Beschrijving / geschiedenis

Wie de snelweg N49 neemt, kan een paar kilometers voor Knokke niet naast de molen van Hoeke kijken. Hij staat vlak naast de expressweg N49 of de Natiënlaan (nr. 21), op enkele meters van de Hoekevaart.

Aanvankelijk waren de Hoekenaren aangewezen op de molen van Jan Tobbin, die stond bij de kerk van Hoeke. Deze molen werd vermeld in 1324. Na het verdwijnen van die molen door een overstroming moesten ze iets verder naar de Oostmolen van de Heren van Oostkerke, die vermeld werd in 1405. Tenslotte hebben de Heren van Oostkerke, na het delven van de Hoekevaart, hun Oostmolen verplaatst naar Hoekebrug waar nu nog altijd de Hoekemolen staat. Deze werd voor het eerst n 1481 vermeld.

De Hoekemolen komt voor op vele landkaarten, o.m.  op de geschilderde kaart van het Brugse Vrije, gemaakt door Pieter Pourbus in 1579, of op de kaart van Claes Jansz. Visscher, uitgegeven in 1627. Op deze kaarten wordt steeds een houten staakmolen afgebeeld, die in 1839 verdween. Uit de tijd van de staakmolen herinnert nog een molenijzer met het jaartal 1772. Ook de teerlingen van de staakmolen steken nog onder de huidige molenmuur!

Op 27 juli 1839, tussen 4 en 5 uur in de morgen, werd de korenwindmolen, toen eigendom van de molenaar Joannes Van Holm, door een zware stormwind geveld en volledig verbrijzeld. Het huisgezin van de molenaar was nu volledig straatarm geworden waarna besloten werd om een collecte voor hen te houden.

In 1840 werd de huidige molen gebouwd, in baksteen en dit ter vervanging van de verwoeste staakmolen. De familie Van Holm bleef instaan voor het malen van het graan. Rond 1930 heeft de toenmalige eigenaar, Theophiel Van Holm een mechanische maalderij opgericht die volledig onafhankelijk stond van de Hoekemolen. Na het inrichten van die maalderij werd de stenen windmolen steeds minder gebruikt en begon hij te vervallen. Theophiel Van Holm wilde hem zelfs afbreken. Intussen had de Belgische Staat de Natiënlaan aangelegd van Maldegem naar Knokke, waarlangs het verkeer richting zeekust, steeds maar is blijven toenemen. Velen zagen met spijt het verval van de mooie Hoekemolen. Deze werd gered dankzij het feit dat de Belgische Staat hem aankocht in 1936 en herstelde langs de buitenzijde in 1937, maar nooit kwam het zover dat de molen terug kon malen.
In 1960 kreeg de molen een nieuw molenkruis en werd de molenkap bedekt met natuurleien. Oorspronkelijk gebruikte men hiervoor gekloven eiken leien die met ijzeren schalienagels werden bevestigd. In 1969 besloot men een algehele restauratie van zowel binnen- als buitenwerk uit te voeren, deze werken werden uitgevoerd door de molenbouwers Peel uit Gistel en beëindigd op 17 augustus 1971. In 1981 werd de molen en zijn omgeving beschermd bij koninklijk besluit.
 
In 1984 schonk Charles Delporte, beeldhouwer uit Charleroi, 10 beeldhouwwerken in verguld brons aan de Stad Damme. Het stadsbestuur liet de beeldhouwwerken plaatsen in de molen in 1985. Deze beelden staat staan thans in het Delportemuseum te Damme.

De Regie der Gebouwen van de Belgische Staat zorgde er in 1985 voor dat de molen een nieuwe herstelbeurt kreeg, zowel langs de binnen- als de buitenzijde. De molen van Hoeke kan na al die jaren terug malen! Hij beschikt over 1 koppel stenen waarmee men alle koren kan malen. De meelzolder is op de benedenverdieping. De ruimte voor een tweede koppel stenen is nog steeds voorzien.

Ondertussen droeg de Regie der Gebouwen het beheer van de molen over aan het stadsbestuur van Damme, waarbij de vrijwillige molenaars Arnold Snauwaert en Hugo Schoonheere de molen bedienden (vzw Molen van Hoeke).

Op 16 maart 1999 werd het Vlaams Gewest de nieuwe eigenaar en in oktober 2001 werd de molen in erfpacht overgedragen aan de Stichting Vlaams Erfgoed, nu "Erfgoed Vlaanderen", die voortaan instaat voor het beheer van de molen.

Nu dringen zich nieuwe onderhoudswerken op. Grondboringen hebben aangetoond dat de funderingen dienen versterkt te worden om het verdere barsten van de kuip tegen de gaan. In het najaar 2007 gingen aanbestedingen door voor het funderingswerk en het molentechnische gedeelte. De Molen van Hoeke zal in 2010 een totale restauratie ondergaan. Het dossier omvat de herstelling van de stenen molenromp en het schrijnwerk, van de dakstructuur en de kap, van het gevlucht en de staart, van het bewegend binnenwerk en een interieurherstelling met aandacht voor schilderwerk, tussenvloeren en elektriciteit en de heraanleg van de nabije omgeving.

De molen is iedere zondag van 10 tot 12 uur open voor het publiek. Vrijwillig molenaar is Filip Devoldere uit Bredene. Zijn compagnon Robert Bogaert uit Knokke, die sinds 2004 door Filip werd opgeleid, overleed op 19 november 2009.

Giften
De molen van Hoeke kan alle financiële steun zeer goed gebruiken. Noodzakelijke stabilisatiewerken zullen op korte termijn uitgevoerd worden, en ook de kap van de molen zelf is aan restauratie toe. Indien je Erfgoed Vlaanderen hierbij wil ondersteunen, kan dat door een gift. Giften kan je storten op rekeningnummer 426-3174361-14 van Erfgoed Vlaanderen, Oude Beurs 27, 2000 Antwerpen, met vermelding ‘gift molen van Hoeke'. Giften vanaf 30 euro zijn fiscaal aftrekbaar; je ontvangt daarvoor een fiscaal attest.

Ludo Maeghe & Lieven Denewet

Foto: Christiaan Debusschere, Kortemark

Foto: Robert Van Ryckeghem, Koolkerke

Prentkaart Iris (drukk. Romain Van Landschoot, Eeklo, 1960)

Foto Willy Van Landschoot, 1968 (coll. R. Van Landschoot, Sijsele)

Bijlagen

1. Jaarlijks aantal asomwentelingen
2006: 75.031

2. Overdracht aan Stichting Vlaams Erfgoed (thans Erfgoed Vlaanderen) in 1999.
22 DECEMBER 1999. - Decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2000 (1)
Publicatie Staatsblad: 30.12.1999
Art. 57. In afwijking van de wet van 31 mei 1923 betreffende de vervreemding van onroerende domeingoederen en van toepassing verklaard op het Vlaamse Gewest bij het decreet van 20 december 1989 houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 1990, kan de Vlaamse regering de volgende goederen onderhands vererfpachten aan de Stichting Vlaams Erfgoed voor een jaarlijkse canon van 1 000 frank :
2° de windmolen van Hoeke (Sijsele Damme);

3. Persbericht: Manu Buysse, "Molen is werktuig. Erfgoed Vlaanderen beheert voortaan molen van Hoeke", in: Het Nieuwsblad, 21.11.2001.
HOEKE - Voortaan staat de Molen van de Damse deelgemeente Hoeke als nieuw monument in beheer op de lijst van Erfgoed Vlaanderen. ,,Hoewel de molen nog in een redelijke goede staat en zelfs nog maalvaardig is, dringt een restauratie zich op,'' zegt afdelingscoördinator Annemie Rossenbacker. Elke zondag demonstreert molenaar Filip Devoldere er de weg van graan tot meel, want een ,,molen is een werktuig''. Sedert oktober 2001 heeft Erfgoed Vlaanderen de molen in erfpacht. Voortaan heeft de stichting ook het beheer in handen. ,,Onze stichting werd een vijftal jaren geleden opgericht om kleine en bescheiden monumenten, die meestal door de mazen van het net vallen zoals de molen, te beheren. Dit behelst vooreerst dat we instaan voor de materiële zorg, met andere woorden het onderhoud en eventuele retauraties. Daarbij engageren we ons om het monument voor het publiek open te stellen. Positief is dat de Molen van Hoeke nog in werking is. Toch dringen zich spoedig retauratiewerken op. We willen in samenwerking met de stad Damme ook de molen zoveel mogelijk openstellen,'' zegt Annemie Rossenbacker. In archieven duikt er al in 1324 een vermelding op betreffende een molen binnen de stadswallen van Hoeke. De huidige Hoekemolen wordt voor het eerst vermeld in 1481. Tot 1836 bleef het een houten staakmolen. in 1839 werd deze molen door een zware storm geveld en volledig verwoest. In 1840 werd de huidige molen gebouwd in baksteen. De Molen van Hoeke is onlosmakelijk verbonden met de molenaarsfamilie Van Holm, al vermeld in bronnen van 1839. Rond 1930 richtte de toenmalige molennaar Florent Van Holm een mechanische maalderij op. In 1937, bij de onteigening voor de aanleg van de N49, werd de molen van de ondergang gered door aankoop door het ministerie van Verkeerswezen en Openbare Werken.
Romantisch
,,Het klinkt wellicht gek. Ik zie een molen als iets bezields, iets levends. Een molen is misschien romantisch. Maar een molen is niet gebouwd om mooi te zijn. Ik bekijk de molen als een werktuig. Hij is het symbool uit het verleden van het dagelijks agrarisch overleven. De molen geeft ons iets door, door de tijd heen, iets oneindigs. Zijn bron van energie is trouwens oneindig: de wind,'' zegt molenaar Filip Devoldere.
De molen in Hoeke is elke zondag te bezoeken van 10 tot 12 uur. Elke bezoeker wordt er getracteerd op een aanstekelijk en enthousiast verhaal. De toegang is gratis.

4. Persbericht. MBD, "Stichting Vlaams Erfgoed beheert voortaan Molen van Hoeke, in: Het Nieuwsblad, 31.10.2001.
Voortaan is het beheer van de Molen van Hoeke (Damme) niet meer in handen van de Regie der Gebouwen maar heeft de Stichting Vlaams Erfgoed die opdracht gekregen. De beedhouwwerken van Charles Delporte, die in de molen opgesteld staan, moeten verdwijnen.
Het Damse stadsbestuur heeft de vergunning met de Regie der Gebouwen over het beheer van de molen verbroken. Voortaan is het Vlaamse Gewest eigenaar van de molen. Het Vlaams Gewest heeft op zijn beurt het beheer via een erfpachtovereenkomst overgedragen aan de Stichting Vlaams Erfgoed. Zo moet de molen betere kansen krijgen wat betreft behoud, restauratie en openstelling. Ook de concessieovereenkomst met de vzw Molen van Hoeke wordt verbroken.
De Stichting Vlaams Erfgoed wil echter de beeldhouwwerken van Charles Delporte niet overnemen. De werken, ooit een schenking van de kunstenaar aan het stadsbestuur in 1985, dienen uit de molen verwijderd. In overleg met Delporte, het stadsbestuur en op advies van de Raad van het Cultureel Patrimonium zullen de werken overgebracht worden naar het Museum Delporte in de Burgstraat in Damme.
De Molen van Hoeke bevindt zich langs de drukke expresweg Antwerpen-Maldegem. De stenen windmolen werd gebouwd in 1840 op een aangelegde aarden wal. Hij verving een staakmolen die tijdens de storm van 27 juli 1839 omwaaide. De Regie der Gebouwen kocht de molen bij de onteigeningen voor de aanleg van de N49. In 1960, 1969 en 1971 onderging de molen enkele opknapbeurten. In 1985 drong zich een nieuwe restauratie op. Vanaf dan werd de molen door weekendmolenaars operationeel aan het publiek getoond. Momenteel is het molenaar Filip Devoldere uit Munkzwalm die de wieken in Hoeke weet draaiende te houden.

5. Aankondiging restauratiewerken.
Molen van Hoeke binnenkort opgeknapt Wie de N49 Knokke - Antwerpen neemt, kan niet naast de trotse molen van Hoeke kijken, maar tegelijk vallen de scheuren in de romp evengoed op. Hoewel, door de goede zorgen van de molenaar, de molen technisch gezien nog in vrij goede staat is, zijn structurele werken nodig om het voortbestaan van dit monument te garanderen. Voor de restauratie gaat de eigenaar (Erfgoed Vlaanderen vzw) in zee met een private onderneming (Vlassak Verhulst uit Schilde), die het peterschap over de molen opneemt. Een vooronderzoek naar de stabiliteit (romp en fundering) werd reeds afgerond. Hieruit bleek o.a. dat de funderingsaanzet van de molen dieper moest gemaakt worden om de draagkracht te verhogen. Ook de houten balken werden aan een grondig onderzoek onderworpen. Erfgoed Vlaanderen hoopt in het najaar van 2007 aan de werken te kunnen beginnen.
Bron: www.damme-online.com (met dank aan Ludo Maeghe, Hoeke).

Persbericht. F.N., "Groen licht voor restauratie van de Hoekemolen",  Stadsomroep.com, 15.04.2010.
Vlaams Minister Bourgeois heeft restauratiepremies goedgekeurd voor drie windmolens, waaronder de Hoekemolen in Damme. "Molens zijn immers typisch voor onze lage landen aan de zee. Er stonden er ooit duizenden in Vlaanderen. De weinigen die er nog overblijven moeten we koesteren," zegt Bourgeois.
Hoekemolen
Bij de premies zat ook 260.741 euro voor de restauratie van de Hoekemolen in de Natiënlaan in Damme. De molen wordt zowel binnen als buiten technisch gerestaureerd zodat hij weer volledig kan functioneren.
Deze stenen windmolen werd in 1981 beschermd als monument en de onmiddellijke omgeving als dorpsgezicht.
Wie de snelweg N49 neemt, kan een paar kilometer voor Knokke niet naast de molen van Hoeke kijken.
Deze molen werd vermeld in 1324. De Hoekemolen komt voor op vele landkaarten. Ondermeer op de geschilderde kaart van het Brugse Vrije, gemaakt door Pieter Pourbus in 1579, of op de kaart van Claes Janszoon Visscher, uitgegeven in 1627.
Op 27 juli 1839, tussen 4 en 5 uur in de morgen, werd de korenwindmolen door een zware stormwind geveld en volledig verbrijzeld. In 1840 werd de huidige molen gebouwd, in baksteen en dit ter vervanging van de verwoeste staakmolen. Rond 1930 werd hij niet meer gebruikt en raakte hij in verval. In 1937 herstelde de Overheid de molen langs de buitenzijde, maar nooit kwam het zover dat de molen weer kon malen. In 1960 kreeg de molen een nieuw molenkruis en werd de molenkap bedekt met natuurleien.
Op 16 maart 1999 werd het Vlaams Gewest de nieuwe eigenaar en in oktober 2001 werd de molen in erfpacht overgedragen aan "Erfgoed Vlaanderen". Nu dringen zich nieuwe onderhoudswerken op. Grondboringen hebben aangetoond dat de funderingen dienen versterkt te worden om het verdere barsten van de kuip tegen de gaan. De Molen van Hoeke zal nu een totale restauratie ondergaan. De werken omvatten de herstelling van de stenen molenromp en het schrijnwerk, van de dakstructuur en de kap, van de staart, van het bewegend binnenwerk en een interieurherstelling met aandacht voor schilderwerk, tussenvloeren en elektriciteit en de heraanleg van de nabije omgeving.
De molen is iedere zondag van 10 tot 12 uur open voor het publiek. (FN-Meegedeeld-Vlareg)

RSO, "Minister Bourgeois geeft premies voor restauratie windmolens", Het Nieuwsblad, 16.04.2010.
DAMME - Vlaams minister Geert Bourgeois (N-VA) heeft de uitkering van twee restauratiepremies goedgekeurd voor de Hoekemolen van Damme en de Geersensmolen van De Haan.
De Vlaamse minister van Onroerend Erfgoed Geert Bourgeois trekt 593.000euro uit voor de restauratie van twee molens in West-Vlaanderen. De minister wil de overgebleven molens koesteren, want ze zijn typisch voor de lage landen aan de zee.
Restauratie
Voor de Hoekemolen die langs de Natiënlaan staat in Damme trekt de minister 260.741euro uit. De molen zal zowel binnen als buiten technisch gerestaureerd worden.
Deze stenen windmolen werd in 1981 beschermd als monument en de onmiddellijke omgeving werd daarbij beschermd als dorpsgezicht.
De molen kan elke zondagvoormiddag bezocht worden. De molen werd voor het eerst vermeld in 1324. De molen komt ook nog voor op heel wat landkaarten, onder meer op de kaart van het Brugse Vrije, in 1579 geschilderd door Pieter Pourbus. De huidige Hoekemolen dateert van 1840 en werd intussen reeds meerdere malen hersteld.
Schade
Volgens de nieuwe eigenaar Erfgoed Vlaanderen moet er nog heel wat gerestaureerd worden, onder meer aan de stenen molenromp en het schrijnwerk van de molen.
Daarnaast trekt de minister nog 333.439 euro uit voor de Geersensmolen in De Haan. Tot in 1993 was de molen in handen van de familie Geersens. Nu is de molen eigendom van het gemeentebestuur van De Haan die een maalvaardige restauratie wil laten uitvoeren, waarbij de molen op korte afstand verplaatst wordt.
De molen heeft erg geleden onder de voorjaarsstormen van 1990 en dreigde toen zelfs te kantelen nadat onderdelen van de molen waren weggeslagen. Volgens de minister zal de Geersensmolen terug kunnen malen en toegankelijk zijn voor het publiek.
De ontsluiting van het onroerend erfgoed is één van de prioriteiten van de minister. Hij keurde nog een restauratiepremie goed voor een derde molen, namelijk voor de Koutermolen in Deurle.

Persbericht. RSO, "Windmolen van Hoeke", in: Het Nieuwsblad, 05.06.2010.
DAMME - De restauratie van de windmolen van Hoeke zal zeker 410.000euro kosten. Een groot deel van de werken wordt gesubsidieerd. Toch zal het stadsbestuur van Damme nog ruim 78.000 euro zelf moeten betalen. Het dossier zal in de volgende gemeenteraad voorgelegd worden ter goedkeuring.

Persbericht. RSO, "Gemeenteraad", in: Het Nieuwsblad, 23.06.2010.
DAMME - De gemeenteraad van Damme komt morgen opnieuw bijeen. Op de agenda staan 11 punten in open zitting met onder meer de aanpassing van de retributie op het betalend parkeren, de restauratie van de molen van Hoeke en de intentie voor de operationele prezone voor de brandweer.

Twee gedichten over de Hoekemolen
Hoeke - molen
 
Lang geleden stond hij droomverloren
Als een baken bij avondstond en morgengloren
Vlerkend en wiekend de Vlaamse Luchten
Door de zilte winden die zijn gewrichten deden zuchten...
 
Aardeweg en karresporen zijn weggedeind in 't ver verleden
Alleen de Hoekevaart kruipt langs zijn bedding tot op heden
Eeuwig ruisend, wuivend riet en nog wat scheve tronken
Zijn de resten waartussen hij mag pronken...
 
Prudent, de wijze molenaar en Aloysia, zijn vrouwe
Steeds in zijn schaduw, bleven ze hem trouwe
Al die lange jaren, en toch zo kort
Zorgden ze dat niets hem nog schort...
 
Oude waarden en bezielde stenen
Brachten ook de jeugd weer op de benen
Arnold en Hugo, verse stielmannen in hart en nieren
Malen er gezwind, en lossen er de vang zonder gieren...
 
Hoeke in Vlaanderen, Le Pays Plat - Het platte land
Stal 't herte van Delporte, kunstenaar van de Luikse kant
Diep- doorwrochte bronzen beelden stoer en stuur
Één met Prudent's kop, sieren er de muur...
 
Ach, lieve vrouwke van ons land
Houd hem express in de gaten, de molen aan de waterkant.
Zegen en zorg dat de stenen blijven malen
Opdat de Hoekenaars pannekoeken en de hemel halen.
 
J. Watelke
----------------------------
Hoeke's molen

Als 'n wachter langs de baan,
Met zijn witte mantel aan,
Staat ons' molen daar te prijk,
Stoer en sterk... 'n reus gelijk! 

Zwaaiend in 'n brede boog
Met zijn armen naar omhoog..
Zijn vier armen in de wind,
Maalt hij koren, welgezind

Ja, hij maalt nog, als weleer
Voor de tijd van 't druk verkeer,
Kalm... terwijl het wild gerij
Langs zijn voeten raast voorbij!

 En hij leert ons altemaal
In zijn vrome mulderstaal...
Leert ons bidden in de nood:
"Geef ons heden 't dagelijks brood".

E.H. J. Rathé

Literatuur

Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 78;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 170-171(Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 61;
René de Keyser, "De molen van Hoeke", in: Rond de Poldertorens, XXIX, 1987, p. 27-36;
Els De Kinderen, "Levende molens in Hoeke en Damme", in: "Levende Molens", jg. 11 (1989), nr. 11, p.81-84, ill.;
Els De Kinderen, "De Hoekemolen te Hoeke (bij Knokke) terug in werking", in: "Levende Molens", jg. 8 (1986), nr. 12, p. 90-91, ill.;
Els De Kinderen, "De molen van Hoeke wordt volledig maalvaardig gerestaureerd", in: "Levende Molens", jg. 8 (1986), nr. 3, p. 17-19, ill.;
Johan Ballegeer, "Molens in de Zwinstreek", in: Rond de Poldertorens, 47ste jg., 2005, nr. 2, p. 39-75;
Els De Kinderen, "Molen is niet gebouwd om mooi te zijn, het is een werktuig": Filip Devoldere brengt sfeer in de molen van Hoeke: heden en verleden", in: De molenaar, weekblad voor de graanverwerkende en veevoederindustrie, 105(2002)12/13, p. 66.

Persberichten
Manu Buysse, ,Molen is werktuig'.' Erfgoed Vlaanderen beheert voortaan molen van Hoeke", in: Het Nieuwsblad, 21.11.2001.
Manu Buysse, "Molen is werktuig. Erfgoed Vlaanderen beheert voortaan molen van Hoeke", in: Het Nieuwsblad, 21.11.2001.
MBD, "Stichting Vlaams Erfgoed beheert voortaan Molen van Hoeke, in: Het Nieuwsblad, 31.10.2001.
"De Molen van Hoeke: molen met toekomst", in: Erfwoord (Erfgoed Vlaanderen), nr. 56 (nov.-dec. 2009; jan. 2010), p. 11.
.N., "Groen licht voor restauratie van de Hoekemolen",  Stadsomroep.com, 15.04.2010.
RSO, "Minister Bourgeois geeft premies voor restauratie windmolens", Het Nieuwsblad, 16.04.2010.
RSO, "Windmolen van Hoeke", in: Het Nieuwsblad, 05.06.2010.
RSO, "Gemeenteraad", in: Het Nieuwsblad, 23.06.2010.