Molenzorg
Antwerpen, Antwerpen
<p>Brouwershuis<br />Waterhuis</p>
Foto: Karel Verhulst
Naam

Brouwershuis
Waterhuis

Ligging Adriaan Brouwersstraat 20
2000 Antwerpen

Brouwersvliet


toon op kaart
Geo positie 51.227531, 4.403272
Eigenaar Stad Antwerpen
Gebouwd 1553-1554
Type Binnenrosmolen
Functie Wateropvoermolen met zuigerpomp
Kenmerken Gebouw in renaissancestijl
Gevlucht/Rad Koningsspil en kamrad nog aanwezig
Inrichting Ophaalsysteem met bakjes, 6 zuigerpompen
Toestand Ingericht als museum
Bescherming M: monument,
03.07.1942
Molenaar Geen
Openingstijden Museum momenteel gesloten voor het publiek. Contact: tel. +32 (0)3 206 03 63
Internet bron

Brouwershuis
Waterhuis

Beschrijving / geschiedenis

Wie nu over de Brouwersvliet kuiert, kan zich nauwelijks voorstellen dat hier vroeger een stadskanaal lag met aan zijn noordelijke oever een hele rij brouwerijen. Tussen die verdwenen ondernemingen ligt het zogenaamde Waterhuis, nu bekend als Brouwershuis, een waardevol relict van de bewogen 16de eeuw.
Het Brouwershuis werd in 1553-'54 opgericht als "Waterhuis" door Gilbert Van Schoonbeke om zijn omliggende brouwerijen van drinkwater te voorzien. Hierbij werd zoet water aangevoerd van buitenuit in een grote vergaarbak (een waterreservoir in de grote kelder van het gebouw). Van daaruit werd het water opgepompt naar een hogere vergaarbak door middel van een ophaalsysteem aangedreven door een rosmolen. Vanuit deze hoger gelegen vergaarbak werd het water dan vervoerd naar de brouwerijen.   Deze installatie bleef grotendeels bewaard. Het gaat om een rosmolen die een installatie aandreef waarmee water werd opgeschept dat vervolgens op de bovenverdieping in bakken werd uitgestort en van daaruit via buizen werd verdeeld naar de brouwerijen. Tevens beschikten de brouwers er over een prachtige raadzaal.
Het concept is ontsproten aan het brein van de bekende grondspeculant en urbanist Gilbert van Schoonbeke (1519-1556).

Al in de 16de eeuw was het Antwerpse putwater door de nabijheid van de Schelde eerder brak en dus ongeschikt voor consumptie. Omdat bier, hoewel een edel vocht, grotendeels uit water bestaat, kreeg het plaatselijk product een slechte naam. Bovendien was brouwen van bier met toevoeging van hop in de 15de eeuw in Antwerpen nog niet gebruikelijk. Dat bier werd geïmporteerd uit Haarlem, Gouda en Hamburg, naast het duurdere Engelse kwaliteitsbier. In vroegere tijden waren brouwerijen geconcentreerd aan de Kammenstraat. De brouwers aldaar waren oorspronkelijk aangewezen op slecht grondwater, later betrokken ze schoon water stroomopwarts in de Rupel, eventueel uit de Herentalse vaart.

Gilbert van Schoonbeke, die er in geslaagd was de gehele Antwerpse brouwindustrie te monopoliseren, wilde dit accuut bevoorradingsprobleem oplossen door in de jaren 1553-1554 een centrum van waterdistributie te vestigen aan de noordzijde "van den iersten nyeuwen vliet die d'oude veste placht te zijne" en een onderdeel van de nieuwe haven die in de Nieuwstad was gepland. Deze nieuwe wijk, waar zich nu grosso modo Het Eilandje bevindt, was één van Van Schoonbekes vele projecten. Het Brouwershuis is een wonder van 16de-eeuwse techniek.

Drinkbaar water was voorhanden in het riviertje de Schijn, ten oosten van de stad. In de 16de euw vulde het de nieuwe stadsvesten nog met helder water. Via een gat in de omwalling, voorzien van een traliewerk, vloeide het water via een stenen buis tot onder het waterhuis in een grote vergaarbak. Daar stond een ophaalmechanisme, voorzien van veertig metalen emmers, dat door de paardenkracht van een rosmolen het water kon omhoog trekken naar een kleine vergaarbak op de bovenverdieping. Hier leidde een loden buizenstelsel het water naar een tiental brouwerijen in de buurt. De installatie is geheel intact. Nog aanwezig zijn: de koningsspil, de kamwielen, het ophaalsysteem met bakjes en de later toegevoegde zes zuigerpompen.

De overheden van de brouwersnatie die sinds 1581 in het waterhuis hun 'camere' of ambachtszetel hadden gevestigd noemden het pand voortaan Brouwershuis en onder die benaming is het steeds bekend gebleven.

Tot in de jaren 1930 bleef het pompstation in werking met een motor. Het gebouw werd in de jaren 1950 hersteld en is sinds 1961 als museum geopend. Sinds 1 januari 2001 is het Brouwershuis de thuishaven van de stedelijke Erfgoedcel Antwerpen. Spijtig genoeg is het museum momenteel gesloten voor het publiek.

Lieven Denewet

<p>Brouwershuis<br />Waterhuis</p>

Foto: Tijl Vereenooghe, 2007

<p>Brouwershuis<br />Waterhuis</p>

Verzameling Ons Molenheem

<p>Brouwershuis<br />Waterhuis</p>

Verzameling Ons Molenheem

<p>Brouwershuis<br />Waterhuis</p>

Vezameling Ons Molenheem

Literatuur

Jeannine Lambrechts-Douillez & W. van Craenenbroeck, "Het Brouwershuis te Antwerpen: Van Waterhuis tot museum", Antwerpen, 1983;
G. Kockelberg, "Historische molenvermeldingen in en om Antwerpen. Een blik op de 1000-jarige geschiedenis der Antwerpse molens", Antwerpen, 1986, p. 41-43;
J. Denucé, "Museum 'Brouwershuis', Antwerpen", in: Molenecho's, VI, 1978, p. 58-59;
Beslissende momenten uit onze geschiedenis. De 24 dagen van Vlaanderen. Deel 10. 17 augustus 1585. De val van Antwerpen, Zwolle, Waanders, 2005, p. 282.
Karel Broes, "Pompwatermolens", in Molenecho's. XXXII, 2004 nr. 3.
P. Bauters, VAN zAdelsteen TOT Zetelkruier. 2000 jaar molens in Vlaanderen, deel.I, Gent, 1998, p. 36-37 
Frans Smekens, "Het Brouwershuis: beknopte gids", Deurne, 1966; Antwerpen, 1974²
Karel Mertens, "Brouwershuis" Antwerpen, 1957 (plaat)
Frans Smekens, "Het Brouwershuis: het kleinste der stedelijke musea", Antwerpen, 1955
E. Frederik Clijmans & Jan Denucé, "Het Brouwershuis of het Waterhuis: beknopte aanteekeningen", Antwerpen, 1941
"Brouwershuis vijftig jaar museum (1933-1983)", Antwerpen, 1983
Christine van Moer, "Het goudleer van het Antwerpse Brouwershuis", in: Jaarboek van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen. Antwerpen, 1972, p. 263- 278.
Frans Smekens, "Het Brouwershuis", Stad Antwerpen, Oudheidkundige Musea, Deurne, 1982 
Databank Onroerend Erfgoed.
Jan Denucé, "Museum Brouwershuis", Antwerpen, 1935.
Dimitri Stevens & Manoëlle Verbeeck, "Het Brouwershuis", Antwerpen, juni 2010 (onuitgegeven thesis tot het bekomen van de graad master in de monumenten- en landschapszorg, Artesis Hogeschool te Antwerpen).
Lieselotte Van den Bosch, "Problematiek rondom de bestemming van drie historische gebouwen in de stad Antwerpen: het Brouwershuis, het Museum Smidt van Gelder en het Zeemanshuis", Antwerpen, 2008 (Hogeschool Antwerpen. Departement Ontwerpwetenschappen. Studiegebied Architectuur).


Laatst bijgewerkt: zaterdag 24 maart 2018
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens