Molenzorg
Damme, West-Vlaanderen
<p>Schellemolen<br />Scellemolen - II</p>
Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 06.10.2013
Naam

Schellemolen
Scellemolen - II

Ligging Damse Vaart-West
8340 Damme

langs het kanaal Brugge-Sluis
kadasterperceel sectie D nr. 184


toon op kaart
Geo positie 51.259281, 3.288203
Eigenaar Provincie West-Vlaanderen
Gebouwd voor 1267 (getijmolen) / voor 1438 / 1867
Type Stenen bergmolen
Functie Koren- en oliemolen
Kenmerken Landschappelijk zeer waardevol, aan het kanaal
Gevlucht/Rad Gelaste ijzeren roeden, ca. 24 meter
Inrichting Twee steenkoppels, haverpletter, 1 kollergang op het gelijkvloers, benzinemotor
Toestand Maalvaardig
Bescherming DSG: dorps- en stadsgezicht,
20.07.1946 / 13.10.1986 - 30.03.1987)
Molenaar Johan Denys, Damme (tel. 0497.51.09.57); Michiel Vinck, Brugge
Openingstijden Paasweekend en van 1 april t.e.m. 30 sept.: elke zater-, zondag en wettelijke feestdag van 9.30 tot 12.30 en van 13 tot 18 uur. Info: Provincie West-Vlaanderen, mevr; Ann Maes, tel. 050 407179, e-mail: ann.maes@west-vlaanderen.be
Ten Bruggencatenummer 01680
Internet bron

Schellemolen
Scellemolen - II

Beschrijving / geschiedenis

De Schellemolen van Damme op de Damse Vaart-West is thans een stenen bergmolen, ingericht als koren- en oliemolen.

Op deze plaats werd voor 1267 een getijmolen opgericht, eigendom van de graven van Vlaanderen. Dit is te begrijpen als men in aanmerking neemt dat Damme in 1180 gesticht werd door Filips van de Elzas, graaf van Vlaanderen. Margaretha, gravin van Vlaanderen, stond die molen af aan de stad Damme op 26 juni 1267. Zij en haar opvolgers behielden echter de helft van de inkomsten van deze, en gebeurlijk nog andere molens die Damme zou oprichten.

De watermolens van Damme (de Schellemolen en de Zuidmolen) werden door de stad verpacht, maar de stad moest tussenkomen in de onderhoudskosten ervan. Twee molenaars van de beide molens te Damme in de 14e eeuw waren Mer. van Caloen en Jacob Hasaert.

De stad Damme verpachtte beide molens voor 6 jaar. De molens (met de Scellemolen reeds als windmolen) brachten in 1438 respectievelijk een jaarlijkse huursom op van 84 en 66 ponden parisis; en in 1479 was dit gedaald naar 14 en 27 ponden.

De getijmolen werd voor 1438 vervangen door een houten korenwindmolen, de Scellemeulen genaamd.

Op 4 mei 1660 verklaarden drie bejaarde personen uit Damme voor Burgemeester en Schepenen dat zij “noyt ghesien hebben eenighe watermeulens binnen de stede van Damme”. Dit moet niet verwonderen vermits in de 16e eeuw de Zuidmolen voor het laatst vermeld werd en de Scellemolen dan reeds was vervangen door een windmolen.

Eigenaars sinds 1834
- 1834, eigenaar: Braet-Janssens Laurent Joseph, olieslager te Damme (reeds rond 1800)
- 14.08.1845, verkoop: Braet-Dullaert Norbertus, zoon van Laurent, molenaar te Damme (notaris Colens)
- 02.02.1867, verkoop: Dullaert-Dryepont Lodewijk (Louis), landbouwer te Damme
- 19.11.1905, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Lodewijk Dullaert)
- 19.07.1921, verkoop: Dullaert-Lootens Leopold ("Pol")François, molenaar te Damme (notaris van Caillie)
- 25.12.1969, erfenis: de kinderen (overlijden van Leopold Dullaert)
- 13.10.1980, verkoop: Maenhout-Petitat René, bediende te Brugge (notaris Van Caillie)
- 06.04.1971, verkoop: Provincie West-Vlaanderen (beslissing gouverneur)

Laurentius Braet (1779-1858), geboren op de Zeldonkmolen te St.-Joris-ten-Distel op 19 november 1779, huwde te Oedelem op 8 mei 1809 met Albertina Janssens en voor de tweede maal op met Regina De Backere. Uit deze beide huwelijken waren er 8 kinderen, waarvan Norbertus (die de opvolger zou worden),Louis, Maria Theresia, Coleta, Eugenie, Charles Louis, Auriel Modest en Regina. Laurentius kwam zich vestigen op de Scellemolen te Damme,

Zoon Norbertus Braet (1824-1880) was geboren te Damme 13 juni 1824 en overleed aldaar op 29 mei 1880. Hij huwde te Damme op 31 juli 1845 met Coleta Francisca Dullaert, dochter van Frans, geboren te Damme op 29 november 1827 en aldaar overleden op 30 maart 1912. Er waren niet minder dan 9 kinderen waarvan: Franciscus, Henri, Jules, Alfons, Carolus, Ludovicus, Eduardus, Mathilde en Louisa Coleta. Norbertus volgde zijn vader op als molenaar op de Scellemolen te Damme.

De staakmolen, die als dusdanig wordt voorgesteld op de Ferrariskaart (ca. 1775) en de Atlas der Buurtwegen (ca. 1844), waaide rond 1865 om. Norbert Braet liet hem op dezelfde plek vervangen door een stenen bergmolen, ingericht als koren- en oliemolen, maar kwam in geldnood en ging failliet. Hij moest de molen op 2 februari 1867 verkopen aan zijn schoonbroer Louis Dullaert, die de bouw kon afwerken.

Bij de bouw werden vele onderdelen van de vorige molen gerecupereerd, zoals blijkt uit het jaartal 1768 op het onderijzer. De molen werd uitgerust met twee steenkoppels en een olieslagerij in de kelder. Wellicht tijdens de vroege 20ste eeuw werd een armgasmotor geplaatst, om ook op windstille dagen te kunnen malen. De Schellemolen werd in 1963 stilgelegd en geraakte in verval.

De provincie West-Vlaanderen kocht de molen aan in 1971 en liet in 1975-1977 een maalvaardige restauratie uitvoeren door de molenbouwers Peel uit Gistel. Sindsdien is de molen tijdens de weekends in de zomer weer in werking gebracht. In 1992 werd de waardevolle armgasmotor gerestaureerd. De molen werd beschermd als monument op 20 juli 1946 en samen met de gehele stadskern van Damme als stadsgezicht in 1986 en 1987.

De molen is voorzien van een zetelkap. Het sleepwerk uit 1954 werd echter tijdens de restauratie van 1976 vervangen door kruirollen, waardoor de kap soepeler kruit (naar de wind wordt gezet). Doorheen de molenwal is een overwelfde inrit. Op het gelijkvloers is nog een kollergang (diameter 162 cm) aanwezig van de vroegere oliemolen. Ook op het gelijkvloers bevindt zich een benzinemotor voor de aandrijving van de vroegere mechanische maalderij.

De molen is open voor het publiek. Rolstoelgebruikers kunnen de benedenverdieping bezichtigen.
 
Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>Schellemolen<br />Scellemolen - II</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden

<p>Schellemolen<br />Scellemolen - II</p>

Foto: Ludo Schotte, Brugge, 2007

<p>Schellemolen<br />Scellemolen - II</p>

Prentkaart rond 1970 (coll. Rob Simons)

<p>Schellemolen<br />Scellemolen - II</p>

Foto: Archief Gazet van Antwerpen (anno 1955)

<p>Schellemolen<br />Scellemolen - II</p>

Prentkaart coll. Ronny Van Landschoot, heemkundige, Sijsele

Literatuur

M. Coornaert, Een overzicht van de molens in het Noordvrije, in: Liber Amicorum René De Keyser, Speciale uitgave, Geschied- en Heemkundige Kring Sint-Guthago, 1985, p. 43-78.
Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 69.
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 164-169 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9).
René De Keyser, "Vroegere olie- en watermolens te noorden van Brugge", Rond de Poldertorens, III, 1961, 4, p. 140-146.
M. Coornaert, Watermolens en hilteweren in West-Vlaanderen, Jaarboek van de Geschied- en heemkundige kring De Gaverstreke, 1980, p. 45-53.
Luc Devliegher, "Molens in West-Vlaanderen", (Brugge), s.d. (folder).
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 54.
Herman Holemans, "Westvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 2. Gemeenten D-G", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1994.
Germain Vandepitte, "Verpachting van de Stadsmolen te Damme. 1738", in: Rond de Poldertorens, XX, 1978, nr. 2, p. 65-84.
L. Devliegher, "Molens in West-Vlaanderen. Rosmolen Tillegem-bos en windmolen Damme", Brugge, Provinciaal Administratief Centrum Domein Boeverbos, 1978, 12 p. + 4 prentkaarten;
R. Vandenberghe, "Damme", 1956, p. 77.
H. Hoste, "Damme", Antwerpen, 1956;
E. Matthys, "In Damme werden de molens 'in rouw gezet' ", in: Ons Heem, 46, 1992, nr. 1, blz. 40;
Els De Kinderen, "Levende molens in Hoeke en Damme", in: "Levende Molens", jg. 11 (1989), nr. 11, p. 81-84, ill.:
Johan Ballegeer, "Molens in de Zwinstreek", in: Rond de Poldertorens, 47ste jg., 2005, nr. 2, p. 39-75;
René de Keyser, "De watermolen in de havenkille van Damme", in: Rond de Poldertorens, XXXII, p. 86;
Maurits Coornaert, "Sluizen en Watermolens", in: Rond de Poldertorens, XXXIX, p. 37.
"Provinciale draaipremie voor ambachtelijke molens. Aantal asomwentelingen van West-Vlaamse molens in 2004-2009", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVI, 2010, 3, p. 115-118.
"Aantal asomwentelingen van West-Vlaamse molens in 2010", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 50.
S. Boogaerts & R. Pillen, De oude stadswallen van Damme, in Natuurreservaten, jg. 19, nr. 1, 1997, p. 4-5.
J. De Groote, Het hoornwerk van Damme 1701-1702 door Senneton de Chermon, in 't Zwin Rechteroever, jg. 3, nr. 2, 2002, p. 12-14.
L. Devliegher, "Damme, in Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, deel 5, Tielt, 1971.
D. Heyneman, L. Heyneman, Ontdek Damme. Praktische gids. Damme, 1977.
N. Pannier, De datering van de Duinkerke III-B transgressie en het dijksysteem ten noorden van Brugge, in Handelingen der Maatschappij voor Geschiedenis en Oudheidkunde te Gent, XXIV, 1970, p. 113-126.
J. Rau, Het Damme van toen en omgeving, Brugge, 1981.
M. Strobbe, Het landschap van de Zwinstreek, in M&L, jg. 2, nr. 3, 1983, p. 8-23.
R. Vandenberghe, Damme, geïllustreerde gids, Brugge, 1978.
René De Keyser, "Drie molens - Drie fraaie landschappen", in: Rond de Poldertorens. Handelingen van de kring voor Heemkunde en Geschiedenis voor de vroegere Vierschaar van Dudzele met de Ambachten Dudzele, Oostkerke, Lissewege en Moerkerke. I, 1959, p. 16-17.
De Groote J., "Het waterrecht van Damme", Rond de Poldertorens, XLIII, 2001, 3, p. 103-115.
André Braet, Het Geslacht Braet door de eeuwen heen (1295-1980), Erembodegem, 1981, p. 81-89.
Paul Braet, "De geschiedenis van een belangrijke molenaars- en aannemersfamilie de familie Braet. Stam: Ruiselede. Tak: Sint-Joris-ten-Distel", in: Rond de Poldertorens, 29ste jg., 1987, nr. 3-4, p. 166-173.

Persberichten
RSO, "Verlichte molen", Het Nieuwsblad, 01.03.2007.
RSO, "Schellemolen zet de deuren open", Het Nieuwsblad, 23.05.2011.
RSO, "Nieuw veiliger fietspad van Damme naar Oostkerke", Het Nieuwsblad, 19.09.2013.
"Ze zitten zo knap in elkaar", De Krant van West-Vlaanderen, ed. Brugsch Handelsblad, 07.10.2016.


Laatst bijgewerkt: woensdag 2 augustus 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens