zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <p>De Meerlaan<br />Meerlaanmolen</p>, Gistelhomevorige pagina Naar Verdwenen Molens Gistel, West-Vlaanderen
Naam

De Meerlaan
Meerlaanmolen

Ligging Brugsebaan 145
8470 Gistel

Kasteel Ter Waere
kadasterperceel A1556
51° 9' 37.03" N  2° 59' 13.99" E


toon op kaart
Eigenaar Stad Gistel
Bouwjaar 1933
Type Staakmolen op torenkot
Functie Anders
Kenmerken Graan-, pel- en elektriciteitsmolen; kleine staakmolen op hoog rond bakstenen ondergedeelte
Gevlucht/Rad Gelaste, verdekkerde roeden (verwijderd)
Inrichting 1 steenkoppel; inrichting voor elektriciteitsopwekking
Toestand In verval; gevlucht en gaanderij verdwenen
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
09.11.1977
Molenaar Geen
Openingstijden Niet toegankelijk

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden  

Beschrijving / geschiedenis

De grote molenkenner en vroegere burgemeester Alfred Ronse uit Gistel liet in 1933 achter zijn kasteel Ter Waere deze molen bouwen: een kleine staakmolen op een hoog rond bakstenen ondergedeelte (hoogte 15 meter!), voorzien van een houten stelling (zie onderstaande foto uit 1975). Hij plaatste er een koppel molenstenen, een koppel pelstenen, maar het molentje was vooral bedoeld om elektriciteit op te wekken. Hiermee wilde Alfred Ronse bewijzen dat molens ook nog een toekomstfunctie hadden. Wat de elektriciteitsproductie betreft, heeft Ronse gelijk gekregen, ook al wijken de huidige windturbines sterk af van de klassieke windmolens. Hoe paste Alfred Ronse de steeds wisselende snelheid van de molen aan, aan de constante snelheid die de dynamo eiste? Hij loste dit op door het gebruik van riemen over conische gedeelten, waarbij een regulator zorgde voor het verschuiven van de riemen over de diametraal opgestelde conische elementen. Dit systeem toont o.m. heel wat gelijkenis met het transmissiesysteem dat bij de DAF-auto's gebruikt werd.

In de jaren 1990 bestond er hoop op herstel, door de stichting van de vzw Molenstichting Alfred Ronse. Helaas komen de restauratieplannen tot op heden nog niet tot uitvoering. De molen geraakt steeds verder in verval: het gevlucht en de gaanderij zijn verdwenen en de molen is regelmatig de prooi van vandalisme. Nochtans dient deze unieke molen hersteld te worden: het is de oudste nog bestaande windmolen in ons land voor elektriciteitsopwekking!

In 2005 kocht de stad Gistel de molen aan van NV De Waere. Hopelijk komt er nu schot in de zaak!

Technische aspecten

De staakmolen staat op een zeer hoge voet (met een stelling). De molen kreeg niet minder dan vijf functies. Hij deed dienst als korenmolen, pelmolen, pompmolen en  om stroom op te wekken en om te zetten. De molen is dan ook de oudste nog bestaande windturbine in de wereld!

In de houten bovenkast zit enkel de overbrenging naar de romp. Deze kast is nu niet meer bereikbaar omdat de gaanderij volledig verdwenen is. De staart hangt maar ergens te zweven en dat levert een grappig zicht op. De metalen roeden zijn enorm roest en bijna volledig verdwenen.

In de hoge bakstenen romp zitten vijf verdiepingen. Op het gelijkvloers bevindt zich enkel een pompsysteem om het water uit de ondergrond te pompen. Dit om water te hebben op deze verdieping en de verdieping erboven.
De eerste verdieping staat thans leeg. Daar had Alfred Ronse een kantoortje ingebouwd. Hiervan zijn geen sporen meer.
Op de tweede verdieping bevindt zich het systeem om de stroom gelijkmatig te verdelen. Er wordt hier gebruik gemaakt van drie technieken. Aan de hand van een vliegwiel of regulator wordt de beweging gelijkmatig verdeeld. Verder worden met transportbanden en schuine overbrengingen de bewegingssnelheid aangepast en de beweging naar de elektriciteitskast constant gemaakt. De as wordt verschillende keren op constante snelheid gebracht. In deze kast bevindt zich onderaan een grote tijdschakelaar. In het midden is er een grote zekering. Er boven zijn er vier kleine zekeringen en twee kleine spanningsknoppen.
Op de derde verdieping bevindt zich eerst en vooral een haverbreker om het veevoer te malen. Ook worden twee generatoren aangedreven. De beweging wordt van een centraal onderwiel en via twee tandwielen omgezet via een transportband op een generator voor wisselspanning. 
Op dezelfde verdieping bevindt zich een ijzeren bocht, om een verbinding te maken met een elevator.
Aan de trap staat een handmatig systeem om een transportband aan te spannen om de wielen onderaan aan te drijven. Dit handmatig systeem werkt aan de hand van zware rollen.
Op de vierde verdieping bevindt zich de overbrenging naar de elektriciteitscentrale middels een kruisband.
Aan de hand van hetzelfde bovenwiel gebeurt de aandrijving naar het steenkoppel. Ook wordt dit wiel als luitafel gebruikt. De kruisband en het steenkoppel worden door een opgaande beweging van het ijzerwerk op gang gebracht. Dit systeem lijkt op het omgekeerde van het lichtwerk van een watermolen, maar heeft dubbele bedrading. Daardoor werkt het lichtwerk sneller.
De elevator wordt via een klein wieltje ook door het bovenwiel aangedreven. Deze elevator is nog steeds compleet. De transportbakjes zijn opgebouwd uit aluminium.
Het steenkoppel bevindt zich op een verhoog. De onder- en bovenaandrijving zijn daardoor heel goed zichtbaar. Enkel de ligger en de loper zijn nog over. De kaar en de steenkist liggen gedemonteerd op een zolder lager. De zakken worden via het luiwerk op een andere halfzolder gebracht. De touwen zijn verdwenen.
Een band op spanning drijft een kleine houten band aan die ook handmatig met soort klauwwiel wordt aangedreven.  Dit wiel ligt op een andere as. De aandrijving tussen beide gebeurt aan de hand van een fietsketting. 

Benoît Delaere, Lieven Denewet, Maarten Osstyn


Foto: Geert Vanhercke, Bredene, 10.07.2006


Foto: Denis Van Cronenburg, 06.02.2010


Foto: Maarten Osstyn, Adegem, 06.02.2010


Foto Lambert 't Kindt, jaren 1940 (coll. Mia 't Kindt)


De opbouw in 1933. Foto Alfred Ronse, (c) Stichting Levende Molens, Roosendaal

Bijlagen

Persbericht DJI, "Merelaan", in: Het Nieuwsblad, 18.03.2009.
Gistel - Het stadsbestuur onderzoekt samen met diverse openbare besturen of het een molenproject op kan starten. Voor Gistel zou de Merelaan de blikvanger worden. Gestella en de stad organiseren op donderdag 23april een voordracht rond deze molen in de raadszaal van het academisch centrum.
 
Yvan Naesen, "Stad koopt na Oostmolen ook kleine Meerlaanmolen. Oostmolen draait na zeven jaar weer", Het Nieuwsblad, 28.04.2005.
GISTEL - De stad Gistel heeft een tweede molen aangekocht. Voor een symbolische euro werd de 72 jaar oude Meerlaanmolen op het eind van de Warandestraat verworven. De restauratie van het staakmolentje dat ooit elektriciteit opwekte, zal pas kunnen starten, nadat de Oostmolensite, verderop de Warandestraat afgewerkt is. Daar zal de Oostmolen na zeven jaar weer wieken en komen er musea, niet allen over molens, maar ook over de Gistelse wielergoden.
Op 26 juni, nadat de kinderen op Roefeldag 's morgens nog rond de molen actief waren, brak bij windstil weer plots een houten wiek van de Oostmolen in de Gistelse Warandestraat af. De al sedert 1942 geklasseerde molen staat er sindsdien troosteloos stil bij. Jarenlang sleepten de discussies rond het soort wieken en de centen aan.
Zopas werd de restauratie dan eindelijk toegewezen aan de Nederlandse molenbouwer Adriaens. En ook dat stuitte weer op verzet daar Adriaens de enige kandidaat was om voor 282.414 euro de molen te herstellen.
De unieke molen, die zowel lijnzaadolie als meel produceert, moet begin volgend jaar weer draaien. Naast de restauratie van de molen zorgt het projectbureau Monument in Ontwikkeling uit Nieuwpoort om in het gebouwtje voor de molen, in de oliekelder en de molenzolder een bezoekerscentrum in te richten.
Mechaniek
In dat centrum zal de bezoeker geïnformeerd worden over geschiedenis en de mechaniek van de Oostmolen, molenbouwer Alfred Ronse, molenaarsfamilie Vanhevel, de molenbouwers Peel en de restauratiewerken aan de molen en molenhoeve alsook het verdwenen molenpatrimonium uit Gistel.
De molenhoeve wordt voor het publiek toegankelijk.
Daarin komt een herberg, tearoom of bistro met terrassen, een speelgelegenheid voor de kinderen. De molenschuur zal pas tegen 2007 klaar zijn. Daarin komt de basis voor het West-Vlaams fietsroutenetwerk. In de schuur komen voorzieningen voor overnachting van fietsers, een fietsenverhuur en -herstelling. Een klein museum zal de nagedachtenis versterken aan de Gistelse wielerhelden Johan Museeuw en Sylvère en Romain Maes. Aan de overzijde van het molendomein kon de stad een terrein verwerven voor de aanleg van een parking.

"Meerlaanmolen aan de orde", De Zeewacht, 13.09.2013.
Gistel - De Oostmolen werd verkozen als Actieve Molen 2013. Het stadsbestuur hield eraan de molenaars daarvoor te huldigen (...).

Literatuur

Lieven Denewet, "Electriciteitsopwekking met traditionele windmolens in Vlaanderen", in: Molenecho's, XXXIII, 2005, 4, p. 216-218 en in: Land in zicht, LXXVIII, 2009, 3, p. 10-13.
Alfred Ronse, "De Windmolens", Brugge, 1934;
Luc Schepens, "De provincieraad van West-Vlaanderen 1836-1921", Tielt/Amsterdam, 1976, p. 551-552;
Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 124-125;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 206-207 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen, Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne", Brugge, 2005, p. 96-97;
(L. Smet), "Gistel. Merelaan geklasseerd", in: Molenecho's, VI, 1978, p. 12;
J. Verpaalen, "Wordt Gistelse Merelaanmolen toch nog gered?", in: "Levende Molens", jg. 13, 1991, nr. 7, blz. 54-56, ill.
Herman Holemans, "Westvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 2. Gemeenten D-G", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1994.
Maarten Van Landeghem, "The Meerlaanmolen in Gistel and its surrounding biotope", Leuven, 2004, 186 p. + bijlagen (Diss. Master of conservation of historic towns and buildings. KU Leuven. Fac. Toegepaste Wetenschappen Raymond Lemaire centre for the conservation of historic towns and buildings, promotoren: Barbara Van der Wee; Koen Van Balen).
DJI, "Merelaan", in: Het Nieuwsblad, 18.03.2009.
Benoît Delaere, "De Meerlaanmolen te Gistel: 70 jaar als uniek monument", in: Gestella Krantje, 2003, nr. 4, p. 107.
Marc Vansevenant, Historiek van het Gistels molenpatrimonium, Gestella Krantje, 2007, nr. 2, p. 39 e.v.

Persberichten
Yvan Naesen, "Stad koopt na Oostmolen ook kleine Meerlaanmolen. Oostmolen draait na zeven jaar weer", Het Nieuwsblad, 28.04.2005.
"Meerlaanmolen aan de orde", De Zeewacht, 13.09.2013.


Laatst bijgewerkt: vrijdag 13 september 2013
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen

bovenzijde