de kruisplaten zijn verschoven, de molenstaak is gezakt en er zijn sporen van zwamaantasting. De kostprijs voor de bijkomende werken wordt geraamd op 26.790 euro. Er wordt een subsidie van 80 procent aangevraagd.
 
3. TV-programma "Micro zonder zout" (op Focus en WTV), 21.03.2006.

"Burgemeester Willy Mostaert bezoekt de molen van Oostvleteren"
WM: Die molen komt eigenlijk uit Gyverinkhove, en destijds heeft de voormalige burgemeester Demeester die molen opgekocht en naar hier overgeplaatst en hier dan ja, hier geplaceerd.
Molenaar: In 1974 werd hij dus plechtig ingedraaid met de eerste molenstoet en nu hebben we dus euh.. na enkele jaren van rust heeft het feestcomité dat terug opgerakeld en hopen ze nu om de vijf à zes jaar terug de molenstoet te laten doorgaan, eigenlijk met succes hé, de laatste twee uitgaven waren prachtig succes.
WM: Mooi weer. En die voormalige burgemeester, Demeester, heeft dan die molen geschonken aan de gemeente.
Reporter Kurt Vandemaele (KV): Dat was nog een goeie burgemeester!  Wat zult u schenken?
WM: Geen molen hé, ik heb er geen.
KV: Die hebben ze al hé...  De vorige burgemeester heeft een molen geschonken, van u kunnen ze een klap van de molen krijgen.
WM: Ja, maar qua onderhoud van de Vlaamse Gemeenschap krijgen we nog wat subsidies  om in ere te houden hé, ja.
Molenaar: Het is een staakmolen en de volledige molenkast rust dus op die staak hé, dus kan ook draaien in 360 ° rond zijn as...
KV: Serieus?
Molenaar: Dus ja, nu hebben we noordwestenwind, maar als we morgen bijvoorbeeld, allez ik zeg maar iets, zuidenwind hebben, dan moeten we die molen kunnen verkruien hé.  Dus kunnen we die molen beneden, met het kruiwerk, van paaltje naar paaltje kunnen we dus die molen verplaatsen, allez, eigenlijk verdraaien op zijn staak, niet verplaatsen, maar verdraaien op zijn staak.
KV: Dus kan het zijn dat wij hier passeren en dat de wieken gewoon aan de andere kant staan.
Molenaar: Jaja.  Dat is dus het grootste herkenningspunt van een staakmolen, de staak en dat hij dus kan draaien op zijn staak.

Piet Lesage, "Vijfjaarlijkse Molenstoet trekt door Oostvleteren", Het Nieuwsblad, 26.08.2010.
Het koren dat tijdens de stoet wordt gebruikt, wordt gepikt met een authentieke pikbinder. VLETEREN - De vijfjaarlijkse Molenstoet trekt zondag weer door de straten van Oostvleteren.
Tijdens deze folkloristische historische stoet, waarin de Meestersmolen centraal staat, worden alle wagens getrokken door trekpaarden, een vijftigtal in totaal.
Traditie
'We willen zo de tradities uit vervlogen tijden in ere houden. De veertig taferelen met meer dan 400figuranten leren ons alles wat met de geschiedenis en de activiteiten op en rond de molen te maken heeft, van het land bewerken en graan malen tot het bakken van brood. Verschillende muziekmaatschappijen luisteren het geheel op. De stoet sluit af met een optocht van oude tractoren', verduidelijkt Veronique De Block van de gemeentelijke dienst cultuur en toerisme.
Na de stoet is er om 18.30uur ovenkoekenworp vanuit de molen. Het koren, dat gebruikt wordt tijdens de stoet, is gemaaid en gepikt met een authentieke pikbinder, getrokken door tweetrekpaarden.
Nabij de molen werd ook een Erfgoedhalte geïnstalleerd: een openluchttentoonstelling die via oude foto's en archiefdocumenten het verleden van de Kortekeer, de buurt waar de molen staat, weer tot leven wekt. De werkgroep 'Toerisme in Vleteren' maakte ook een filmpje over het ambachtelijk beroep van de molenaar. Je ziet er hoe het graan in brood verandert en je komt meer te weten over de geschiedenis van de molen en de molenstoet. Er is ook een Molenaarskrantje voor bezoekende scholen en in het gebouw naast de molen werd een tijdelijke fototentoonstelling uitgewerkt.
De Molenstoet trekt op zondag 29 augustus door Oostvleteren. Het molenfilmpje is dan ook doorlopend te zien. Men kan ook de Erfgoedhalte nabij de molen bezoeken.

Dyle, "Oostvleterse Molenstoet eert boerenstiel", Het Nieuwsblad, 24.08.2010.
OOSTVLETEREN - We moesten er vijf lange jaren op wachten, maar op zondag 29 augustus is het weer zover: dan trekt de Molenstoet om 15 uur door de straten van Oostvleteren.
De Molenstoet brengt het boerenleven uit de jaren 1900 opnieuw tot leven. 'Met authentiek materiaal, wat onze stoet uniek maakt', vertellen José Dequeker, Lena Maenhout en Gilbert Liefooghe. Boerenpaarden trekken karren voort waarop zo'n 400 figuranten wel 40 verschillende taferelen uitbeelden. Per tafereel gingen meerder groepen aan de slag. 'De molen loopt als een rode draad doorheen de hele stoet', benadrukt het trio. 'Werkelijk alles komt aan bod, van het bemesten en zaaien tot het ploegen en maaien. Daarnaast zorgen we ook voor heel wat fictie en animatie.'
De belleman zal de stoet openen, gevolgd door een muziekkorps. 'Je zal ook kunnen kennismaken met vlaggenzwaaiers, 'Ypres Surrey Pipes and Drums', de molenbouwers, het bewerken van het veld en het oogstfeest, Don Quichot, de heilige Victor, de patroonheilige van de molenaars, de boerenbruiloft, de behekste molen en een herder met schapen. En 's avonds is er ovenkoekenworp vanuit de molen', schetst Gilbert Liefooghe een beeld van het hele gebeuren.
De Molenstoet is intussen al aan haar derde editie toe. Een werkgroep van elf mensen werkt er telkens anderhalf jaar aan. De opbrengst van een etentje tijdens de Meulenaarsfeesten op de zaterdag van Valentijn wordt steevast in de stoet geïnvesteerd.

Literatuur

Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 105, p. 73;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 396-399(Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel 1. Arrondissementen Ieper, Kortrijk, Roeselare, Tielt", Brugge, 2001, p. 222;
Jean-Pierre Debyser, "De 'De Meestermolen' te Oostvleteren", in: Vlietmara, VII, 1985, nr. 2, p. 13-25;
John Verpaalen, "Molens van het Hoppeland", Koksijde, 1997, p. 29-38;
L. Smet, "Zo kwam Molenecho's tot stand... Bij de overbrenging van de molen van Gijverinkhove naar Oostvleteren in 1973," in: Molenecho's, XVII, 1989, p. 79-83;
A.R. G(oussey), "De Westmolen van Stavele afgebroken - De molen van Gyverinkhove verhuist naar Oostvleteren", in: Bachten de Kupe, V, 1963, p. 190-192;
Jozef Ameeuw, "Molens van Veurne-Ambacht", Koksijde, De Klaproos, 2004, p. 69-74;
E. D(e) K(inderen), "De Meestermolen te Oostvleteren", in: De Belgische Molenaar, LXXII, 1977, p. 215-216;
J. Maes, "De Molen van Gijverinkhove nar Oostvleteren", in: De Belgische Molenaar, LIX, 1964, p. 27;
J. Maes, "Oostvleterense molens", in: De Belgische Molenaar, LXXI, 1976, p. 304;
Els De kinderen, "West-Vlaanderen. Een bezoek aan de Westhoek [ Koksijde, Zuid-Abdijmolen - Merkem, Beukelaremolen - Oost-Vleteren, Meestermolen - de Moeren, Sint-Gustaafmolen]", in: Levende Molens, jg. 8 (1986), nr. 9, p. 66-68, ill.;
John Verpaalen, "Van her en der" [Oostvleteren, Oelegem, Sint-Denijs, Wervik, Merkem], in: "Levende Molens", jg. 8 (1986), nr. 6, p. 40, ill.;
J.-P. Debyser, "De 'Meestermolen' te Oostvleteren, in: Vlietmara, Driemaandelijks tijdschrift voor heemkunde, geschiedenis en volksleven, Oostvleteren, jg. 7 (1985), nr. 2, p. 13-25, ill.;
"De molen Dewilde te Gijverinkhove", in: Curiosa, december 1996, p. 30-32; 'De molen Ide of molen Dewilde te Gijverinkhove", in: Curiosa, maart 2000, p. 23-26.
AHP, "Dure werken aan staakmolen", in: Het Nieuwsblad, 28.07.2007.
Piet Lesage, "Vijfjaarlijkse Molenstoet trekt door Oostvleteren", Het Nieuwsblad, 26.08.2010.
Dyle, "Oostvleterse Molenstoet eert boerenstiel", Het Nieuwsblad, 24.08.2010.