Beschrijving / geschiedenis

De Couchezmolen is, met zijn 25,5 meter hoogte tot aan de nok van de molenkap, de hoogste windmolen van ons land. Hij werd opgetrokken in 1870 door de familie Couchez als een stenen graan- en oliewindmolen. Deze molen kwam in opvolging van een olierosmolen uit 1837 en een kleine houten graanwindmolen uit 1846 aan de Nieuwstraat.

De stenen Couchezmolen overleefde merkwaardig genoeg de eerste wereldoorlog, een grote uitzondering in de streek. Hij bleef draaien tot in 1949. Er werd o.m. gebruik gemaakt van een (nog bewaarde) haverpletter, vervaardigd door het constructieatelier M. Joseph & Cie uit Brussel.

In 1967-1968 werd de molen door de molenbouwers Peel uit Gistel hersteld. Volledig vernieuwd werden: de kap, de ijzeren gaanderij, het wiekenkruis, deuren en vensters, de staart en het kruiwerk. De romp werd hersteld en gewit. Binnenin werden de planken vloeren gedeeltelijk vernieuwd. Onder talrijke muurkoppen van de vloerbalken kwamen consoles om het doorzakken te beletten.
De hoge schoorsteen van de stoomaandrijving werd afgebroken. Toen werd dit toegejuicht, maar aangezien er thans een grote belangstelling bestaat voor industriële archeologie, wordt dit nu betreurd. Wel bleef het onderste gedeelte nog overeind.

Lang wit bleef de molen echter niet. Roest van de ijzeren gaanderij markeerde al vlug de onderste helft van de romp. De romp brokkelde af. Enkele zoldervloeren verzakten.
De Molenwacht West-Vlaanderen kon in 1995 met logistieke hulp van de gemeente enkele nuttige instandhoudingswerken uitvoeren, anders was alle binnenwerk naar beneden gedonderd.

Een kentering ten goede kwam er in 1997 toen eigenaar Charles Van Isacker de molen voor één symbolische frank voor 27 jaar in erfpacht gaf aan de gemeente Kortemark, met het doel de molen maalvaardig te restaureren. Deze werken, uitgevoerd in 2002-2003, waren uitgesplitst in drie loten: bouwkundige werken (de molenromp), molentechnische werken (het mechanisme) en omgevingswerken. Molenbouwer Roland Wieme uit Deinze stond in voor het tweede lot. Op zaterdag 13 september 2003 werd de molen onder een grote belangstelling feestelijk ingehuldigd.

Op zondag 4 april 2004 was de Couchezmolen bij het draaien en door een verkeerd vangmanoevre het slachtoffer van een breuk aan de gietijzeren askop(fabrikaat Sabbe-Maselis, Roeselare, oudste model, ca. 1870, met rechte ashuizen en 4 relatief dunne schichten die afbraken tegen de kraag).
Het wiekenkruis bleef gelukkig tegen de kuip hangen en werd twee dagen later gedemonteerd door molenmaker Wieme uit Deinze.
In maart 2006 werd de molen hersteld met een nieuwe askop en buitenroede.
Op Monumentendag 2006 werd in de molen een molenmuseum geopend over de geschiedenis van de Couchezmolen, de verdwenen en bestaande molens van Groot-Kortemark (eerste zolder), over graan en de toepassing ervan.

De Couchezmolen en de nabije Wullepitmolen vormen een in België uniek molenlandschap, met een werkende stenen molen en staakmolen op nauwelijks één kilometer van elkaar en in elkaars zicht.
Sedertdien draait een vijftal vrijwillige molenaars van de Wullepitmolen vzw  minstens elke 1ste zondag van de maand van 14-18 u. van april t/m september met de Couchezmolen (bij voldoende wind ook de 4de zondag) en op speciale molendagen 10-18u. Info: Dienst Toerisme Kortemark, tel. 051 566108  , toerisme@kortemark.be.

Jos Demarée & Lieven Denewet

Foto: Donald Vandenbulcke, 23.05.2010

Foto Donald Vandenbulcke, 21.03.2006

De oude gietijzeren askop, die op 4 april 2004 brak. Foto Lieven Denewet, 06.04.2004 (bij de demontage)

De molen in 1968 (Foto: M.F. Boogert)

Bijlagen

1. Aantal asomwentelingen.
2003: 24.229
2004: 13.151
2005:         0
2006: 24.308
2007: 38.569

2. Persbericht. Ronny Vanhooren, “Omgeving in Zarren wordt volledig heraangelegd. Couchezmolen wordt eindelijk gerestaureerd”, in: Het Nieuwsblad, 10.06.2002.
Het weghalen van de wieken van de Couchezmolen is het definitieve startsein van de restauratiewerken. De volledige molen wordt gerestaureerd en de omgeving wordt heraangelegd. Voor de werken zijn drie aannemers aangeduid. Het zijn de firma Aquastra (Wevelgem) voor de bouwkundige werken, Roland Wieme (Deinze) voor de molentechnische werken en de firma Dewulf (Boezinge) voor de omgevingswerken. Deze restauratie kost 540.000 euro.
,,De beschermde Couchezmolen is de hoogste windmolen van het land. Hij dateert uit 1870. Tussen de eigenaar Charles Vanisacker en de gemeente Kortemark is in 1997 een erfpacht gesloten voor een symbolische frank voor een periode van 27 jaar, met als doel de molen volledig te restaureren. Carlos Rabaut en Gino Weyne zijn de architecten. Ze laten zich bijstaan door de molenkenners van de vzw Wullepitmolen. Problemen met de aanbesteding in 2000 resulteerden in een nieuwe aanbesteding in januari 2002. Vandaar dat de restauratie zo laat start', aldus voorzitter Jos Demaree.
Er is voorzien in de herstelling van de molenromp, de ijzeren gaanderij, de binnenbalken en vloeren, de trappen. Drievierde van de molenromp krijgt een nieuwe buitenste laag metselwerk, de scheuren worden weggewerkt en de vernieuwde romp krijgt opnieuw een witte laag verf. Er zijn nieuwe wieken en een nieuw kruiwerk in de maak. Er is voorzien in de vervanging van alle kamwielen en de vier molenstenen worden hersteld.
Er is de aanleg van parkeerplaatsen voor auto's en het plaatsen van fietsenrekken. Alles moet klaar zijn eind 2003.

3. Persbericht. R(onny) V(anhooren), "Kortemark koopt twee molenstenen", in: Het Nieuwsblad, 19.07.2007.
KORTEMARK - De gemeente Kortemark koopt twee molenstenen met bijhorend raderwerk aan bij een verzamelaar in Roeselare. Deze unieke molenstenen stonden te koop op eBay. Ze kosten 5.000 euro en dienen om de molenterp van de Couchezmolen te versieren. Momenteel staan deze molenstenen in de tuin van de verzamelaar. Het zijn twee stenen om lijnzaad te pletten. De pletstenen van de Couchezmolen verdwenen in de jaren negentig net voor de gemeente een erfpachtovereenkomst voor deze molen afsloot. Het is de bedoeling met de aankoop van deze twee granieten molenstenen de Couchezmolen meer aanzien te geven. Kortemark wil zich als molengemeente verder profileren en wil daarbij zijn molenpatrimonium uitbreiden.

Literatuur

L. Denewet, "Tien Vlaamse molens ingehuldigd in 2003", Molenecho's, XXXI, 2003, 4, p. 281-296.
Molenzorg vzw, "De askopbreuk van de Couchezmolen te Zarren", Molenecho's, XXXII, 2004, 2, p. 76-79;
L. Denewet & R. Van Ryckeghem, "Fotoreportage van het ongeval (Couchezmolen, Zarren)", Molenecho's, XXXII, 2, p. 76-78;
G. Peel & S. Vroman, "Technische beschouwingen bij dergelijke ongevallen (Couchezmolen, Zarren)", Molenecho's, XXXII, 2004, 2, p. 79.
Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 121;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 264-269 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 140;
Sylveer Vanoverschelde, "De molens te Zarren", in: Jaarboek heemkundige kring "Crekel Beke" Kortemark, 1990, p. 141-172;
Marc Ryckaert, "Molenrestauraties in West-Vlaanderen", in: In de Steigers, X, 2003, p. 91-95;
Lieven Denewet, "Ontmantelingen als aanloop tot restauratie - 2" (Bikschote, Boechout, Denderwindeke, Geel, Harelbeke, Pittem, Zarren), in: Molenecho's, XXX, 2002, nr. 3, p. 83-89;
Jos Demarée, "Couchezmolen Zarren. Restauratie 2002-2003", Kortemark, Dienst Cultuur, 25 p.;
Christiaan Debusschere, "Molengemeente Kortemark", Kortemark, Molen Magazine, 2003, 260 p.;
Jos Demarée, "De restauratieafwerking aan de Couchezmolen te Zarren", in: Mededelingenblad Werkgroep West-Vlaamse Molens, XIX, 2003, nr. 2, p. 63-66;
R. Brackx, "Daar bij die Kortemarkse molen... Waar het verleden triestig kraakt...", in: De Weekbode, jg. 39 (1985), nr. 27 (5 juli), 597/2, ill.;
Ronny Vanhooren, “Omgeving in Zarren wordt volledig heraangelegd. Couchezmolen wordt eindelijk gerestaureerd", in: Het Nieuwsblad, 10/06/2002.
R(onny) V(anhooren), "Kortemark koopt twee molenstenen", in: Het Nieuwsblad, 19.07.2007.