Molenzorg
Nederzwalm-Hermelgem (Zwalm), Oost-Vlaande...
<p>Ter Biestmolen<br />Simoensmolen</p>
Foto: Marnix Demoor, 21.05.2010
Naam

Ter Biestmolen
Simoensmolen

Ligging Biestmolenstraat 18
9636 Nederzwalm-Hermelgem (Zwalm)

op de Zwalm
500 m O v.d. kerk
50° 53' 7.38" N
  3° 41' 33.14" E
kadasterperceel A123


toon op kaart
Geo positie 50.883247, 3.693952
Eigenaar Peter De Deken
Gebouwd voor 1063 / 1883
Type Bovenslag watermolen
Functie Korenmolen, oliemolen
Kenmerken Drie bouwlagen
Gevlucht/Rad Twee ingebouwde metalen bovenslagraderen, diameter 3 m
Inrichting Nog één steenkoppel, buil, graankuiser, haverpletter, diesel- en elektromotor
Toestand Draaivaardig; ingericht als restaurant
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
28 juli 1983
Molenaar Geen
Openingstijden Dagelijks van 12 tot 23 uur, tel. 0498 92 09 34; 055 49 76 65, e-mail: info@terbiestmolen.be
Verwijzing

  

Internet bron

Ter Biestmolen
Simoensmolen

Beschrijving / geschiedenis

De Terbiestmolen (vroeger ook Simoensmolen) is een graanwatermolen met twee ingebouwde metalen bovenslagraderen aan de Biestmolenstraat 18, op een aftakking van de Zwalm. Deze wordt 300 meter stroomopwaarts afgeleid naar de molen en loopt onder de boerderij en het woonhuis door en komt ondergronds in het molenhuis uit. Een 200-tal meter verder ligt de Vanderlindensmolen.

De watermolen werd voor 1063 gebouwd. Hij behoorde dan tot de bezittingen van de graaf van Vlaanderen. Die schonk de inkomsten uit de molen aan de pas opgerichte benedictijner Sint-Salvatorabdij van Ename om in het levensonderhoud van de monniken te voorzien.

Nog tijdens de middeleeuwen ging de eigendom van de site ("een hofstee, acht bunder land, een molen en de helft van het water") over in handen van de heren (graven, prinsen) van Gavere en Schorisse.

De molen had lange tijd een dubbele functie: het malen van graan en de productie van olie uit lijnzaad, raapzaad en koolzaad. Er bleef o.m. een prijsschatting van het draaiende werk bewaard uit 10 april 1787. Na de verkoop in 1868 verdween de olieslagerij.

Na de Franse verovering van ons land (1795) werd de molen - nog altijd in het bezit van de graaf van Egmont - "als nationaal goed" in beslag genomen. Bij de openbare verkoop van 2 maart 1805 werd de rijke Pierre-Joseph De Saegher uit Gavere de nieuwe eigenaar. Deze familie bleef eigenaar tot in 1868.

Uit het proces-verbaal van afpalng van de gemeente Nederzwalm uit 1817:
"il existe dcans la commune deux moulins mûs par l'eau. Le premier situé sur la Zwalm et appartenant à Pierre Joseph De Saeger, rentier à Gavere (n° 66) a une position des plus avantageuses, quant à l'abondance d'eau nécessaire à son exploitation. Ce moulin est propre à moudre des grains et à faire de l'huile. Il a deux roues dont l'une (appelé 'grondwiel') pourrait à la fois mettre en oeuvre l'usine à grain et celle à huile, mais l'autre mue par moyen d'une buse ou canal de bois et appelé 'bakwiel' ne peut  travailler qu'en été lorqu'il n'y a pas surabondance d'eau. Sa situation est à peu de distance du moulin à vent de la commune d'Hermelgem. L'expert n'a pu s'en procurer le bail, mais d'après la comparaison qu'il en a faite avec d'autres moulins de cette expèce et en égard de son importance, ainsi qu'aux renseignements qu'il a pris sur sa valeur locative, il l'estime à un revenu brut de frs. 750.00. Déduction faite d'un tiers frs. 250.00 pour réparations et entretien, donne un revenu net de frs. 500,00".

De watermolen werd in 1834 ingedeeld in klasse 1 met een kadastraal inkomen van 152 frank.

Na de verkoop op dinsdag 3 maart 1868 aan Justin Simoens (zoon van Benedictus) gebeurden er ingrijpende verbouwingen. Simoens schafte de oliemolen af en vergrootte het molenaarshuis in 1871, zoals het jaartal boven de ingangsdeur aangeeft.

Het molengebouw werd in 1883 met twee bouwlagen verhoogd, zodat het huidig uitzicht met drie bouwlagen verkregen werd. Het gebouw werd ook met vijf meter verbreed. Hierbij werd de de zuidkant langsstromende beek overwelfd, zodat het rad binnen het gebouw kwam te liggen. Dit had als bijkomend voordeel dat tijdens de winter zonder ijsgang verder gemalen kon worden.

Victor Simoens, zoon van Justin, erfde de molen in 1896. Hij liet in 1910 een monocilincer dieselmotor met verwarmkop (merk Perkun uit Warschau, Polen) plaatsen. De molen kende toen nog een zeer grote bedrijvigheid. Victor overleed echter al op 6 juni 1913 op 40-jarige leeftijd, zodat de weduwe en de kinderen alles in beheer kregen. 

Tijdens de Eerste Wereldoorlog plaatsten de Duitse bezetters een generator in de molen voor het opwekken van elektriciteit. Deze generator staat nog steeds in het bijgebouw van de molen. Het waterpeil wordt er geregeld via een klepstuw die een verval van anderhalve meter creëert. Langs het molenhuis gaat het water via twee doorgangen met elk een verval van 1 m opgedeeld in 4 vervallen met tussen de vervallen een betonnen plaat waarover het water als een dunne waterfilm stroomt.

Met de uitbreiding van het elektriciteitsnet in Nederzwalm werd ook nog een elektromotor van 15 pk (van ACEC, Charleroi) ingeschakeld. Met een klauwkoppeling kon men beide krachtbronnen inschakelen

Met de schaalvergroting van de landbouw en de komst van industriële maalderijen ging de molenactiviteit stilaan teloor.

Molenaar Gerard Leys verongelukte in 1969 bij het smeren van de wateras. Marie-Thérèse De Bleecker legde de watermolen in 1970 stil. Het verval trad in. Op 28 juli 1983 werd de molen beschermd als monument en samen met zijn landelijke omgeving als dorpsgezicht.

Gerard Braillon, die de molen  in 1987 kocht, liet verbouwingswerken uitvoeren in 1987-'88. Hij vestigde een taverne-restaurant en een klein museum in de molen.  

Sinds 2008 is de molen in het bezit van Peter De Deken, zoon van Clothaire De Deken, die de Romansmolen van Maarke-Kerkem opknapte. Hij verniewde het interieur in het voorjaar en zomer van 2008. Op 13 november 2010 liep de molen onder water, na overvloedige regenval en het buiten de oevers treden van de Zwalm. De schade werd evenwel onmiddellijk hersteld.

Zowel de elektromotor als de monocilinder dieselmotor werden op initiatief van Peter De Deken weer in werking gebracht. Voor de dieselmotor kreeg hij veel hulp van Johnny Nuttin uit Marke (Kortrijk), een verwoed verzamelaar van oude motoren en stoommachines. Hij kon de herkomst van de motor achterhalen. Via zijn vriendenkring bezorgde hij originele stukken van de motor die de eigenaar liet reconstrueren. De koperen bol van de vlotter werd nagemaakt. Om de gepaste aandrijfriemen te vinden en ze aan elkaar te zetten ging de eigenaar te rade bij een oude vlasboer die die kunst beheerst.

Uitleg kan worden verkregen op aanvraag. Tijdens de winter is de molen gesloten op dinsdag en woensdag; in juli en augustus alle dagen geopend.

* Bouwkundige en molentechnische beschrijving (Agentschap Onroerend Erfgoed)

Molen gelegen op een bijpas van de Zwalm. Aan de bakstenen brug over de Zwalm, die 1921 gedateerd is in een cementen steunbeer, dubbel sluiswerk met eikenhouten verlate, en ijzeren woelrollen. Watergeulen met getrapte strekdammen. In 1980 vervangen door een automatische klepstuw enkele m. verderop.

Ruim molengebouw van vier traveeën en drie bouwlagen onder zadeldak (pannen), grotendeels van 1883 door toevoeging van twee bovenverdiepingen. Witgeschilderd bakstenen gebouw met rechthoekige vensters voorzien van ijzeren roedeverdeling en arduinen dorpel. De linker zijpuntgevel ziet uit op de straat en is voorzien van muurankers, vermoedelijk één resterend jaartalanker 7 en sieranker in geveltop. Het achteraanbouwsel aan de zuidkant met bewaarde dieselmotor en elektromotor had oorspronkelijk een lessenaarsdak maar nu een dakterras.

De Ter Biestmolen heeft een belangrijk en zeldzaam aandrijfsysteem met ingebouwde maalsluis. Het water van een bijpas van de Zwalm loopt onder de boerderij en het molenaarshuis door en komt ondergronds in de molen uit, waar het twee ingebouwde waterwielen van het bovenslagtype (diameter 3 m) aandrijft. Het assysteem is vanuit de maalvloer bedienbaar. Voordeel van dat systeem is dat in de winter verder gemalen kon worden.

Binnenin vindt men op de maalvloer, de asput met bakstenen ringmuur afgedekt met arduin waarop drie ijzeren kolommen ter ondersteuning van eiken balken van steenbed, voorzien van ijzeren spoorwiel en eronder een tweede wiel voor motoraandrijving, meelgoot en -bak. Op steenzolder, galg en twee van de vroegere vier maalstoelen, een "Midget Maxima Roller Mill N 141" met bijbehorende buil en graankuiser met trechter, een haverpletter, een mulderskist. Op de luizolder met bewaard dakgebint staan een luiwiel, graankuiser en balans.

In het rechter aanbouwsel staan een mono-cilinder dieselmotor (merk Perkun uit Warschau, Polen) uit 1910 en een oude elektromotor ACEC. In een onderdeel van de monocilinder dieselmotor zit een vlotter om het water voor de koeling van de motor door te laten of te doen stoppen. Deze vlotter is een koperen bol. De motor moet eerst voorverwarmd worden met een gloeipeer vooraan de motor.

* Eigenaars:
- 1063: graaf van Vlaanderen
- tot einde 18de eeuw (inbeslagname): heren (graven, prinsen) van Gavere en Schorisse
- 22.03.1805, verkoop: De Saegher Pierre-Joseph, te Gavere
- 1816, eigenaar: De Saegher Pierre Joseph, rentenier te Gavere
- na 1834, eigenaar: a) De Linge Marie Jacqueline, weduwe De Saegher Pierre Joseph, zonder beroep te Gavere en b) de kinderen (kinderen: a) De Saegher Auguste Joseph François, zakenman te Scheldewindeke, b) De Saegher Adolphe Louis, burgemeester te Vurste, c) De Saegher Constant Amand, schrijver te Scheldewindeke, d) De Saegher Marie Joséphine Eugénie, echtgenote Langlois, eigenares te Gavere, e) De Saegher Clémence Ludwine, zonder beroep te Gavere, f) De Saegher Victor Gaspar Henri, landmeter te Gavere en g) De Saegher Eulalie Mathilde, zonder beroep te Gavere).
- 15.12.1855, deling: a) De Saegher Constant Amand, schrijver te Denderwindeke, b) De Saegher Victor Gaspard Henri, landmeter te Gavere, c) De Saegher Marie Joséphine Eugénie en d) De Saegher Clémence Ldwine (notaris Van Damme - "un moulin à eau en pierres")
- 16.05.1868, verkoop: Simoens Justien, landbouwer te Mariakerke (notaris Van Damme)
- 14.03.1895, erfenis: Simoens-Van Cauwenberghe Victor Emiel, eigenaar te Mariakerke (overlijden van Justien Simoens)
- 06.06.1913, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Victor Simoens)
- 20.03.1939, erfenis: de kinderen (overlijden van de weduwe Van Cauwenberghe van Victor Simoens)
- 02.07.1964, deling: Simoens André Charles Justin, zonder beroep te Nederzwalm-Hermelgem (notaris Van Ongeval)
- 08.06.1971, erfenis: a) Roman-Simoens Charles, de weduwe, te Mater en b) Pattyn-Simoens Joseph, geneesheer te Roeselare (overlijden van André Simoens)
- 29.08.1973, verkoop: Pattyn-Simoens Joseph, geneesheer te Roeselare (notaris Van Ongeval)
- na 1984, erfenis: de weduwe (overlijden van Joseph Pattyn)
- 1987, eigenaar: a) Simoens Germaine Marie Mélanie, weduwe Pattyn Joseph, b) Pattyn Marie Rose Clothilde en c) Van Hoestenberghe-Pattyn Karel Maria Hubert.
- 03.07.1987, verkoop: Braillon-Pinnewaert Gerard Marcel René, meubelmaker te Nederzwalm-Hermelgem (notarissen Toye en Van Hoestenberghe)
- 2008, verkoop: De Deken Peter

Lieven DENEWET, Herman HOLEMANS & Paul BAUTERS

<p>Ter Biestmolen<br />Simoensmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 16.09.2006

<p>Ter Biestmolen<br />Simoensmolen</p>

Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 16.09.2006

<p>Ter Biestmolen<br />Simoensmolen</p>

Het sluiswerk. Foto: Mina De Vis

<p>Ter Biestmolen<br />Simoensmolen</p>

Foto: Thomas Piens, Zingem

<p>Ter Biestmolen<br />Simoensmolen</p>

De monocilinder dieselmotor (merk Perkun, Warschau-Polen, 1910) en de elektromotor (ACEC, Charleroi). Foto: Geert Vanhercke, Bredene, 10.08.2013

Bijlagen

Intekendatum: 14.12.2010, 10 u.
Molen: Nederzwalm-Hermelgem (Zwalm, 0.-Vl.), Ter Biestmolen - watermolen met 2 ingebouwde metalen bovenslagraderen; Sint-Maria-Latem (Zwalm), IJzerkotmolen - dubbelmolen met overwelfd metalen bovenslagrad; Roborst (Zwalm), Bostmolen - watermolen met metalen bovenslagrad
Bouwheer & ontwerper: Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), afd. Operationeel Waterbeheer - buitendienst Gent, Gent (Ronny De Keer)
Opdracht: Aanpassing van 3 bestaande vismigratielopen bij watermolens op de Zwalm te Zwalm en Zottegem:
- Ter  hoogte  van  de  Biestmolen:  aanpassen  betonnen strekdam (afschuinen bovenkant), verdiepen afwaartse
deel & lokaal verbreden van de vismigratieloop
- Aan de IJzerkotmolen: plaatsing palenwand in de woelkom ter hoogte van Klein Zwitserland
- Aan de Bostmolen:  plaatsing  11  V-vormige drempels in de vismigratieloop en 1 in de Zwalm (opgebouwd uit houten palen, geotextiel, bestorting ruwe breuksteen en colloïdaal beton), aanpassen betonnen strekdam, aanplantingen inheemse bomen en struiken cat. B of G, kl. 1, cat. 00, 01, 04 of 05; 70 werkdagen
Plaats aanbesteding:  VMM,  afd.  Operationeel Waterbeheer - Buitendienst Gent, Elfjulistraat 43 ,9000 Gent
Offertes: D'Heer  Algemene  Onderneming bvba,  Zele, €57.511,30; De Mol Grondwerken bvba,  Lochristi, €62.756,65; Cocquyt A. bvba, Beervelde, €64.405,27; Quintelier Gebroeders nv, Dendermonde, €82.604,52; AD bvba, Kalken, €96.344,95; Wannijn nv, Kluisbergen, €101.510,55 (+8% verhoging)
Toewijzing: D'Heer Algemene Onderneming bvba, Zele

Pierre Penninck, "Bezeten van water en beweging. In de kijker Peter, Jo en Clothaire De Deken koesteren erfgoed watermolens", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
Zwalm/Hofstade/Maarkedal - 'We groeiden op met onze benen in het water. Water en beweging zit in onze genen', zegt Peter De Deken uit Zwalm. Watermolens zitten de familie De Deken in het bloed. Peter werkt in drie molens: 'Mijn laatste euro kruipt erin.'
Watermolens zitten bij de familie De Deken in het bloed. Clothaire (67) kocht in 1986 een oude watermolen op de Maarkebeek in Maarke-Kerkem in 1986.
'Het was een ruïne maar ik renoveerde de molen volledig. Op 17 februari 1994 werd hij beschermd. 17 februari staat gegrift in het familieboek want Clothaire en Peter, vader en zoon, zijn beiden geboren op 17 februari.
'De geschiedenis herhaalt zich ook in onze molens', zegt Peter. 'In de ruïne van de Moldergemmolen in Sint-Denijs-Boekel vond ik een hanguurwerk met de tekst F Vuÿe tot Maercke. In de voordeur van de Romansmolen in Maarke-Kerkem, eigendom van mijn vader, staat gegrift: C.L. Vuÿe tot Maercke. In 1776 was Filipus Vuÿe pachter van de Moldergemmolen en rond 1800 was C.L. Vuÿe molenaar in de Maarkedal- of Romansmolen.
Tweehonderd jaar later zitten de twee molens opnieuw in handen van dezelfde familie: De Deken.'
Zus Jo (62) bezit een watermolen: de Overmolen aan het gehucht De Blekte in Hofstade. 'Als kind gingen we op een brug zitten turen naar het water dat onder ons doorstroomde. We worpen een papiertje of steentje in het water aan de ene kant van de brug en liepen dan naar de andere kant van de brug om het te zien drijven.'
De Dekens zijn bezeten van water en beweging. Dat bevestigt Clothaire, vroeger lerares natuurkunde, scheikunde en biologie in Oudenaarde: 'Toen ik les gaf in het college zette ik mij ook al eens aan de overbrugging aan de Romansmolen. De problemen die ik soms meebracht van school stroomden weg de Maarkebeek binnen.'
Zoon Peter is al aan zijn derde watermolen toe. 'Als jobstudent werkte ik al in de Zwadderkotmolen in Mater en droomde er toen al van dat ik ooit een watermolenketen zou opzetten. Zoals in de Verenigde Staten waar elke horecaketen een thema heeft. Na de grondige restauratie van de Moldergemmolen of Mechelse Koekoek, begon ik vorig jaar aan de restauratie van de Ter Biestmolen. Aan beide molens zou ik graag een waterkrachtcentrale bouwen om te voorzien in onze eigen elektriciteit voor de horecazaken. De Ter Biestmolen wil ik maalvaardig maken. Mijn pa heeft mij ook voor een stuk de stiel geleerd door de restauratie van de Romansmolen. Watermolens hebben een ziel. Mijn laatste euro gaat naar mijn watermolens', zegt Peter. 'De aankoop en het onderhoud moet ik terugverdienen door de uitbating van mijn drie horecazaken.'
Info: www.demechelsekoekoek.be www.terbiestmolen.be www.dezwalmmolen.be http://www.molenechos.org/

"Ter Biestmolen, Nederzwalm", in: Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
Zwalm - Eigenaar: Peter De Deken.
Ligging: op Zwalmbeek in Nederzwalm-Hermelgem (Zwalm).
Bouwjaar: 1063, uitbreiding in 1883.
Type: bovenslagwatermolen met molenhuis, korenmolen.
Korte geschiedenis: de molen ligt op een aftakking van de Zwalm, die onder de boerderij en het molenhuis doorloopt. Eerst vermeld in 1063, eigendom van abdij van Ename. Maalde lang koren, en perste olie uit lijn-, kool- en raapzaad.
Kenmerken: de molen en het molenhuis heeft drie bouwlagen, één steenkoppel, diesel- en elektromotor.
Gevlucht/rad: twee ingebouwde bovenslagraderen met 3 meter diameter en een val van 1,5 meter.
Toestand: gerenoveerd tot restaurant in 2008. Beschermd monument en dorpsgezicht sinds 1983.
Open: alle dagen.
In 1970 werd de molen stilgelegd na een dodelijk ongeval van molenaar Leys.

Pierre Penninck, "Bewoners en natuurverenigingen onthutst na drastische boomkap. 'Zwalmvallei verminkt', Het Nieuwsblad, 19.04.2008.
Zwalm - Tussen het Galerijbos en de Zijpgrachtstraat in de Zwalmvallei werden meer dan honderd bomen geveld. 'Onbegrijpelijk', klinkt het bij Natuurpunt en Milieufront Omer Wattez. Ook de omwonenden zijn geschokt. Ze hebben meteen een spoedcomité opgericht.
'Aan het wandelpad van Munkzwalm en Sint-Maria-Latem, waar de Zwalm het meest idyllisch voorbij de watermolens meandert, werden bomen omver gehakt', zegt Vincent Decroock van Natuurpunt Zwalm.vallei woedend. 'Uitleg over het waarom kreeg niemand, niet de omwonenden, niet de milieubewegingen, zelfs niet het gemeentebestuur. We vragen ons af waarom dit nodig was en vooral waarom dat op deze manier moest gebeuren.'
De verminking van het landschap schokt de omwonenden. Ze hebben een spoedcomité opgericht in samenwerking met de natuurverenigingen. 'In een stuk bos is een metersbrede strook boomvrij gemaakt', zegt Decroock. 'Zware tractoren hebben diepe sporen in de weide getrokken, tot aan een waardevolle poel. Daarin zitten de amfibieën die het paddencomité begin maart nog maar heeft gered. Bij een brugje over de Zwalm bouwde een koppel gele kwikstaarten een nest. Ze werden door de kettingzagen en de kapwerken verjaagd.'
'Bij de Ter Biestmolen werd een afwateringsgracht vernield', zegt Wim Vandenbussche van Milieufront Omer Wattez Zwalm. 'Aan taverne Klein Zwitserland zijn wilgen, essen en populieren omgehakt. De omheining van het brugje aan Klein Zwitserland en sommige stukken van het Zwalmpad zijn vernield.'
De kap blijkt uitgevoerd te zijn in opdracht van de Vlaamse Milieu Maatschappij. De Zwalm behoort nochtans tot het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN) dat waardevolle natuurgebieden beschermt. Vincent Decroock besluit: 'Eén klein lichtpuntje, er zijn drie jonge essen aangeplant.'
Het gemeentebestuur deelt mee dat het totaal niet op de hoogte was van de kap. Burgemeester Bruno Tuybens (SP.A) heeft de werken doen stopzetten. 'Ik sluit me volledig aan bij het protest. Deze kapactie is veel te drastisch geweest. Veel bomen werden onverantwoord weggekapt', zegt de burgemeester.
De Vlaamse Milieu Maatschappij zegt dat ze de oever wou versterken en dat bomen of takken die in de Zwalmbeek zouden terechtkomen bij hevig onweer een gevaar kunnen betekenen voor overstromingen. Ondertussen heeft het Agentschap voor Natuur en Bos ook een proces-verbaal opgemaakt.

ABG, "Water is baas in restaurant", Het Nieuwsblad, 15.11.2010.
Zwalm - Peter De Deken heeft vier restaurants in de regio van Zwalm. Twee daarvan stroomden onder water. Toch hoopt hij woensdag alweer alle vier de handelszaken te kunnen openen.
Het water in het restaurant in de Zwalmmolen in Zwalm stroomde zondagavond nog steeds met volle kracht door de voor- en achterdeur. De tafels staan er nog allemaal gedekt, maar dineren is er onmogelijk. Het water reikt er bijna een halve meter hoog. 'Zaterdagavond tot 17 uur slaagden we erin om het water buiten te houden', vertelt Peter De Deken. 'Maar opeens stroomde het met volle kracht binnen. Er was geen houden aan.'
Een etmaal later is het water nog altijd baas in het restaurant. Toch is De Deken optimistisch. 'In ons restaurant in de Ter Biestmolen hebben we ook water binnengekregen', zegt hij. 'Nu zijn we daar al aan de opkuis bezig. Ik hoop dat we ook in de Zwalmmolen snel met het opruimen kunnen begonnen. Ik maak me sterk dat we in alle vier de zaken woensdag opnieuw klanten kunnen ontvangen.'
Titanenwerk
'Mijn vierde restaurant De Vierschaar zou eigenlijk pas volgende week opengaan', legt Peter De Deken uit. 'Maar aangezien twee restaurants onder water stonden en ik de reservaties niet wou annuleren, hebben we afgelopen nacht in allerijl de nieuwe zaak helemaal ingericht. Met zo'n veertig manwaren we aan het werk. Gordijnen ophangen, tafels plaatsen en dekken, alles poetsen en koken: het was een titanenwerk, maar het is gelukt. Zondagmiddag zat het restaurant al gezellig vol.'
 
Pierre Penninck, "Hartje Nederzwalm loopt volledig onder door wassende Zwalmbeek. 'Dit hebben we nooit eerder gezien', Het Nieuwsblad, 15.11.2010.
Zwalm - Alle hulpdiensten werden in Zwalm zaterdag rond 9 uur gealarmeerd voor wateroverlast, vooral in het centrum van Nederzwalm, Boekel en Munkzwalm. Burgemeester Bruno Tuybens (SP.A) liet zoveel mogelijk zwaar materiaal aanrukken.
'De toestand is erger dan we verwacht hadden', zegt schepen Eric De Vriendt. 'Ondanks alle maatregelen die we vrijdag namen, moeten we op sommige plaatsen vaststellen dat het waterpeil zeer hoog staat, van 10 tot 60 centimeter boven het straatoppervlak.'
In de Rekegemstraat sloeg het water een bres in de oevers van de Zwalmbeek. Daar ligt camping Canteclaer met ongeveer vijftig bewoners. De brandweer legde met de technische dienst een dijk aan, waardoor het risico geweken is. 'Zolang er geen gevaar is voor de volksgezondheid, zal ik geen mensen gedwongen evacueren', zegt de burgervader. 'Vooral oudere personen willen hun huis niet verlaten.'
Ook Peter De Deken, zaakvoerder van de restaurants de Ter Biestmolen in Nederzwalm, de Mechelse Koekoek in Sint-Denijs-Boekel en de Zwalmmolen in Munkzwalm, werd zwaar getroffen door de overstromingen. 'Ik heb deze morgen ruim 60 reservaties in onze drie restaurants laten afbellen. Onze klanten kunnen naar geen enkele van onze zaken rijden. Elke zaak ligt midden een watervlakte, die op sommige plaatsen tot 60 centimeter reikt boven de straatspiegel. Het is vijf jaar geleden dat Nederzwalm onder water stond, maar zo erg heb ik het nog nooit geweten.'
40 vrijwilligers
In het Molenpad in Munkzwalm moest de brandweer drie mensen evacueren, die tijdelijk opgevangen worden bij familie. In de parochiezaal van Hundelgem werden de eerste slachtoffers ondergebracht. 'We hebben ook 40 vrijwilligers ter beschikking die de getroffen bewoners opvangen met eten, drinken en een slaapplaats', zegt Tuybens, die zaterdag een crisiscentrum in het gemeentehuis oprichtte. Door de Zwalmbeek bleven zondag tienduizenden liters water stromen richting Schelde. Ter hoogte van de Zwalmmolen, in de Rekegemstraat, bleef de toestand het langst kritiek. De dijkversteviging bleef daar gelukkig in stand. Van aan de Bostmolen, over de Zwalmmolen tot aan de Ter Biestmolen bleef het waterpeil continu op en neer gaan.
Gemeenteraadslid Pascale Adriaens, die al van kindsbeen af naast de molen aan de Zwalmbeek woont, heeft dit nog nooit gezien. 'Als kind heb ik dit nooit meegemaakt.
Zondag kwamen de hele dag ramptoeristen kiekjes nemen. Sommigen waagden zich door de gevaarlijke stromingen en het kolkende water, op gevaar af van meegesleurd te worden. Onverantwoord!'

DCRB, "Nederzwalm. Veel schade in Ter Biestmolen", in: Het Laatste Nieuws, 15.11.2010.
"We hebben alle dagen het genot van de watermolen en eens om de tien jaar loopt het wel eens fout", probeert Peter De Deken van het restaurant Ter Biestmolen in Nederzwalm de waterellende nog te relativeren. Toch is de schade in zijn zaak groot. "Het wordt niet alleen veel werk om al die modder hier buiten te krijgen. Veel materiaal in de keuken is klaar voor de vuilnisbak", beseft Peter, die ook nog eens schade heeft in zijn ander molenrestaurant, De Zwalmmolen in Munkzwalm.

GPP, "Restaurants Zwalm- en Ter Biestmolen vandaag weer open", Het Nieuwsblad, 19.11.2010.
Zwalm - Peter De Deken, zaakvoerder van drie restaurants-brasseries in Zwalm, ontvangt vandaag opnieuw klanten na een week van waterellende met grote schade.
‘Mijn restaurant De Zwalmmolen aan de Rekegemstraat in Munkzwalm werd 48 uur geteisterd door kolkend water. Niet alleen het meubilair, maar ook muren, deuren en trappen liepen waterschade op.'
In de Ter Biestmolen in Nederzwalm liepen de benedenverdieping, de buitenterrassen, keuken en machinekamer van de molen onder met vervuild water. ‘De brandweer is maandag mee komen opruimen. Met meer dan 30 mensen, werknemers, familie en vrienden, hebben we gezwoegd om alles opnieuw proper te krijgen. Alle ruimten werden ontsmet. Aan de Mechelse Koekoek in Sint-Denijs-Boekel moest ik vooral schade vaststellen aan de watermolen zelf. De parkeerpleinen errond en de tuin zijn zwaar verwoest door het wassende water.'
Peter blijft achter met andere zorgen. ‘Nu volgen de discussies met de verzekeringsexperts over de opgelopen schade. We leden ook economisch verlies door het afbellen van reservaties in de drie zaken, die voor niemand bereikbaar meer waren. Daar bovenop komt nog het verlies van de voorraad producten.'

DCRB, "Zwalm. Geen vrachtwagens meer over bruggen van de Zwalm", Het Laatste Nieuws, 18.11.2010, p. 19.
In Zwalm mogen vrchtwagens voorlopig niet meer over de bruggen in de nabijheid van de watermolens. De gemeente voert een tonnagebeperking in, omdat ze vreest dat de bruggen bij de watermolens schade hebben opgelopen en de stabiliteit in gevaar is.
De maatregel wordt van kracht aan elk van de 4 molensites in Zwalm: de Bostmolen, de IJzerkotmolen, de Zwalmmolen en de Ter Biestmolen. "Op al die plaatsen zijn de bruggen over de waterloop bij de watersnood van afgelopen weekend fel op de proef gesteld door de druk van het water. Mogelijks is daardoor de constructie aangetast", zegt burgemeester Bruno Tuybens.
De gemeente stelt experten aan om de overwelvingen te onderzoeken. In afwachting mogen voertuigen van 3,5 ton en zwaarder er niet meer over.

Pierre Penninck, "Peter De Deken spaart kosten noch moeite om molens te restaureren. Oude Poolse motor laat watermolen weer draaien", Het Nieuwsblad, 19.01.2013.
Peter De Deken bij de Poolse monocilinder dieselmotor van het merk Perkun uit 1910 (foto GPP)
De Ter Biestmolen aan de Zwalmbeek in Nederzwalm (foto GPP)
Zwalm/Maarkedal - Na een zoektocht over de hele wereld is Peter De Deken, eigenaar van de Ter Biestmolen, erin geslaagd de 100 jaar oude dieselmotor die de molen aaandrijft, weer aan de praat te krijgen.
Peter De Deken is niet aan zijn proefstuk toe met de renovatie van watermolens. Zijn vader Clothaire heeft een watermolen gerenoveerd in Maarke-Kerkem, de Romansmolen. Zijn zoon Peter treedt in zijn voetsporen.
‘Toen ik de Ter Biestmolen kocht in 2008, vond ik authentieke stukken van de molen terug, maar ze werkten niet meer', zegt Peter. ‘Om de watermolen te kunnen aandrijven zoals vroeger, ben ik op zoek gegaan naar de herkomst van de nog aanwezige stukken om ze te restaureren. Eén daarvan was de elektrische motor van ACEC (Ateliers de Constructions Electriques de Charleroi) uit Charleroi; die werkt nu opnieuw.'
Perkun
‘De watermolen had oorspronkelijk 3 aandrijfsystemen: een elektrische motor, een monocilinder dieselmotor en een door het water van de Zwalmbeek aangedreven waterrad. Ik ben op zoek moeten gaan naar de bouwer van de dieselmotor want er stonden geen kentekens op de grote motor. Door veel na te vragen, te luisteren naar mensen die iets van oude motoren kennen en veel opzoekingswerk kwam ik uiteindelijk terecht bij Johnny Nuttin uit Marke (Kortrijk). De man is een verwoed verzamelaar van oude motoren en stoommachines en heeft me op het juiste spoor gezet. De motor in mijn watermolen blijkt een monocilinder-dieselmotor van het merk Perkun uit Warschau (Polen), gemaakt in 1910.'
‘Johnny bezorgde mij via zijn vriendenkring originele stukken van de motor die ik liet reconstrueren. In een onderdeel van de motor zit bijvoorbeeld een vlotter om het water voor de koeling van de motor door te laten of te doen stoppen. Deze vlotter is een koperen bol die we nagemaakt hebben. De motor moet eerst voorverwarmd worden met een gloeipeer vooraan de motor, die we ook gereconstrueerd hebben. Het kostte ook flink wat zoekwerk om de gepaste aandrijfriemen te vinden en ze aan elkaar te zetten. Daarvoor ben ik te rade gegaan bij een oude vlasboer die die kunst beheerst.'
Na al die ingrepen kan de Ter Biestmolen weer draaien. ‘We moeten de tandwielen nog eens nakijken en dan is de molen maalvaardig. De motor zal ook instaan voor tweederde van het elektriciteitsverbruik in restaurant-brasserie Ter Biestmolen. Mijn watermolens geven een extra dimensie aan mijn leven maar ook voor onze bezoekers is het beslist de moeite waard om zo'n oude watermolen nog eens te zien werken.

Literatuur

Archieven
Rijksarchief Gent, Scheldedepartement (PV1) - domeinen. nr. 5919. Verkoop Ter Biestwatermolen te Nederzwalm-Paulatem (Egmont), 1 germinal 13 of 22 maart 1805.

Kaarten
Ferrariskaart (ca. 1775)
Atlas der Buurtwegen van Nederzwalm (ca. 1845)
Topografische kaart van Vandermaelen (ca. 1850)
Kadastrale kaart van P.C. Popp (1856)

Werken
P. Bauters & R. Buysse, "De Oostvlaamse watermolens. Inventaris 1980", Gent, 1980, p. 127-130 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 11);
P. Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1985 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
Julien Th. Vandeputte, "De molens van het arrondissement Oudenaarde uit hun geschiedenis", Oudenaarde, 1974;
Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Derde aflevering. De arrondissementen Oudenaarde en Sint-Niklaas", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XVI, 1962, 2 (Gent, 1963);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 5. Gemeenten M-N", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2004;
K. Naudts, "Geklasseerde Biestmolen in Nederzwalm verminkt", in: "Levende Molens", jg. 10 (1988), nr. 4, p. 32, ill.;
J. B., "Oostvlaams Molennieuws [Molen 'Te Rullegem te Herzele; 'Tissenhovemolen' te Mater; 'Zwadderkotmolen' te Mater; Watermolen 'Ter Biest', te Nederzwalm", in: Levende Molens, jg. 9 (1987), nr. 7, p. 50-51, ill.;
Robert Desart, "Les Moulins à Eau du Hainaut et des Flandres", Soignies, Lemaire, 1968, p. 117;
Marc Blaton, "Molens te Nederzwalm - Hermelgem", in: De Zwalmgalm, Driemaandelijks tijdschrift van de Heemkundekring De Zwalm, jg. 7, 2002, p. 14 e.v., ill.
David Buysse, Raf Baeyens, Seth Martens, Johan Coeck, "Evaluatie van de visnevengeul langs de Ter Biestmolen in de Zwalm in Nederzwalm", Brussel, Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (Inbo), 2007, 35 p.
F. Verlaeckt, F. Van de Velde e.a., "De molens van Zwalm. Een lees- en kijkboek", Zwalm, Heemkundekring De Zwalm, 2010, 193 p.
Mailbericht Georges Souffreau, Woubrechtegem, 27.06.2015.

Persberichten
"Ter Biestmolen, Nederzwalm", in: Het Nieuwsblad,
Pierre Penninck, "Bezeten van water en beweging. In de kijker Peter, Jo en Clothaire De Deken koesteren erfgoed watermolens", Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
"Ter Biestmolen, Nederzwalm", in: Het Nieuwsblad, 21.03.2009.
G. De Coster, "Ter Biestmolen in Zwalm", in: Shopping Magazine, maart 2009.
"Zwalm, Het twaalf dorpenparadijs", blz. 43 en 44
Pierre Penninck, "Bewoners en natuurverenigingen onthutst na drastische boomkap. 'Zwalmvallei verminkt', Het Nieuwsblad, 19.04.2008.
ABG, "Water is baas in restaurant", Het Nieuwsblad, 15.11.2010.
Pierre Penninck, "Hartje Nederzwalm loopt volledig onder door wassende Zwalmbeek. 'Dit hebben we nooit eerder gezien', Het Nieuwsblad, 15.11.2010.
DCRB, "Nederzwalm. Veel schade in Ter Biestmolen", in: Het Laatste Nieuws, 15.11.2010.
GPP, "Restaurants Zwalm- en Ter Biestmolen vandaag weer open", Het Nieuwsblad, 19.11.2010.
DCRB, "Zwalm. Geen vrachtwagens meer over bruggen van de Zwalm", Het Laatste Nieuws, 18.11.2010, p. 19.
Pierre Penninck, "Peter De Deken spaart kosten noch moeite om molens te restaureren. Oude Poolse motor laat watermolen weer draaien", Het Nieuwsblad, 19.01.2013.

Mailberichten
Maarten Osstyn, Adegem, 21.01.2017.


Laatst bijgewerkt: zaterdag 11 februari 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens