Steenstraat

Beschrijving / geschiedenis

Op 2 maart 1876 kreeg Bruno Spyckynck, bakker en winkelier van Werken, de toestemming om een houten graanwindmolen op te richten op zijn perceel "au hameau Kruisstraat". Reeds in 1880 werd hij enkele meters verplaatst naar de plaats waar de huidige molen staat. Tijdens de eerste wereldoorlog werd hij vernield. Men vond een molen in Torhout, de Sneppemolen uit 1773, waarvan nog enkel de molenkast overbleef. De overbrenging gebeurde in 1921.

De molen werd uitgerust met het wiekverbeteringssysteem "Van Bussel" in 1933 en "Faül" (fokwieken, met zelfregelende kleppen) in 1947. In 1955-1956 werden grote herstellingswerken uitgevoerd, met o.a. de aanbreng van nieuwe geklinknagelde roeden.

André Vandenberghe (1915-1979), de laatste beroepsmolenaar, hield de molen in werking tot eind 1975.
In 1988 kocht de gemeente Kortemark de Kruisstraatmolen aan (nadat de stad Brugge al een bod had gedaan) en liet hem in 1992 maalvaardig herstellen, onder impuls van de pas opgerichte Wullepitmolen vzw. De fokwieken werden vervangen door een Vlaams gevlucht.
Op 30 september 1992 draaide de Kruisstraatmolen weer voor de eerste keer met als molenaar de kersvers gediplomeerde oud-Zarrenaar Jos Demarée.

In 1994 werd de trap vervangen en in 1999 de beplanking van de molenkast.
Doordat de molen een zachte restauratie had ondergaan in 1992, heeft de molen binnen zijn oorspronkelijk authentiek karakter kunnen behouden. Er zijn zelfs nog oude inscripties in de molen aanwezig: 1773 op de staak en op een vloerbalk en talrijke 19de-eeuwse molenaarsnamen en -initialen.

Gediplomeerd molenaar Sylvan Deseure nam in 2000 - hij was toen 17 jaar - de fakkel over van Jos Demarée. Hij laat de molen zeer dikwijls draaien en voert zelf ook kleine herstellingen uit. Zo verving hij in 2004-2005 de zoldervloeren (ribben en beplanking) zodat de molen weer op een veilige manier kan worden bezocht.

In 2010 worden grote uitwendige herstellingen uitgevoerd.

Jos Demarée & Lieven Denewet

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden

Foto: Harmannus Noot, 02.05.2006

Foto: Harmannus Noot, 02.05.2006

Schilderen van de roeden. Schepen Eddy Vansteenkiste en de molenliefhebbers Jos Demarée en Lieven Denewet. Foto 1992.

Bijlagen

Aantal asomwentelingen
1992: 20.616       2000: 127.130
1993: 63.151       2001: 134.330                  
1994: 41.568       2002: 161.525
1995: 47.033       2003: 131.688
1996: 53.037       2004:   62.380
1997: 46.325       2005:   91.850
1998: 35.021       2006:   83.330
1999: 23.846       2007:   71.000

Persbericht. KRV, "Molen", in: Het Nieuwsblad, 27.09.2008.
KORTEMARK - De Kruisstraatmolen in Werken is aan herstelling toe. Er zijn werken voorzien aan de gevel, buitentimmerwerk, afbraakwerken aan het dak, de molenkuip, elektriciteitswerken en investeringen in de onmiddellijke omgeving van de molen. Een gespecialiseerd aannemer voert deze werken uit. De werken kosten 119.188 euro. (krv)

Persbericht. LTK, "Kortemark is molengemeente bij uitstek. ‘Maar waar is de motor?'', in: De Weekbode, ed. Torhout, 19.05.2006.
Ooit was Kortemark een gemeente met 27 molens. De vier die nog resten, werden een toeristische trekpleister. En omdat een mooie molen nu eenmaal een draaiende molen is, zijn er molenaars nodig. Ook daarvan zijn er in Kortemark genoeg. Eén van hen is de jonge Werkenaar Sylvan Deseure (22) uit de Steenstraat.
We treffen Sylvan Deseure aan bij de Kruisstraatmolen, uniek vanwege het feit dat hij zowat midden in de dorpskern staat. Sylvan was negen toen hij al niet meer uit de buurt van de Kruisstraatmolen weg was te slaan. Op zijn 14de kende hij meer van molentechniek dan jan-met-de-pet en op zijn 17de haalde hij het diploma van molenaar én meteen ook de pers als jongste molenaar van het land. "De jongste ben ik ondertussen al lang niet meer, " lacht Sylvan. "Blijkbaar voelen nog heel wat jongeren zich aangetrokken door molens. "
Eén grote machine
Sylvan volgde een opleiding als schrijnwerker en werkt momenteel bij het montagebedrijf Degraeve in Kruishoutem. "Neen, niet bij één van die bedrijven die molens restaureren," weerlegt Sylvan. "Als hobby haal ik er de meeste voldoening uit. Zo heb ik in de Kruisstraatmolen eigenhandig de vloer en de molensteen vervangen. Sommige molenaars genieten van het draaien zelf maar andere - zoals ik - zijn blij als er iets stuk is. Een molen is één grote machine, en er valt altijd wel iets te repareren."
Sylvan draait tijdens het seizoen - dat loopt van april tot eind september - ook op de Couchezmolen in Zarren. "Tijdens de wintermaanden is het natuurlijk rustig maar als het fietsseizoen start is dat anders, " vertelt hij. "Aan de reacties te horen zijn nog heel wat mensen nooit binnenin een molen geweest en er is veel bewondering voor. Verbazend is dat heel wat bezoekers denken dat zo'n molen draait met elektriciteit ! Dan vragen ze : 'Maar wààr staat de motor nu ?' "
Molendag
Tijdens de Provinciale Molendag op 11 juni wordt bij voldoende wind gemalen in de molens. Bij de Wullepitmolen in Zarren gaan heel wat activiteiten door. Er zijn doorlopend rondleidingen en voor de kleinsten is er o.a. kindergrime en een ballonwedstrijd. Even napraten kan met een lekker molenkoekje of molenjenever. Iedere 50 ste bezoeker krijgt uit handen van de molenaar een gratis flesje molenjenever aangeboden.
Naast de gerenoveerde Couchezmolen en de Wullepitmolen - beiden in Zarren - en de Kruisstraatmolen in Werken, staat in de Koutermolenstraat ook nog de niet-gerenoveerde Koutermolen. Voor Sylvan is dat de mooiste : "Akkoord, hij is nog niet gerenoveerd maar is wél de mooiste wat betreft binnenwerk."
Doorheen de gemeente loopt ook een Molenfietsroute.
Gratis routebeschrijvingen zijn te verkrijgen in het gemeentehuis (open elke morgen tot 11.30 uur ook op zaterdag) en in het Sitemuseum in Werken.

Literatuur

Chr. Devyt, "Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965", Brugge, 1966, p. 115;
Luc Devliegher, "De molens in West-Vlaanderen", Tielt/Weesp, 1984, p. 260-261 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9);
Jeroen Cornilly, "Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 140;
Eddy Vansteenkiste, "De molens van Werken", in: Jaarboek heemkundige kring "Crekel Beke" Kortemark, 1990, p. 127-137;
Eddy Vansteenkiste, "Fokwieken op Berghes molen". in: Jaarboek heemkundige kring "Crekel beke" Kortemark, 1990, p. 138-140;
E. D(e) K(inderen), "De Kruisstraatmolen te Werken", in: De Belgische Molenaar, LXXI, 1976, p. 133-135;
Christiaan Debusschere, "Molengemeente Kortemark", Kortemark, Molen Magazine, 2003, 260 p.;
R. Brackx, "Daar bij die Kortemarkse molen... Waar het verleden triestig kraakt...", in: De Weekbode, jg. 39 (1985), nr. 27 (5 juli), 597/2, ill.
KRV, "Molen", in: Het Nieuwsblad, 27.09.2008.
LTK, "Kortemark is molengemeente bij uitstek. ‘Maar waar is de motor?'', in: De Weekbode, ed. Torhout, 19.05.2006.