Beschrijving / geschiedenis

In de West-Vlaamse polderstreek hadden vroeger een 20-tal polderhoeven hun eigen kleine windmolen op hun erf. Meestal ging het om staakmolentjes uit het einde van de 19de of het begin van de 20ste eeuw. De meeste van die molentjes verdwenen nog voor de eerste wereldoorlog en slechts eentje onder hen is werkelijk tot in onze dagen doorgedrongen: het molentje Decroos uit Eggewaartskapelle.

Dat molentje werd gebouwd in 1905 door Kamiel Decroos, de molenaarszoon uit de Plaatsmolen te Oostvleteren, die in 1903 op deze boerderij was komen wonen. Croosjesmolen is een kleine houten staakmolen op vier bakstenen teerlingen. Er is één koppel grauwe molenstenen met een diameter van 1,10 meter. Al zag het molentje er van buiten vrij rudimentair uit, het draaide zeer soepel, vooral dank zij de gebruikte houtsoorten en de uitstekende lageringen. Na Kamiel kwam zijn zoon André Decroos die het landbouwbedrijf verder zette tot hij 70 was. Na zijn overlijden in 1976 bleef het molentje stilstaan en sloeg het verval snel toe.

Het molentje waaide een eerste keer omver in 1980. Een liefhebber uit Bonheiden slaagde erin het molentje met eigen middelen herop te richten, echter zonder wiekenkruis. In december 1990 waaide het molentje een tweede keer omver. Gelukkig in 1986 beschermd als monument. Er kwam een akkoord tot sand tussen de Afdeling Monumenten en Landschappen van de Vlaamse Gemeenschap en de Vlaamse Landmaatschappij om het molentje herop te richten, in het kader van een inrichtingsplan.

In het najaar 1997 bouwde molenbouwer Eric Vanleene uit Pollinkhove (thans Ath) het molentje weer op op de huidige locatie. Voordien bevond het zich aan de andere kant van de woning. De windvang werd hierdoor verbeterd. De molen is thans in erfpacht genomen door de provincie West-Vlaanderen, die het molentje tijdens de zomermaanden laat draaien. Helaas draait het molentje slechts heel zelden.

Lieven Denewet

Foto: Harmannus Noot

De molen gezien vanaf zijn vroegere standplaats. Foto: R. Van Ryckeghem, Koolkerke

Foto: Pierre Mattelaer, Kortrijk, 19.10.2008

De vroegere molen. Foto C. Devyt, 1965.

Literatuur

Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 124;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 394-395 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne", Brugge, 2005, p. 257;
Jos Demarée & Lieven Denewet, "De redding van het laatste Vlaamse hoeve-windmolentje: het molentje Decroos te Eggewaartskapelle", in: Molenecho's, XXVI, 1998, p. 127-142;
A. Lava, "De laatste bedrijfsmolen draait nog te Eggewaartskapelle", in: Jubileumuitgave Bachten De Kupe 15 jaar, 1974, p. 156-158;
Lieven Denewet, "Zes Belgische molens ingehuldigd in 1998 (Rupelmonde, Oelegem, Lommel, Koekelare, Eggewaartskapelle en Opprebais)", in: Molenecho's, XXVI, 1998, nr. 4, p. 180-190;
Lieven Denewet, "Integratie van molens in Vlaamse landinrichtingsprojecten" (Bocholt, De Moeren, Drongen, Eggewaartskapelle, Zingem, Opitter), in: Molenecho's, XXX, 2002, nr. 2, p. 64-79;
(L. Smet), "In memoriam" (André Decroos), in: Molenecho's, IV, 1976, p. 18;
"De Croosjesmolen te Eggewaartskapelle", in: Curiosa, juni 2000, p. 19-20.