Molenzorg
Moorsele (Wevelgem), West-Vlaanderen
Naam

De Grote Macht
Witte Molen

Ligging Wittemolenstraat 277
8560 Moorsele (Wevelgem)

kadasterperceel C449
2,8 km ZW v.d. kerk


toon op kaart
Geo positie 50.821651, 3.140714
Eigenaar Pascal Beyls-Dumeez, in erfpacht voor 27 jaar aan de vzw de Grote Macht (tot 2025)
Gebouwd 1817
Type Stenen stellingmolen
Functie Koren- en oliemolen
Kenmerken Thans enkel elektriciteitsopwekking. Natuurstenen deuromlijsting met het bouwjaar
Gevlucht/Rad Gelaste roeden, voorheen 25,10 m, nu 24,60 m (kleine aanpassing wegens niveau aangebouwd maalderijgebouw)
Inrichting 1e deel staande as (kap- tot steenzolder). Nog aan te brengen (mechanisme oliemolen)
Toestand Draaivaardig
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
19.03.1996
Molenaar Reginald Beyls, Geert Maelbrancke, Rik Servaygne, Herman Vanhoutte (056 42 41 73), Freddy Duron (056 50 17 80)
Openingstijden 2de en 4de zaterdag v.d. maand, mei t.e.m. september, 14-17 u. (In 2016: ook 29 mei en 2 oktober). Voor groepen: Bernard Lewyllie, tel: 056 32 36 95, gsm: 0478 65 58 61, e-mail:bernardlewyllie@gmail.com; Herman Vanhoutte, GSM 0478 63 69 08
<p>De Grote Macht<br />Witte Molen</p>

Foto: Herman Vanhoutte, Wevelgem  

Beschrijving / geschiedenis

De Grote Macht of de Witte Molen is een stenen olie- en korenmolen (thans zonder mechanisme), in de Wittemolenstraat 277 (weg Moorsele-Menen), dicht bij de grens met Menen, op 2,8 km ten zuidwesten van de kerk van Moorsele.

Op 12 augustus 1816 kreeg de Menense oliehandelaar Philippe Vandenberghe de toestemming van de prefect van West-Vlaanderen tot de bouw van een oliewindmolen te Moorsele langs de weg naar Menen. In het fronton van de natuurstenen deuromlijsting lezen we het bouwjaar 1817.

De molen werd echter van meetaf aan opgevat als gecombineerde olie- en graanmolen, en koekenbrekerij. De olieslagerij werd vrij groot uitgevoerd: er waren twee koppel pletstenen, minstens drie vuringen en drie persladen. De graanmolen bevatte op de steenzolder aanvankelijk twee, later drie koppel maalstenen. Verder waren er in de graanmaalderij een graankuiser, builmolen, haverpletter en bonenbreker. Technische bijzonderheid is dat de molen voor de twee inrichtingen een gescheiden aandrijving heeft. Het eerste deel van de staande as loopt tot de steenzolder. Op deze zolder is er vanaf het spoorwiel een overbrenging naar een zuidelijk geplaatste 2e staande as, dienstig voor de aandrijving van de werktuigen in de olieslagerij op het gelijkvloers. Dat verklaart de brede romp van de molen. Onderaan is er binnenmaats een diameter van 9,4 meter, terwijl dit bovenaan nog 5,7 meter bedraagt. De molenkuip is 19,45 meter hoog, met een stellinghoogte op 8,45 meter (gemeten vanaf maaiveld zuidzijde).

De benaming "De Grote Macht" staat vermeld in de overlijdensacte van oprichter Philippe Vandenberghe in 1847, op de kadasterkaart van P.C. Popp uit 1850 en de kaart Vandermaelen uit 1851. In de volksmond won de benaming "de Witte Molen" de overhand, (o.m. in de Atlas der Buurtwegen van 1846) maar thans is "De Grote Macht" wederom de overheersende benaming. De benaming verwijst zowel naar de grootse afmetingen van de molen & de grootschaligheid van de olieslagerij, als naar het aanzien van de olieslagersfamilie Vandenberghe.

Opeenvolgende eigenaars:
- 1817, opbouw: Vandenberghe-Bauwens Philippe, olieslager en eigenaar te Menen
- 1847, erfenis: de kinderen (overlijden van Philippe Vandenberghe)
- 03.03.1846, verkoop: Vandenberghe Maria Joanna Theresia, echtgenote Delva, koopman te Wervik (notaris Castelein - graanwindmolen)
- 17.02.1852, ruil: Vandenberghe-Van Damme Cyrille Edmond Constantinus, eigenaar te Moorsele (notaris Forrest - moulin en briques à huile et à grains)
- 25.11.1901, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Cyrille Vandenberghe)
- later: de kinderen (overlijden van de weduwe van Cyrille Vandenberghe)
- 09.08.1911, verkoop: Beyls-Vandenberghe Achiel Camiel, molenaar te Moorsele (notaris Maerens)
- 17.03.1951, erfenis: en de kinderen (overlijden van vrouw Vandenberghe)
- 31.07.1958, erfenis: de kinderen (overlijden van Achiel Vandenberghe)
- 15.09.1958, verkoop: Beyls-Coussement Willy Maurice Maria Joseph, landbouwer te Moorsele (notaris Van der Stichele)
- 13.02.1970, verkoop: Beyls-Ghesquière Jacques Leon, handelaar te Moorsele (notaris Destrooper)
- 2014, eigenaar: Pascal Beyls-Dumeez, in erfpacht voor 27 jaar aan de vzw de Grote Macht (tot 2025)              

Bij het overlijden van stichter Philippe Vandenberghe in 1847 liet hij een erfenis van wel 1 miljoen Belgische frank na: een gigantisch bedrag. Gedurende de hele 19de eeuw bleef de molen in handen van deze familie. In 1911 werd de molen bij openbare verkoping gekocht door Achiel Beyls, die gehuwd was met een dochter van Cyrille Vandenberghe, de overleden eigenaar.

Vanaf 1857 werd het mechanisme, bij onvoldoende windkracht, aangedreven door een stoommachine. Deze stoommachine werd in 1890 vervangen door een groter exemplaar. Toen werd er ook een nieuwe schouw met een hoogte van 25 meter gebouwd. De molen zelf is tot in de nok van de kap 23,55 meter hoog. De molen en de maalderij werden in oktober 1918 zwaar beschadigd. Op het dichten van de grootste bressen na, werd de molen zelf niet meer hersteld. In de plaats kwam er in 1922 een nieuwe aan de molen aangebouwde maalderij mét olieslagerij. De twee koppel pletstenen werden uit de molen verwijderd en op het gelijkvloers van de maalderijg geïnstalleerd. In plaats van de oude labakken, werden 3 tweedehands hydraulische persen geplaatst, net zoals nu nog aanwezig in de stenen molen te Deerlijk. Achiel Beyls bleef operationeel met de olieslagerij tot 1942. Toen werd het grootste koppel pletstenen uitgesloopt en bleef het tweede koppel nog in gebruik voor het vermalen van veekoeken. In 1942 werd er eveneens een armgasmotor geplaatst die de graanmaalderij nog in werking hield tot rond 1955.

In de daaropvolgende jaren werden de werktuigen in de maalderij deel per deel uitgesloopt. Niettemin zijn er nog een aantal onderdelen als relikwie bewaard. Zo kreeg één van de oorspronkelijke koppels pletstenen een definitieve rustplaats naast het berghok voor de olievaten, alsook bleef de ledige nog steeds zwaar beschadigde molenromp als herinnering bestaan...

In de zomer van 1993 nam molenliefhebber Herman Vanhoutte uit Wevelgem het initiatief om de Grote Macht in zijn oude glorie te herstellen. Het werd de realisatie van een kinderdroom. Hij gaf de impuls tot de oprichting van de vzw Molenstichting de Grote Macht. Deze vereniging kon van de toenmalige eigenaar, de heer & mevr. Jacques Beyls-Ghesquière, de molen in erfpacht nemen en op 19.03.1996 werd de molen beschermd als monument en samen met zijn omgeving als dorpsgezicht. Binnen het dorpsgezicht zijn naast de molenromp ook de 19e-eeuwse molenaarswoning, het stoomketelgebouw, de oorspronkelijke toegangspoort, het berghok voor oliehoudende zaden en het maalderijgebouw opgenomen.

De restauratieplannen en het bestek van het 1ste restauratiedossier (metselwerken, zolderingen, trappen, schrijnwerk, gaanderij) werden opgemaakt door architect Luc Deleu met behulp van Herman Vanhoutte.  De daarbij horende historische nota, diagnosenota, verantwoordingsnota en fotoreportage stelde Herman Vanhoutte samen. Het genealogisch luik van de historische nota werd opgemaakt door Ludo Vanhove.

Voor lot 2 (kap en bijhorigheden) werden de plannen en het bestek aangeleverd door molendeskundige Nico Jurgens uit Nieuwegein (ontwerp van kap en wieken) in samenwerking met Herman Vanhoutte.
Arch. Luc Deleu verfijnde de plannen (aanpassen aan computerprogramma) en stelde hiermee het restauratiedossier samen.

Nico Jurgens en Herman Vanhoutte verdiepten zich daarna verder in de studie van de olie-irichting. Hiervan zijn de plannen en bestek klaar.  Of het ooit tot de uitvoering komt van de inwendige restauratie is een budgettaire kwestie.

In juli 2000 werd gestart met de restauratie. De kuiprestauratie werd uitgevoerd door Aquastra uit Wevelgem. Eric Beyls uit Menen, een afstammeling van de vroegere olieslagers, stond in voor de houten gaanderij. Op 1 maart 2005 plaatste Thomaes Molenbouw nv uit Beveren-Roeselare met molenmaker Ronny Demol uit Reninge de grote molenkap op de romp en op 7 juni 2005 volgden de gelaste roeden (vlucht: 24,60 m).

Op zaterdag 2 juli 2005 werd de molen (een eerste keer) ingehuldigd, als zijnde "draaivaardig hersteld". In de volgende jaren wordt de plaatsing van het mechanisme van de oliemolen voorzien. Vrijwillig molenaar Reginald Beyls plaatste inmiddels een installatie om elektriciteit op te wekken.

Herman VANHOUTTE & Lieven DENEWET

<p>De Grote Macht<br />Witte Molen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, 26.05.2013

<p>De Grote Macht<br />Witte Molen</p>

Foto: Herman Vanhoutte, 06.06.2009

<p>De Grote Macht<br />Witte Molen</p>

Prentkaart voor 1914. Verzameling Ons Molenheem

<p>De Grote Macht<br />Witte Molen</p>

Duitse oorlogsfoto, 1915

<p>De Grote Macht<br />Witte Molen</p>

Kadastrale kaart P.C. Popp, ca. 1850

Literatuur

[Vanhoutte Herman e.a.], Wevelgemse molens. Een kroniek, Wevelgem, Culturele Raad Wevelgem, 2010, 56 p.
Herman Vanhoutte, De Kezelbergmolen of Vergotesmolen, Dadingisila. Heemkundige sprokkels verzameld door de heemkundige kring "Dadingisila" - Dadizele. Jaarboek, XX, 2011, p. 109-163.
Herman Vanhoutte, "Twee windturbines versus windmolen De Grote Macht", Molenecho's, jg. 43, 2015, 2, p. 67.
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 414-415 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9).
Jeroen Cornilly, Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel 1. Arrondissementen Ieper, Kortrijk, Roeselare, Tielt, Brugge, 2001, p. 232.
Lieven Denewet, "Vijf goedgekeurde West-Vlaamse molenprojecten in 1999", in: Mededelingenblad Werkgroep West-Vlaamse Molens, XV, 1999, p. 68-75.
"De Grote Macht te Moorsele", in: Curiosa, XXXIV, 1996, nr. 337, p. 30-32.
Herman Vanhoutte, "De Grote Macht van Moorsele op de studietafel", in: Mededelingenblad Werkgroep West-Vlaamse Molens, XIV, 1998, p. 119-124.
Herman Vanhoutte, "Restauratie van De Grote Macht te Moorsele begonnen", in: Mededelingenblad Werkgroep West-Vlaamse Molens, XVI, 2000, p. 110-113.
Herman Vanhoutte, "Bouwhistorisch onderzoek van de Grote Macht te Moorsele", in: Molenecho's, XXVIII, 2000, nr. 4, p. 197-209.
"Nieuwe onderdelen voor molen De Grote Macht in atelier Thomaes", in: West-Vlaams Molenblad, XX, 2004, nr. 2, p. 67.
H. Vanhoutte, "De Grote Macht: niet zomaar een molenromp", in: Natuur- en Stedenschoon, LXVII, 1998, nr. 3, p. 38-41.
Jozef Maes, "Eertijdse windmolens te Moorsele", in: De Belgische Molenaar, 57ste jg., 1962, nr. 23 (7 nov.), p. 379-380.
H. Vanhoutte, "De Grote Macht of de Witte Molen van Moorsele opnieuw draaivaardig", in: West-Vlaams Molenblad, 21ste jg., 2005, nr. 2.
"De Grote Macht te Moorsele", in: Curiosa, september 1996, p. 30-32.
"Provinciale draaipremie voor ambachtelijke molens. Aantal asomwentelingen van West-Vlaamse molens in 2004-2009", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVI, 2010, 3, p. 115-118.
"Aantal asomwentelingen van West-Vlaamse molens in 2010", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 50.

Persberichten
"Panorama van de Witte Molen te Moorsele", in: Het Wekelijks Nieuws, 21 september 1973.
RSM, "De Witte Molen: één van de acht", in: Het Wekelijks Nieuws, ed. Leie, 08.05.1981, p. 7.
VLW, "De Grote Macht is er weer", in: Het Nieuwsblad, 04.07.2005.
VLW, "De Grote Macht", in: Het Nieuwsblad, 20.10.2009.
Lien, "Rik Servaye, Reginald Beyls en Freddy Duron zijn nieuwe molenaars De Grote Macht Moorsele. "Een molen is typisch Vlaams", in: Krant Van West-Vlaanderen editie De Leie, 28.05.2010.
Eline Bergmans, "De kracht van de molen. 'Van molens moet je niet bang zijn', De Standaard, 24.12.2012, p. 8.
Eline Bergmans, "Klap van wieken krijgt molenaar (71) niet klein. Eric Beyls weer aan het werk na dat zwaar ongeval in Aalbeke", Het Nieuwsblad, 27.12.2012.
DJR, "Menen geeft groen licht voor milieuvergunning molens", Het Nieuwsblad, 19.08.2015.
Lien, “Geen windmolens langs A19”, KW, editie Leie, 25.12.2015.
DJR, "Buurtbewoners verzetten zich tegen komst van windturbines aan A19", Het Nieuwsblad, 20.09.2016.
"Veel protest tegen komst windturbines langs A19", Krant Van West-Vlaanderen editie Menen, 23.09.2016.
DJR, "Buurt komt samen tegen windmolens langs A19", Het Nieuwsblad, 24.09.2016.
DJR, “1.360 bezwaren tegen komst windmolens aan A19”, Het Nieuwsblad, 15.10.2016.
"De rijke geschiedenis van 200 jaar Grote Machtmolen", De Weekbode, editie Menen, 08.09.2017.


Laatst bijgewerkt: dinsdag 12 september 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens