Molenzorg
Hoeke (Damme), West-Vlaanderen
<p>Hoekemolen<br />Molen van Hoeke</p>
Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 06.10.2013
Naam

Hoekemolen
Molen van Hoeke

Ligging Nati�nlaan 21
8340 Hoeke (Damme)

noordoostzijde
N49 Knokke-Antwerpen
kadasterperceel  A86


toon op kaart
Geo positie 51.299084, 3.330804
Eigenaar Vlaams Gewest, in erfpacht aan Herita vzw
Gebouwd voor 1481 (overgebracht uit Oostkerke) / voor 1627 (herbouwd in hout) / 1840 (herbouwd in steen)
Type Stenen grondzeiler
Functie Korenmolen
Kenmerken Smalle romp
Gevlucht/Rad Gelaste roeden (fabr. Peel, Gistel, 1970), vlucht ca. 20 meter
Inrichting Twee steenkoppels
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
16.11.1981
Molenaar Filip Devoldere, Bredene (tel. 059 32 27 64)
Openingstijden 1ste en 3de zondag van de maand, 10-12 u. (tel. 03 226 31 85, Herita, Antwerpen), e-mail: molenvanhoeke@herita.be)
Ten Bruggencatenummer 06542
Internet bron

Hoekemolen
Molen van Hoeke

Beschrijving / geschiedenis

Wie de snelweg N49 neemt, kan een paar kilometers voor Knokke niet naast de molen van Hoeke kijken. Hij staat vlak naast de expressweg N49 of de Natiënlaan (nr. 21), op enkele meters van de Hoekevaart.

Aanvankelijk waren de Hoekenaren aangewezen op de molen van Jan Tobbin, die stond bij de kerk van Hoeke. Deze molen werd vermeld in 1324. Na het verdwijnen van die molen door een overstroming moesten ze iets verder naar de Oostmolen van de Heren van Oostkerke, die vermeld werd in 1405. Tenslotte hebben de Heren van Oostkerke, na het delven van de Hoekevaart, hun Oostmolen voor 1481 verplaatst naar Hoekebrug waar nu nog altijd de Hoekemolen staat.

De Hoekemolen komt voor op vele landkaarten, o.m. op de geschilderde kaart van het Brugse Vrije, gemaakt door Pieter Pourbus in 1579,

De molen van Hoeke werd gedurende de Godsdienstoorlogen op het einde van de 16de eeuw vernield. In 1596 werd enkel nog de molenwal vermeld zonder de molen zelf. De molen was er zeker terug in 1627, vermits hij aangeduid is op de kaart van Claes Jansz. Visscher, die in dat jaar uitgegeven werd.

In de Spaanse tijd werd de molenaar driemaal na elkaar gebrandschat. Toen besloot hij maar zelf soldenier te worden. Ook in 1702 kon of mocht de Hoekemolen niet draaien door de aanwezigheid van Hollandse troepen die zich ook bezondigden aan plunderingen. Hierdoor moest molenaar Charles Quick voor het einde van zijn pacht de molen verlaten en is hij "insolvent" overleden.

De molen is afgebeeld met een bruin symbool van een staakmolen op de Ferrariskaart van ca. 1775 en in het Register van het land van de kerk van Hoeke uit 1781.

Uit de tijd van de staakmolen herinneren nog de molenijzers: het ene heeft als inscriptie "Nouviaire Fondeur en fer Bruges", het andere "P.D.L." en "1772". Ook de teerlingen van de staakmolen steken nog onder de huidige molenmuur!

Molenaars

- 1631-1636: Jan Melis
- 1682: Jacob Coppens
- 1686: Lauwereyns van Nieuwmunster
- 1702: Hoekemolen werkt niet door de aanwezigheid van Hollandse soldaten - Charles Quick 'insolvent' overleden en heeft voor het einde van zijn pacht de molen verlaten
- 1711: Benedikt Van Overbergh
- 1732: Jacob Moret
- 1742-1750: Jozef Govaert, gehuwd met Pieternelle Schilman; ze hadden 4 zonen en 2 dochters
- 1769-1784: Pieter Serruys; zijn 1ste vrouw Veronica Van Gaever stierf op 3 oktober 1769, 32 jaar oud; hij hertrouwde met Joanna Barlet (of Sallet).

Na de dood van P. Serruys hertrouwde Joanna Sarlet op 21 december 1791 met Joseph De Vilder, geboren te St.-Kruis en zoon van de molenaar van Ter Pannemolen en broer van Augustin De Vilder, molenaar te Oostkerke. Volgens de volkstelling van 1814 werd De Vilder geholpen door Pieter Seghers, molenaar, geboren te Hoeke op 20 maart 1806 en zoon van Jozef Seghers en Maria Joanna' Serruys, die op haar beurt een dochter was van een vorige molenaar op Hoekemolen,' nl. Pieter Serruys en Joanna Sarlet.

Op 1 maart 1828 vestigde zich, waarschijnlijk na de dood van Joseph De Vilder, op Hoekemolen de pas vermelde Pieter Seghers. Op 1 maart 1832 stierf de 74 jaar oude molenarin Joanne Sarlet, waarop Pieter Seghers, samen met zijn moeder Maria Serruys die ook weduwe was, uitweek naar Brugge. In maart 1832 kwam Joseph Van Holm, geboren op 3 januari 1806 als zoon van de molenaar van Westkapelle, zich vestigen in Hoeke. Hij was gehuwd met Joanna Rctsaert van St.-Andries.

Molenaar Joseph Van Holm redde op 22 februari 1833 korporaal Sommelier van het 10de Ligneregiment die bij het terugkeren van Westkapelle in de toegevroren Hoekevaart was gesukkeld. Daarvoor kreeg J. Van Holm een erepenning bij Koninklijk Besluit van 30 juli 1833. De penning werd hem op 22 december 1833 overhandigd door de burgemeester van Hoeke. Het was de eerste Belgische decoratie die daar werd uitgereikt.

Joseph Van Holm verliet Hoekemolen op 9 mei 1837. De dag daarop werd hij opgevolgd door zijn broer Jan Van Holm, die ook van Westkapelle kwam en aldaar geboren was op 23 juli 1799. Hij was gehuwd met Isabella Van De Waetere, geboren in Dudzele. Jan Van Holm, die de Hoekemolen herbouwde in baksteen en er nog maalde in 1848 zoals we hiervoor zagen, is op een mij niet gekende datum opgevolgd door zijn zoon Leopold Van Holm, gehuwd met Rosalie Thiel. Hun zoon Teophiel Van Holm volgde hen op en die was gehuwd met Stefanie Morrelgem. Hij stierf te Vyvekapelle op 3 januari 1950. Hun zoon Prudent Van Holm, gehuwd met AloIsa De Cock, is de laatste molenaar te Hoeke. Hij maalde er nog met de wind maar ook met de mechanische maalderij.

Eigenaars:
- 1481: heer van Oostkerke
- later: heer van Maldegem, tevens heer van Lembeke op Oostkerke
- 1550: Cornelis van de Woude
- later: zijn erfgenamen
- 1652, verkoop: Michel van Nieuwenhuyse
- 1662: weduwe van Michel van Nieuwenhuyse
- voor 1834, eigenaar: Van Holm-Rotsaert, molenaar te Hoeke
- 10.05.1837, ruil: Van Holm-Van de Waeter Jan, herbergier te Westkapelle (notaris Doudan)
- later, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Jan Van Holm)
- 29.04.1882, verkoop: Tytens Martinus, dienstknecht te Aardenburg (NL) (notaris Pollentier)
- 17.07.1884, verkoop: Pollentier Richard, notaris te Dudzele (notaris Delanghe)
- 28.02.1910, erfenis: Depuydt-Pollentier Hendrik, de weduwe, zonder beroep te Dudzele (overlijden van Richard Pollentier)
- 1920, verkoop: Van Holm-Morrelghem Theophiel Camiel, molenaar te Hoeke
- 06.03.1937, verkoop: Domeinen van de Staat (notaris Butin)

Op 27 juli 1839, tussen 4 en 5 uur in de morgen, werd de korenwindmolen, toen eigendom van de molenaar Joannes Van Holm, door een zware stormwind geveld en volledig verbrijzeld. Het huisgezin van de molenaar was nu volledig straatarm geworden waarna besloten werd om een collecte voor hen te houden.

In 1840 werd de huidige molen gebouwd, in baksteen en dit ter vervanging van de verwoeste staakmolen. De familie Van Holm bleef instaan voor het malen van het graan. Rond 1930 heeft de toenmalige eigenaar, Theophiel Van Holm een mechanische maalderij opgericht die volledig onafhankelijk stond van de Hoekemolen. Na het inrichten van die maalderij werd de stenen windmolen steeds minder gebruikt en begon hij te vervallen. Theophiel Van Holm wilde hem zelfs afbreken. Intussen had de Belgische Staat de Natiënlaan aangelegd van Maldegem naar Knokke, waarlangs het verkeer richting zeekust, steeds maar is blijven toenemen. Velen zagen met spijt het verval van de mooie Hoekemolen. Deze werd gered dankzij het feit dat de Belgische Staat hem aankocht in 1936 en herstelde langs de buitenzijde in 1937, maar nooit kwam het zover dat de molen terug kon malen.
In 1960 kreeg de molen een nieuw molenkruis en werd de molenkap bedekt met natuurleien. Oorspronkelijk gebruikte men hiervoor gekloven eiken leien die met ijzeren schalienagels werden bevestigd. In 1969 besloot men een algehele restauratie van zowel binnen- als buitenwerk uit te voeren, deze werken werden uitgevoerd door de molenbouwers Peel uit Gistel en beëindigd op 17 augustus 1971. In 1981 werd de molen en zijn omgeving beschermd bij koninklijk besluit.
 
In 1984 schonk Charles Delporte, beeldhouwer uit Charleroi, 10 beeldhouwwerken in verguld brons aan de Stad Damme. Het stadsbestuur liet de beeldhouwwerken plaatsen in de molen in 1985. Deze beelden staat staan thans in het Delportemuseum te Damme.

De Regie der Gebouwen van de Belgische Staat zorgde er in 1985 voor dat de molen een nieuwe herstelbeurt kreeg, zowel langs de binnen- als de buitenzijde. De molen van Hoeke kan na al die jaren terug malen! Hij beschikt over 1 koppel stenen waarmee men alle koren kan malen. De meelzolder is op de benedenverdieping. De ruimte voor een tweede koppel stenen is nog steeds voorzien.

Ondertussen droeg de Regie der Gebouwen het beheer van de molen over aan het stadsbestuur van Damme, waarbij de vrijwillige molenaars Arnold Snauwaert en Hugo Schoonheere de molen bedienden (vzw Molen van Hoeke).

Op 16 maart 1999 werd het Vlaams Gewest de nieuwe eigenaar en in oktober 2001 werd de molen in erfpacht overgedragen aan de Stichting Vlaams Erfgoed, later "Erfgoed Vlaanderen" en thans "Herita", die voortaan instaat voor het beheer van de molen.

In 2001 waren er zichtbaar scheuren in de romp. Erfgoed Vlaanderen liet o.m. met grondboringen de stabiliteit en de materiaaltechnische toestand van de molen onderzoeken en wat bleek: de funderingen waren niet stevig gebouwd. Dat kwam omdat bij de bouw in 1840 van de stenen grondzeiler als aanzet van de fundering de oude stenen teerlingen van de voorafgaande staakmolen waren gebruikt. De molen heeft hierdoor zeer beperkte funderingen wat leidde tot scheuringen in de romp. Tegen de oude teerlingen was ook slappe klei en veen aangebracht, niet echt een goed idee als je een ‘stevige' basis wil ...

Erfgoed Vlaanderen zou de molen stabiliseren, de barsten in de romp restaureren en de molen opnieuw toegankelijk maken voor iedereen. Daarvoor moest de funderingsaanzet van de molen dieper worden gebracht, tot in de zandgrond onder de kleilaag. Er zat ook vocht in de romp, waardoor de stenen verhard en de molen geherkaleid moest worden.

In het najaar 2007 gingen de eerste aanbestedingen door voor het funderingswerk. Op 14 februari 2011 ging een openbare aanbesteding door voor de gehele restauratie, naar een ontwerp van Architecten De Bruyn bvba uit Aalst. De werken, die geraamd worden op 410 134,67 euro (excl. btw), omvatten de herstelling van de stenen molenromp en het schrijnwerk, van de dakstructuur en de kap, van het gevlucht en de staart, van het bewegend binnenwerk en een interieurherstelling met aandacht voor schilderwerk, tussenvloeren en elektriciteit, en de heraanleg van de nabije omgeving.

Er waren acht inschrijvingen. De werken werden toegewezen aan Aquastra bvba uit Lauwe, terwijl molenbouwer Eric Vanleene uit Ath in onderaanneming het molentechnisch werk uitvoerde.

Er werden onder druk funderingspalen geplaatst onder de gebarsten molenromp. Deze barsten werden o.m. veroorzaakt door de onderliggende teerlingen van de voorgaande staakmolen. Hierop werd de romp volledig hersteld en beschilderd. Alle buitenschrijnwerk werd vernieuwd en de mote heraangelegd. Het staartwerk is geheel nieuw, de kap hersteld en bedekt met gekloven eiken schaliën. De gedemonteerde gelaste roeden werden gezandstraald en gemetalliseerd en werden in juli 2012 ingetrokken en voorzien van een nieuw hekwerk.
Het molentechnisch binnenwerk en de zolderingen kwamen in het najaar 2012 aan de beurt, zodat een maalvaardige molen bekomen werd.

De Algemene Bouwonderneming Vlassak-Verhulst nv uit Schilde (marktleider in exclusieve villabouw en villarenovatie in de BeNeLux) sponsort de restauratie. Leden van dat bedrijf kregen de molen in hun gezichtsveld wanneer ze via de autoweg vanuit Antwerpen kwamen en ze contacteerden Erfgoed Vlaanderen (de voorloper van de huidige Herita vzw). Omdat restauratiepremies ontoereikend waren, besloot de bouwfirma het ontbrekende deel van de middelen bij te passen om molen terug op te frissen. Erfgoed Vlaanderen, thans Herita vzw, ging met dat bedrijf een PPS (publiek private samenwerking) aan.

Op zaterdag 22 september 2012 werd de molen voor een beperkt publiek door Herita vzw ingehuldigd. De molen wordt iedere eerste en derde zondag van de maand, van 10 tot 12 uur, in werking gebracht door vrijwillig molenaar Filip Devoldere uit Bredene.

Lieven DENEWET & René DE KEYSER

Zie ook:
Hoeke, Molen van Jan Tobbin
Oostkerke, Oostmoeln

<p>Hoekemolen<br />Molen van Hoeke</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, 28.08.2012

<p>Hoekemolen<br />Molen van Hoeke</p>

Tijdens de restauratie. Foto: Jos Hubin, 24.07.2012

<p>Hoekemolen<br />Molen van Hoeke</p>

Foto: Denis Van Cronenburg, 03.10.2010

<p>Hoekemolen<br />Molen van Hoeke</p>

Prentkaart Iris. Drukkerij Romain Van Landschoot, Eeklo, 1960

<p>Hoekemolen<br />Molen van Hoeke</p>

Foto jaren 1930. Verzameling Ons Molenheem

Literatuur

Archiefbronnen

Archief Spermalie, "Register renten en landen van de kerk van Oostkerke", anno 1481, f° 12, art. 63, f° 27(vermelding 1481).
Archief Spermalie, 'Register van Landen en Renten van de dis van Oostkerke', f°20 (vermedling 1482)
'Ommeloper van de Watering van Sheer Baselishoek' anno 1550, f° 100
Rijksarchief Brugge, Registers Brugse Vrije, nr. 4529, anno 1793.
Rijksarchief Brugge, Registers Brugse Vrije, nr. 15786, Paalboek Hoeke.
Rijksarchief Brugge, Registers Brugse Vrije, nr. 4529, Rolle Oostkerke, Hoeke en Monnikerede, anno 1793.
Rijksarchief Brugge, Aanwinsten, nr. 3676.
Kerkarchief Oostkerke.

Literatuur

J. De Smet, "Hoeke van 1820 tot 1840", in 'Rond de Poldertorens' 3e jg., 1961, p. 122 e.v.
M. Coornaert, "Westkapelle en Ramskapelle", p 37.
K. De Flou, Toponymisch Woordenboek van Westelijk Vlaanderen, 10e deel, kol. 838.
R. De Keyser, De Dorpsmolen van Oostkerke, Rond de Poldertorens jg. 27, nr. 4, 1985.
M. Coornaert, Knokke en het Zwin, p. 44-45, 198.
M. Coornaert, Een overzicht van de molens in het Noordvrije, in: Liber Amicorum René De Keyser, Speciale uitgave, Geschied- en Heemkundige Kring Sint-Guthago, 1985, p. 43-78.
J. Ballegeer, Molens in de Zwinstreek, in Rond de poldertorens, jg. 47, nr. 2, 2005.
Herman Holemans, Westvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel III. Gemeenten H-J, Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1995, p. 29.
Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 78;
Luc Devliegher, "De Zwinstreek", Tielt, Lannoo, 1970.
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 170-171(Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9).
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 61.
René de Keyser, "De molen van Hoeke", in: Rond de Poldertorens, XXIX, 1987, p. 27-36.
René De Keyser, "Drie molens - Drie fraaie landschappen", in: Rond de Poldertorens. Handelingen van de kring voor Heemkunde en Geschiedenis voor de vroegere Vierschaar van Dudzele met de Ambachten Dudzele, Oostkerke, Lissewege en Moerkerke. I, 1959, p. 16-17.
Els De Kinderen, "Levende molens in Hoeke en Damme", in: "Levende Molens", jg. 11 (1989), nr. 11, p.81-84.
Els De Kinderen, "De Hoekemolen te Hoeke (bij Knokke) terug in werking", in: "Levende Molens", jg. 8 (1986), nr. 12, p. 90-91, ill.;
Els De Kinderen, "De molen van Hoeke wordt volledig maalvaardig gerestaureerd", in: "Levende Molens", jg. 8 (1986), nr. 3, p. 17-19.
Johan Ballegeer, "Molens in de Zwinstreek", in: Rond de Poldertorens, 47ste jg., 2005, nr. 2, p. 39-75.
Els De Kinderen, "Molen is niet gebouwd om mooi te zijn, het is een werktuig": Filip Devoldere brengt sfeer in de molen van Hoeke: heden en verleden", in: De molenaar, weekblad voor de graanverwerkende en veevoederindustrie, 105(2002)12/13, p. 66.
"Provinciale draaipremie voor ambachtelijke molens. Aantal asomwentelingen van West-Vlaamse molens in 2004-2009", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVI, 2010, 3, p. 115-118.
"Aantal asomwentelingen van West-Vlaamse molens in 2010", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 50.
Lieven Denewet, "West-Vlaams molennieuws, zomer 2011", in: /West-/Vlaams Molenblad, 27ste jg., 2011, 2, p. 60-64.
Herita vzw. Persbericht: de Molen van Hoeke heropent z'n deuren! - 21 september 2012.
"Mijn feestelijke opening" (molenvanhoeke.wordpress.com, 24.09.2012)
Herita, "De molen van Hoeke en het publiciteitspaneel", West-Vlaams Molenblad, XXXVII, 2012, 2, p. 104-105.
"Molen van Hoeke", Erfgoedblad Damme, maart 2012.

Persberichten
Manu Buysse, ,Molen is werktuig'.' Erfgoed Vlaanderen beheert voortaan molen van Hoeke", in: Het Nieuwsblad, 21.11.2001.
Manu Buysse, "Molen is werktuig. Erfgoed Vlaanderen beheert voortaan molen van Hoeke", in: Het Nieuwsblad, 21.11.2001.
MBD, "Stichting Vlaams Erfgoed beheert voortaan Molen van Hoeke, in: Het Nieuwsblad, 31.10.2001.
"De Molen van Hoeke: molen met toekomst", in: Erfwoord (Erfgoed Vlaanderen), nr. 56 (nov.-dec. 2009; jan. 2010), p. 11.
.N., "Groen licht voor restauratie van de Hoekemolen",  Stadsomroep.com, 15.04.2010.
RSO, "Minister Bourgeois geeft premies voor restauratie windmolens", Het Nieuwsblad, 16.04.2010.
RSO, "Windmolen van Hoeke", in: Het Nieuwsblad, 05.06.2010.
RSO, "Gemeenteraad", in: Het Nieuwsblad, 23.06.2010.
"Molen van Hoeke. Volg mijn restauratie!", molenvanhoeke.wordpress.com
"Hoekemolen wordt gerestaureerd", kw.be, 03.10.2011
Stefaan Reuse, " Zowel binnen- als buitenkant wordt grondig vernieuwd. Restauratiewerken aan molen Hoeke gestart", Het Nieuwsblad, 05.10.2011.
Chris Weymeis, "Molen van Hoeke wordt komende maanden grondig gerestaureerd. Een jaartje zonder wieken", Het Brugsch Handelsblad, 07.10.2011.
Sven Deruyter, "Molenaar Filip Devoldere moet even niet malen. 'Te spaarzaam gebouwd'", Brugsch Handelsblad, 14.10.2011.
FN, "Molen van Hoeke gerestaureerd", stadsomroep. com (21.09.2012).
RSO, "Molen van Hoeke werd grondig gerestaureerd", Het Nieuwsblad, 24.09.2012.
VLN, "Het plekje Hoeke - Rondom wijst u de weg in eigen streek. Molen van Hoeke", Het Nieuwsblad, 04.12.2013.


Laatst bijgewerkt: vrijdag 1 december 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens