Molenzorg
Munkzwalm (Zwalm) , Oost-Vlaanderen
<p>Zwalmmolen<br />Watermolen Ten Bergen</p>
Foto: Ignace Van der Kelen, 05.09.2010
Naam

Zwalmmolen
Watermolen Ten Bergen

Ligging Rekegemstraat 29 PAULATEM - Korenwatermolen en oliestampkot te koop ()
9630 Munkzwalm (Zwalm)

Bergendries
Sint-Pieters-ten-Berge
op de Zwalm
700 m ZO v.d. kerk
kadasterperceel A298


toon op kaart
Geo positie 50.879326, 3.742535
Eigenaar Provincie Oost-Vlaanderen
Gebouwd voor 1040, vaak herbouwd
Type Bovenslag watermolen
Functie Korenmolen en elektriciteitsopwekking
Kenmerken Oorspronkelijk koren- en oliemolen, tijdelijk ook zeemledermolen
Gevlucht/Rad Metalen bovenslagrad, diameter 3 meter
Inrichting Drie steenkoppels, haverbreker, walsenstoel (type Midget)
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
07.03.1994
Molenaar Ploeg molenaars onder leiding van Mola, Provinciaal Molencentrum te Wachtebeke
Openingstijden Op zondagnamiddagen, op molen- en monumentendagen
Verwijzing

    

Beschrijving / geschiedenis

De watermolen ‘Ten Bergen' behoorde tot de Benedictijnerabdij van de Blandijnberg te Gent. Dat blijkt uit één van de eerste bewaard gebleven akten, uit 1040: "...et molendinum unum super fluviolum sualma..." (‘Ab sancti - Petri Blandiensis' - R.D.F.Vandeputte).

Verder is er nog een akte uit 1063, van Boudewijn V, graaf van Vlaanderen, waarin staat vermeld: "...ad Sualman I curticulium vestitium et VIII bonarias terre cum dimidia aqua et domidio molendino..."

In de Penningkohieren van Paulatem van 1571-1572 (Stadsarchief Gent, Penningkohieren, nr. 15) noteerde men voor Paulatem een dubbelmolen, olie en graan, die in pacht gehouden werd door Lieven van der Mere van Jan Callaert, die op zijn beurt de voorpachter was van de kinderen van Monsieur Jacques Triest. De relatief lange tekst luidt: "Lieven van der Mere in pachte van Jan Callaert als voorpachtere van den kinderen van mer Jacques Triest een cooren watermeulene ende een olimeulene daer neffens staende met omtrent een dachw(ant) eerven daer onder ghelegen de welcke hij jaerlicx huert 18 p. gr. daer up moet hij Jan Callaert de zelve meulene onderhauden van tgheent dat daer soude ghebreken ofte toevallen bij eeneghe fortunen loopende 216 p.p."

Op de figuratieve kaart, gemaakt in opdracht van Mgr. Triest (1621-1657) krijgt deze molen voor het eerst de aanduiding ‘Sualme Meulen'.

De monniken haalden er hun profijt uit maar ook de ganse omgeving had baat bij de vele werkzaamheden waarvoor deze molen ooit bekend was: als graangemaal, als pletmolen voor lijnzaad  om lijnolie voor  verven te bekomen of koolzaad om brandstof te leveren voor de verlichting met olielampen Deze olieslagerij werd afgebouwd omstreeks 1891. Ooit  werd zelfs tabak vermalen tot snuif of gebrande cichoreiwortelen als vervangmiddel voor koffie. Op te merken valt dat de molen in 1774 tevens ingericht was als zeemledermolen voor het "vollen van Huyden".

Al lang voor de Franse revolutie verkocht de Sint-Pietersabdij de Zwalmmolen aan een particulier. Omstreeks 1710 was Francis de Backer eigenaar en in 1723 Charles de Backer uit Herzele, terwijl Joos Callebaut dan pachter was, zowel van de molen als van de "meulenvijvere".  Zijn weduwe baatte de molen uit in 1752. Dan rezen er problemen met het heren van Land van Gavere, omdat ze het graan die de Paulatemnaren naar de molen voerden, in beslag namen! Het leidde tot een proces voor de Raad van Vlaanderen. De molen werd openbaar verkocht in 1774 en 1780 (verkoper: Pieter de Backer).

Rond 1774 was de molen ook in gebruik als volmolen. Een advertentie in de Gazette van Gent van dat jaar vermeldde de openbare verkoop van "twee Water-Molens, den eenen dienende tot het maelen van Graenen, en den anderen tot het vollen van Huyden en ook tot het maelen van Graenen". De Ten Bergemolen moet op dat ogenblik als dubbele graan- en volmolen een indrukwekkend bedrijf geweest zijn. Het valt wel op dat de molen in deze periode geen olie meer sloeg, terwijl dat kort ervoor en kort erna weer wel het geval was. De Zwalmmolen werkte ook een tijdje als snuifmolen. De advertentie vertelt ook wie de eigenaar is die verkoopt: Pieter de Backer.

Zes jaar later blijken de molens toch nog niet verkocht te zijn, want twee advertenties in juli en oktober 1780 kondigen opnieuw een verkoop aan, op verzoek van Sr. Pieter de Backer, van een hofstede met schuren en stallen, en twee korenwatermolens, alles op de heerlijkheid van Sint-Pieters-ten Berge, "geënclaveerd in de parochie Paulatem". Op te merken is dat er in de advertenties van 1780 geen sprake meer is van een volmolen.

In de "Gazette van Gend" van 22 maart 1798 verscheen uit een uitgebreid relaas over molenaar Pieter Andries Crombé die al een hele tijd spoorloos was.
"Voor vrederechter Benedictus Truyen van het kanton Nederzwalm verschijnen de genaamden Jan Baptiste Crombé (te Nederbrakel), Livinus, Ludovicus en Emmanuel Crombé (alle drie te Velzeke), Jacobus Corniwal en Louis Droesbeke, resp. broers en naarbestaanden van Pieter Andries Crombé, die het laatst op de korenwatermolen in Paulatem gewoond heeft. De molenaar is weduwnaar van wijlen Marie Therese Schautheer, die overleden is in Paulatem. Voogd van de weeskinderen is Pierre Louis van der Maeren (in Zottegem). Deze laatste heeft zich bij de vrederechter beklaagd dat hij, als voogd, in de onmogelijkheid is om de vereiste “staat van goed” (boedelinventaris) van de overleden vrouw op te stellen door gebrek aan medewerking vanwege Pieter Andries Crombé, die immers “als houder ten zelven sterfhuyze, beth een jaer zynen huyze en wooninge heeft verlaeten, zonder van hem eenige tydinge, tzy van leven tzy van dood, thebben bekomen”. Om die reden is nu met “maegen en vrienden een conseil de famille byeen geroepen”, met de bedoeling “het benoemen en aenstellen van een curateur” over de voortvluchtige Pieter Andries Crombé, die bij deze ook wordt opgeroepen zich ten spoedigste te melden."

Uit de tweede oproep in de "Gazette van Gend"van 12 juli 1798 kunnen we opmaken dat intussen, op 5 floréal, Jean Baptiste van der Massen, publiek notaris te Strijpen, tot curateur is aangesteld en dat deze - met de voogd P.L. van der Maeren - wil overgaan tot het opmaken van de staat van goed, in het vooruitzicht van een finale liquidatie van het sterfhuis. Molenaar Pieter Andries Crombé echter blijft nu al ongeveer zestien maand spoorloos. De curateur vraagt de vrederechter de toelating om een oproep te richten tot alle “créanciers” van het sterfhuis. Het wordt hem toegestaan en een bijeenkomst zal daartoe plaats hebben op 15 thermidor jaar VI op het Vredegerecht, ten huize van Jean Allaert, rue de la Place te Sint-Maria-Hoorebeke.

Het jaar daarop, in 1799, werd overgegaan tot de openbare verkoop. In de herberg bij Jan de Clercq, veldwachter te Nederzwalm, werd op 19 messidor jaar VII (of 7 juli 1799) openbaar verkocht : een schone en zeer welgelegen korenwater- molen, benevens een oliemolen of stampkot daar annex, met hun staande en draaiende werken, gestaan en gelegen op de Zwalm in Paulatem “daer men ’t noemt Sint-Pieters ten Bergen”, één uur van Zottegem verwijderd. De rivier de Zwalm is “ten allen tyde overvloedig voorzien van water”. Bij de watermolen en oliemolen is onlangs uit de grond nieuw gebouwd een zeer spacieus molenhuis, waarbij een stuk grond hoort van meer dan één bunder (land en meers), “zynde aldus eene der schoonste gelegendheden voor mulders en stampers alhier te lande te bevinden”.
Inlichtingen bij notaris Vander Massen (Strijpen tegen Zottegem).

Uit het proces-verbaal van afpaling van de gemeente Munkzwalm uit 1817:
"Il y a deux moulins à eau situés sur la Zwalm. Ils sont divisés en deux classes.
Le premier (Section A N° 279) appartenant à Mr. Haesebyt à Bottelare, est à deux tournants, appelés 'bovenwielen", qui peuvent être mûs simultanément pour moudre des grains et faire de l'huile. Il est situé à proximité d'autres usines de même espèce. L'expert n'ayant pu se procurer le bail de ce moulin, estime, d'après les renseignements pris sur sa valeur locative, qu'il doit être évalué au revenu brut de frs. 420,00. Déduction fait d'un tiers pour entretien et réparations, donne un revenu net de frs. 280,00."

Eigenaars na 1817:
- 1817, eigenaar: Haesebyt Pierre Antoine, advocaat te Bottelare
- 23.06.1837, deling: Haesebyt Coleta, zonder beroep te Gent (notaris Eggermont - "une ferme étant un moulin à eau")
- later, eigenaar: Colinet Jean en mede-eigenaars te Schaarbeek
- 15.04.1874, deling: Colinet Marie Joséphine Colette, zonder beroep te Schaarbeek (onderhandse akte)
- 30.06.1875, verkoop: Vander Mensbrugge-Tack Frans, landbouwer te Munkzwalm (notaris Tyman - graan- en oliewatermolen)
- later, erfenis: de weduwe Ida Tack en consoorten (overlijden van Frans Vander Mensbrugge)
- 26.09.1882, deling: de weduwe (notaris Van Damme)
- 07.01.1934, erfenis: Van den Haute Charles Louis (1862-1942), rustend secretaris te Munkzwalm, gehuwd met Vander Mensbrugge Marie-Zoé (1866-1939), dochter van Frans Vander Mensbrugge en Ida Tack (overlijden van Ida Tack)
- 02.09.1934, gift: Van den Haute-Dumont Odilon, molenaar en later burgemeester te Munkzwalm (notaris De Beer - graanwatermolen met cilinders)
- 16.01.1955, erfenis: de weduwe Alice Dumont (overlijden van Odilon Van den Haute)
- 25.08.1959, verkoop: Van Ronse-Saelens Arthur Abdon Augustin, bakker te Zottegem (notaris De Beer - graanwatermolen met cilinders en alle draaiende en roerende werken)
- 16.11.1964, verkoop: De Boe Marcel Robert Clement, advocaat te Zottegem (notaris Chevalier)
- 18.09.1980, verkoop: Staatsdomein, Ministerie van Landbouw, bestuur landbouwsector, te Brussel (notaris J. Adriaen - grond als deel van waterbeheersingswerken van de Zwalmvallei)
- 22.06.1982, onteigening: Oost-Vlaanderen, de Provincie (beslissing gouverneur)

Na het overlijden van eigenares Coleta Haesebyt uit Gent werden alle bezittingen verkocht op woensdag 16 juni 1875 in de Minard-schouwburg, Wapoortbrugstraat te Gent, door niet minder dan 4 notarissen: Tyman van Gent, Lagasse van Brussel, De Saegher van Bottelare en Van Damme van Nederzwalm. In de te verkopen loten vinden we onze Zwalmmolen terug: "Een schoonen koorn,oliewatermolen, met hofstede, tuinen, land en boomgaard genoemd den molen ten bergen groot 27 aren 10 centiaren, verder 7 andere kopen allen in gebruik bij Françies Vendermensbrugge tot 1 maart 1880 aan 1450 Fr 's jaars. Boomprijs: 100 fr".
Het is deze huurder die gans het bezit verwierf in 1875. Bij zijn overlijden in 1882 kwam het op naam van zijn weduwe Ida Tack.

De olie-inrichting werd in 1885 verwijderd. Vanaf dan werd enkel nog graan gemalen.

In 1930 werd een nieuwe vleugel aangebouwd waarin een cilindermolen (merk Midget uit Morristown, USA) onderdak vond. Door erfenis kwam de molen in 1934 in bezit van de gemeentesecretaris Charles Van den Haute die getrouwd was met een dochter Vander Mensbrugge. Daarna werd molenaar Odilon Vanden Haute door gift eigenaar en bij zijn overlijden in 1955 zijn weduwe Alice Dumont.

Vervolgens krijgen we bakker Arthur Van Ronse uit Zottegem als nieuwe eigenaar. In 1965 verloor Odilon Van den Haute, molenaar en burgemeester van Munkzwalm, zijn beide handen in de maalmachine en in 1970 verdronk er het 7-jarig dochtertje van de zuster van de molenaar. Nog in 1970 viel de molen stil...

In 1964 werd de gewezen advocaat Marcel De Boe (1925-1989) uit Ophasselt, de eigenaar van de molen annex molenhuis. Hij maakte er een horecazaak in die tegemoet kwam aan het toenemend dagtoerisme in de Zwalmstreek. De zolder van het molengebouw werd ingericht als tentoonstellingsruimte. Hij werd een grote promotor van het eendags-Zwalmtoerisme waarvoor hij een gedenkplaat kreeg die tegen de gevel van de molen hangt. De molen draaide nog sporadisch als entertainment voor de verbruikers en de toeristen.

Na het overlijden van Marcel De Boe in 1989 runde zijn weduwe Irene Rombouts de horecazaak nog ruime tijd. Stilaan raakte hij de watermolen in verval. Het waterwiel, een bovenslagrad met 1,9 m. brede schoepen en met een  doorsnede van 3 m. werd langzaam door roest toegetakeld en slibde toe. Ook de lossluis, voornamelijk in ijzer met een tandradkam en een van binnenuit bediende aandrijving kent hetzelfde lot.

De provincie Oost-Vlaanderen verwierf de molen in 1982. Die verwijderde de drankgelegenheid (en bracht die over in een gebouw aan de overkant) en zou de molen maalvaaridg laten restaureren. De architecten Jacobs uit Gavere en Eric De Bruyn uit Aalst maakten het ontwerp op.
Er rezen wettelijke problemen i.v.m. de ruimtelijke ordening. De molen is namelijk gelegen in natuurgebied en men beschikte niet over de nodige vergunningen om daarin werken uit te voeren. Of hoe wetgeving goedgekeurd door de ene instantie, de plannen van een andere instantie in de weg kan staan.

In de wintermaanden 2005-2006 werden omgevingswerken rond de molen uitgevoerd. Het Molenpad werd verlegd, verstevigd en verbreed; bomen aan de rand van het parkje werden gerooid. De Afdeling Water van de Aminal legt een nevengeul of visdoorgang langsheen de molen aan.
Begin 2004 keurde de Oost-Vlaamse provincieraad de werken, in totaal voor 770.000 euro, goed. De aannemer startte officieel de werken eind 2007 om tegen begin 2009 klaar te zijn. De werken konden pas in juni 2008 van start gaan. Aldus was de molen in 2010 of 20 jaar na de aankoop door de provincie Oost-Vlaanderen, maalvaardig hersteld. Tevens wekt de molen groene stroom op, met de inrichting van een kleine waterkrachtcentrale door HydroWatt uit Karlsrühe (Duitsland). De investering bedraagt 60.500 euro. Dit proefproject op de Zwalm heeft een geschatte jaarproductie van 34.000 kWh, wat ongeveer 5.000 euro zou betekenen aan groene stroom. De geproduceerde groene stroom zal aangewend worden voor het eigen verbruik in de Zwalmmolen, de rest wordt aan het net geleverd, voor een geschatte opbrengst van 2.600 euro per jaar.

Op 2 oktober 2010 werd de maalvaardige Zwalmmolen officieel ingehuldigd. Op de uitnodiging stond onder andere: "De Zwalmmolen of Molen ten Berge te Munkzwalm werd al vermeld in 1040. Deze beschermde bovenslagwatermolen, aangedreven door de Zwalm en met ambachtelijke mechanische maalderij, is een schoolvoorbeeld van de nog talrijke watermolens in de Vlaamse Ardennen. Het provinciebestuur en de Vlaamse overheid namen het initiatief tot de maalvaardige restauratie van dit beschermd monument. Als geloof in een duurzame toekomst van dit erfgoed voegde de provincie er een installatie voor de productie van groene stroom aan toe".

Architectuur, techniek

Architectonisch betreft het een prachtige molenbouw. Watermolen met ijzeren bovenslagrad. Molengebouw onder twee evenwijdige zadeldaken (pannen) en een aanbouwsel onder lessenaarsdak, vermoedelijk uit de 19de eeuw. Geschilderde en verankerde bakstenen voorgevel met getoogde vensters voorzien van ijzeren roedeverdeling. Rechthoekige deur met daarboven laaddeur. Gelijkaardige deuren in rechter aanbouwsel met binnenin trap naar bovenverd. Dakoversteek op vernieuwde consoles. Op daknok, windwijzer met paard en jaartal 1875, ook jaar van verkoop van de molen aan F. Vandermeensbrugge.

Intact 19de-eeuws molenmechanisme. Op de maalvloer, vierkante asput omringd door witgeschilderd bakstenen muurtje afgeboord met houten balken, voorzien van groot gietijzeren spoorwiel en drie sterrewielen en lichtsysteem met handwieltjes; drie meelbakjes; steenbed ondersteund door houten balken. Bedieningsmechanisme met tand- en heugelsysteem van de lossluis. In erachter gelegen kamer, drie meelgoten en bakjes voor walsenmaalstoel erboven. Op de steenzolder, galg en drie koppels maalstenen in houten steenkisten met houten ringen, walsenmaalstoel of cilindermolen, z.g. "Midget Maxima Roller Mill N 194", van 1930 gevoed door een plansichter met excentrische aandrijving, voorts horizontale assen met gietijzeren riemwielen en gaffelwiel, op zolder haverbreker. 

Er zijn nog drie koppels maalstenen aanwezig. Verder zijn er een haverbreker, een walsenmaalstoel (Midget 184), een galg, sleepluiwerk. Gietijzeren wielen. De aandrijving van de stenen gebeurt van boven en wordt bepaald door de plaats van ‘de staak' of ‘het klauwijzer'. De grote ruimte onder de grond, een soort kelder, noemden de maalders aan de Zwalm ‘de hel'. De tweede plaats is de cilindermolen, die werkt met een systeem van tegen elkaar wrijvende rollen.

Lieven DENEWET, Herman HOLEMANS & Paul BAUTERS

<p>Zwalmmolen<br />Watermolen Ten Bergen</p>

Foto: Marnix Demoor, 11.09.2010

<p>Zwalmmolen<br />Watermolen Ten Bergen</p>

Foto: Ignace Van der Kelen, 15.07.2013

<p>Zwalmmolen<br />Watermolen Ten Bergen</p>

Rad voor de restauratie. Foto: Robert Van Ryckeghem, 19.04.2003

<p>Zwalmmolen<br />Watermolen Ten Bergen</p>

Foto: Thomas Piens, Zingem

<p>Zwalmmolen<br />Watermolen Ten Bergen</p>

Oude prentkaart. Verzameling Ons Molenheem

Bijlagen

Openbare aanbesteding voor de restauratie van de Zwalmmolen, Rekegemstraat 29 te 9630 Zwalm - fase 1 : ruwbouw, technieken en voltooiing.
Intekendatum: 16.01.2007, 10 u
Molen: Munkzwalm (Zwalm, O.-Vl.), Zwalmmolen - watermolen met metalen bovenslagrad, korenmolen en kleine waterkrachtcentrale
Bouwheer: Provincie Oost-Vlaanderen
Ontwerper: bvba Jacobs Architectenbureau, Gavere
Opdracht: Restauratie - fase 1: ruwbouw, technieken en voltooiing met uitzondering van het molentechnisch gedeelte; o/cat. D24, kl. 3; 200 werkdagen
Plaats aanbesteding: Provinciaal Administratief Centrum «Het Zuid», Woodrow Wilsonplein 2, 9000 Gent
Offertes: Nijs P. nv, Deinze, €504.679,83; Aquastra bvba, Wevelgem, €550.193,73; Monument Vandekerck-hove nv, Ingelmunster, €588.597,62; Woudenberg Brug-ge Aannemersbedrijf nv, Sint-Michiels, €599.690,19; De Bouw nv, Hooglede, €1.335.106,79
Toewijzing: Nijs P. nv, Deinze

Intekendatum: 22.03.2007, 10 u.
Molen: Munkzwalm (Zwalm, O.-Vl.), Zwalmmolen - watermolen met metalen bovenslagrad, korenmolen en kleine waterkrachtcentrale
Bouwheer: Provincie Oost-Vlaanderen
Ontwerper: bvba Jacobs Architectenbureau, Gavere
Opdracht: Restauratie - fase 2: molentechnische werken; o/cat. D23, kl. 2; 120 werkdagen
Plaats aanbesteding: Provinciaal Administratief Centrum «Het Zuid», Woodrow Wilsonplein 2, 9000 Gent
Offertes: Nijs P. nv, Deinze, €233.587,48; Wieme R. & K. Molenbouw bvba, Zulte, €249.776,91; Adriaens Molenbouw bv, Weert (Ned.), €288.718,56
Toewijzing: Nijs P. nv, Deinze

Intekendatum: 08.12.2009, 9 u.
Molen: Munkzwalm (Zwalm, O.-Vl.), Zwalmmolen -watermolen met metalen bovenslagrad, korenmolen en kleine waterkrachtcentrale
Bouwheer: Provincie Oost-Vlaanderen
Ontwerper: Provincie Oost-Vlaanderen, Dienst Patrimonium. ir. Frans Verlaeckt, Sint-Denijs-Boekel
Opdracht: Leveren, plaatsen en in dienst stellen van een kleine waterkrachtcentrale; 20 dagen
Plaats aanbesteding: Provinciaal Administratief Centrum «Het Zuid», zaal De Zwalm, 6de verdieping, Woodrow Wilsonplein 2, 9000 Gent
Toewijzing: Hydrowatt, Karlsruhe (D)

Persartikel. Dieter Herregodts, "Zwalmmolen maalt in 2003. Restauratie kost 22,5 miljoen frank", in: Het Nieuwsblad, 14.11.2001.
Munkzwalm - Tegen eind 2003 zal er opnieuw graan gemalen worden in de Zwalmmolen in Munkzwalm. Er is al veel over de watermolen geschreven, maar nu lijkt er toch schot te komen in het dossier. Het ontwerp voor de restauratie van de molen ligt ter goedkeuring bij de provincieraad. De kosten worden geraamd op bijna 22,5 miljoen frank (556.792 euro).
Eind jaren tachtig kocht de provincie de Zwalmmolen in de Rekegemstraat in Munkzwalm. In het molenhuis aan de overkant van de straat kwam er begin jaren negentig naast de horecazaak een infokantoor van Toerisme Oost-Vlaanderen. Bedoeling was van in het begin de molen opnieuw maalvaardig te maken. Er is ondertussen al heel wat water door de Zwalm gelopen, maar nu lijkt het eindelijk zo ver.
Als alles goed verloopt, kunnen de werken eind volgend jaar van start gaan. De restauratie zou niet langer dan een jaar duren, waardoor de watermolen al in 2003 terug zou kunnen draaien.
Molenaar
,,Dan verhuist ook het infokantoor van Toerisme Oost-Vlaanderen naar de gerestaureerde molen'', weet Walter Van den Branden. Hij is conservator van het molenmuseum in Wachtebeke. Dat molenmuseum staat in voor het beheer van vier Oost-Vlaamse molens. Naast de Zwalmmolen zijn dat de Fauconniermolen in Oordegem, de Windekemolen in Balegem en Meuleken 't Dal in Zingem.
,,De Zwalmmolen is onze enige watermolen. We zullen op zoek gaan naar een molenaar om de molen te laten draaien. In de molen zelf komt er een kleine permanente tentoonstelling over de geschiedenis en het functioneren van de Zwalmmolen en een aantal molens uit de omgeving.''
Aangezien het toeristisch infokantoor verhuist, komt er aan de overkant van de straat in het molenhuis een ruimte vrij. ,,Daar willen we onze verhuurfietsen in onderbrengen, die nu nog in de bouwvallige molen staan.''
En er zijn nog meer plannen voor de Zwalmmolen. In de schuur achter het molenhuis komt er een klein museum. ,,Tenminste als we de toelating krijgen. Het probleem is dat de schuur in natuurgebied ligt en dat we daar tot nog toe geen zonevreemde activiteiten, zoals een museum, mogen inrichten. Maar als we alles rond krijgen zou daar een soort annex van het molenmuseum in Wachtebeke komen'', gaat Walter Van den Branden verder.
Omdat de Zwalmmolen een beschermd gebouw is, werd het dossier ook opgestuurd naar de Vlaamse Gemeenschap. Als het daar goedgekeurd wordt, zal 60 procent van de restauratiekosten door hen betaald worden.

Persartikel. Dieter Herregodts, "Restauratie Zwalmmolen nog dit jaar van start. Dossier watermolen Munkzwalm sleept al vijftien jaar aan", in: Het Nieuwsblad, 22.03.2004.
Munkzwalm - Nog dit jaar start de restauratie van de Zwalmmolen. Daarmee komt een einde aan een dossier dat al bijna vijftien jaar aansleept. De watermolen aan de Rekegemstraat in Munkzwalm zal ten vroegste tegen eind 2006 maalvaardig zijn. ,,Wij houden onze vingers gekruist, maar deze keer ziet het er goed uit'', zegt Walter Van den Branden, conservator van het provinciaal Molencentrum.
Het dossier rond de Zwalmmolen was er een met bijzonder veel valkuilen. De watermolen werd al in 1990 aangekocht door het Oost-Vlaams provinciebestuur met de bedoeling hem te restaureren. ,,Dat was niet evident. Sinds 1994 is de Zwalmmolen als monument beschermd'', weet Walter Van den Branden. ,,Maar de watermolen ligt in natuurgebied. Dat houdt in dat hij er in principe moet verdwijnen. Pas toen de gronden op het gewestplan werden ingekleurd als natuurgebied met toeristische waarde, raakte het dossier uit het slop.''
Het provinciebestuur heeft grootse plannen met de watermolen. Niet alleen wil zij de molen terug maalvaardig maken, in de vroegere maalderij naast de molen moet er een antenne komen van het provinciaal Molencentrum.
Er komt een permanente tentoonstelling over watermolens.
Fietsenverh,,Het toeristisch infokantoor, dat nu in het wagenhuis aan de overkant van de straat gevestigd is, komt in een bijgebouwtje naast de watermolen'', gaat Walter Van den Branden verder. ,,Het wagenhuis zelf zal gebruikt worden als fietsenstalling voor de fietsenverhuur.''
Molenmakers
"Er moet echter nog wat water door de Zwalm vloeien vooraleer de Zwalmmolen opnieuw zal draaien. De restauratie van de watermolen is opgesplitst in twee fasen.
In een eerste fase worden de gebouwen zelf onder handen genomen. In een tweede fase wordt het molentechnische gedeelte gerestaureerd.
,,Dat was noodzakelijk om snel met de werken te kunnen starten. Er zijn in heel België maar vier molenmakers. Die kunnen het werk nauwelijks volgen. Wij moeten nog even wachten voor zij aan de Zwalmmolen kunnen beginnen.''
,,Voor de restauratie van de gebouwen, zonder de molen, volstaat een aannemer die gespecialiseerd is in historische monumenten. Als de minister binnenkort zijn handtekening onder het subsidiedossier zet, kunnen wij de opdracht aanbesteden.''

Persbericht. FAG, "Zwalmmolen", in: Het Nieuwsblad, 10.02.2009.
De provincie Oost-Vlaanderen onderzoekt of het mogelijk is om groene energie te produceren met de Zwalmmolen. Hoewel de molen in 1994 al op de lijst van beschermde monumenten terechtkwam, duurde het nog tot dit jaar voor de molen weer maalvaardig was. Door na te gaan of de molen op termijn ook voor groene energie kan zorgen, wil het provinciebestuur vooral het belang van hernieuwbare, milieuvriendelijke en duurzame energie benadrukken.

Persbericht. Pierre Penninck, "Zwalmmolen wekt straks groene stroom op", in: Het Nieuwsblad, 07.02.2009.
Provinciebestuur investeert 60.000 euro in proefproject
Zwalm - De Zwalmmolen zal na de restauratie opnieuw kunnen malen. Het provinciebestuur laat in de site aan de Rekegemstraat in Munkzwalm een kleine waterkrachtcentrale inbouwen voor de productie van groene stroom. Een proefproject, zegt de deputatie.
'We onderzoeken of het mogelijk is om groene stroom te produceren met een moderne kleine waterkrachtcentrale die we in de Zwalmmolen willen inbouwen. De technologie biedt de mogelijkheid om een waterkrachtcentrale toe te voegen aan de beschermde infrastructuur op de site, die al in 1040 als Molen ten Berge werd vermeld', zegt gedeputeerde van Communicatie Alexander Vercamer. 'In de lijn van de bestaande as van de molen is een beperkte bouwkundige inplanting nodig, op de linkeroever van de Zwalmbeek', aldus het voorstel van de gedeputeerden van Energie en Cultuur Peter Hertog en Jozef Dauwe.
'Ons initaitief geeft een antwoord op het actueel maatschappelijk debat over groene energie en energie-onafhankelijkheid. De werken voorzien in het plaatsen van een schakelkast, een generator en een regeling voor de waterstand. De investering is na 15 jaar terugverdiend door de vergoeding voor de elektriciteit, die aan het stroomnetwerk wordt geleverd. Het volume aan geproduceerde elektriciteit is eerder beperkt, maar in vergelijking met andere technieken voor hernieuwbare energie, zoals windturbines en zonnepanelen, leveren waterkrachtcentrales ruim 95 procent van de tijd elektriciteit. Het provinciebestuur maakte 60.000 euro vrij voor de centrale.'
De mogelijkheden voor waterkrachtcentrales op de Oost-Vlaamse rivieren zijn groot, zegt Alexander Vercamer, die zegt dat de waterkrachtcentrale bij De Zwalmolen een proefproject vormt voor nog meer initiatieven.
'Voor het opwekken van stroom zal het waterrad veel draaien. Dit zal de veelbezochte toeristische site nog meer uitstraling bezorgen', aldus nog Vercamer.
'Stroomproductie op de Zwalm is niets nieuw', zegt Peter De Deken (38), uitbater van café-brasserie-restaurant De Zwalmmolen, die de gebouwen van de provincie huurt. 'In het begin van de 20ste eeuw wekten watermolens op de Zwalm elektriciteit op voor de molenaars en de buurtbewoners. Twaalf tot twintig gezinnen kregen elektriciteit. Het is misschien niet de meest economische bron om elektriciteit op te wekken, maar het laat jonge mensen de kracht van de natuur ontdekken en nuttig gebruiken.'  Pierre Penninck

Pierre Penninck, "Bezeten van water en beweging. In de kijker Peter, Jo en Clothaire De Deken koesteren erfgoed watermolens", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
Zwalm / Hofstade / Maarkedal - 'We groeiden op met onze benen in het water. Water en beweging zit in onze genen', zegt Peter De Deken uit Zwalm. Watermolens zitten de familie De Deken in het bloed. Peter werkt in drie molens: 'Mijn laatste euro kruipt erin.'
Watermolens zitten bij de familie De Deken in het bloed. Clothaire (67) kocht in 1986 een oude watermolen op de Maarkebeek in Maarke-Kerkem in 1986.
'Het was een ruïne maar ik renoveerde de molen volledig. Op 17 februari 1994 werd hij beschermd. 17 februari staat gegrift in het familieboek want Clothaire en Peter, vader en zoon, zijn beiden geboren op 17 februari.
'De geschiedenis herhaalt zich ook in onze molens', zegt Peter. 'In de ruïne van de Moldergemmolen in Sint-Denijs-Boekel vond ik een hanguurwerk met de tekst F Vuÿe tot Maercke. In de voordeur van de Romansmolen in Maarke-Kerkem, eigendom van mijn vader, staat gegrift: C.L. Vuÿe tot Maercke. In 1776 was Filipus Vuÿe pachter van de Moldergemmolen en rond 1800 was C.L. Vuÿe molenaar in de Maarkedal- of Romansmolen.
Tweehonderd jaar later zitten de twee molens opnieuw in handen van dezelfde familie: De Deken.'
Zus Jo (62) bezit een watermolen: de Overmolen aan het gehucht De Blekte in Hofstade. 'Als kind gingen we op een brug zitten turen naar het water dat onder ons doorstroomde. We worpen een papiertje of steentje in het water aan de ene kant van de brug en liepen dan naar de andere kant van de brug om het te zien drijven.'
De Dekens zijn bezeten van water en beweging. Dat bevestigt Clothaire, vroeger lerares natuurkunde, scheikunde en biologie in Oudenaarde: 'Toen ik les gaf in het college zette ik mij ook al eens aan de overbrugging aan de Romansmolen. De problemen die ik soms meebracht van school stroomden weg de Maarkebeek binnen.'
Zoon Peter is al aan zijn derde watermolen toe. 'Als jobstudent werkte ik al in de Zwadderkotmolen in Mater en droomde er toen al van dat ik ooit een watermolenketen zou opzetten. Zoals in de Verenigde Staten waar elke horecaketen een thema heeft. Na de grondige restauratie van de Moldergemmolen of Mechelse Koekoek, begon ik vorig jaar aan de restauratie van de Ter Biestmolen. Aan beide molens zou ik graag een waterkrachtcentrale bouwen om te voorzien in onze eigen elektriciteit voor de horecazaken. De Ter Biestmolen wil ik maalvaardig maken. Mijn pa heeft mij ook voor een stuk de stiel geleerd door de restauratie van de Romansmolen. Watermolens hebben een ziel. Mijn laatste euro gaat naar mijn watermolens', zegt Peter. 'De aankoop en het onderhoud moet ik terugverdienen door de uitbating van mijn drie horecazaken.'
Info: www.demechelsekoekoek.be www.terbiestmolen.be www.dezwalmmolen.be http://www.molenechos.org/

Persbericht. "Zwalmmolen, Munkzwalm", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
Zwalm - Eigenaar: provincie Oost-Vlaanderen, uitbater: Peter De Deken.
Ligging: op Zwalmbeek, aan de Rekegemstraat in Munkzwalm.
Bouwjaar: 1040.
Type: bovenslag watermolen, koren- en oliemolen.
Kenmerken: restauratie in uitvoering, drie steenkoppels, haverbreker en walsenstoel.
Gevlucht/rad: metalen bovenslagrad, 3 meter diameter.
Toestand: restauratie moet molen maalvaardig maken. Provincie bouwt een kleine waterkrachtcentrale in 2009 voor groene stroom.
Open: voorlopig niet.
Korte geschiedenis: watermolen Ten Bergen was van de benedictijnen in Gent. Op een kaart uit 1600 staat Sualme Meulen, graan- en pletmolen voor lijnzaad om lijnolie voor verven te bekomen of koolzaad als brandstof voor olielampen. In 1965 verloor de molenaar zijn beide handen in de maalmachine. In 1970 verdronk het zevenjarig dochtertje van de zuster van de molenaar.

Guido VP, "Gerestaureerde Zwalmmolen wordt groene waterkrachtcentrale", in: belg.be, 2009.02.07.
De Oost-Vlaamse deputatie wil de mogelijkheden van een Kleine Waterkracht Centrale (KWC) in de site van de Zwalmmolen in Munkzwalm (Zwalm) onderzoeken. Met deze KWC zou groene stroom geproduceerd kunnen worden. Dat initiatief kadert in het energiebeleid, het integraal waterbeheer en het geïntegreerde monumentenzorgbeleid dat de Provincie voert. Het is eveneens een dynamisch antwoord op het actueel maatschappelijk debat over hernieuwbare energie en energie(on)afhankelijkheid. De restauratie om de provinciale watermolen 'Zwalmmolen' opnieuw maalvaardig te maken, is in volle uitvoering. Deze watermolen werd al in 1040 vermeld en wordt ook wel 'Molen ten Berge' genoemd. Recente technologie biedt vandaag de mogelijkheid om een moderne Kleine Waterkracht Centrale (KWC) toe te voegen aan de molen zonder dat er wezenlijke ingrepen moeten gebeuren aan de bestaande en beschermde infrastructuur. De zichtbaarheid van de ingrepen wordt eveneens tot een minimum beperkt. In de lijn van de bestaande as van de watermolen is een beperkte bouwkundige infrastructuur vereist op de linkeroever van de Zwalm, waarin een schakelkast kan worden geplaatst met een generator en waterstandregeling.
Aan het installeren van deze KWC hangt natuurlijk een prijskaartje. Het terugverdieneffect is echter reëel, komt ten goede aan de duurzame instandhouding van het monument en de watermolensite en bezorgt een extra maatschappelijke verantwoording van de investering in het maalvaardig maken van de molen en in zijn site. Het provinciebestuur benadrukt met het initiatief dat de technieken voor hernieuwbare energie milieuvriendelijk en duurzaam zijn. Bovendien zijn energiebronnen zoals ook Kleine Waterkracht Centrales op Oost-Vlaamse rivieren onuitputtelijk. Als een KWC aan de Zwalmmolen opportuun bevonden wordt, dan kan de investering voor de installatie van die KWC met de elektriciteitsopbrengst na circa 15 jaar volledig terugverdiend zijn.
Het potentieel van zo een KWC is weliswaar klein in vergelijking met andere technieken voor hernieuwbare energie, maar anders dan bij windturbines en zonnepanelen leveren KWC's meer dan 95% van de tijd elektriciteit. Bovendien zorgt de opwekking van groene energie, waarbij het waterwiel noodgedwongen veel moet draaien, voor een dynamische uitstraling van de veelbezochte cultuursite. En wat belangrijk is: de levensduur van het waterwiel wordt hierdoor opvallend verlengd. Een goed voorbeeld dus van dynamische monumentenzorg. Echter niets nieuws onder de zon, want al in het begin van de 20ste eeuw produceerden watermolens op de Zwalm elektriciteit voor de watermolenaars en hun buurtbewoners, tot hele dorpen toe. Later werd die beperkte productie overgenomen door intercommunales of grote elektriciteitsmaatschappijen.

"Waterkrachtcentrale in de Zwalmmolen", hetnieuws.be (vrt), 14.01.2010.
De provincie Oost-Vlaanderen gaat een elektriciteitscentrale installeren in de Zwalmmolen in Zwalm. De waterkrachtcentrale kost 60.000 euro en zal jaarlijks 34.000 kilowattuur produceren. De helft daarvan is voor de provincie, de rest gaat naar het openbare stroomnet. Jaarlijks zou de provincie daarvoor 2.600 euro ontvangen. Er worden maatregelen genomen zodat de molen geen barrière vormt voor de vissen.

Pierre Penninck, "Vergunning voor waterkrachtcentrale op Zwalmmolen", Het Nieuwsblad, 15.01.2010.
Zwalm - De deputatie gaf een vergunning voor een kleine waterkrachtcentrale op de Zwalmmolen in Zwalm aan HydroWatt uit Karlsrühe (Duitsland). De investering bedraagt 60.500 euro. Dit proefproject op de Zwalm heeft een geschatte jaarproductie van 34.000 kWh, wat ongeveer 5.000 euro zou betekenen aan groene stroom. De geproduceerde groene stroom zal aangewend worden voor het eigen verbruik in de Zwalmmolen, de rest wordt aan het net geleverd, voor een geschatte opbrengst van 2.600 euro per jaar.

Pierre Penninck, "Boek 'Molens van Zwalm' klaar tegen heropening Zwalmmolen. Ingenieur Frans Verlaeckt is gepassioneerd door molens", Het Nieuwsblad, 09.02.2010.
Zwalm - Frans Verlaeckt (61), bestuurslid van de heemkundekring Zwalm en projectingenieur bij de provincie, is gepassioneerd door molens. Zijn boek 'Molens van Zwalm' zal klaar zijn tegen de opening van de gerestaureerde Zwalmmolen op 5 juni. De Zwalmmolen, de lievelingsmolen van Frans Verlaeckt, zal tijdens het weekend van 5 en 6 juni volledig in werking zijn. Dan wordt hij opengesteld voor het publiek. 'Tegen dat weekend zal ook mijn boek klaar zijn', zegt Frans Verlaeckt. 'Het wordt voorgesteld bij de officiële heropening van de Zwalmmolen, wanneer de Kleine Waterkrachtcentrale (KWC) op de Zwalmbeek in werking treedt. De KWC wordt gefinancierd door de provincie, waar ik als projectingenieur werk bij de dienst Patrimonium. Daar kreeg ik de opdracht om het project van de KWC mee op te zetten.'
Fietswiel met dynamo
Frans Verlaeckt is van kinds af gepassioneerd door molens en water. 'Tijdens vakanties met mijn ouders plaatste ik al een fietswiel met dynamo in een riviertje om zo licht te hebben in onze tent. Toen de werken aan de Zwalmmolen begonnen, kwam ik al eens kijken. Uit nieuwsgierigheid naar wat hier zoal gebeurde.'
Dat zette hem aan om zelf molenaar te worden. 'Ik volgde daarvoor een cursus bij Mola, het provinciaal molenmuseum in Wachtebeke. Elke molenaar zoekt een molen om de cursus in praktijk om te zetten. Zo kwam ik terecht bij de Zwalmmolen.'
100 kilogram bloem
Op zondag 6 juni vindt een provinciale Heemdag plaats in Zwalm met als thema 'Onze Molens'. 'Daar ben ik nu al fier op', zegt Verlaeckt. 'Eind april zouden de renovatiewerken aan de Zwalmmolen moeten klaar zijn. Tegen 20 mei moet de KWC proefdraaien. Het doel is om minstens één keer in de week de molen te laten malen, wat zo'n 100 kilogram bloem zal opleveren per maand. De KWC zal voor elektriciteit zorgen voor de molen.'
Het overschot aan opgewekte elektriciteit zal terug in het net gebracht worden, wat groene energie oplevert en een opbrengst betekent voor de provincie. 'Een laatste herstel rond de molen en op de Zwalmbeek is de vismigratie. Wanneer de vistrap is afgewerkt, zullen de visjes weer stroomopwaarts kunnen zwemmen. Het water aan de Zwalmmolen zal dan verdeeld worden over het maalproces in de molen, de KWC en de vistrap', besluit Verlaeckt. heemkundekringzwalm.be

Persbericht Heemkundekring Zwalm
"De Molens van Zwalm"
Een project van de Heemkundekring Zwalm
Naar een idee van Frans Verlaeckt
In 2010 viert de heemkring zijn 15 jarig bestaan.Om deze verjaardag nog meer luister bij te zetten, opperden we voor een extra editie van ons tijdschrift "De Zwalmgalm". Het lag voor de hand dat het over onze molens zou gaan.
Maar het werd uiteindelijk een prachtig boek.
"De Molens van Zwalm" is een lees- en kijkboek over het rijke molenerfgoed van Zwalm. Het handelt zowel over de watermolens als over de windmolens, over de verdwenen molens en over de nog bestaande molens.
Bijdragen over de geschiedenis, werking, oorsprong en getuigenissen wisselen mekaar af. Onderwerpen als kleine waterkracht centrales, vismigratie en windturbines lichten ook de toekomst van onze molens toe.
Het boek is rijkelijk geïllustreerd met oude (soms unieke) foto's, maar ook recente foto's, oude en nieuwe kaarten, oude manuscripten, tekeningen, enz.
Het boek telt 160 blz, formaat 21 x 29.7 cm, is volledig in vierkleurendruk, garengenaaid en harde kaft. Het verschijnt begin juni 2010.
Het omvat bijdragen van eminente molinologen, archeologen, molenaars, historici, heemkundigen en een cartograaf.
Het kwam tot stand dank zij de steun van de gemeente Zwalm, de provincie Oost-Vlaanderen en talrijke zeer bekwame medewerkers.
Het boek kost 20 € bij voorinschrijving vóór 15 maart 2010.
Na deze datum 25 €. Wie het per post wenst te ontvangen, betaalt 5 euro verzendkosten extra.

Betaling op het rekeningnummer 001-3312832-67 van de Heemkundekring Zwalm.  U vermeldt uw NAAM en "De Molens van Zwalm"
Wenst u meer info?
Secretariaat (Frydda) 055 49 73 04
bestuur @ heemkundekringzwalm.be
heemkundekringzwalm.be

Eigenaars en molenaars in de 18de eeuw
Omstreeks 1710 was Fransies de Backer eigenaar van deze molen.
"Judocus Callebaut, mulder ten berghen, ghebruijckt in pachte van Chaerles de Baecker tot Hersele, tsaemen op 6 bunder 15 roen; Item den selven noch met den meulenvijvere, hier vooren geheweest weede ende bosch, in pachte als vooren, oost den swaelm, noort de dreve, groot 1 bunder 1 dagwand 70 roen".
Bron: Rijksarchief Gent, Raad van Vlaanderen, nr. 21.247 (extract uit het Landboek van Paulatem, vernieuwd in 1723)

Te koop, op verzoek van Sr. Pieter de Backer te Sint-Pieters ten Berge  (geënclaveerd in de parochie Paulatem), een behuisde en beplante hofstede met schuren en stallen, alsook twee korenwatermolens, elk met een koppel stenen, staande op de grond van dezelfde hofstede op de rivier de Zwalm binnen de heerlijkheid van Sint-Pieters ten Berge, groot met de daarmede gaande grond 1 bunder 75 voet, west de Zwalm. Toewijs op 4 oktober 1780 in de herberg van Jan Meerpoel te Paulatem.
Bron: "Gazette van Gend", van 28 juli en 16 oktober 1780.

Betwisting over het ketsen (Paulatem, 1752)
Jonkheer Stephanus Maelcamp te Gent, eigenaar van de watermolen ten Berghen in Munkzwalm, nu in pacht gebruikt door de weduwe van Joos Callebaut , beklaagt zich erover bij de Raad van Vlaanderen dat de officieren van het Land van Gavere (Johannes Prins en Pieter Deuvaert) sedert het vorige jaar (1751) de granen in beslag nemen die de "insetenen van Paulathem ter meulen brynghen of die syne pachters met peerden of esels binnen Paulathem syn queterende". Dit "troubleren" gebeurt, volgens jonkheer Maelcamp, geheel ten onreche. Hij staaft zijn bewering door een attestatie (d.d. 23 december 1751) van een achttal oude inwoners van Paulatem: Joos Wulleputte, Adriaen vander Haeghen, Pieter Fransies van Schouwenbrocke, Fransies de Paepe, Joannes de Backer (ca. 80 jaar, oudste getuige), Waele (ca. 53 jaar, jongste getuige) en Joannes de Pessemier. Zij verklaren "alle eenpaerelyck te weten dat opt voorschreven Pauwelaethem is staende eenen waetermeulen, ghebruijckt wordende by de weduwe Joos Callebaut, ghenaemt "den Meulen ten berghen", competernde alsnu aen Joncheer Stephanus Maelcamp; voorts dat den selven meulen aldaer ghequotezeert wordt van settynghen ofte subsidien ende prochielasten ende ghehoort ende ghesien den voorseyden tijdt van hun woonste aldaer dat den ghonen den selven meulen ghebruijckende perdt was haudende ende daermede doorsone ofte knecht ghereden wiert de gheseyde prochie doore tot de insetenen tot haelen van hemlieder backgraen ende andere (...) voorder int huyshouden gheconsommeert wordende tot maelen op den voornoemeden meulen (...) sonder oyt ghehoort, ghesien nochte gheweten thebben van eenighe contradictie nochte beletsel". De uitslag van deze zaak is ons niet bekend.
Bron: Rijksarchief Gent, Raad van Vlaanderen, nr. 21.247.

Ingericht als graan- en zeemledermolen voor het "vollen van Huyden"
In de vierschaar van de Heerlijkheid van Sint-Pieters ten Bergen, geënclaveerd in de parochie Paulatem, deel van het Prinselijk Land van Gavere, worden op 16 juli publiek verkocht "twee Water-Molens, den eenen dienende tot het maleen van Graenen, en den anderen tot het vollen van Huyden en ook tot het maelen van Graenen, staende op de Riviere ofte Beke, genaemd de Zwaluwe (sic: lees de Zwalme), met het Huys, Bosch ende Meirsschen, alle aen elkanderen gelegen binnen de gemelde Heerlykheyd van S. Pieters ten Bergen, laest gebruykt geweest by Pieter de Backer, Eygenaer van diere, ter laeste Keirsse verhoogd op 650 pond gr. courant boven de Conditien.
Bron: Gazette van Gend, 07.07.1774 en 11.07.1774.

GPP, "Open Heemdag over Molens Zwalm", Het Nieuwsblad, 05.06.2010
ZWALM - De Heemkundekring Zwalm is gastheer voor de Open Heemdag morgen, zondag. ‘Normaal zou de provincie de gerenoveerde Zwalmmolen openen, maar de molen is nog niet volledig klaar', zegt Frans Verlaeckt. ‘We stellen wel al ons jubileumboek Molens van Zwalm voor en een tweede primeur is dat de kleine waterkrachtcentrale op de Zwalmbeek klaar is. De werf maakt een bezoek evenwel onmogelijk.' Aanvang om 9 uur in de Biestmolen, daarna rondritten met bezoek aan Vinkemolen en Pedesmolen. Om 16.30 uur in het gemeentehuis licht archeoloog Luc Bauters de opgravingen aan de Zwalmmolen toe en wordt de Reinaertprijs uitgereikt.

Pierre Penninck, "Jarige Heemkundekring pakt uit met boek over molens van Zwalm", Het Nieuwsblad, 29.06.2010.
De Heemkundekring van Zwalm stelde met trots het boek 'De Molens van Zwalm' voor. Foto: Pierre Penninck.
Zwalm - De water - en windmolens van Zwalm staan voortaan te boek. De plaatselijke heemkundekring zette zich achter het project.
'Onze Heemkundekring is vijftien jaar oud. Die verjaardag leek ons een mooie gelegenheid om eens iets speciaals te doen. En dat is het geworden: we kunnen uitpakken met een prachtig kijk- en leesboek over De Molens van Zwalm', zegt Michel Duprez, voorzitter van de Heemkundekring.
'Zwalm heeft een rijke molengeschiedenis, zowel van water- als windmolens. Het boek kwam tot stand dankzij de samenwerking tussen onze heemkundigen en verschillende moleneigenaars en -deskundigen. We zochten naar oude documenten en foto's over onze molens. Dat was een moeizame zoektocht maar van tijd tot tijd ook erg opwindend. Soms ontdekten de eigenaars documenten waar ze zelf geen weet van hadden dat ze bestonden.'
Peter De Deken en zijn vader Clothaire zijn alletwee molenfanaten en bezitten verschillende watermolens: 'Onze molens bevinden zich in Zwalm en één in Maarkedal. Nog elke dag steken we heel wat tijd en energie in het herstel, onderhoud en de renovatie van onze molens. Het molenboek is een mooi geschenk voor wie van molens houdt en geeft op een voor de leek bevattelijke manier inzicht in de manier waarop water- en windmolens werken.'
Guy De Noyette van de Heemkundekring besluit: 'Dit boek konden we realiseren met de steun van de provincie Oost-Vlaanderen en de gemeente Zwalm. Het is te koop in de bibliotheek, Sportlaan, 1 in Munkzwalm aan 25 euro of door overschrijving van 32,50 euro (incl. verzendkosten) op 000-3312832-67 van de Heemkundekring.'

Pierre Penninck, "Gebouw neemt neemt zondag deel aan Oost-Vlaamse Molendag. Zwalmmolen maalt eindelijk weer", in: Het Nieuwsblad, 02.10.2010. 
Schepen Eric De Vriendt voor de Zwalmmolen: 'De heropening van de Zwalmmolen is een zegen voor Zwalm.'
Zwalm - De Zwalmmolen in Munkzwalm maalt vanaf vandaag weer en langs het waterrad zorgt een kleine waterkrachtcentrale op de Zwalmbeek voor groene stroom.
De provincie Oost-Vlaanderen pakt op het Oost-Vlaamse molenweekend uit met de ingebruikneming van de Zwalmmolen een van de bekendste watermolensites van het land, gelegen in de Rekegemstraat in Munkzwalm. Bijna duizend jaar na de bouw van de Molen ten Berge begint een nieuw hoofdstuk voor de toeristische trekpleister.
De wieg van Zwalms schepen Eric De Vriendt (Samba) stond aan een molen langs de Zwalmbeek. 'Alle watermolens op de Zwalm boeien mij. Ik woon aan de Bostmolen in Roborst. Een molen had vroeger een bijzondere sociale functie. Mensen uit de buurt kwamen dagelijks hun babbel doen met de molenaar. De heropening van de Zwalmmolen is een zegen voor Zwalm. De molen zal weer een attractie worden voor de Zwalmstreek.'
Na een lange restauratiecampagne en meer dan vijftig jaar stilstand, mag de Zwalmmolen weer doen wat hij al meer dan tien eeuwen deed, malen. De molen is sinds 1994 een beschermd monument. 'We restaureerden de molen, maar tonen ook aan dat met traditionele systemen alternatieve energie opgewekt kan worden', zegt gedeputeerde Jozef Dauwe.
Aan het waterwiel van de molen werd een kleine waterkrachtcentrale gekoppeld, die groene stroom zal leveren.
Eric De Vriendt: 'Wat we niet mogen vergeten, is wie de Zwalmmolen bekendgemaakt heeft. Advocaat De Boe uit Ophasselt zette indertijd de Zwalmstreek mee op de kaart, door de Molen ten Berge (Zwalmmolen) te kopen. Wijlen Paula Ockerman uit Munkzwalm, jarenlang caféwaardin in de Zwalmmolen, bracht gezelligheid in en om de Zwalmmolen. Ze bakte geutelingen en wafels voor haar talrijke bezoekers en maakte van de Zwalmmolen een florissante zaak. Ik ben zeer gelukkig dat de molen weer zal malen en dat er opnieuw geschiedenis over geschreven kan worden.'
Op de Oostvlaamse molendag, op zondag 3 oktober van 10 tot 18 uur, zijn naast de Zwalmmolen ook volgende molens open: Moldergemmolen-Molenberg, IJzerkotmolen-Sint-Maria-Latem, Pedes Molentje-Hundelgem, Bostmolen Roborst.

Pierre Penninck, "Vorig weekend werd de Zwalmmolen officieel geopend. En de Zwalmmolen maalt weer!", Het Nieuwsblad, 04.10.2010.
Zwalm - De Zwalmmolen, of Molen ten Berge in Munkzwalm, werd al vermeld in 1040. De beschermde bovenslagwatermolen, aangedreven door de Zwalm en met ambachtelijke mechanische maalderij, is een schoolvoorbeeld van de nog talrijke watermolens in de Vlaamse Ardennen. Het provinciebestuur en de Vlaamse overheid namen het initiatief tot de maalvaardige restauratie van dit beschermd monument. Om de duurzame toekomst van dit erfgoed te verzekeren, voegde de Provincie er een installatie voor de productie van groene stroom aan toe. Vorig weekend vond de feestelijke inbedrijfstelling plaats van de Zwalmmolen.
Naast enkele muzikale intermezzo's waren er toespraken van Bruno Tuybens, burgemeester Zwalm en volksvertegenwoordiger, door gedeputeerde Peter Hertog, bevoegd voor energie, over het project kleine waterkrachtcentrale(KWC) Zwalmmolen en door gedeputeerde Jozef Dauwe, bevoegd voor erfgoed, over de
restauratiecampagne, de erfgoed- en toeristische waarde van de Zwalmmolen.

Fyge, "Zwalmmolen werkt opnieuw", in: Het Nieuwsblad, 05.10.2010.
Zwalm - De Zwalmse watermolen met de twee namen 'Zwalmmolen' en 'Molen ten Berge' is zonder twijfel een van de meest bekende watermolensites van België. Na meer dan 50 jaar stilstand kan de tien eeuwen oude molen terug aan de slag met malen.
Na een lange restauratiecampagne die heel wat voeten in de aarde heeft gehad, herleeft de Zwalmmolen in al zijn glorie. Meer nog, aan het waterwiel van deze beschermde watermolen werd discreet een zogenaamde kleine waterkrachtcentrale gekoppeld die groene stroom voor ongeveer tien gezinnen kan leveren en die omzeggens continue in bedrijf is.
Nu de Zwalmse burgemeester Bruno Tuypens (sp.a) en provinciaal gedeputeerden Jozef Dauwe en Peter Hertog de molen officieel hebben ingehuldigd, kan het publiek de malende Zwalmmolen voortaan een bezoekje brengen. De gerestaureerde molen is een mooi eerbetoon aan de stichter en promotor van de Vlaamse Ardennen: de heer De Boe.

ABG, "Water is baas in restaurant", Het Nieuwsblad, 15.11.2010.
Zwalm - Peter De Deken heeft vier restaurants in de regio van Zwalm. Twee daarvan stroomden onder water. Toch hoopt hij woensdag alweer alle vier de handelszaken te kunnen openen.
Het water in het restaurant in de Zwalmmolen in Zwalm stroomde zondagavond nog steeds met volle kracht door de voor- en achterdeur. De tafels staan er nog allemaal gedekt, maar dineren is er onmogelijk. Het water reikt er bijna een halve meter hoog. 'Zaterdagavond tot 17 uur slaagden we erin om het water buiten te houden', vertelt Peter De Deken. 'Maar opeens stroomde het met volle kracht binnen. Er was geen houden aan.'
Een etmaal later is het water nog altijd baas in het restaurant. Toch is De Deken optimistisch. 'In ons restaurant in de Ter Biestmolen hebben we ook water binnengekregen', zegt hij. 'Nu zijn we daar al aan de opkuis bezig. Ik hoop dat we ook in de Zwalmmolen snel met het opruimen kunnen begonnen. Ik maak me sterk dat we in alle vier de zaken woensdag opnieuw klanten kunnen ontvangen.'
Titanenwerk
'Mijn vierde restaurant De Vierschaar zou eigenlijk pas volgende week opengaan', legt Peter De Deken uit. 'Maar aangezien twee restaurants onder water stonden en ik de reservaties niet wou annuleren, hebben we afgelopen nacht in allerijl de nieuwe zaak helemaal ingericht. Met zo'n veertig manwaren we aan het werk. Gordijnen ophangen, tafels plaatsen en dekken, alles poetsen en koken: het was een titanenwerk, maar het is gelukt. Zondagmiddag zat het restaurant al gezellig vol.'

Pierre Penninck, "Hartje Nederzwalm loopt volledig onder door wassende Zwalmbeek. 'Dit hebben we nooit eerder gezien', Het Nieuwsblad, 15.11.2010.
Zwalm - Alle hulpdiensten werden in Zwalm zaterdag rond 9 uur gealarmeerd voor wateroverlast, vooral in het centrum van Nederzwalm, Boekel en Munkzwalm. Burgemeester Bruno Tuybens (SP.A) liet zoveel mogelijk zwaar materiaal aanrukken.
'De toestand is erger dan we verwacht hadden', zegt schepen Eric De Vriendt. 'Ondanks alle maatregelen die we vrijdag namen, moeten we op sommige plaatsen vaststellen dat het waterpeil zeer hoog staat, van 10 tot 60 centimeter boven het straatoppervlak.'
In de Rekegemstraat sloeg het water een bres in de oevers van de Zwalmbeek. Daar ligt camping Canteclaer met ongeveer vijftig bewoners. De brandweer legde met de technische dienst een dijk aan, waardoor het risico geweken is. 'Zolang er geen gevaar is voor de volksgezondheid, zal ik geen mensen gedwongen evacueren', zegt de burgervader. 'Vooral oudere personen willen hun huis niet verlaten.'
Ook Peter De Deken, zaakvoerder van de restaurants de Ter Biestmolen in Nederzwalm, de Mechelse Koekoek in Sint-Denijs-Boekel en de Zwalmmolen in Munkzwalm, werd zwaar getroffen door de overstromingen. 'Ik heb deze morgen ruim 60 reservaties in onze drie restaurants laten afbellen. Onze klanten kunnen naar geen enkele van onze zaken rijden. Elke zaak ligt midden een watervlakte, die op sommige plaatsen tot 60 centimeter reikt boven de straatspiegel. Het is vijf jaar geleden dat Nederzwalm onder water stond, maar zo erg heb ik het nog nooit geweten.'
40 vrijwilligers
In het Molenpad in Munkzwalm moest de brandweer drie mensen evacueren, die tijdelijk opgevangen worden bij familie. In de parochiezaal van Hundelgem werden de eerste slachtoffers ondergebracht. 'We hebben ook 40 vrijwilligers ter beschikking die de getroffen bewoners opvangen met eten, drinken en een slaapplaats', zegt Tuybens, die zaterdag een crisiscentrum in het gemeentehuis oprichtte. Door de Zwalmbeek bleven zondag tienduizenden liters water stromen richting Schelde. Ter hoogte van de Zwalmmolen, in de Rekegemstraat, bleef de toestand het langst kritiek. De dijkversteviging bleef daar gelukkig in stand. Van aan de Bostmolen, over de Zwalmmolen tot aan de Ter Biestmolen bleef het waterpeil continu op en neer gaan.
Gemeenteraadslid Pascale Adriaens, die al van kindsbeen af naast de molen aan de Zwalmbeek woont, heeft dit nog nooit gezien. 'Als kind heb ik dit nooit meegemaakt.
Zondag kwamen de hele dag ramptoeristen kiekjes nemen. Sommigen waagden zich door de gevaarlijke stromingen en het kolkende water, op gevaar af van meegesleurd te worden. Onverantwoord!'

Pierre Penninck, "Kolkende Zwalmbeek aan de Zwalmmolen vanavond", Het Nieuwsblad, 13.11.2010.
Heerlijke warme soep voor de helpende handen aan de Zwalmmolen.
Zwalm  - Aan de Zwalmmolen stroomde vanavond tussen 20 en 22 uur een kolkende watermassa via de Zwalmbeek richting Nederzwalm. Rond 22 uur stond het waterpeil in de Hoogstraat in Nederzwalm terug redelijk hoog. Gemeenteraadslid Pascale Adriaens zorgde voor warme soep voor de helpende handen aan de Zwalmmolen.

GPP, "Restaurants Zwalm- en Ter Biestmolen vandaag weer open", Het Nieuwsblad, 19.11.2010.
Zwalm - Peter De Deken, zaakvoerder van drie restaurants-brasseries in Zwalm, ontvangt vandaag opnieuw klanten na een week van waterellende met grote schade.
‘Mijn restaurant De Zwalmmolen aan de Rekegemstraat in Munkzwalm werd 48 uur geteisterd door kolkend water. Niet alleen het meubilair, maar ook muren, deuren en trappen liepen waterschade op.'
In de Ter Biestmolen in Nederzwalm liepen de benedenverdieping, de buitenterrassen, keuken en machinekamer van de molen onder met vervuild water. ‘De brandweer is maandag mee komen opruimen. Met meer dan 30 mensen, werknemers, familie en vrienden, hebben we gezwoegd om alles opnieuw proper te krijgen. Alle ruimten werden ontsmet. Aan de Mechelse Koekoek in Sint-Denijs-Boekel moest ik vooral schade vaststellen aan de watermolen zelf. De parkeerpleinen errond en de tuin zijn zwaar verwoest door het wassende water.'
Peter blijft achter met andere zorgen. ‘Nu volgen de discussies met de verzekeringsexperts over de opgelopen schade. We leden ook economisch verlies door het afbellen van reservaties in de drie zaken, die voor niemand bereikbaar meer waren. Daar bovenop komt nog het verlies van de voorraad producten.'

DCRB, "Zwalm. Geen vrachtwagens meer over bruggen van de Zwalm", Het Laatste Nieuws, 18.11.2010, p. 19.
In Zwalm mogen vrchtwagens voorlopig niet meer over de bruggen in de nabijheid van de watermolens. De gemeente voert een tonnagebeperking in, omdat ze vreest dat de bruggen bij de watermolens schade hebben opgelopen en de stabiliteit in gevaar is.
De maatregel wordt van kracht aan elk van de 4 molensites in Zwalm: de Bostmolen, de IJzerkotmolen, de Zwalmmolen en de Ter Biestmolen. "Op al die plaatsen zijn de bruggen over de waterloop bij de watersnood van afgelopen weekend fel op de proef gesteld door de druk van het water. Mogelijks is daardoor de constructie aangetast", zegt burgemeester Bruno Tuybens.
De gemeente stelt experten aan om de overwelvingen te onderzoeken. In afwachting mogen voertuigen van 3,5 ton en zwaarder er niet meer over.

Pierre Penninck, "Open Monumentendag in Zwalm op 11 september", Het Nieuwsblad, 09.09.2011.
Zwalm - Open Monumentendag Vlaanderen is sinds jaar en dag het grootste culturele evenement van Vlaanderen, dat zowel overheden als burgers sensibiliseert voor ons onroerend erfgoed. In 2011 zijn we al aan de 23ste editie toe en is het thema ‘Conflict'. 'Conflict' lijkt misschien op het eerste gezicht een somber thema omdat het gaat over meningsverschillen, over botsingen tussen mensen en het erfgoed dat er mee verband houdt. Overal in Vlaanderen kan u ‘conflictmonumenten' bezoeken. In Zwalm kan u naar jaarlijkse gewoonte terecht in de water- en windmolens tusen 10 en 18 uur.
De Zwalmmolen of Molen ten Berge: graanwatermolen van het bovenslagtype, aangedreven door de Zwalm. Van oorsprong een zogenaamde dubbele watermolen met een oudste vermelding van 1040 als eigendom van de Sint-Pietersabdij van Gent. Vanaf de 16de eeuw particulier bezit. Sinds 1990 eigendom van het Oost-Vlaams provinciebestuur. Afwisselend oliemolen volmolen, snuifmolen en graanmolen. In 2010 werd de Zwalmmolen na vijftig jaar stilstand maalvaardig gerestaureerd en wekt hij elektriciteit op. In de Zwalmmolen kan u de tentoonstelling 'Molens in conflict' bezoeken tussen 10 en 18 uur.

Pierre Penninck, "Zwalm maakt zich klaar voor prinselijk bezoek", Het Nieuwsblad, 16.09.2011
Zwalm - 'We werken de Zwalmmolen en omgeving af,' zegt Vincent Fockedeyn, technisch medewerker van de provincie Oost-Vlaanderen. 'We moeten ervoor zorgen dat alles klaar is tegen dinsdagavond 20 september, want prins Filip en prinses Mathilde bezoeken volgende week woensdag de gerestaureerde molen.'
Enkele medewerkers van de provincie Oost-Vlaanderen, die eigenaar is van de watermolen, zijn een brug aan het bouwen over de Zwalmbeek en hebben paden rond de Zwalmmolen aangelegd. Burgemeester Bruno Tuybens (SP.A): 'Het prinsenpaar zal door Walter Van Den Branden, conservator van het Provinciaal Molencentrum Mola en de Zwalmmolen, rondgeleid worden. De Oost-Vlaamse gedeputeerden Jozef Dauwe, bevoegd voor onder andere cultuur en cultuurpatrimonium, en Peter Hertog, bevoegd voor energie, waterbeheer en patrimonium, zullen de kroonprinsen hartelijk ontvangen.
De prinsen krijgen zelfs de kans om de watermolen in werking te stellen en wat graan te vermalen tot meel. Zo zullen ze ook de werking zien van de kleine waterkrachtcentrale, gebouwd aan de Zwalmmolen op de Zwalmbeek.'

Pierre Penninck, "Oost-Vlaamse Molendag op 1 oktober", Het Nieuwsblad, 16.09.2011.
Zwalm - Op zaterdag 1 oktober, tussen 10 en 18 uur, gooien tal van ambachtelijke molens opnieuw hun deuren open voor de Oost-Vlaamse Molendag. Vier provinciale molens zijn zelfs in volle werking. Je kan de windmolen Meuleken 't Dal (Zingem), de windmolen Fauconniersmolen (Lede), de windmolen Roomanmolen (Sint-Pauwels) en de watermolen Zwalmmolen (Munkzwalm) in volle actie zien. In de Zwalmmolen kan je snuisteren tussen oude molenboeken op de molenboekenmarkt.

GPP, "Zwalmmolen publiekslokker Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 10.09.2012.
Zwalm - De gerestaureerde Zwalmmolen opende zondag de deuren. Je kon de molen zien malen en zien hoe met het waterrad een kleine waterkrachtcentrale groene stroom maakt. Bezoekers uit Zottegem, Brugge en Antwerpen toonden veel interesse voor de ‘Volmolen’ die aangedreven wordt door paarden, wind of water om met houten stampers wollen stof te bewerken.

GPP, "Kinderen bezoeken molens op Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 28.08.2013.
Zwalm - Op Open Monumentendag Junior, de Open Monumentendag voor de klas, kunnen kinderen en jongeren op ontdekkingstocht gaan in waardevolle gebouwen in hun buurt.
Op maandag 9 en dinsdag 10 september stelt de gemeente Zwalm een aantal van haar monumenten open voor schoolleerlingen. Zwalm is één van de weinige gemeentes die aan elke editie meedoet. Het thema van de 25ste editie van Open Monumentendag is ‘het beste van’. De gemeente werkt samen met het provinciaal molencentrum (MOLA), Monumentenwacht Oost-Vlaanderen, De Kaaihoeve, De Zwalmmolen en de IJzerkotmolen. Er zijn twee startlocaties waaruit de klassen konden kiezen: de IJzerkot- of de Zwalmmolen. Elke ingeschreven klas neemt de picknick mee, de gemeente betaalt de drankjes van de kinderen. Begeleiders van Monumentenwacht vertellen de kinderen over monumenten en molens. Begeleiders van MOLA tonen de kinderen molenfilmpjes en laten ze luisteren naar molenaarsliederen. De kinderen wandelen tussen IJzerkotmolen en Zwalmmolen. Ze zien de Zwalmmolen aan het werk en krijgen een mini-cursus molenaar. Ze malen zelf bloem en elke klas krijgt een zak van gemalen bloem mee om molenpannekoeken te bakken.

Janna Heyerick, "Streekpunt Zwalm mikt op 5000 bezoekers" avs.be (2 maart 2017)
Morgen heropent in Munkzwalm het Streekpunt, het aanspreekpunt voor toeristen. Het Streekpunt vlakbij de Zwalmmolen heeft een eerste proefperiode achter de rug met gemiddeld 28 bezoekers per dag. Met nog meer toeristische arrangementen mikt het Streekpunt tijdens zijn eerste volledige seizoen op 5000 bezoekers. Nieuw zijn alvast de opleiding molengids en het fietsoplaadpunt dat gevoed wordt door de waterkrachtcentrale van de Zwalmmolen.

Literatuur

Archieven
Stadsarchief Gent, Penningkohieren, nr. 15, Paulatem, 1571-1572.
Rijksarchief Gent, Raad van Vlaanderen, nr. 21.247 (extract uit het Landboek van Paulatem, vernieuwd in 1723)

Gedrukte bronnen
"Gazette van Gend", 1774 (advertentie openbare verkoop)
"Gazette van Gend", 1780 (advertentie openbare verkoop)
"Gazette van Gend", 22 maart 1798 of 2 germinal jaar VI; later nogmaals in "Gazette van Gend" van 12 juli of 24 messidor jaar VI (over de spoorloze molenaar Pieter Andries Crombé).
"Gazette van Gend", 20, 24 en 27 juni 1799, of 2, 6 en 9 messidor jaar VII (advertentie openbare verkoop)

Werken
P. Bauters & R. Buysse, "De Oostvlaamse watermolens. Inventaris 1980", Gent, 1980 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 11).
P. Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1985 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25).
Julien Th. Vandeputte, "De molens van het arrondissement Oudenaarde uit hun geschiedenis", Oudenaarde, 1974, p. 105-106,
(L. Smet), "Munkzwalm. De Zwalmmolen", in: Molenecho's, I, 1973, p. 33.
Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Derde aflevering. De arrondissementen Oudenaarde en Sint-Niklaas", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XVI, 1962, 2 (Gent, 1963).
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 5. Gemeenten M-N", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2004.
A. De Geyter, "Zwalm. Watermolenroute", in: Zwalm, V.V.V.-Zwalm, 1987, 28 p.
Joseph Casier, fotografische studie, Munkzwalm: de molen / Fotogr. Joseph Casier, Gent [foto], zw/w foto op karton: 17 x 11,8 cm; 31 x 23,8 cm, bewaard in het archief van KADOC, Vlamingenstraat 39, 3000 Leuven (Tel: 016/32 35 00).
Robert Desart, "Les Moulins à Eau du Hainaut et des Flandres", Soignies, Lemaire, 1968, p. 116.
F. Verlaeckt, F. Van de Velde e.a., "De molens van Zwalm. Een lees- en kijkboek", Zwalm, Heemkundekring De Zwalm, 2010, 193 p.
Luc Bauters, Johan Deschieter, Els Otte & Walter Van den Branden, "De Zwalmmolen - erfgoed in beweging", Gent, 2012, 80 p.

Persberichten
"Op verkenning te Munkzwalm bij de Zwalmmolen", in: Ons Volk, 22 juli 1965;
Dieter Herregodts, "Zwalmmolen maalt in 2003", in: Het Nieuwsblad, 14.11.2001.
Dieter Herregodts, "Restauratie Zwalmmolen nog dit jaar van start. Dossier watermolen Munkzwalm sleept al vijftien jaar aan", in: Het Nieuwsblad, 22.03.2004.
FAG, "Zwalmmolen", in: Het Nieuwsblad, 10.02.2009.
Pierre Penninck, "Zwalmmolen wekt straks groene stroom op", in: Het Nieuwsblad, 07.02.2009.
"Zwalmmolen, Munkzwalm", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
Pierre Penninck, "Bezeten van water en beweging. In de kijker Peter, Jo en Clothaire De Deken koesteren erfgoed watermolens", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
Els Otte, wetenschappelijk medewerker aan Mola-Wachtebeke, bereidt een monografie voor, op basis van een diepgaand archiefonderzoek, die in 2010 zal verschijnen in de reeks Kleine Cultuurgids van het provinciebestuur Oost-Vlaanderen.
Waterkrachtcentrale in de Zwalmmolen", hetnieuws.be (vrt), 14.01.2010.
GPP (Pierre Penninck), "Vergunning voor waterkrachtcentrale op Zwalmmolen", Het Nieuwsblad, 15.01.2010.
Pierre Penninck, "Boek 'Molens van Zwalm' klaar tegen heropening Zwalmmolen. Ingenieur Frans Verlaeckt is gepassioneerd door molens", Het Nieuwsblad, 09.02.2010.
"Zwalm, Het twaalf dorpenparadijs", blz. 44 en 45
GPP, "Open Heemdag over Molens Zwalm", Het Nieuwsblad, 05.06.2010
Pierre Penninck, "Jarige Heemkundekring pakt uit met boek over molens van Zwalm", Het Nieuwsblad, 29.06.2010.
Pierre Penninck, "Gebouw neemt neemt zondag deel aan Oost-Vlaamse Molendag. Zwalmmolen maalt eindelijk weer", in: Het Nieuwsblad, 02.10.2010.
Pierre Penninck, "Vorig weekend werd de Zwalmmolen officieel geopend. En de Zwalmmolen maalt weer!", Het Nieuwsblad, 04.10.2010.
Fyge, "Zwalmmolen werkt opnieuw", in: Het Nieuwsblad, 05.10.2010.
ABG, "Water is baas in restaurant", Het Nieuwsblad, 15.11.2010.
Pierre Penninck, "Hartje Nederzwalm loopt volledig onder door wassende Zwalmbeek. 'Dit hebben we nooit eerder gezien', Het Nieuwsblad, 15.11.2010.
Pierre Penninck, "Kolkende Zwalmbeek aan de Zwalmmolen vanavond", Het Nieuwsblad, 13.11.2010.
GPP, "Restaurants Zwalm- en Ter Biestmolen vandaag weer open", Het Nieuwsblad, 19.11.2010.
DCRB, "Zwalm. Geen vrachtwagens meer over bruggen van de Zwalm", Het Laatste Nieuws, 18.11.2010, p. 19.
Pierre Penninck, "Open Monumentendag in Zwalm op 11 september", Het Nieuwsblad, 09.09.2011.
Pierre Penninck, "Zwalm maakt zich klaar voor prinselijk bezoek", Het Nieuwsblad, 16.09.2011.
Pierre Penninck, "Oost-Vlaamse Molendag op 1 oktober", Het Nieuwsblad, 16.09.2011.
GPP, "Zwalmmolen publiekslokker Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 10.09.2012.
GPP, "Kinderen bezoeken molens op Open Monumentendag", Het Nieuwsblad, 28.08.2013.
Janna Heyerick, "Streekpunt Zwalm mikt op 5000 bezoekers" avs.be (2 maart 2017)


Laatst bijgewerkt: woensdag 12 april 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens