Molenzorg
Leisele (Alveringem), West-Vlaanderen
Naam

Stalijzermolen

Ligging Beverenstraat 70
8691 Leisele (Alveringem)

kadasterperceel A306


toon op kaart
Geo positie 50.980949, 2.629013
Eigenaar Gemeente Alveringem
Gebouwd 1804
Type Staakmolen met open voet
Functie Korenmolen
Kenmerken Steekstaart (nu met kruilier)
Gevlucht/Rad Geklinknagelde roeden, vlucht 24 meter
Inrichting Twee steenkoppels, buil, haverpletter
Toestand Geschoord onder deh oekstijlen
Bescherming M: monument,
05.09.1973
Molenaar Rik Verhaeghe, Stavele (tel. 0486 733501, e-mail: rv.stavele@skynet.be)
Openingstijden Pas na 2020, na een nieuwe restauratie
Ten Bruggencatenummer 01389
<p>Stalijzermolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden  

Beschrijving / geschiedenis

De molen werd gebouwd op een ietwat verheven weide. Naast de molen was vroeger een visrijke vijver. Deze werd in de jaren 1930-1940 opgevuld.

De familie Vanderbrigghe-Depottere liet hem bouwen in het jaar 1804 door Louis Bogaert, molenmaker van Alveringem. Op een balk op de steenzolder lezen we het opschrift: "Dezen molen is gemaekt door Louis Bogaert in t'jaer 1804".

Opeenvolgende eigenaars:
- 1804, opbouw: Vanderbrigghe-Depottere
- voor 1834, eigenaar: d'Autrevoudt Joseph François, eigenaar te Ieper
- 16.11.1842, erfenis: a) Pille Amalia Anna, weduwe Martin Jan-Baptist, eigenaar te Lier, b) Pille Martin François, directeur van de Berg van Barmhartigheid te Ieper, te Ieper en c) Vanderhaeghe Hypolite Hyacinthe, echtgenote Vieuxblé Charles Louis, handelaar te Diksmuide (overlijden van Joseph François d'Autrevoudt)
- 13.02.1844, eigenaar: Pille Martinus Franciscus, directeur van de Berg van Barmhartigheid te Ieper, te Ieper (notaris Vandermeersch)
- 28.02.1847, erfenis: Simoens-Martin Daminanus Constantinus, eigenaar te Kortrijk (overlijden van Martinus Franciscus Pille - uitvoering testament van 24.02.1847)
- later, erfenis: de erfgenamen (overlijden van Damianus Simoens)
- 13.05.1872, verkoop: Martin Louis Marie, bediende te Sint-Joost-ten-Node (notaris Reyntjens)
- 06.11.1873, verkoop: Lepoutre Louis, koopman te Warneton (notaris Mahieu)
- 02.09.1882, erfenis: Lepoutre-Rouzé Henri Charles, eigenaar te Bas-Warneton (overlijden van Louis Lepoutre)
- later, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Henri Lepoutre)
- 05.04.1886, deling: de weduwe (notaris Butaye)
- 02.03.1901, erfenis: de weduwe (overlijden van de weduwe Rouzé van Henri Lepoutre)
- 02.07.1902, deling: a) Lepoutre Charles, zonder beroep te Warneton, b) Lepoutre Robert en c) Lepoutre Ester (notaris Butaye)
- 1920, verkoop: familie Martin, Brussel
- later, verkoop: Depottere, Warneton
- 12.09.1949, deling: De Boeck-Depottere (notaris Decock - wind- en stoommolen)
- later, erfenis: Genoveva Maria Esther, zonder beroep te Halle (Vl.-Brab.), later te Wezenbeek-Oppem 
- 16.10.1974, verkoop: Gemeente Leisele (notaris Donck)
- 1977, administratief: Gemeente Alveringem

Verscheidene generaties van de familie Vanderbrigghe was er molenaar. De molen werd in 1920 verkocht aan de familie Martin uit Brussel. De molen werd wel verder door molenaar Remi Vanderbrigghe uitgebaat. Later kwam de molen in het bezit van de familie Depottere uit Waasten. Door erfenis werd hij eigendom van de familie De Boeck - Depottere om tenslotte, eveneens door erfenis eigendom te worden van Genoveva De Boeck uit Wezenbeek-Oppem.

De molen bleef in werking tot in 1960. De laatste molenaar was Rafaël Blanckaert.

In 1972 verleende het Gemeentebestuur van Leisele gunstig advies aan de Commissie van Monumenten en Landschappen om de Stalijzermolen als monument te klasseren. Toen kwam de molen plots in belangstelling te staan. Een maand later deed het gerucht de ronde dat de molen was verkocht aan het openluchtmuseum te Bokrijk. Het Gemeentebestuur was echter niet akkoord met het een en ander. De verkoper was Eerwaarde Heer pastoor Vercruyse uit Assebroek. Deze beweerde de molen voor een achttal jaren te hebben gekocht aan Mevrouw Genoveva De Boeck.

Het Gemeentebestuur van Leisele onder het bewind van burgemeester Vandenberghe bleef echter niet bij de pakken zitten. Er werd dadelijk vastgesteld dat deze verkoop niet werd geregistreerd, zodat volgens alle wettelijke besluiten, Mevrouw De Boeck nog steeds de eigenares van de molen was. Bovendien werd geopperd dat de verkoop pas plaats gevonden nadat er een klasseringsaanvraag was ingediend, zodat er van een geldige verkoop geen sprake kon zijn.

Door al deze geruchten was de bevolking in verzet gekomen tegen het voorgenomen weghalen van de molen. Inderdaad, hem wegnemen zou een schending van het landschap en de prachtige omgeving met het schilderachtige molenhuis geweest zijn. Ondertussen had het Gemeentebestuur van Groot-Leisele, onder impuls van toenmalig gemeentesecretaris R. Lansweert, alles in het werk gesteld om de klassering te bespoedigen. Deze pogingen werden met sukses bekroond. Op 5 september 1973 werd de molen beschermd als monument. De eerste slag was thuisgehaald. Maar dit was nog maar een begin.

De molen, die ondertussen in verval was geraakt, moest gered worden. Het Gemeentebestuur besloot de molen zelf aan te kopen en te restaureren. Dit was een goed initiatief, teneinde de molen ter plaatse te behouden en van de ondergang te redden. De koop werd afgesloten in oktober 1974.

Door al deze gebeurtenissen kwam onze molen destijds meermaals in de pers. Dikwijls moest men vaststellen dat deze molen vernoemd werd als zijnde de Kerselaarmolen. Dit is echter niet juist. In een handschrift, in het bezit van de familie Vanderbrigghe, van wie één der voorouders de eerste eigenaar van de molen was, wordt de molen beschreven en genaamd: de Stalijzermolen. Hij staat trouwens ook in de onmiddellijke nabijheid van de Stalijzerhoeve.

In mei 1976 werd de Stalijzermolen voorlopig afgedekt om verdere schade te beperken, in afwachting van de kredieten, nodig voor de volledige herstelling. Deze kredieten kwamen er en een eerste restauratie werd in 1979-1981 uitgevoerd onder leiding van architect Paul Goethals uit Brugge (1933-2011). De molen werd weggevoerd naar het atelier van Cottenier te Aalbeke en grotendeels vernieuwd. Deze restauratie werd echter niet correct uitgevoerd. Zelfs met bijkomende herstellingen in 1985, was de molen nog niet maalvaardig. De molen bleef een dood monument. Molenaar Maurice Dewilde van Gyverinckhove gaf met open monumenten- en molendagen uitleg over de werking van de molen, maar de molen heeft nooit gedraaid.

Tot het gemeentebestuur van Groot-Alveringem de beslissing nam tot een tweede restauratie. Deze startte in 1995 en werd uitgevoerd door molenbouwer Peel uit Gistel. Deze restauratiewerken bleken wel een succes te zijn want de molen was terug in goede staat en maalvaardig met één koppel stenen. Burgemeester Quaghebeur had ondertussen gemeentewerker Rik Verhaeghe gevraagd om molenaar van deze molen te worden en hiervoor de nodige theroretische en praktische proeven te volgen. Ook Leiselenaar Philip Comeyne was danig in de molen geïnteresseerd en had het idee molenaarscursussen te volgen. Begin 1996 beslisten Rik Verhaeghe en Philip Comeyne tot oprichting van de molenaarsvereniging VZW Stalijzermolen Leisele.

In september 2004 werd, samen met de Werkgroep West-Vlaamse Molens vzw, het 200-jarig bestaan van de molen gevierd.
In de zomer van 2009 voerde Thomaes Molenbouw nv onderhoudsweren uit: nieuwe schalies op de kap en het luikapje, nieuwe teerlingplanken en -blokken uit azobé. De gemeente Alveringem had in haar begroting 2009 27.100 euro ingeschreven voor deze werken, waarvoor een onderhoudspremie van de Vlaamse Overheid bekomen werd. In 2010 worden andere dringende onderhoudswerken uitgevoerd (o.a. aan de molenvoet), geraamd op 72.600 euro. In het najaar 2011 werd een nieuw trapbalkon geplaatst.

In 2012 werden de roeden uitgehaald voor een behandeling. Doordat er bij het draaien van de molen regelmatig stukken roest loskwam, had de vrijwillige molenaar twijfels over de staat van de roeden. Na demontage werd gelukkig vastgesteld dat de roeden zelf nog in zeer goede staat zijn en dat de roest vooral afkomstig was van de doorgaans totaal verroeste schedenbussen. De meeste scheden bleken ook in slechte staat te verkeren. Het hekwerk wordt geheel vernieuwd, met gedrenkte scheden, 3 lagen 2-componenten verf, waar nodig nieuwe schedenbussen en (op verzoek van de molenaar) 4 met een veer uitneembare windplanken. Verder wordt er nog een halve hoge kruisplaat gestoken (Z.W.) met een liplas. De steekbanden, kruishoofden en steekstaart worden voorzien van nieuwe afdekplanken en het oude lood wordt weg genomen.
Doordat de molen begint over te hellen naar het noordoosten moet ook de staat van de zetel worden nagezien. Verder moet de molenas iets worden uitgestefeld en de banesteen gecenterd, want de as begint te lopen tegen een van de smoutstijlen. Wegens budgetbeperking worden de zeilen (16 jaar oud) waar nodig hersteld. De werken worden deskundig uitgevoerd door Molenbouw Dirk Peussens bvba uit Merelbeke, met o.m. Ronny Demol. Door de bijzonder natte zomer 2012 liepen de schilderwerken enige vertraging op. Op 14 september 2012 werden de herstelde roeden opnieuw gestoken en van hekwerk voorzien.

De Stalijzermolen ontving het kenteken "Actieve molen 2012", uitgereikt door het Molenforum Vlaanderen.

Monumentenwacht West-Vlaanderen stelde tijdens haar inspectie van 2017 een ernstige aantasting vast van de staak en een hoekstijl door de klopkever en een breuk van de zetel, waardoor de staak door de zetel zakt. Voorlopige maatregelen om dat laatste te beletten hadden geen afdoend resultaat.
De gemeente Alveringem duidde Architectenbureau Sabine Okkerse bvba uit Oudenaarde aan om een beheersplan op te stellen.

In afwachting van een nieuwe restauratie - die niet vroeger dan in 2020 wordt voorzien - werd de molenkast in november 2017 geschoord. Het is bekend dat een te lange schoring van een staakmolen na verloop van tijd ook stabiliteitsproblemen met zich meebrengt of: de remedie wordt zelf een gelijkaardig euvel...

Philip COMEYNE, Lieven DENEWET, Herman HOLEMANS & Rik VERHAEGHE

<p>Stalijzermolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden

<p>Stalijzermolen</p>

Foto: Robert Van Ryckeghem, 2004

<p>Stalijzermolen</p>

Foto: Frans Van Bruaene, Eindhout, 09.09.2012

<p>Stalijzermolen</p>

Oude prentkaart

<p>Stalijzermolen</p>

De molenvoet. Foto: Geert Vanhercke, Bredene, 08.08.2006

Literatuur

Chr. Devyt, Westvlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965, Brugge, 1966, p. 91.
Herman Holemans, Westvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 4. Gemeenten K-L, Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1997.
Luc Devliegher, De molens in West-Vlaanderen, Tielt/Weesp, 1984, p. 106-107 (Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, 9).
Jeroen Cornilly, Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III. Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 37.
Albrecht Cossey, Geschiedenis van Leisele, Zingem, 1977, p. 147-150.
Jozef Ameeuw, Molens van Veurne-Ambacht, Koksijde, De Klaproos, 2004, p. 111-116.
Els De Kinderen, Indrukken uit West-Vlaanderen [Gits, Kuurne, Leisele, Pollinkhove], in: Levende Molens, jg. 6 (1984), nr. 6, p. 44-46.
Provinciale draaipremie voor ambachtelijke molens. Aantal asomwentelingen van West-Vlaamse molens in 2004-2009, in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVI, 2010, 3, p. 115-118.
Aantal asomwentelingen van West-Vlaamse molens in 201, in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 50.
Lorthiois Jacques, "Flandre Occidentale. Meuniers et moulins de West-Flandre", L'Intermédiaire des Généalogistes, n° 170, XXIX, 1974, 2, p. 116-126 (121).

Persberichten
MMA, Stalijzermolen, Het Nieuwsblad, 15.10.2008.
MMA. Gemeenteraad. Stalijzermolen, Het Nieuwsblad, 24.03.2010.
Uit de raad", Het Wekelijks Nieuws, 01.01.2010.
MMA, Stalijzermolen, in: Het Nieuwsblad, 05.05.2010.
AB, Gemeenteraad: PRO zet puntjes op de i, in: Krant van West-Vlaanderen, ed. West, 07.05.2010.
AB, Stalijzermolen een van de blikvangers op Open Monumentendag. "Wind is vriend én vijand", in: Krant van West-Vlaanderen, ed. West, 10.09.2010.
AB, Rik Verhaeghe (Stavele). Vrijwillig molenaar, in: De Weekbode, ed. West, 02.12.2011.
AB, "Mooie erkenning voor ons werk", De Weekbode, 20.04.2012.
AB, "Bijna in Bokrijk", De Weekbode, 20.04.2012.
AB, "Halve eeuw liefhebber van molens", De Weekbode, 30.11.2012
AB, "Prijsbewuste restauratie", De Weekbode, 11.01.2013.
CTM, "Open monumentendag. De molens van Alveringem", De Weekbode, 23.08.2013.
“Stalijzermolen moet dringend geschoord worden”, Het Wekelijks Nieuws – Veurne-Diksmuide, 06.10.2017.
"Leiselse molen wellicht voor drie jaar in de schoren", Het Wekelijks Nieuws, ed. Ieper/Poperinge, 24.11.2017.

Mailberichten
Rik Verhaeghe, vrijwillig molenaar, 20.06.2017.


Laatst bijgewerkt: maandag 27 november 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens