Molenzorg
Mater (Oudenaarde), Oost-Vlaanderen
<p>Zwadderkotmolen<br />Het Waterkot</p>
Foto: Donald Vandenbulcke, 27.09.2008
Naam

Zwadderkotmolen
Het Waterkot

Ligging Zwadderkotstraat 2
9700 Mater (Oudenaarde)

op de Oossebeek
1,7 km N v.d. kerk
kadasterperceel B161


toon op kaart
Geo positie 50.855114, 3.668449
Eigenaar Kenneth Gangl
Gebouwd Voor 1456 / 1852 / 1868
Type Bovenslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Vroeger ook oliemolen
Gevlucht/Rad Metalen bovenslagrad, diameter 2,90 meter
Inrichting Vier steenkoppels
Toestand Horecazaak
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
21.04.1993
Molenaar Geen
Openingstijden Laatste zondagen van april tot augustus (niet in september). Alle dagen tijdens de openingsuren van het restaurant (gesloten op dinsdag en woensdag, info: tel. 055 498495)
Internet bron

Zwadderkotmolen
Het Waterkot

Beschrijving / geschiedenis

De vallei van de Zwadderkotmolen is één van die plekjes die gelukkig door de moderne tijd vergeten zijn. Sinds vele eeuwen is de molen het lievelingsplekje van de dorpsjeugd geweest. Zij kwamen hier ploeteren (=zwadderen) in het water van de Ooschebeek.

De Ooschebeek wordt gevormd door de Amelbergabeek, de Spouwaterbeek en de Borrebeek. De Amelbergabeek ontspringt aan de gelijknamige bron en kapel ten westen van de Dorpsplaats van Mater, de Spouwaterbeek aan de bronnen van de brouwerij Roman, de Borrebeek ontspringt dichtbij deze brouwerij, aan de grens met Sint-Maria-Horebeke. Na op het grondgebied van Welden (Oudenaarde) enkele kleinere beekjes te hebben opgenomen, vloeit de Ooschebeek een honderd meter ten zu iden van de Zwalmmonding in de Schelde.

Deze watermolen werd vermeld in de inventaris van de baronie van Schorisse, door Arnold van Gavere in 1456 opgemaakt: "gelicht uyt sijne majesteytscamere van rekeningen tot Rijsel".

De molen komt voor in de penningkohieren van 1571 en was toen een oliemolen: "een oelyc ollecot up een beke staende". "Gillis van den Gucht houdt in pachte, tj(ae)rs 18 p(onden) par(isis)." In 1571 was er tevens een oliemolen. Al die tijd werd hier lijn- en raapzaad verwerkt tot olie. Getuigen hiervan zijn de vroegere kantstenen die men op de parking vindt en de olievlek op de steunbalk waar vroeger de as "gesmout" werd.

In 1809 werd de Zwadderkotmolen omgevormd tot een graanmolen.

Uit het proces-verbaal van afpaling van de gemeente Mater uit 1821: "Section B n° 161: moulin à eau appartenant à Leytens à Bruges. Classe II - revenu brut 105 - revenu net 70". De molen werd in 1834 ondergebracht in klasse 1 met een kadastraal inkomen van 228 frank.

Eigenaars na 1800:
- 1809, eigenaar: Legillon de Bassegem baron, te Brugge
- voor 1834, eigenaar (van de grond) Legillon de Bassegem - Van der Beke de Cringen Louis Charles, baron te Brugge en (van het gebouw) Janssens Josse
- later, erfenis: (van de grond) de weduwe (overlijden van Louis Charles Legillon de Bassegem)
- 13.12.1866, deling (van de grond) Vanderbeke de Cringen Pierre, eigenaar te Brugge (notaris Van Elslande)
- later (van het gebouw): De Schemphelaire Désiré, pastoor te Dendermonde
- 20.07.1867, erfenis: (van het gebouw) Janssens-Deschamphelaire Josse, landbouwer te Mater (overlijden van Désiré De Schamphelaire)
- later, erfenis: (van het gebouw) de weduwe en de kinderen (overlijden van Josse Janssens)
- 08.02.1873, deling: (van de grond) De Serret Céline (echtgescheiden van lijf en goederen van Van Loo Emile), eigenares te Brusssel (notaris Van Elslande)
- 31.07.1878, verkoop: (van het gebouw) Janssens-De Schamphelaire Josse (Judocus), de weduwe (voor vruchtgebruik) en de kinderen (voor naakte eigendom) (notaris Dujardin - "de grond en vijver en alle recht tot de beek en toegang daar, nevens enkelijk te voete van eenen watermolen genoemd het Zwaderkot niet begrepen de gebouwen, de draaiende werken en het schof staande aan de Gaverstraat met den los van drij meter")
- 31.05.1889, erfenis: de kinderen (overlijden van de weduweDe Schamphelaire van Josse Janssens)
- 27.02.1890, deling: Janssens Theodule, landbouwer te Mater (notaris Heyse)
- later, erfenis: de erfgenamen (overlijden van Theodule)
- 18.05.1911, deling: Van Coppenolle-Janssens Louis Napoleon Xavier Gerard, brouwer te Nederbrakel (notaris Van de Velde)
- later, erfenis: de kinderen (overlijden van Louis Napoleon Van Coppenolle)
- 21.10.1942, deling: Van Coppenolle Margaretha, zonder beroep te Nederbrakel (notaris De Waegenaere)
- 20.09.1960, gift: a) Van Coppenolle Michel Napoleon Henri Odilon, bediende te Nederbrakel en b) Van Coppenolle-De Potter Louis Leonce Albert, bediende te Nederbrakel (notaris Vander Linden)
- 06.06.1979, afstand: Van Coppenolle-Van Wambeke Michel Napoleon Henri Odilon, bediende te Brakl (onderhandse akte - oude watermolen B161c)
- 09.12.1987, verkoop: De Smet-De Poeper Jan René Alfons, handelaar te Merelbeke (notaris Vander Linden - gebouw van een watermolen)
- 02.11.1988, verkoop: De Smet Lieve Rachel Marie, restaurantuitbaatster te Mater (notaris Vander Linden - gebouwen van een watermolen)
- 1992, huwelijk: Vanonacker-De Smet Philip Albert Hugo, kok te Mater
- 2009, verkoop: Gangl Kenneth

In 1866 kwam de grond van de molen door verdeling op naam van Pierre uit Brugge.

Landbouwer-molenaar Judocus Janssens vroeg in 1852 de toestemming voor de oprichting van een oliewatermolen naast zijn reeds bestaande graanwatermolen. Er waren geen bezwaarschriften. Het college van burgemeester en schepenen van Mater gaf op 16 juli 1852 een gunstig advies en het akkoord van de bestendige deputatie van de provincie Oost-Vlaanderen volgde reeds op 24 juli 1852.

In 1868 liet huurder José Janssens-De Schampheleire, landbouwer, een nieuwe graanmolen optrekken. In 1882 werden verbouwingswerken uitgevoerd.

Tijdens de tweede wereldoorlog was de molen een zegen voor de mensen uit de omgeving: "zij aten witbrood van het zwartwerk" van de molenaar en zijn kompanen. In die periode werden ook de tralies aangebracht. 

Rond 1965 werd het malen gestaakt (de laatste molenaar was Maurits Van de Populiere) en werd de molen ingericht als herberg en een kunstgalerij.

Op de feestdag van Sint-Amelberga, de patroonheilige van Mater, in 1988, begon Lieve De Smet hier haar Zwadderkot. Je kon er terecht voor een drankje of een streekgerecht zoals "paling op Materse wijze". De taverne groeide uit tot een restaurant met hedendaagse keuken. 

Op 21 april 1993 werd de molen beschermd als monument en samen met zijn omgeving als dorpsgezicht. In 2002 werden herstellingswerken uitgevoerd, o.m. door 't Gebinte Molenbouw uit Erpe-Mere.
Ondanks de verbouwing tot restaurant is het molengedeelte met de vier maalstoelen nog in behoorlijke staat. Het ijzeren bovenslagrad met een diameter van 2,90 meter staat helaas bijna droog en wordt door roest verteerd.

Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>Zwadderkotmolen<br />Het Waterkot</p>

Foto: Robert Van Ryckeghem

<p>Zwadderkotmolen<br />Het Waterkot</p>

Foto: Thomas Piens, Zingem

<p>Zwadderkotmolen<br />Het Waterkot</p>

Foto: Thomas Piens, Zingem

<p>Zwadderkotmolen<br />Het Waterkot</p>

Kollergang van de vroegere oliemolen. Foto: Harmannus Noot, 13.10.2008

<p>Zwadderkotmolen<br />Het Waterkot</p>

Foto: Archief Gazet van Antwerpen (anno 1955)

Bijlagen

DCRB, "Welden/Mater. Bufferbekken moet Oossebeek intomen", Het Laatste Nieuws, 07.11.2010.
Het Oudenaardse stadsbestuur onderzoekt welke maatregelen het kan nemen opm de terugkerende watersnood aan de Monseigneur Lambrechtstraat op te lossen. Bij zware regenval heeft de Oossebeek, die vanuit Mater richting Schelde stroomt, de buurt er al vaak onder water gezet.
"We hebben de drie meest stroomafwaarts gelegen kokers al vernieuwd en vergroot, maar die maatregelen alleen volstaan niet. Daarom overwegen we de aanleg van een bufferbekken meer stroomopwaarts", zegt milieurschepen Guy Hove (Open VLD).
Concreet denkt de stad aan de combinatie van een bufferbekken en spaarvijver in de omgeving van de Zwadderkotmolen. "De nodige centen worden alvast ingeschreven in de begroting van volgend jaar", zegt Hove.

MDVR, "Nieuwe uitbater Zwadderkotmolen na 1 jaar al in Gault Millau", Het Laatste Nieuws, 09.11.2010.
Vijf restaurants uit de Vlaamse Ardennen krijgen dit jaar een vermelding in de culinarie gids Gault Millau. Met 't Hof van Cleve schiet onze regio naar jaarlijkse traditie de hoofdvogel af, nieuwkomer is Kenneth Gangl, de nieuwe uitbater van de Zwadderkotmolen in Oudenaarde.
Kenneth Gangl nam pas een jaar geleden de Zwadderkotmolen in de Oudenaardse deelgemeente Mater over. Hij is dan ook fier dat hij meteen in de Gault Millau staat, met een 13 op 20. "De Zwadderkotmolen heeft al enkele jaren 13 op 20, maar voor mij als jonge uitbater is dit toch een erkenning".
Kenneth Gangl - hij heeft Oostenrijkse roots - verzeilde in z'n jeugd in de Vlaamse Ardennen. "Ik heb tijdens mijn opleiding en mijn vakanties in restaurants in de streek gewerkt. Ook in de Zwadderkotmolen. Ik hou enorm veel van de streek en ik was een gelukkig man, toen ik de kans kreeg om deze zaak over te nemen", vertelt hij.
Maar Kenneth blijft toch bescheiden: hij vindt dat z'n team de punten verdient. "We werken hier met 9 personen, waarvan sommigen al bijna 20 jaar. In de restaurantbranche is het een mpust dat je over een team beschikt dat elkaar door en door kent. Samen leveren we de klant een lekker menu voor een heel betaalbare prijs. In de Zwadderkotmolen betaal je voor een all-in menu 50 euro. We werken dan ook met de meest verse producten. En dat kunnen bijvoorbeeld ook streekproducten zijn".

Literatuur

Archieven
Stadsarchief Gent, Penningkohieren Mater (1571).

Werken
P. Bauters & R. Buysse, "De Oostvlaamse watermolens. Inventaris 1980", Gent, 1980 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 11);
P. Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1985 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
Julien Th. Vandeputte, "De molens van het arrondissement Oudenaarde uit hun geschiedenis", Oudenaarde, 1974, p. 107-108.
"De molens van Mater", in: De Ronsenaar, XXIV, 1967, nr. 38, p. 5;
Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Derde aflevering. De arrondissementen Oudenaarde en Sint-Niklaas", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XVI, 1962, 2 (Gent, 1963);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 5. Gemeenten M-N", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2004;
J. B., "Oostvlaams Molennieuws [Molen 'Te Rullegem te Herzele; 'Tissenhovemolen' te Mater; 'Zwadderkotmolen' te Mater; Watermolen 'Ter Biest', te Nederzwalm", in: Levende Molens, jg. 9 (1987), nr. 7, p. 50-51, ill.;
Robert Desart, "Les Moulins à Eau du Hainaut et des Flandres", Soignies, Lemaire, 1968, p. 113.
Paul Huys, "Molen en molenaar te kijk gesteld. Molinologische opstellen II, Gent, Provinciebestuur, 1996, p. 328.

Persberichten
DCRB, "Welden/Mater. Bufferbekken moet Oossebeek intomen", Het Laatste Nieuws, 07.11.2010.
MDVR, "Nieuwe uitbater Zwadderkotmolen na 1 jaar al in Gault Millau", Het Laatste Nieuws, 09.11.2010.


Laatst bijgewerkt: dinsdag 19 juli 2016
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens