|
Beschrijving
/ geschiedenis
De molenwal werd al aangelegd in 1297-98. Dan werden 7 molenbergen ("mota molendini") afgevoerd naar aanleiding van de aanleg van de nieuwe stadsomwalling. Zeven nieuwe molenbergen werden opgeworpen, waaronder de mote bij de Rolweg, waarop de huidige Sint-Janshuismolen staat. In 1744 waaide de molen om. Zesentwintig bakkers kochten de wal aan in 1769 en bouwden in 1770 de huidige molen.
De molen bleef in werking tot in 1914 als laatste windmolen van de Brugse wallen. Een eerste restauratie in 1939, onder impuls van molenkenner Alfred Ronse uit Gistel, bleef onafgewerkt vanwege de dreigende oorlog. De ijzeren steenbalk (gemaakt door de firma Verhaeghe-Decuyper uit Ruddervorode) en de met ijzer versterkte steenlijsten, de dekkerlager en regulateurs getuigen nog van die periode. Het was de bedoeling om de molen toen als productiemolen in bedrijf te nemen. Daarom werd ook wiekverbeteringssysteem Dekker voorzien, maar dat werd niet uitgevoerd. Wel werden de houten roeden vervangen door geklinknagelde ijzeren roeden. Pas in 1964 gebeurde een maalvaardige restauratie. De molen werd weer in gebruik gesteld door Maurice Vienne, opgevolgd door Jozef De Waele en later door Felix Laroy en Marcel Neirinck. In 2001 gebeurden belangrijke onderhoudswerken, waarbij de kruisplaten, de teerlingblokken, de schoren, de staart en het hekwerk van de roeden werden vervangen en de molenkast een nieuwe beplanking kreeg. De gelaste roeden (fabrikaat Peel, Gistel, 1968) werden gedemonteerd om hersteld en herschilderd te worden.
De molen heeft op de molenas 2 kamwielen voor de aandrijving van elk steenkoppel en een kammenluiwerk. De bandvang wordt bediend m.b.v. een evenaar. In de lente en de zomer wordt de molen dagelijks door vele, vooral buitenlandse, toeristen bezocht.
Lieven Denewet
Foto: Frans Van Bruaene, 11.06.2006
Foto: Frans Van Bruaene, 11.06.2006
Foto: Christiaan Debusschere, Kortemark
IJzeren steenlijst (Foto: Hans de Kroon)
Rollen onder de aspin. Foto: Denis Van Cronenburg, 08.08.2010
Bijlagen
TLB, "'Hek van kant' blijft rond molens", in: Het Nieuwsblad, 13.07.2010.
Erfgoed moet zich uitspreken over de kanten omheining. Foto Michel Vanneuville
BRUGGE - De witte hekken in kantmotief rond de Koeleweimolen en de Sint-Janshuismolen op de Brugse Vesten blijven er staan. 'Ze waren een tijdelijk kunstwerk voor Kantlijnen, maar we willen dat ze blijven', zegt burgemeester Patrick Moenaert (CD&V).
De procedure loopt om de witte hekken rond de twee molens op de Brugse Vesten te bewaren. Het gaat om gekantkloste hekken in wit pvc en ze zijn gemaakt door kunstenaars Joep en Jeroen Verhoeven.
'Ze vormden een van de kunstwerken die zijn gemaakt voor het stadsproject Kantlijnen, dat liep van eind 2008 tot begin 2009', zegt burgemeester Patrick Moenaert (CD&V).
De 'kanten hekken' vervingen de gewone groene omheiningen die normaal rond de molens staan en blijkbaar vallen ze in de smaak. Op Facebook is al een fangroep ontstaan met de naam 'Wij willen de Lace Fence rond de Brugse molens niet weg!', die al een dertigtal leden heeft gegroepeerd.
'Nochtans zijn die dingen altijd als tijdelijk kunstwerk bedoeld geweest', zegt Moenaert. 'Maar we willen ze zelf ook niet kwijt. Daarom lopen nu de procedures, onder meer bij Monumenten en Landschappen, om de hekken te behouden.'
De Koeleweimolen en de Sint-Jansmolen op de Vesten werden allebei gebouwd in de 18de eeuw. Ze zijn intact bewaard en ze fungeren allebei ook nog als graanmolen. (tlb)
Uit: Jaarverslag Stad Brugge 2005
Molens - BPO - Sint-Janhuismolen
Ontwerp en opmaak van de aanbestedingsdocumenten voor het restaureren van de Sint-Janhuismolen
De Sint-Janshuismolen, de tweede molen vanaf de
Kruispoort, wordt in het toeristisch seizoen opengesteld voor het publiek. De laatste drie jaar werden er geen
werken meer uitgevoerd.
Deze molen is draai- en maalvaardig maar er dienen
onderhoudswerken uitgevoerd te worden om o.a. de veiligheid en de goede werking verder te kunnen garanderen. De voornaamste werken bestaan uit het herstellen van een houtverbinding, het vernieuwen van draagbalken van het balkon en het herpositioneren van de kruisplaten en het kruiwerk.Inschrijvingsbedrag: 15.144,97 euro (BTW inbegrepen)
Uitvoerende aannemer: Wieme, Leihoekstraat 71, 9870 Machelen.
Literatuur
Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel II. De fusiegemeente Brugge", Brugge, 2003;
Chr. Devyt, "De Sint-Janshuismolen op de Kruisvest te Brugge, 1770-1970", Brugge, 1970;
G. van Nieuwenhuyse, "De windmolens van de Kruisvest te Brugge, 1580-1650", in: Biekorf, LXXI, 1970, p. 210-214;
A. Vandewalle, "De molens te Brugge in 1778", in: Biekorf, LXXVI, 1975-1976, p. 90-92;
L. Denewet, "Brugge (wordt) Vlaamse molenstad bij uitstek!", in: Molenecho's, XXV, 1997, nr. 2, p. 65;
C. Devyt, "De Kruisvest-molenschans", in: Brugge die Scone, XIX, 1998, nr. 1, p. 4-5;
Fanny Delaey, "Evolutie in de zorg voro windmolens in (West-)Vlaanderen", in: Molenecho's, XXXIII 2005, nr. 1, p. 1-123;
J. De Waele, "Technische gegevens over de 3 stadsmolens te Brugge", in: Molenecho's, X, 1982, p. 169-172;
E. D(e) K(inderen), "De molens van Brugge", in: De Belgische Molenaar, LXXII, 1977, p. 130-131;
I. De Kramer, "De Schellemolen te Brugge", in: De Belgische Molenaar, LIX, 1964, p. 198;
H.L.N., "De molens aan de Sint-Kruispoort (Brugge)", in: Natuur- en Stedenschoon, XVI, 1937, p.27;
A. Vandewalle, "De molens te Brugge in 1778", in: Biekorf, LXXVI, 1975-'76, p. 90-92;
J. De Waele, "25 jaar openstelling van de Sint-Janshuysmolen te Brugge", in: " 't Schrijverke", Maandblad van de Kulturele Kring Sinte Anna, Brugge, jg. 19 (1989-1990), nr. 1-3, p. 13-16;
"Brugse Molenfeesten [Ter gelegenheid van 15 jaar werking]", in: Levende Molens, jg. 2, 1979, nr. 17 (7 september), p. 218, ill.;
"Molenfeesten te Brugge", in: Levende Molens, jg. 2, 1979, nr. 19 (7 oktober 1979), p. 256, ill.;
Jaak A. Rau, "Een eeuw Brugge. Deel 1: 1800-1900'', Brugge, 2002, Uitgeverij Marc Van de Wiele, 296 p., ill.
TLB, "'Hek van kant' blijft rond molens", in: Het Nieuwsblad, 13.07.2010.
|
Brugge, West-Vlaanderen
bovenzijde