Beschrijving / geschiedenis

Richard Vanbutsele liet in 1848-1851 ter vervanging van een houten standaardmolen deze bakstenen stellingmolen optrekken. Bij de nieuwbouw werd het binnenwerk van de oude houten molen gedeeltelijk gerecupereerd. De familie Vanbutsele, naar wie de molen genoemd werd, bleef tot 1947 de molen bemalen. Het was een traagmalende molen, want de overbrengingsverhouding is slechts 52/31 x 91/48 = 3,18. Op de vangwalk staat de naam van Petrus Joseph Van De Moortele 1763, die in hetzelfde jaar ook het vangwiel maakte van de Huisekoutermolen in Huise (overgebracht uit Waregem in 1971).

De gemeente Wevelgem besloot in 1975 de vervallen Vanbutseles Molen te kopen en te herstellen. Tijdens de restauratie van 1979-1980 werden onder meer de roeden, de stelling en het kruiwerk vernieuwd. De molen had oorspronkelijk slechts één spruit met twee lange schoren. Bij de restauratie van 1980 bracht aannemer Cottenier uit Aalbeke ook een korte spruit en twee korte zwepen aan. De molen moest in 1989 noodgedwongen stilgelegd worden omdat de zetelkapconstructie vast was komen te zitten. Molengebouw 't Gebinte (met Johan De Punt) uit Erpe-Mere voerde in 1995-97 een nieuwe restauratie uit. De zetel werd volledig vernieuwd, de stelling en het metselwerk werden gerestaureerd en het maalmechanisme werd correct afgesteld. Sindsdien was Vanbutseles Molen opnieuw maalvaardig, maar inmiddels is draaien gevaarlijk geworden vanwege de zeer slechte toestand van de penbalk. In 2010 worden uitgebreide onderhoudswerken voorzien door Aquastra bvba uit Lauwe (molenromp) en molenmaker Dirk Peusens uit Merelbeke (molentechnische werken, o.a. een nieuwe penbalk).

Lieven Denewet

De molen in 1975 (Foto: M.F. Boogert)

Bijlagen

1. Jaarlijks aantal asomwentelingen
2006: 6.995
2007: 7.123
2008:    474  (molen is niet meer draaivaardig sinds 14/05/2008)

2. Persbericht. VLW, "Molens in de rouw", in: Het Nieuwsblad, 24.05.2008.
WEVELGEM - Ereburgemeester Gilbert Seynaeve wordt vandaag begraven. Seynaeve had grote verdiensten bij de restauraties van de Wevelgemse windmolens. Tijdens zijn burgemeesterschap werd de stenen molen van Wevelgem (Vanbutseles molen) tot tweemaal toe gerestaureerd. Zijn inbreng bij de restauratie van de grote stenen molen in Moorsele 'De Grote Macht' was nog groter. Hij was een van de stichtende leden in 1994 met als doel de molen te beschermen, te restaureren en draaiende te houden. Naar aloud gebruik werden de twee stenen molens met de wieken in de rouwstand geplaatst. De kap met wieken is gericht naar de kerk van Gullegem, waar de uitvaartplechtigheid plaatsvindt op zaterdag 24 mei om 9 uur. (vlw)

3. Luc Vandaele, "'Er zijn dringend herstellingswerken nodig'. Henri Kerckhof laat Vanbutseles molen draaien", in: Het Nieuwsblad, 04.11.2008.
GULLEGEM/WEVELGEM - Henri Kerckhof uit de Kwameers in Gullegem behaalde het diploma van molenaar en is intussen een enthousiaste medewerker in Vanbutseles molen in Wevelgem. Toch betreurt hij de slechte staat van 'zijn' molen. Werken zijn dringend nodig en die komen er slechts met mondjesmaat.
Henri Kerckhof is 63 en werkte jarenlang als mecanicien bij de firma Vandewiele in Marke. 'Ik weet van mezelf dat ik Pietje Precies ben, maar in dat beroep is dat geen overbodige luxe.'
'Mijn schoonzoon Koen Holvoet is ook molenaar en hij nam me verschillende keren op sleeptouw. Zo kreeg ik ondertussen een serieuze microbe te pakken', gaat Henri verder.
'Ik leerde de knepen van het vak bij Erik Beyls. Vastberaden volgde ik de molenaarscursus in Oost-Vlaanderen. Ik wou en zou bewijzen dat ik het kon halen en het is me gelukt. De theorie is niet van de poes en daarnaast bezochten we vele molens en toetsten de theorie aan de praktijk. Ik liep stage in Koksijde en maalde er effectief 400 kilogram graan tot meel. Een heel boeiende ervaring.'
Makkelijk is het allemaal niet, vindt de kersverse molenaar.
'Je moet met heel veel rekening houden. Je moet je molen goed onderhouden en goed nakijken vooraleer je start. Je moet ook een beetje weersvoorspeller zijn zodat je je molen goed kan bezeilen. Heel plezant is het wanneer groepen je molen bezoeken. Op die manier leer ik hen iets bij en dat geeft me een voldaan gevoel.'
Momenteel werkt Henri samen met Herman Vanhoutte op Vanbutseles molen in Wevelgem, die niet in de beste conditie verkeert.
'Er zijn dringend herstellingswerken nodig en ook de mantel smeekt om een nieuwe laag verf. De gemeente reserveerde al meermaals een bedrag in de begroting, maar het wordt steeds maar uitgesteld. Heel jammer, want het is toch een pronkstuk van de vlasgemeente.'

4. VLW, "Renovatie Vanbutseles molen voor volgend jaar", in: Het Nieuwsblad, 04.11.2008.
WEVELGEM - Vanbutseles molen ligt noodgedwongen stil. De pennenbalk moet vervangen worden en tot dan kan de molen niet meer veilig draaien. Werklieden van de gemeentelijke schrijnwerkerij maken de stukken en leden van molenvereniging vzw De Grote Macht zullen helpen bij het plaatsen. Dit moet volgend voorjaar gebeurd zijn, vertelt molenkenner Herman Vanhoutte. De molenkuip en gaanderij worden met een mosdodend middel behandeld. Het houten binnenwerk met een insectendodend middel. Schepen Bernard Galle (CD&V): 'We reserveren een bedrag in de begroting 2009 voor het volledige herstel van het houtwerk en het mechanisme, inclusief herschilderen. We proberen bovendien subsidies te krijgen voor 2010 zodat de molen er weer prachtig uitziet.' (vlw)

5. VLW, "Belastingen verhogen niet in Wevelgem", in: Het Nieuwsblad, 12.12.2008.
WEVELGEM - De gemeentelijke belastingen gaan volgend jaar niet omhoog in Wevelgem. De gemeente investeert vooral in gespecialiseerd personeel maar ook in de herinrichting van het centrum van Moorsele en in de realisatie van het Groen Lint door Moorsele. 
Ook de machinerie van Vanbutseles molen wordt aangepakt maar de buitenkant is en blijft een probleem.
(vlw)
 
6. Agenda gemeenteraad Wevelgem van 3 juli 2009.
nr. 9. Restauratiewerken Vanbutseles windmolen.

7. Persbericht. VLW, "Vanbutseles molen krijgt eindelijk opknapbeurt", Het Nieuwsblad, 24.07.2009.
WEVELGEM - Na inspectie en advies van de molenwacht besliste de gemeente nu toch om Vanbutseles molen in de Gullegemstraat de komende twee jaar te herstellen. De romp van Vanbutsels molen is erg gehavend en moet dringend onder handen worden genomen. Wat ooit Wevelgems paradepaardje was, evolueerde volgens velen de jongste jaren tot de schande van de vlasgemeente.
'De restauratie zal gebeuren in twee fasen', vertelt Schepen Bernard Galle (CD&V). 'Voor elke fase wordt een onderhoudspremie aangevraagd waardoor de gemeente tot 80procent subsidies kan ontvangen van de Dienst Onroerend Erfgoed, het vroegere Monumenten en Landschappen. De premie kan per gebouw maar een keer per jaar aangevraagd worden zodat we de werken opsplitsen in twee fasen.'
De restauratie van het houtwerk is als eerste aan de beurt. Galle legt uit dat dit prioriteit krijgt omwille van de veiligheid van de molenbezoekers en de molenaars. 'De belangrijkste werken zijn de herstellingen aan de gaanderij. Alle liggers en planken die rot of kapot zijn worden verwijderd of vervangen door nieuw hardhout. De houten ramen en deuren worden nagezien en hersteld. De huidige penbalk is aangetast door de grote klopkever en moet vervangen worden. Er volgt ook een algemeen nazicht van het dak in houten kliefleien en alle draaiende werken worden afgesteld. Tenslotte wordt alle buitenhoutwerk opnieuw geolied.'
Het herstellen van het raamwerk van de wieken wordt in eigen beheer uitgevoerd en is ondertussen al in uitvoering. In de tweede fase wordt de (vuile) romp gerenoveerd. Het mos wordt verwijderd en het vuil afgespoten. De voegen, het metselwerk en de kaleitlaag worden hersteld en als slot krijgt de romp een waterafstotende laag. De schepen meldt dat de werken ongeveer 43.500euro zullen kosten. (vlw)

8. Persbericht. JME, "Vanbutseles windmolen ondergaat restauratie", in: Het Laatste Nieuws, 14.07.2009, p. 16.
Wevelgem. Het gemeentebestuur van Wevelgem heeft 43.481,35 vrijgemaakt om de Vanbutseles windmolen te restaureren.
De beslissing voor de restauratie kwam er na een inspectie door de molenwacht. Die had de gemeente het advies gegeven om dringend de onderhouds- en herstellingswerken uit te voeren. De restauratie zal in twee fasen gebeuren, omdat slechts één keer per jaar een premie voor hetzelfde gebouw aangevraagd kan worden. De Dienst Onroerend Erfgoed zou 80 procent van de kostprijs subsidiëren. De gaanderij krijgt een opknapbeurt, en alle rotte en kapotte leggers en planken zullen vervangen worden door nieuw tropisch hardhout. Er komt ook een andere penbalk, omdat de huidige aangetast is door de grote klopkever en vanbinnen deels verpulverd is. Alle buitenschrijnwerk zal behandeld worden en er gebeurt nazicht van het dak. In de tweede fase van de werken is de romp aan de beurt. Die zal ontmost worden, het vuil gaat eraf, er gebeurt een herstelling van het voeg- en metselwerk en de kaleitlaag, en er wordt een waterafstotende laag aangebracht. (JME).

VLW, "Restauratie molen", Het Nieuwsblad, 17.06.2010. 
WEVELGEM - De eerste fase van de restauratiewerken aan Vanbuteseles molen in de Gullegemstraat is bijna afgerond, maar er zijn bijkomende werken. daarvoor is er 30.000 euro extra nodig, 80 procent daarvan wordt gesubsidieerd.

Literatuur

Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 119;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 408-411 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel 1. Arrondissementen Ieper, Kortrijk, Roeselare, Tielt", Brugge, 2001, p. 231;
Herman Vanhoutte, "Vanbutseles molen te Wevelgem opnieuw actief", in: Molenecho's, XXV, 1997, p. 183-190;
Stefaan Vroman, "Vanbutseles molen in Wevelgem maalt miljoenen", in: Molenecho's, XVII, 1989, p. 60-61; Heman Vanhoutte, "Na acht jaar gedwongen stilstand en na een tweede restauratie. Vanbutseles molen te Wevelgem opnieuw in werking", in: Mededelingenblad Werkgroep West-Vlaamse Molens, XIII, 1997, nr. 4, p. 170-176; (L. Smet), "Wevelgem. Van Butsele Molen", in: Molenecho's, VIII, 1980, p. 89-91, 96;
J. Maes, "Een en ander over de Witte Molen van Wevelgem", in: De Belgische Molenaar, LVI, 1961, p. 228;
"Vanbutseles molen, Wevelgem", in: "Ons Molenheem", Kinrooi, 1989, nr. 3, p. 23-25, ill.

Persberichten
VLW, "Molens in de rouw", in: Het Nieuwsblad, 24.05.2008
Luc Vandaele, "'Er zijn dringend herstellingswerken nodig'. Henri Kerckhof laat Vanbutseles molen draaien", in: Het Nieuwsblad, 04.11.2008.
VLW, "Renovatie Vanbutseles molen voor volgend jaar", in: Het Nieuwsblad, 04.11.2008.
VLW, "Belastingen verhogen niet in Wevelgem", in: Het Nieuwsblad, 12.12.2008.
VLW, "Vanbutseles molen krijgt eindelijk opknapbeurt", Het Nieuwsblad, 24.07.2009.
JME, "Vanbutseles windmolen ondergaat restauratie", in: Het Laatste Nieuws, 14.07.2009, p. 16.
VLW, "Restauratie molen", Het Nieuwsblad, 17.06.2010.