Beschrijving / geschiedenis

De Koutermolen is gelegen op een kouter, een interfluviale rug tussen de Krekelbeek en de Waterhoenbeek. Vermits de Koutermolen de eerste en oudst benoemde banmolen is van het Ambacht Kortemark, is men geneigd zijn ontstaan te koppelen aan het molenrecht dat door graaf Gwijde van Dampierre in 1281 of kort daarna werd afgestaan aan Colard van Bavidam. Toch wordt in deze akte geen melding gemaakt van de molen zelf. De naam "Koutermolen" duikt voor het eerst in 1438 op: "noordoost vander Coutermeulen in een jeghenoote dat men heet ter Noortbeke". Later vinden we de Koutermolen vermeld op de Pourbuskaart (1562) en in vele 17e- en 18e-eeuwse akten.
De grote ouderdom van de molen blijkt ook uit de ligging van de staak ver uit het midden. Dat dateert uit de tijd dat de molen nog slechts van één steenkoppel voorzien was. In de 17e of 18e eeuw kwam er een tweede koppel bij.

Na de Franse revolutie werden de bewoners zelf eigenaar van de Koutermolen. Voor 1818 was er al een rosmolen bijgekomen om ook op windstille dagen te kunnen malen. Tot in 1870-'75 was de molen een staakmolen op teerlingen. Dan werden deze teerlingen vervangen door een gemetseld torenkot (stenen onderbouw), om er een olieslagerij of stampkot in onder te brengen. Dat werk werd uitgevoerd de molenmakers Catrysse uit Koekelare.

In de eerste wereldoorlog werd de molen erg beschoten. Hij moest dan ook na de oorlog gestut worden.

De laatste grote restauratie werd uitgevoerd in 1963-1967 door de molenbouwers Peel uit Gistel, op initiatief van eigenaar-molenaar Gabriël Vandenberghe. Er werden fokwieken aangebracht, voorzien van zelfregelende kleppen.

De spil doorheen de doorboorde staak kon vanuit het torenkot de mechanische maalderij in het naastgelegen maalderijgebouw aandrijven. Niettemin werd nog weinig met de wind gemalen, maar vooral met de motor.

Samen met de aanpalende mechanische maalderij met unieke dieselmotor en verschillende maalkoppels, pletters en brekers vormt dit een uniek ambachtelijk archeologisch te bewaren geheel.
Het mooie torenkot is bereibaar met een rondbogige toegang door de molenberg en heeft zelfs een verdieping.

Hoewel het binnenwerk van de molen nog vrij intact is, dringen zich grote - vooral uitwendige - herstellingen op.

Jos Demarée & Lieven Denewet

Foto: Christiaan Debusschere, Kortemark

Foto: Arthur De Wit, Koekelare

Foto: Harmannus Noot, 2006

De laatste beroepsmolenaar Gabriël Vandenberghe. Foto: Harmannus Noot, 2006

Literatuur

Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 88;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 258-259 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 138;
Marcel Werbrouck, "Van molens en molenaarsgeslachten: acht eeuwen molengeschiedenis te Kortemark", in: Jaarboek Heemkundige kring "Crekel Beke" Kortemark, 1990, p. 61-126;
F. Boschvogel, "De Koutermolen te Kortemark", in: De oude Thouroutenaar, 1 augustus 1969;
Christiaan Debusschere, "Molengemeente Kortemark", Kortemark, Molen Magazine, 2003, 260 p.;
R. Brackx, "Daar bij die Kortemarkse molen... Waar het verleden triestig kraakt...", in: De Weekbode, jg. 39 (1985), nr. 27 (5 juli), 597/2, ill.;
Els De Kinderen, "Kortemark en zijn windmolens. Een praatje met molenaar Gabriël Vanden Berghe", in: De Molenaar (NL), CV, 2002, nr. 4 (1 april), p. 30.
Ir. A. Monthaye, "De Koutermolen te Kortemark", in: Ons Heem, jg. XX, 1966, nr. 1 (Louwmaand), p. 24.