Molenzorg
Koksijde, West-Vlaanderen
Naam

Zuid-Abdijmolen

Ligging J. Van Buggenhoutlaan
8670 Koksijde

51° 6' 28.50" N  2° 37' 47.54" E 

 


toon op kaart
Geo positie 51.111942, 2.634807
Eigenaar Gemeente Koksijde
Gebouwd voor 1550 / overgebrachte molen (Houtem) uit 1773 / 1953
Type Staakmolen met open voet
Functie Korenmolen
Kenmerken Driezolder
Gevlucht/Rad Geklinknageld, fabr. Verhaeghe (Ruddervoorde), ca. 24 meter
Inrichting Twee steenkoppels
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument,
15.10.1974
Molenaar Patrick Geryl, Koksijde, tel. 0475.48.73.51, e-mail: patrick.geryl@koksijde.be
Openingstijden Van 1 april t.e.m. 30 september: elke werkdag van 10.30 tot 12 uur en van 15.30 tot 17 uur; op zaterdag van 10.30 tot 12 uur; op zondag gesloten (Abdijmuseum Ten Duinen 1138, e-mail: info@tenduinen.be)
Ten Bruggencatenummer 06551
Internet bron

Zuid-Abdijmolen

<p>Zuid-Abdijmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden  

Beschrijving / geschiedenis

De Abdij ten Duinen van Koksijde, gegroeid vanuit een kloostergemeenschap (ca. 1107) en bij de Orde van Cîteaux (1138), bezat bij het abdijdomein twee windmolens: de Noord- en de Zuidmolen. Ze werden, samen met de abdij, verwoest tijdens de godsdiensttroebelen na 1580. De puinen van de abdij kwamen onder het zand te liggen. Karel Loppens, hydrobioloog, geograaf en geoloog, vond na de Eerste Wereldoorlog de precieze locatie van de abdij. Hij vond tevens de grondvesten terug van de Noordmolen. Hij schreef hierover: Nous avons retrouvé l'emplacement du moulin du Nord. Une petite d'une encore appelée, 'de kleine meulewalle' se trouvait au nord de l'ancienne Abbaye. Nous y avons découvert les fondations de l'ancien moulin, construite en briques de grandes dimensions: longeur 28 à 29 cent. - largeur 14 cent. Epaisser 8 cent.

Men kon zich ook baseren op het schilderij van Pieter Pourbus van de Duinenabdij uit 1580 (kort voor de vernielding). De Zuidmolen stond wel degelijk op het duin dat in de volksmond meulewal of doornover werd genoemd. Onder impuls van burgemeester Jaak van Buggenhout besliste de gemeente Koksijde in de jaren 1950 dat de Zuid-Abdijmolen zou herrijzen. Men keek uit naar een passende molen en vond die te Houtem-Veurne (Westmolen, Westmolenstraat 27).

Deze driezolder-staakmolen dateert van 1771-1773. Alexander Louis Blanckaert kreeg  op 21 maart 1771 het oprichtingsoctrooi van de Oostenrijkse keizerin Maria-Theresia. Hij begon in dat jaar al te bouwen op een perceel van 4 gemeten groot, eigendom van Pieter van der Leeuwen. Hij bekwam een akkoord met de Sint-Niklaasabdij van Veurne en de pastoor en inwoners van Houtem over het vellen van een aantal hinderende bomen. Anderzijds zou Blanckaert in het vervolg geen gebruik maken van zijn "recht van ruimban" (of vrije windrechtzone) zoals die in de kasselrij Veurne gold. In de teerlingen te Houtem kwam het jaartal 1773 voor.

De laatste molenaar van de Westmolen te Houtem was Sylvain Lootvoet die op 12 maart 1942 in zijn molen gedood werd bij een vliegtuigaanval door geallieerde vliegtuigen.

De Westmolen werd afgebroken in 1951-52. Gerard Delporte bracht de molenonderdelen naar Koksijde over. Deze werden overdag door de molenbouwer geladen en tijdens de nacht naar Koksijde overgebracht met behulp van een stokoude vrachtwagen van de gemeentelijke diensten. In drie zulke tochten was het grootste deel van de molen, die 45 à 50.000 kg woog en roeden bezat met een lengte van 24 meter, overgebracht. De kleinere voorwerpen werden dan verder afgehaald door de gemeentelijke vrachtwagens. De heropbouw te Koksijde duurde een vol jaar. Daartoe werd molenbouwer Henri Lejeune uit Westvleteren aangesproken. Deze riep op zijn beurt de hulp in van zijn neef Julien uit Brielen. Bij de heropbouw werd de kombuis naast de trap niet teruggeplaatst.

Op 19 april 1954 (Pasen) werd de molen ingehuldigd door het gemeentebestuur en voor de toeristen opengesteld. Het was Henri Deman (uit Koksijde) die aan de heropbouw had meegewerkt, en die als eerste de molen in werking stelde.

De bliksem teisterde de molen in juli 1958. De schade werd hersteld door molenbouwer Robert Van de Kerckhove uit Ingelmunster (hij herstelde een steekband, een meesterband, de lange en korte berriebalk, een nieuwe loper voor de achtermolen, en verstevigde de molenstaak door het aanbrengen van ijzeren banden). Storm en wind lieten de molen niet ongemoeid.

Tussen mei en november 1969 werd de molen andermaal hersteld door de Gistelse molenbouwer Peel. Toen werd de voorbalk verstevigd, de plaatvang hersteld, de vangvlegel in de molenkap verhoogd en herbroekt. De pinnenbalk ontving een nieuwe steun, het maneberd werd ook vernieuwd terwijl de baansteen weer opgespannen werd. Het molenkarkas werd eveneens versterkt door het aanbrengen van spanstaven en wortels. Het gebint en de windweeg kregen ook een beurt.

Op 15 oktober 1974 werd de molen, onder impuls van de pas opgerichte Rijksdienst voor Monumenten- en Landschapszorg, bij koninklijk besluit een beschermd monument.

Na nieuwe restauratiewerken in 1974 was de enige vorm van uitbating van de molen het toegankelijk stellen voor het publiek. Daarbij werden de bezoekers ontvangen door Robert Lootvoet die de nodige uitleg verschafte.

Door de lange stilstand van de molen was het nodig enkele verbeteringen aan te brengen om de maalvaardigheid te bekomen. Ingenieur-architect Walter Snauwaert  uit Oostende (°Ingelmunster 1928 - +Oostende 2011) werd als ontwerper aangesteld. Aannemer Verstraete uit Rumbeke startte de werken op 1 september 1982: vervangen van rotte middenzoom en buitenzoom in de wieken, het vernieuwen van de zeilen en het verbeteren van de vangwerking. Nieuwe gebreken kwamen echter te voorschijn. Opdracht werd dan gegeven tot de volledige ontmanteling en heropbouw, totale kostprijs: 14 miljoen Belgische frank. De as met de twee bovenwielen bleef bewaard. Er kwamen een nieuwe standaard, steenbalk, roeden (fabr. Verhaeghe, Ruddervoorde) en een vang. De kap met gebogen spanten is een kopie van de molenkap van Avekapelle. Bij de restauratie, die in 1984 voltooid geraakte, werd de constructie van de zijwegen gewijzigd. Tussen de graan- en maalzolder werd een balk ingewerkt tussen de schoren die niet meer over de twee zolders doorlopen.

Patrick Geryl, die als schrijnwerker werkte bij de gemeente Koksijde, werd in 1990 aangetrokken als molengids en molenaar. Hij volgde in 1994 de molenaarscursus bij de Werkgroep West-Vlaamse Molens vzw. Hij maalt gemiddeld ca. 150 kg per uur en ca. 2500 kg per jaar. Het meel is bestemd voor drie bakkers. Zij kopen graan in een mengsel van Canadese, Franse en Duitse baktarwe en laten het leveren aan de molen. Op jaarbasis ontvangt hij zo'n 7500 bezoekers, waarvan vele zeeklassen en zo'n 2500 toeristen. Patrick voert vele onderhoudswerken en kleine herstellingen zelf uit, alsook schilderwerken (de hele molenkast, de voet, de trap, de wieken en de askop) en het naaien van molenzeilen.

Op Open Monumentendag 2004 vierde men het vijftigjarig bestaan van de molen te Koksijde, met een molententoonstelling in het nabijgelegen Abdijmuseum

In Koksijde zijn er geen dode momenten "tussen twee dossiers": de molen wordt continu in werking en in goede staat gehouden door de gemeente en in het bijzonder door molenaar Patrick Geryl. Op 27 mei 2009 werd een nieuwe buitentrap - naar het model van de vorige - geplaatst door molenmaker Ronny Demol uit Reninge en de molenaar.

De bvba Boers & Peusens uit Merelbeke (met molenmaker Ronny De Mol) voerde in juni-juli 2016, samen met de gemeentemolenaar Patrick Geryl, allerlei onderhoudswerken uit. Zo werden het dak en de windweeg voorzien van nieuwe eiken gekloven schaliën,

Op zaterdag 1 oktober 2016 kreeg de molen op de site van de Tombeekmolen in Overijse het kenteken “Actieve Molen 2016” uitgereikt. Deze nominatie gebeurde door het Molenforum Vlaanderen vzw (www. molenforumvlaanderen.be)  op basis van de volgende criteria: de molen als gebouw (uitzicht, toestand), de werking als molen (draaien en malen) & de inzet van de molenaar, de toeristische ontsluiting en de gelegenheidsactiviteiten.

De molen is van 1 april tot en met 30 september elke werkdag geopend van 10 u 30 tot 12 u en van 15 u 30 tot 17 u, op zaterdag van 10 u 30 tot 12 u, op zondag gesloten. Info bij het Abdijmuseum Ten Duinen 1138, e-mail: info @ tenduinen.be

Inscripties in de molen:

- op de plooien en de hoekstukken van het vangwiel: "IN T JAER MDCCC XXXXVIII [1848] / JOANNES MORLION / HEEFT GEMAKT DIT WIEL / DOOR ORDER VAN / DIZEREY JNGELAERE / ENDE ZYNE HUSVROUWE / MARY THEREZIA SAPELYER / BEYDE / GEBOORTIG / VAN / KILLIM [Killem](Bij de restauratie van 1982-’84 werden de 3de plooi en het 4de hoekstuk met hun inschriften vervangen).
- op het klauwijzer van de achtermolen: “J. De Coop 1846”- op de stekers: "A. Boudry"
- op het klauwijzer: “1846”
- op de aanzet van de houten vang: “1901” (gedeeltelijk doorgezaagd) en “1909”
- op de windpulm: “1907”
- op een middenlijst (vervangen in 1982-’84): "LEO VANNESTE 1871”, “DECORTE 1923”, “1927”, “FE ZOETE 1777”, “AJ Zoete 1848”, “ZOETE 1850”, “P. JANSOONE 1908”, E GHOYVAERT DEN 5 MEY 1824”, “M. DECORTE 1923”, “J. DEMUYS 1898"
- op het voorwiel: "MAELSTAEPEL … HENE... 1878"
- op de steenbalk (geschilderd): "VANDENBERGHE”
- op de kruisbalk die diende voor de staart: "ZOETE HOUTHEM DEN 23 JULY 1853”

Voor verdere gegevens verwijzen we naar: Houtem, Lootvoetmolen.

Lieven DENEWET & Harry VAN ROYEN

<p>Zuid-Abdijmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden

<p>Zuid-Abdijmolen</p>

Toestand in 1993. Foto Lambert J. Derenette

<p>Zuid-Abdijmolen</p>

Molenaar Patrick Geryl. Foto: Lambert J. Denerette

<p>Zuid-Abdijmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, 14.04.2012

<p>Zuid-Abdijmolen</p>

Prentkaart jaren 1960. Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

Jaarlijs aantal asomwentelingen
1991:   24.369
1992:     4.456
1993:     8.435
1994:     2.244
1995: 173.676
1996: 196.687
1997: 249.862
1998: 207.381
1999:

Intekendatum: mei 2009
Molen: Koksijde (W.-Vl.), Zuid-Abdijmolen - staak-molen met drie zolders
Bouwheer: Gemeente Koksijde
Ontwerper: Patrick Geryl, molenaar, Koksijde
Opdracht: Vernieuwing buitentrap
Toewijzing: Demol Ronny, molenbouwer, Reninge

R. en L., "Koksijde", Ons Heem, XII, 1958, p. 154.
Het molentje van Houtem werd door de molenbouwer Henri Lejeune uit Westvleteren verhuisd naar Koksijde op de plaats, waar vroeger een van de abdijmolens stond. Zou het niet mogelijk zijn als "toeristische attraktie" soms eens graan te malen. Indien men aan de landbouwers geen geld vraagt zal men wel graan vinden om te malen. De molen zal vergaan omdat hij niet in gebruik is. Zo zou de worm er niet inkomen.

Persbericht. Marc Maes, "Zoals de Zuid-Abdijmolen zijn er maar acht ter wereld", in: Het Nieuwsblad, 03.08.2007
Woensdag werd Liesbeth Gellinck uit Oostkamp door molenaar Patrick Geryl in de Zuid-Abdijmolen als 100.000ste bezoeker verwelkomd. Patrick Geryl is de enige fulltime molenaar in ons land.
De Zuid-Abdijmolen behoort tot het terrein van het Abdijmuseum Ten Duinen. De molen stond vroeger in Houtem. Molenaar Sylvain Lootvoet werd op 12 maart 1942 door Engelse soldaten per vergissing in zijn molen doodgeschoten. Ze dachten dat er Duitsers in zaten. De familie wilde van de nare herinnering af en verkocht de molen in 1951 aan Koksijde voor 12.000 frank.
Die liet hem restaureren voor 350.000 euro. Zeventien jaar geleden werd schrijnwerker Patrick Geryl als fulltime molenaar aangesteld. 'Ik ben de enige fulltime molenaar van het hele land', zegt hij. 'De molen is een open staakmolen op vier witte blokken of teerlingen. Een driezoldermolen ook. Dat wil zeggen dat hij drie verdiepingen heeft: de hel, de meelzolder en de steenzolder. Er zijn maar een acht zulke molens in heel de wereld.'
Dagelijks draaien
Patrick Geryl doet zijn molen tussen april en september dagelijks draaien. 'Malen kan echter alleen als er voldoende wind is. Er moet minstens vier Beaufort zijn', zegt hij. 'Ik lever nog meel aan twee plaatselijke bakkers. Zij bakken er bruin brood mee - de zemelen zitten nog in mijn tarwe- en Duinenkoekjes.'
Molenaar Geryl ontvangt jaarlijks zo'n 7.000 tot 8.000 bezoekers. Liesbeth Gellinck was woensdag de 100.000ste. De Zuid-Abdijmolen is elke dag open van 1 april tot eind september van 10 tot 12 (ook op zaterdag) en van 15 tot 17 uur (ook op zondag).

Houtem, Lootvoetmolen, 20.02.1910. Afgebrand. Zondag avond, 20 dezer, rond 10 uren, heeft een geweldige brand den graanmolen der familie Lootvoet gansch in asch gelegd. De brand is ontstaan op de tweede verdieping, doch de oorzaak is niet gekend. Om de gebouwen te vrijwaren, is men verplicht geweest den brandenden molen om te trekken. Er bestaat verzekering.
De Veurnaar, 02.03.1910, p. 2

"Bliksemafleider molen gestolen", Het Nieuwsblad, 24.03.2010.
Koksijde - Onbekenden hebben de koperen bliksemafleider van de Zuid-Abdijmolen in de Jaak Van Buggenhoutlaan gestolen. Wanneer en hoe de dieven precies toesloegen, is niet bekend. De politie onderzoekt de bizarre zaak.

CJK, "Gemeenteraad: Jacques Van Buggenhoutlaan zorgt voor nieuwe spanningen. Wegeniswerken doen stof opwaaien", Het Wekelijks Nieuws, ed. Kust, 23.04.2010.
Groot-Koksijde. De gemeenteraad van maandag 19 april begon sereen, maar bij de behandeling van het advies van de gedeeltelijke herziening van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen liep het goed mis. Vooral schepen van Ruimtelijke Ordening Dirk Dawyndt (Open-VLD) en oud-burgemeester Henri Dewulf (CD&V) spaarden de botte bijl niet.
Er wordt al enige tijd gewerkt aan een gedeeltelijke herziening van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen.
Het oorspronkelijk plan dateert al van 1997. In 2004 is al een gedeeltelijke herziening gebeurd en nu wordt dit beleidsplan opnieuw aangepast. Met de huidige herziening verleggen we de horizonten naar 2012, tegelijk wordt ook een aantal acute knelpunten aangepakt", opende schepen van Ruimtelijke Ordening Dirk Dawyndt (Open-VLD) het onderwerp.
Te druk
Raadslid Sophie Dewulf (CD&V) had het niet begrepen op het voorstel van de meerderheid om een gedeelte van de J. Van Buggenhoutlaan op te breken. "Uw meerderheid stelt voor om de Van Buggenhoutlaan gedeeltelijk op te heffen en om te buigen via de Ter Duinenlaan. Het op te breken gedeelte zou in uw toekomstplannen worden afgesloten ten voordele van de hereniging van de molen met de site van de Duinenabdij en de Ter Duinenlaan zou een aantal belangrijke functies van de Van Buggenhoutlaan moeten opvangen. De Van Buggenhoutlaan is in het huidige mobiliteitsplan een vrij belangrijke weg : ze staat niet alleen ingekleurd als ontsluitingsweg voor doorgaand verkeer tussen Veurne en Oostduinkerke en omgekeerd, maar volgens recente studies is het ook een erg belangrijke doorgangsweg voor de lokale inwoners voor alle heen en weer-verkeer binnen Koksijde zelf. Bedoeling is om de kleine straatjes verkeersluw te houden. Bovendien is de Van Buggenhoutlaan een erg druk bereden weg voor het schoolgaand verkeer naar de Abdijstraat, via de Middenlaan en Parnassiusstraat. Tijdens het toeristische seizoen staat er op topdagen steevast een file richting Ster der Zee, die zowel de Koninklijke Prinslaan als Leopold III-laan blokkeren. De Van Buggenhoutlaan is dan een belangrijke aftakking uit de file. Doorgaand lokaal verkeer mag niet dichter maar moet eerder verder van de badstadkern geleid worden", oordeelt raadslid Dewulf.
School
Sophie Dewulf ging nog verder in haar betoog. "Het schoolgaand verkeer zal door de voorgestelde afsluiting van de Van Buggenhoutlaan ook serieuze hinder ondervinden", meent ze. "Wie zijn kind aan de gemeentelijke basisschool in de Abdijstraat afzet, moet ofwel terug door de dan ongetwijfeld veel drukkere Parnassiusstraat, ofwel via de nu nog rustige Middenlaan. Want wie wil doorrijden door de residentiële Abdijstraat passeert er, als het aan de politieke meerderheid ligt, in de toekomst mogelijks aan de toegang voor het geplande bejaardenhuis van 90 bedden. Ook alle toeleveringsbedrijven, personeel en bezoekers moeten daar in de toekomst voorbij. Sinds de enkele richting in de Abdijstraat kreunt deze residentiële en meestal rustige wijk rond het einde van de Abdijstraat, Hostenstraat en Helvetiastraat nu al op de schoolspitsuren onder stilstaand verkeer. Komt daar nog bij dat er lichten gepland worden op het kruispunt van de Abdijstraat en Zeelaan. Verandering moet verbetering brengen en mobiliteit vraagt deskundig overleg."
Orakel van pastoor
Burgemeester Marc Vanden Bussche (LDD) reageerde vinnig : "Het opbreken van een gedeelte van de Van Buggenhoutlaan werd destijds ondertekend door SP.A-minister Bossuyt, met als bijkomende acte de herinrichting van de Ter Duinenlaan. Als compensatie zou het Vlaamse Gewest de Lejeunelaan als Vlaamse verbindingsweg overnemen; wel moesten wij de werken uitvoeren. Na de Lejeunelaan zijn we nu bezig met de herinrichting van de Ter Duinenlaan, maar het destijds afgesloten contract ligt bij de Vlaamse Regering beneden in een lade en gebeurt er niets. Alles werd in het werk gesteld om de Duinenabdij te verbinden met de Noordduinen. Wat mij nog het meeste stoort, is het orakel van de pastoor van de parochie Sint-Pieter, die iedereen opjut om de kunstwerken, momenteel tentoongesteld in de Duinenabdij te verloochen, maar nu razen honderden auto's over deze zogezegde gewijde grond. Voor ons blijft het een unieke mogelijkheid om de omgeving van de Duinenabdij in ere te herstellen." (CJK)
De Van Buggenhoutlaan zorgde voor heel wat voer voor discussie tijdens de jongste gemeenteraad. (Foto FB).

CJK, "Patrick Geryl is al twintig jaar molenaar en behoeder van de molen. Zuid-Abdijmolen laat wieken draaien", in: Krant van West-Vlaanderen, ed. West, 10.09.2010.
Koksijde. Wist u dat er een windkracht van vier beaufort nodig is om deze houten molen te doen draaien ? En dat de bliksem een geduchte spelbreker kan zijn ? Zondag 12 september op Open Monumentendag vertelt molenaar Patrick Geryl alles over de invloed van deze elementen. In de namiddag kan men in de schaduw van de molen genieten van sfeervolle muziek, een fris abdijbiertje, en kennis maken met enkele oude ambachten.
Sinds 1990 is Patrick Geryl de vaste molenaar van de Zuid-Abdijmolen, de vroegere Lootvoetmolen in Koksijde. "Ik volgde via het provinciebestuur van West-Vlaanderen de opleiding tot molenaar. Pas sindsdien heeft de molenaarsmicrobe zich echt bij mij ontwikkeld", vertelt Patrick. "Ondertussen is dit oude beroep, dat nu ook mijn beroep is, voor mij een bijdrage tot de instandhouding van een stukje merkwaardig West-Vlaams molenpatrimonium. Ik gids als molenaar ook groepen in de Zuid-Abdijmolen. Vele toeristen staan vol bewondering voor dat stukje houten constructie ingeplant op de oude Meulewal, gelegen hoek van de Leopold III - en Jacques Van Buggenhoutlaan", zegt Patrick Geryl, gemeenteambtenaar en gediplomeerd molenaar.
Oud beroep
"Het beroep van molenaar is een zeer oud beroep", weet Patrick Geryl te vertellen. "Iedereen moest destijds bij de molenaar van het dorp zijn, omdat hij zorgde voor het malen van het graan. De bloem was essentieel in het voedselpatroon. Zo kende de molenaar iedereen en omgekeerd was de molenaar ook door velen gekend. Hij fungeerde zo een beetje als filosoof van het dorp. In heel wat gedichten, sagen en vertellingen staat dit beschreven. Maar de molenaar had ook nog een ander gezicht. Hij was vaak de bedrieger van het dorp. De molenaar rekende twee keer. Dit betekent dat hij een schep bloem gratis per zak bloem voor hem mocht houden. De molenaar had ook een eigen molenaarsgeschrift. Dit is een code om getallen met strepen op de jute zakken te schrijven. Het is precies daar waar het schoentje wrong. De molenaar schreef meestal minder kilo's op de graanzakken.
Dit bezorgde hem vaak een negatief imago", benadrukt Geryl.
Duinenabdij
De Zuid-Abdijmolen ligt in de nabijheid van de Duinenabdij. Het is een houten staakmolen met open voet. De molen weegt bijna 50 ton. Iedere wiek weegt 750 kg en is nu met rode zeilen bespannen, om nog meer wind te kunnen opvangen. Per minuut kan de molen 30 toeren of 120 'einden' halen. Bij erg sterke wind kan dit aantal oplopen tot 33 toeren of 132 einden. De 15 meter hoge molen is eigendom van de gemeente Koksijde. Hij werd gebouwd door Edouard Lootvoet in 1773 en was een van de vele molens in de omgeving van Houtem (Veurne). Als staakmolen was het wel een specifiek exemplaar, met een enorme hoogte en drie zolders. In de loop van het jaar 1951-1952 kocht het gemeentebestuur met burgemeester Jacques Van Buggenhout de al fel toegetakelde molen. De heropbouw duurde zowat één jaar. In 1954 werd de molen ingewijd, maar kon niet meer in bedrijf gesteld worden. De zware luchtaanval in 1942, die ook molenaar Lootvoet velde, had de molen erg zwaar beschadigd. De intussen (1973) als officieel monument beschermde molen werd na een grondige restauratiebeurt in 1983 door aannemer Verstraete als een nieuwe molen opgeleverd. Het draaiwerk is opnieuw op punt gesteld.
Molenbrood
Nu draait de Zuid-Abdijmolen weer in volle glorie. Het graan dat er gemalen wordt, is niet voor de grote productie maar om de jeugd en de vele toeristen te tonen op welke manier men eertijds moest zwoegen om een zak graan gemalen te krijgen. Het meel wordt verkocht aan plaatselijke banketbakkers die er het bekende Koksijdse molenbrood mee bakken. De molen is gratis toegankelijk op de Open Monumentendag.
"Ik verzorg de uitleg over de werking van de molen in verschillende talen", geeft Patrick Geryl nog mee. "Kinderen zijn vaak de meest geïnteresseerde bezoekers. Zij hebben veelal heel pertinente vragen. Voor hen worden vele zaken uit de lessen natuurkunde aanschouwelijk voorgesteld. Ook het draaien van de wieken is voor de kleine gasten een hele belevenis. Zo ben ik als molenaar nog in de weer op het educatieve vlak", aldus Geryl.
"Mijn molen leeft"
"Ik koester mijn molen, kleine onderhoudswerken doe ik zelf, zoals zeilen maken, nieuwe kammen in stekken of spreien vervangen", lacht Patrick Geryl. "Mijn molen is een monument dat met zachtheid moet behandeld worden. Draaiende wieken lokken dikwijls veel volk. Het geeft mij een kick, een stukje zelfvoldoening. Mijn molen leeft. Het is bijna een natuurelement. Als molenaar moet je met die natuur en vooral met het weer rekening houden. De windrichting is van groot belang om het 50 ton wegende draaibare gedeelte van de staakmolen in de wind te zetten. Door de zorg aan de molen blijft dit monument voor het nageslacht bewaard."
Molenaar Patrick Geryl koestert zijn beschermde Zuid-Abdijmolen alsof het zijn kind was. Wie de man en zijn molen aan het werk wil zien, kan er zondag op Open Monumentendag terecht. (Foto FB).

CJK, "Patrick Geryl (Koksijde). Meer respect voor ons erfgoed", Krant van West-Vlaanderen, 03.12.2010.
Patrick Geryl (51) uit Koksijde is een van de weinige professionele molenaars in ons land. Hij is dan ook met hart en nieren verknocht aan zijn werkhabitat de Zuid-Abdijmolen op de hoek van de Koninklijke Prinslaan en J. Van Buggenhoutlaan. "Deze molen is een echte blikvanger bij het binnenrijden van onze gemeente en is geliefd bij heel veel inwoners en toeristen. Wanneer er manifestaties zijn in de gemeente, of zelfs nu met de kerstverlichting worden de wieken prachtig aangekleed. Ik vind het dan ook spijtig dat in Vlaanderen heel wat gemeentes waar een molen staat, dit stukje industrieel erfgoed niet beter koesteren. Wanneer ik in Pollinkhove passeer, bloedt mijn hart wanneer ik de afgetakelde molen aanschouw. Al jaren staat deze prachtige bovenkruier te verkommeren."
Patrick Geryl. Foto JSO.

CJK, "De Zuid-Abdijmolen leeft", De Zeewacht, 16.08.2013.
Koksijde - Patrick Geryl is al 25 jaar molenaar in de Zuid-Abdijmolen, de vroegere Lootvoetmolen in Koksijde.
Gerard Lootvoet uit Koksijde, geboren te Houtem (Veurne) op 6 januari 1913, echtgenoot van Mariette Peeters en overleden in zijn huis te Koksijde op 6 maart 2004. Hij was samen met zijn vader Silvain en broer Robert molenaar op de Lootvoetmolen te Houtem (Veurne) en was net geen drie maanden gehuwd toen zijn vader op 21 maart 1943 op zijn molen doodgeschoten werd door Duitse soldaten. Later maalde Gerard Lootvoet te Houtem met de motor en werkte tot einde 1977 ook als landbouwer. De staakmolen staat sinds 1953 in Koksijde en wordt nu in werking gehouden door Patrick Geryl.

MMA, "Vlaggen van  molen gestolen", Het Nieuwsblad, 04.07.2014.
Koksijde. Vandalen pikten donderdag een vlaggensliert van vijftien meter lang. Die hing als feestelijke versiering aan één van de wieken van de Zuid-Abdijmolen, die op de hoek van de Jaak Van Buggenhoutlaan en de Leopold III laan staat. De politie heeft er geen idee van hoe de daders de vlaggen konden stelen.

Mark Maes, "Villa wordt nieuwe ontvangstruimte van Abdijmuseum", Het Nieuwsblad, 03.02.2015.
Gemeentepersoneel en leden van het gemeentebestuur voor Villa Casa Fiertel. De herinrichtingswerken worden in eigen beheer uitgevoerd. Foto: mma
Koksijde - Villa Castel Fiertel wordt de nieuwe ontvangstruimte van het Abdijmuseum. Vanaf deze maand worden alle bezoekers aan het Abdijmuseum Ten Duinen er onthaald.
De woning is gelegen op de hoek Jaak Van Buggenhoutlaan-Koninklijke Prinslaan. De mooie villa dateert van eind de jaren veertig. De naam van de villa verwijst naar de Fiertelommegang van Ronse.
‘Wie het museum of de molen wil bezoeken, zal voortaan in dit gebouw een ticket moeten kopen. Je zal zo verplicht zijn om langs de ruïnes te passeren’, zegt burgemeester Marc Vanden Bussche (Open VLD).
De gemeente Koksijde kocht de villa voor 1,1 miljoen euro.

CJK, "Radioamateurs activeren molen", De Weekbode, editie Kust, 11.09.2015.
Koksijde - Nadat ze vorig weekend al 25 uur radiocontacten wereldwijd probeerden te realiseren, zitten de Radioamateurs van KSD Koksijde ook dit weekend niet stil. Op het programma staat de molenactiviatie van de Zuidabdijmolen.

Gemeente Koksijde, "Persbericht. Oefening radiocommunicatie", 27.08.2015.
De radioamateurs van Koksijde (KSD) houden op het oud munitiedepot hun jaarlijkse oefening radiocommunicatie op zaterdag 5 en zondag 6 september.
Doel van het evenement is een wereldwijde oefening in communicatie die in geval van nood zonder hulp van derden opgestart kan worden.
De opstelling gebeurt op zaterdagmorgen, de uitzendingen beginnen op zaterdag om 15 u. en lopen tot zondag 16 u. In die 24 u. zullen de radioamateurs met eigen middelen zoveel mogelijk wereldwijde radiocontacten proberen te leggen. Er wordt gewerkt op de HF, en VHF banden.
Ook op het technisch vlak is dit een mooie aangelegenheid voor de liefhebbers. Alle belangstellenden zijn welkom en zullen met uitleg te woord gestaan worden. Info: www. on4ksd. be.
Molenactivatie - Op zondag 13 september organiseert KSD zijn tweede evenement: de "activatie" van de Zuidabdijmolen. Van 8 tot 12 u. probeert KSD zoveel mogelijk contacten te leggen met andere "geactiveerde" windmolens.
Info: On4ksd@skynet.be T. 0475/579520
Foto: Op zondag 13 september proberen de radioamateurs van KSD bij de Zuidabdijmolen zoveel mogelijk contacten te leggen met andere "geactiveerde" windmolens.

CJK, "Gratis toegang tot monumenten", De Weekbode, editie Kust, 11.09.2015.
Koksijde. De 27ste Open Monumentendag (OMD) vindt plaats op zondag 13 september. OMD wil mensen gevoelig maken voor de waarde van ons erfgoed. Bouwkundig, landschappelijk en acheologisch patrimonium maar ook mobiel erfgoed maken deel uit van het programma. Ook in de gemeentelijke musea valt die dag een en ander te beleven.
(...) Abdijmuseum en molen.
Verspreid over de gemeente Koksijde liggen enkele stille getuigen van de macht die de Duinenabdij vroeger had. (...) Op de plek waar midden de 16de eeuw de zuidelijke molen van de Duinenabdij zijn grondvesten had, pronkt nu de Zuid-Abidijmolen. Molenaar Patrick Geryl, de enige voltijdse molenaar in België, nodigt de bezoekers uit voor een feestelijke dag met live muziek, demonstratie van de hoefsmid en een gebakken worstje. Gratis toegankelijk van 10 tot 18 uur.

José Chamon, "Ik koester mijn molen. Molenaar Patrick Geryl is al 25 jaar molenaar en behoeder van de Zuid-Abdijmolen", Krant van West-Vlaanderen, editie Kust, 02.09.2016.
Koksijde - Wist u dat er een windkracht van vier beaufort nodig is om deze houten molen te doen draaien? En dat de bliksem een geduchte spelbreker kan zijn? Op Open Monumentenzondag 11 september vertelt molenaar Patrick Geryl alles over de invloed van deze elementen op de werking van zijn Zuid-Abdijmolen. Al 25 jaar ontfermt hij zich als een goede huisvader over deze molen.
In de namiddag kan men in de schaduw van de molen genieten van sfeervolle muziek, een fris abdijbiertje en kennis maken met enkele oude ambachten, verbonden met de oude molenaarsstiel. Tijdens de maand juni kreeg de Zuid-Abdijmolen een grondige onderhoudsbeurt, met prachtig resultaat. Het dak werd vernieuwd, net als de achterkant en de zijkanten werden geschilderd. De voorkant kreeg ook nieuw houtwerk. De balken waarop de Zuid-Abdijmolen staat, werden vervangen. "Hiermee moet de Zuid-Abdijmolen terug 20 jaar kunnen schitteren", vertelt een tevreden molenaar Patrick Geryl. "Door de regen in juni hadden de werken wat achterstand opgelopen, maar op de Vlaamse Feestdag hebben we de stellingen kunnen verwijderen. Ik ben zeer tevreden met het resultaat. Het dak en de voorkant van de molen zien er ietwat anders uit qua kleur. Dit is normaal. De natuur zal die kleur doorheen de jaren wel weer wat donkerder maken.
Uitdaging
Sinnds 1990 is Patrick Geryl de vaste molenaar van de Zuid-Abdijmolen, de vroegere Lootvoetmolen. Ik volgde via het provinciebestuur West-Vlaanderen de opleiding tot molenaar. Pas na de opleiding heeft de molenaarsmicrobe zich echt bij mij ontwikkeld. Ondertussen is dit oude beroep - dat ik nu al beroep doe - voor mij een bijdrage tot de instandhouding van een stukje merkwaardig West-Vlaams molenpatrimonium. Ik gids al molenaar ook groepen in de Zuid-Abdijmolen. Vele toeristen staan vol bewondering voor dat stukje houten constructie ingeplant op de oude "Meulewal", gelegen hoek van de Leopold III- en Jacques Van Buggenhoutlaan", zegt Patrick Geryl, gemeentebeamte en gediplommerd molenaar.
Oud beroep
"Het beroep van molenaar is een zeer oud beroep", weet Patrick Geryl te vertellen. "Iedereen moest destijds bij de molenaar van het dorp zijn, omdat hij zorgde voor het malen van het graan. De bloem was destijds essentieel in het voedselpatroon. Zo kende de molenaar iedereen en omgekeerd was de molenaar ook door velen bekend. Hij fungeerde zo een beetje als filosoof van het dorp. In heel wat gedichten, sagen en vertellingen staat dit beschreven. Maar de molenaar had ook nog een ander aangezicht. Hij was vaak de bedrieger van het dorp. De molenaar rekende twee keer. Dit betekent dat hij een schep bloem gratis per zak bloem voor hem mocht houden. De molenaar had ook een eigen molenaarsgeschrift. Dit is een code om getallen met strepen op de jute zakken te schrijven. Het is precies daar waar het schoentje wrong. De molenaar schreef meestal minder kilo's op de graanzakken. Dit bezorgde hem vaak een negatief imago", benadrukt Geryl.
Duinenabdij
De Zuid-Abdijmolen in de nabijheid van de Duinenabdij is een houten staakmolen met open voet. De molen weegt bijna 50 ton. Iedere wiek weegt 750 kg en is bespannen met rode zeilen, om nog meer wind te kunnen opvangen. Per minuut kan de molen dertig "toeren" of 120 einden halen. Bij erg sterke wind kan dit aantal oplopen tot 33 toeren of 132 einden. De molen, die eigendom van de gemeente Koksijde is, is 15 meter hoog. Deze molen werd gebouwd door Edouard Lootvoet in 1773 en was een van de vele molens in de omgeving van Houtem (Veurne). Als staakmolen was het wel een specifiek exemplaar, met een enorme hoogte en drie zolders. In de loop van de jaren 1951-1952 werd de al fel toegetakelde molen door het gemeentebestuur met Jacques Van Buggenhout als burgemeester aangekocht bij de familie Lootvoet. De heropbouw in Koksijde duurde zowat één jaar. In 1954 werd de molen ingewijd, maar kon niet meer in bedrijf gesteld worden. De zware luchtaanval in 1942, die ook molenaar Lootvoet velde, had de molen erg zwaar beschadigd.
Beschermd
De in 1973 officieel monument beschermde molen, werd na een grondige restauratiebeurt in 1983 door aannemer Verstraete als een nieuwe molen opgeleverd. Het draaiwerk is opnieuw op punt gesteld. Nu draait de Zuid-Abdijmolen opnieuw in volle glorie. Het graan dat er gemalen wordt, is niet voor de grote productie maar om de jeugd en de vele toeristen te tonen op welke manier men eertijds moest zwoegen om een zak graan gemalen te krijgen. Het meel wordt verkocht aan plaatselijke banketbakkers die er het bekende Koksijde molenbrood mee bakken.
De molen is gratis toegankelijk op Open Monumentendag. "Ik verzorg de uitleg over de werking van de molen in verschillende talen", vertelt Patrick Geryl. "Kinderen zijn vaak de meest interessante bezoekers. Zij hebben veelal heel pertinente vragen. Voor hen worden vele zaken uit de lessen natuurkunde aanschouwelijk voorgesteld. Ook het draaien van de wieken is voor de kleine gasten een hele belevenis. Zo ben ik als molenaar nog in de weer op het educatieve vlak", aldus Geryl.
Zelfvoldoening
"Ik koester mijn molen, kleine onderhoudswerken doe ik zelf, zoals zeilen maken, nieuwe kammen insteken of spieën vervangen", lacht Patrick Geryl. "Mijn molen is een monument dat met zachtheid moet behandeld worden. Draaiende wieken lokken dikwijls veel volk. Het geeft mij een kick, een stukje zelfvoldoening. MIjn molen leeft. Het is bijna een natuurelement. Als molenaar moet je met die natuur en vooral met het weer rekening houden. De windrichting is van groot belang om het 50 ton wegende draaibare gedeelte van de staakmolen in de wind te zetten. Door de zorg om de molen blijft dit monument voor het nageslacht bewaard", aldus molenaar Patrick Geryl.

Danny Van Loo, "Zuid-Abdijmolen in een nieuw kleedje", Het Nieuwsblad, 31.08.2016.
Koksijde - Tijdens de maand juni kreeg de Zuid-Abdijmolen een grondige onderhoudsbeurt, met prachtig resultaat. Zowel het dak werd vernieuwd, de achterkant en zijkanten werden geschilderd, en de voorkant kreeg ook nieuw houtwerk. De balken waarop de Zuid-Abdijmolen staat, werden vervangen.
“Hiermee moet de Zuid-Abdijmolen terug 20 jaar kunnen schitteren”, vertelt een tevreden molenaar Patrick Geryl. “Door de regen in juni hadden de werken wat achterstand opgelopen, maar op de Vlaamse Feestdag hebben we de stellingen kunnen verwijderen. Ik ben zeer tevreden over het resultaat. Het dak en de voorkant van de molen zien er ietwat anders uit qua kleur. Dit is dit normaal. De natuur zal die kleur doorheen de jaren terug wat donkerder maken.” De gerenoveerde Zuid-Abdijmolen is nog heel de maand september te bezichtigen, 2 euro voor volwassenen, 1 euro voor minderjarigen. Ma-vr van 10.30 tot 12 u. en van 15 tot 17 u. Zaterdag van 10.30 u tot 12 u. Zondag gesloten, behalve op 11 september (Open Monumentendag).

Literatuur

Archieven
Algemeen Rijksarchief Brussel, Financiële Raad, nr. 1885 (oprichtingsbundel, 1771)
Algemeen Rijksarchief Brussel, Financiële Raad, nr. 1888 (akkoord over het vellen van bomen)

Werken
Chr. Devyt, Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965, Brugge, 1966, p. 86;
Luc Devliegher, De molens in West-Vlaanderen, Tielt/Weesp, 1984, p. 254-257 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
R. en L., "Koksijde", Ons Heem, XII, 1958, p. 154.
Jeroen Cornilly, Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 130:
Bert Bijnens, De windmolen te Koksijde, in: Ons Heem, III, 1961, p. 84-87;
Bert Bijnens, De Abdijmolen te Koksijde, in: Bachten de Kupe, XV, 1973, p. 34-41;
Herman Holemans, West-Vlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1980, Deel IV, Gemeenten K-L, Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1997.
De houten windmolen te Houtem (Veurne), in: Natuur- en Stedenschoon, XXVI, 1953, p. 147-148;
Koksijde, molengemeente, in: Molenecho's, XIII, 1985, p. 102-103;
Jozef Ameeuw, Molens van Veurne-Ambacht, Koksijde, De Klaproos, 2004, p. 79-82, 95-97;
R. en L., Molenberichten Koksijde, in: De Belgische Molenaar, LIV, 1959, p. 63;
Els De Kinderen, West-Vlaanderen. Een bezoek aan de Westhoek [ Koksijde, Zuid-Abdijmolen - Merkem, Beukelaremolen - Oost-Vleteren, Meestermolen - de Moeren, Sint-Gustaafmolen], in: Levende Molens, jg. 8 (1986), nr. 9, p. 66-68, ill.;
CJK., Zuidabdijmolen [te Koksijde] maalt na 42 jaar opnieuw graan, in: Het Wekelijks Nieuws, Kust, jg. 81 (1984), nr. 37 (28 sept.), p. 10, ill.
Bert Bijnens, Van een dolle molenaar, in: Bachten de Kupe, XVI, 1974, p. 92-95. [Betreft Lodewijk Vandamme, molenaar in Koksijde]
B. Bijnens & B. Lust, Koksijde. Historische gegevens en wetenswaardigheden, Koksijde, 1971-1977.
M. Dewaele, Koksijde in oude prentkaarten, Zaltbommel (Ned.), 1972.
M. Geerebaert, Geschiedenis van Koksijde (De Duinen. Bulletin van het Wetenschappelijk en Kultureel Centrum van de Duinenabdij en de Westhoek. 1-9).
resultaten
Dewilde M. & Wyffels F., "Archeologische vondsten in de Oosthoekduinen van De Panne (W.-Vl.)", Archaeologia Mediaevalis 26, 2003, 37-38.

Persberichten
"Molen overgebracht uit Houtem", in: Het Nieuws van den Dag, 5 juli 1953;
Marc Maes, "Zoals de Zuid-Abdijmolen zijn er maar acht ter wereld", in: Het Nieuwsblad, 03.08.2007.
De Veurnaar (krant), 02.03.1910, p. 2.
"Bliksemafleider molen gestolen", Het Nieuwsblad, 24.03.2010.
CJK, "Gemeenteraad: Jacques Van Buggenhoutlaan zorgt voor nieuwe spanningen. Wegeniswerken doen stof opwaaien", Het Wekelijks Nieuws, ed. Kust, 23.04.2010.
CJK, "Patrick Geryl is al twintig jaar molenaar en behoeder van de molen. Zuid-Abdijmolen laat wieken draaien", in: Krant van West-Vlaanderen, ed. West, 10.09.2010.
CJK, "Patrick Geryl (Koksijde). Meer respect voor ons erfgoed", Krant van West-Vlaanderen, 03.12.2010.
"De Zuid-Abdijmolen leeft", De Zeewacht, 16.08.2013.
MMA, "Vlaggen van  molen gestolen", Het Nieuwsblad, 04.07.2014.
Mark Maes, "Villa wordt nieuwe ontvangstruimte van Abdijmuseum", Het Nieuwsblad, 03.02.2015.
CJK, "Radioamateurs activeren molen", De Weekbode, editie Kust, 11.09.2015.
CJK, "Gratis toegang tot monumenten"j, De Weekbode, editie Kust, 11.09.2015.
Gemeente Koksijde "Persbericht. Oefening radiocommunicatie", 27.08.2015.
José Chamon, "Ik koester mijn molen. Molenaar Patrick Geryl is al 25 jaar molenaar en behoeder van de Zuid-Abdijmolen", Krant van West-Vlaanderen, editie Kust, 02.09.2016.
Danny Van Loo, "Zuid-Abdijmolen in een nieuw kleedje", Het Nieuwsblad, 31.08.2016.


Laatst bijgewerkt: zondag 9 oktober 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens