Molenzorg
Heverlee (Leuven), Vlaams-Brabant
<p>Molen van Arenberg<br />Molen van Heverlee<br />Oude Molen</p>
Foto: Donald Vandenbulcke, Staden, 14.04.2010
Naam

Molen van Arenberg
Molen van Heverlee
Oude Molen

Ligging Kardinaal Mercierlaan
3001 Heverlee (Leuven)

Kasteelpark Arenberg
op de Dijle
kadasterperceel D235


toon op kaart
Geo positie 50.864910, 4.692013
Eigenaar Katholieke Universiteit Leuven
Gebouwd voor 1286 / voor 1421 / 16de eeuw
Type Onderslag watermolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Statig gebouw uit natuur- en baksteen
Gevlucht/Rad Twee naast elkaar geplaatste metalen onderslagraderen
Inrichting Verwijderd
Toestand Ingericht als bibliotheek
Bescherming M: monument, DSG: dorps- en stadsgezicht,
23.12.1980 (DSG) / 18.03.1999 (M)
Molenaar Geen
Openingstijden Als bibliotheek

Beschrijving / geschiedenis

De Watermolen van Arenberg is een watermolen met twee naast elkaar geplaatste metalen onderslagraderen op de Dijle, in he Kasteelpark Arenberg (dat deel uitmaakt van de KU Leuven), aan de Kardinaal Mercierlaan. 

De molen  werd voor het eerst vermeld in 1286.

De molen bestond ooit uit twee gebouwen op beide oevers van de Dijle. Ze werden verbonden door een brug met 4 steenbedden, waar de raderen op rustten. In het midden was er een bredere doorgang voor een sluis waarlangs kleine boten konden passeren. Op kaarten uit de 16de eeuw wordt het molengedeelte op de rechteroever aangeduid met het opschrift ‘Moulin à bled’ (korenmolen) en dat op de linkeroever als ‘Moulin à scier – bois’ (houtzaagmolen).

Op latere documenten is het molengedeelte op de rechteroever verdwenen. Waarschijnlijk werd tijdens het beheer van het kasteel door Karel III van Croÿ (1560-1612) beslist om de 2 molenfuncties - korenmolen en houtzaagmolen - onder te brengen in één gebouw. 

Het huidig statig gebouw dateert van de 16de eeuw.

Uit archiefdocumenten blijkt dat de molen in de 17de en 18de eeuw meermaals werd hersteld en gemoderniseerd. Zo werd onder meer het sluiswerk volledig vernieuwd.

Aan het einde van de 19de eeuw werd de molen gerenoveerd onder leiding van architect Jean Joseph Claes (1824-1889). De gevels werden opgeknapt en voorzien van nieuwe raamopeningen met zandstenen lijsten, nieuwe dakkapelen en een nieuw arduinen sluitwerk.

Een eeuw later werden de raderen vernieuwd. De raderen waren oorspronkelijk in hout. De nieuwe raderen werden uitgevoerd in ijzer en in de spanten werd een lichte knik voorzien zodat ze beter de kracht van het stuwende water konden opvangen.

Het Kasteel van Arenberg en de watermolen waren al van voor 1421 eigendom van de prinsen van Croÿ. Nadat Karel III van Croÿ in 1612 kinderloos overleed, kwam het kasteel, via het huwelijk van zijn zus, in handen van de hertogen van Arenberg.

Tijdens de Franse overheersing werd de molen aangeslagen en publiek verkocht. Het is in 1842, na een lange gerechtelijke procedure, dat Prosper Lodewijk van Arenberg, de geconfisqueerde molen opnieuw in bezit krijgt. Deze Duitse familie bewoonde het kasteel tot aan de Eerste Wereldoorlog. 

De hertog van Arenberg schonk het kasteel, de bijgebouwen (waaronder de molen) en het grote park (25 ha. oppervlakte) in 1925 aan de Katholieke Universiteit van Leuven. De laatste molenaar was Remi-Jean Huyberechts (°1905). Hij was werkzaam op de molen van 1930 tot in 1958.

Kort daarna werd het gebouw gerenoveerd en omgebouwd tot leslokalen en verdween het maalwerk in het interieur.

In de Dijle zijn er vier doorgangen aanwezig, waarvan twee met een rad. Er worden geen grote vervallen gecreëerd, maar er is wel een zeer sterke stroomsnelheid aanwezig. Op de rechteroever is nog ruimte aanwezig om eventueel een omleidingsgracht aan te leggen. Er werden in de jaren 1990 plannen ontwikkeld om de molen elektriciteit te laten opwekken, maar deze zijn nooit tot uitvoering gekomen. 

Dankzij regelmatige opknapbeurten kon de molen de tand des tijds doorstaan, maar intussen dringt een nieuwe restauratie zich op. Het erfgoedfonds van de KU Leuven wil geld inzamelen voor de restauratiewerken. De kosten worden geraamd op 400.000 euro, waarvan de helft gefinancierd wordt door de KU Leuven. Het Erfgoedfonds van de KU Leuven lanceerde daarom een crowdfundingscampagne. Deze fondsenwervingscampagne is een van de eerste projecten van het Erfgoedfonds van de KU Leuven en loopt tot 30 april 2019. De start van de restauratiewerken is voorzien in het voorjaar van 2019. De Faculteit Ingenieurswetenschappen heeft alvast het goede voorbeeld gegeven met een gift van 10.000 euro. 

Eigenaars na 1830:
- voor 1834, eigenaar: Marschal, molenaar te Heverlee
- 24.12.1840, vonnis: d'Arenberg hertog Prosper Louis, rentenier te Brussel
- 17.09.1863, deling: d'Arenberg hertog Engelbertus Augustus Antoinius, eigenaar te Recklinghausen (D) (notaris Vanderhaelen)
- 12.10.1874, erfenis: de kinderen (overlijden van Engelbertus d'Arenberg)
- 09.11.1899, deling: d'Arenberg-de Ligne hertog Engelbert Prosper Ernest Maria Joseph Balthazar Benoit Antoine Eleonore Laurent, eigenaar te Heverlee (notaris Taymans)
- 18.04.1925, verkoop: De Katholieke Hogeschool Leuven, te Leuven
 
Lieven DENEWET & Herman HOLEMANS

<p>Molen van Arenberg<br />Molen van Heverlee<br />Oude Molen</p>

Foto: Frans Van Bruaene, 16.06.2006

<p>Molen van Arenberg<br />Molen van Heverlee<br />Oude Molen</p>

Foto: Jan Vingtcent, Blanden, 30.01.2007

<p>Molen van Arenberg<br />Molen van Heverlee<br />Oude Molen</p>

Foto: Robert Van Ryckeghem

<p>Molen van Arenberg<br />Molen van Heverlee<br />Oude Molen</p>

Overstroming in 1942. Verzameling Ons Molenheem

<p>Molen van Arenberg<br />Molen van Heverlee<br />Oude Molen</p>

Foto John Verpaalen, Roosendaal, met afgestempelde postzegel, 1983.

<p>Molen van Arenberg<br />Molen van Heverlee<br />Oude Molen</p>

Universiteitsarchief KU Leuven, Arenbergarchief (ARE), nr. 2420 (afbeelding op figuratieve kaart, ca. 1596).

<p>Molen van Arenberg<br />Molen van Heverlee<br />Oude Molen</p>

Kaart van de Croy, ca. 1600. Repro Verzameling Ons Molenheem

<p>Molen van Arenberg<br />Molen van Heverlee<br />Oude Molen</p>

Fragment van deze kaart. Dubbelmolen: onder een houtzaagmolen, boven een korenmolen.

Aanvullende informatie

Mailbericht Heman Swinnen, 13.04.2014.
Frederick van Asbroeck, was molenaar op de Molen van Arenberg te Heverlee in 1736 en op de IJzermolen op de Voer te Leuven van 1739-1761,
acte notariale 1736 van notaris FL Festraets tot Loven (Stadsarchief Leuven, MF 2065670):
Op heden desen 16e januarij 1736 voor mij notaris bij den souverijnen raede van Brabant geadmittert te Loven residerende present die getuijghen naer genoempt compareerde Sr Guilliam de Coster meijer van den hoeve onder terlaenen als vaeder ende momboir van sijne noch minderjarighe kinderen verweckt met wijlen sijne huijsvrouwe anna Min mede als geauthoriseerden tot het gene naerbesr bij de heeren oppermomboiren van de weesen der stadt ende resorte van Loven, als mede geauthoriseert bij schepenen ende weesen momboiren der heerelijckheijt vanden hove voors tot terlaenen jurisdictie onder Overijsche respective de date .. ende 16 meert van den selven jare alhier bij copijen authenticq ondert J vande velde gesien ende geblecken mitsgaeders hem sterckmaekende voor sijnen meerderjarige kinderen tot tijt ende wijlen sij dese acte sullen hebben geteeckent gelaudeert ende geapprobeert ter eendere, ende Sr fredericus van Asbroeck mr molder van sijnen stiel op de molen van heverle alhier bij Loven beneffens Elisabeth de Bondtridder desselffs huisvre ter andere sijden,

Claudia Claes, “KU Leuven Erfgoedfonds start crowdfunding voor restauratie watermolen Arenberg”, vrt.be/vrtnews, 28.09.2017.
Het erfgoedfonds van de KU Leuven wil geld inzamelen voor restauratiewerken aan de watermolen van het Kasteel van Arenberg. De kosten worden geraamd op 400.000 euro.
Om de eeuwenoude watermolen aan het Kasteel van Arenberg in Heverlee te restaureren is het Erfgoedfonds van de KU Leuven een crowdfundingscampagne gestart. De totale kost bedraagt 400.000 euro, maar de KU Leuven financiert daarvan de helft.
Typisch aan deze watermolen, die dateert van voor 1286, zijn de twee naast elkaar geplaatste metalen onderslagraderen. De molen was in dienst tot 1958 als korenmolen en bevindt zich op de Dijle voor het 16de-eeuwse kasteel van Arenberg. Dit gebouw werd door de hertog van Arenberg in 1921 aan de KU Leuven geschonken. Dankzij regelmatige opknapbeurten kon de molen de tand des tijds doorstaan, maar intussen dringt een nieuwe restauratie zich op.
Deze fondsenwervingscampagne is een van de eerste projecten van het Erfgoedfonds van de KU Leuven en loopt tot 30 april 2019. De start van de restauratiewerken is voorzien in het voorjaar van 2019. De Faculteit Ingenieurswetenschappen heeft alvast het goede voorbeeld gegeven met een gift van 10.000 euro. 

------------------------

Red de Molen (www. reddemolen.be, 14.10.2017). 

De KU Leuven is erfgoedbeheerder van eeuwenoud patrimonium en waardevolle collecties academisch erfgoed.

Zorg ervoor dat dit erfgoed bewaard blijft voor de komende generaties en steun het KU Leuven erfgoed door een gift voor de restauratie van de Watermolen!

Info
Geef om erfgoed

Ken je de Watermolen? Fietste je als student er dagelijks langs? Koos je het Arenbergpark als idyllisch decor voor afstudeer- of trouwfoto’s? Veel van je collega alumni die in de buurt woonden, gingen vaak wabdeken langs de watermolen met familiefeesten of namen er hun trouwfoto’s.
Als je er vandaag passeert kan je zien dat er dringend nood is aan restauratie. Leef je mee met dit historisch waardevol erfgoed? Wil je mee instaan voor de esthetische renovatie?
Maak het verschil en doe een gift!
Van 1 oktober 2017 tot en met 30 april 2019 kan je een bijdrage leveren voor de restauratie van de schoepen en de bouten van de Watermolen. 

Campagnebeeld ©Joris Snaet

Waarom is er nood aan restauratie?

De restauratie van de watermolen is de eerste stap in een grootschalig renovatieproject.

De watermolen dateert van voor 1286. Recent werd gestart met de renovatie van het Arenbergkasteel en de gebouwen errond. Uit uitvoerig vooronderzoek bleek dat er nog heel wat bijkomende ingrepen noodzakelijk zijn om deze historische site te herstellen.

Op de eerste plaats willen we de esthetische restauratie van de watermolen in de kijker plaatsen. De raming van de kosten voor de uitvoering van dit project bedraagt € 400.000. De KU Leuven engageert zich voor de bijdrage van de eerste helft. Met uw hulp hopen we de andere helft, € 200.000 in te zamelen. De Faculteit Ingenieurswetenschappen geeft alvast een aardige voorzet met de sponsoring van een Gouden Schoep ter waarde van € 10.000.

Indien u een steentje wil bijdragen aan dit unieke project, kunt u een schoep of een bout van de molen kopen. Neem een kijkje in onderstaande formules.

Heb je een vraag? Mail naar info@reddemolen.be.

Individuele giften

Als alumnus of sympathisant kan je je naam verbinden aan de bouten van de schoepen. De bouten zijn essentieel om de schoepen samen te houden. Er zijn 3 opties uitgewerkt: authentieke, gouden en zilveren bout of je kan kiezen voor een vrije bijdrage. Schenkers worden op de hoogte gehouden van toekomstige activiteiten. Hun naam wordt vermeld op de projectwebsite en in de nieuwsbrief naar alumni (gelieve te laten weten indien je dit niet wenst).

Indien je de watermolen wenst te steunen, dan kan dat via een gift op IBAN rekeningnummer BE45 7340 1941 7789; BIC code KREDBEBB met vermelding +++400/0014/91819+++ of gebruik de knop hieronder voor een online gift.

Neem een kijkje hieronder voor de verschillende schenkmogelijkheden.

authentieke bout
€ 2.000

Met je gift lever je een bijdrage aan de restauratie van de Watermolen.
Als aandenken ontvang je een authentieke bout van de Watermolen*.
Je naam wordt vermeld op de projectwebsite en in de nieuwsbrief naar alumni**.
Voor een gift vanaf €40 per jaar ontvang je een fiscaal attest.
*De authentieke bouten worden geleverd van zodra ze beschikbaar zijn.
** Gelieve ons te laten weten als je niet wenst dat je naam wordt vermeld op de projectwebsite en in de nieuwsbrief naar alumni (info @ reddemolen.be ) 

GOUDEN bout

€ 200
Met je gift lever je een bijdrage aan de restauratie van de Watermolen.
Als aandenken ontvang je een aandenken gouden bout van de Watermolen.
Je naam wordt vermeld op de projectwebsite en in de nieuwsbrief naar alumni**.
Voor een gift vanaf €40 per jaar ontvang je een fiscaal attest.

zilveren bout

€ 80

Met je gift lever je een bijdrage aan de restauratie van de Watermolen.
Als aandenken ontvang je een aandenken zilveren bout van de Watermolen.
Je naam wordt vermeld op de projectwebsite en in de nieuwsbrief naar alumni**.
Voor een gift vanaf €40 per jaar ontvang je een fiscaal attest. 

Bedankt!

We mochten de eerste gift voor een Authentieke bout ontvangen van Alumnus Paul De Somer:

De Watermolen aan het Arenbergkasteel in Heverlee was het embleem van mijn ingenieurs-studententijd. Toen al werd er gesproken over de restauratie van de molen. Meer dan 40 jaren later is er een grondige aanpak voor de restauratie. Dit embleem mag niet verloren gaan. Dit project moet generaties ingenieursstudenten aanspreken.  

Sponsoring door bedrijven
Als bedrijf heb je de mogelijkheid om schoepen te sponsoren. Er zijn drie opties uitgewerkt: authentieke, gouden en een zilveren schoep. Onderstaande returns zijn voorzien voor bedrijven die kiezen voor één van de schoepen. 

authentieke schoep
€ 20.000
Logo op de projectwebsite
Vermelding als sponsor in de nieuwsbrief naar alumni
Vermelding als sponsor in de nieuwsbrief van het Leuvens Universiteitsfonds
Hoogdruk van de watermolen door cartoonist Joris Snaet
Een rondleiding langs het patrimonium van de KU Leuven (op te nemen binnen een termijn van 2 jaar; rekening houdend met de voorwaarden rond beschikbaarheid en aantal deelnemers)
Logo bij artikel over de Watermolen Ir. Reëel (tijdschrift VTK: studentenvereniging Ingenieurswetenschappen)
Company Profile op de bedrijvenpagina van de VTK website
Visibiliteit op door studenten druk bezochte plaatsen (o.m Theokot, de studentenbar)
Gebruik van de salons van het Arenbergkasteel en het auditorium De Molen voor 2 events (op te nemen binnen een termijn van 3 jaar; rekening houdend met beschikbaarheid en met de voorwaarden voor gebruik van de lokalen)
Originele, houten schoep (deze wordt geleverd van zodra beschikbaar)

gouden schoep
€ 10.000

Logo op de projectwebsite
Vermelding als sponsor in de nieuwsbrief naar alumni
Vermelding als sponsor in de nieuwsbrief van het Leuvens Universiteitsfonds
Hoogdruk van de watermolen door cartoonist Joris Snaet
Een rondleiding langs het patrimonium van de KU Leuven (op te nemen binnen een termijn van 2 jaar; rekening houdend met de voorwaarden rond beschikbaarheid en aantal deelnemers)
Logo bij artikel over de Watermolen Ir. Reëel (tijdschrift VTK: studentenvereniging Ingenieurswetenschappen)
Company Profile op de bedrijvenpagina van de VTK website
Visibiliteit op door studenten druk bezochte plaatsen (o.m Theokot, de studentenbar)
Gebruik van de salons van het Arenbergkasteel voor 1 event (op te nemen binnen een termijn van 2 jaar; rekening houdend met beschikbaarheid en met de voorwaarden voor gebruik van de lokalen) 

zilveren schoep
€ 5.000
Logo op de projectwebsite
Vermelding als sponsor in de nieuwsbrief naar alumni
Vermelding als sponsor in de nieuwsbrief van het Leuvens Universiteitsfonds
Hoogdruk van de watermolen door cartoonist Joris Snaet
Een rondleiding langs het patrimonium van de KU Leuven (op te nemen binnen een termijn van 2 jaar; rekening houdend met de voorwaarden rond beschikbaarheid en aantal deelnemers)

Giften

Ik doe een overschrijving op rekeningnummer IBAN-rekeningnummer BE45 7340 1941 7789, BIC-code: KREDBEBB van de KU Leuven (Oude Markt 13, 3000 Leuven) met vermelding ++400/0014/91819++ (fiscaal attest vanaf € 40).
Online giften zijn ook mogelijk via de knop DOE EEN GIFT op de website
 
------------
"KU Leuven wil eeuwenoude watermolen in kasteelpark Arenberg restaureren", Bouwkroniek, 26.11.2017.
Foto © Joke Devliegher
De watermolen aan het Kasteel van Arenberg in Heverlee is aan een grondige restauratie toe. De Leuvense universiteit zoekt daarvoor nog 200.000 €. De faculteit Ingenieurswetenschappen van de KU Leuven neemt hierin het voortouw en start met een campagne om fondsen te werven. De oudste historische vermelding van de watermolen dateert van 1286.
De molen bestond oorspronkelijk uit twee gebouwen op beide oevers van de Dijle. Ze werden verbonden door een brug met vier steenbedden, waarop de raderen rustten. In het midden was een bredere doorgang voor een sluis waarlangs kleine boten konden passeren. Op kaarten uit de zestiende eeuw wordt het molengedeelte op de rechteroever aangeduid met het opschrift ‘korenmolen’ en dat op de linkeroever als ‘houtzaagmolen’. Op latere documenten is het molengedeelte op de rechteroever verdwenen. Waarschijnlijk werd tijdens het beheer van het kasteel door Karel III van Croÿ (1560-1612) beslist om de twee molenfuncties (korenmolen en houtzaagmolen) onder te brengen in één gebouw.
De watermolen bestaat uit twee naast elkaar geplaatste metalen onderslagraderen. Een onderslagrad is een spakenwiel met metalen schoepen. De twee onderslagraderen dienden om tegen betaling het koren te malen dat de boeren uit de omgeving er naartoe brachten. Uit archiefdocumenten blijkt dat de molen in de zeventiende en de achttiende eeuw meermaals werd gerestaureerd en gemoderniseerd. Zo werd onder meer het sluiswerk volledig vernieuwd.
Aan het einde van de negentiende eeuw werd de molen gerenoveerd onder leiding van architect Jean Joseph Claes (1824-1889). De gevels werden opgeknapt en voorzien van nieuwe raamopeningen met zandstenen lijsten, nieuwe dakkapelen en een nieuw arduinen sluitwerk. Een eeuw later werden de raderen vernieuwd. De raderen waren oorspronkelijk in hout. De nieuwe raderen werden uitgevoerd in ijzer en in de spanten werd een lichte knik voorzien zodat ze beter de kracht van het stuwende water konden opvangen.
Het Kasteel van Arenberg en de watermolen waren vanaf de vijftiende eeuw eigendom van de prinsen van Croÿ. Nadat Karel III van Croÿ in 1612 kinderloos overleed, kwam het kasteel via het huwelijk van zijn zus, in handen van de hertogen van Arenberg. Tijdens de Franse overheersing werd de molen aangeslagen en publiek verkocht. Het is in 1842, na een lange gerechtelijke procedure, dat Prosper Lodewijk van Arenberg, de geconfisqueerde molen opnieuw in bezit krijgt. Deze Duitse familie bewoonde het kasteel tot aan de Eerste Wereldoorlog.
In 1925 kwam de molen samen met het kasteel in het bezit van de KU Leuven en bleef hij in gebruik. De laatste molenaar was Remi-Jean Huyberechts. Hij bediende de molen van 1930 tot 1958. Kort daarna werd het gebouw gerenoveerd en omgebouwd tot leslokalen en verdween het maalwerk in het interieur.
Prijskaartje
Dankzij regelmatige opknapbeurten kon het monument de tand des tijds doorstaan, maar intussen dringt een nieuwe restauratie zich op. Aan dat project hangt een prijskaartje van 400.000 €. De KU Leuven neemt de helft van dat bedrag voor haar rekening. Om de overige 200.000 € bij elkaar te sprokkelen begint de faculteit Ingenieurswetenschappen met een crowdfundingsactie. Zelf geeft ze het goede voorbeeld met een gift van 10.000 €.
Het KU Leuven Erfgoedfonds is opgericht op initiatief van de Dienst Alumni en het Leuvens Universiteitsfonds en werkt nauw samen met Alumni Lovanienses vzw en de alumnikringen. Het wil de universiteit in de kijker stellen als duurzame erfgoedbeheerder, de band van alumni met hun Alma Mater versterken en wervingscampagnes opzetten voor een deel van de restauratie van het erfgoed. De fondsenwervingscampagne voor de watermolen is één van de eerste projecten van het KU Leuven Erfgoedfonds. De fondsenwerving loopt tot 30 april 2019. De restauratie begint in het voorjaar van 2019. Het einde van de werkzaamheden is voorzien tegen begin 2020. De universiteit rekent op massale steun om de oude watermolen in zijn volle glorie te herstellen.
Informatie: http://alum.kuleuven.be/erfgoedfonds/reddemolen/

Literatuur

Archieven
Universiteitsarchief KU Leuven, Arenbergarchief (ARE), nr. 2420 (afbeelding op figuratieve kaart, ca. 1596).
Stadsarchief Leuven, MF 2065670 (akte uit 1736)

Werken
M.A. Duwaerts e.a., "De molens in Brabant", Brussel, Dienst voor Geschiedkundige en Folkloristische Opzoekingen van de Provincie Brabant, 1961;
Herman Holemans, "Kadastergegevens: 1835-1985. Brabantse wind- en watermolens. Deel 4: arrondissement Leuven (A-L)", Kinrooi, Studiekring 'Ons Molenheem', 1993.
TAB, "Dieven stelen apparatuur uit universitaire Molen", in: Het Nieuwsblad, 11.06.2010.
Claudia Claes, “KU Leuven Erfgoedfonds start crowdfunding voor restauratie watermolen Arenberg”, vrt.be/vrtnews, 28.09.2017.
Bert Minnen, Het Hertogdom Aarschot onder Karel van Croÿ (1595-1612). Kadasters en gezichten, plaat 50 (met nr. 9 - houtzaagmolen en nr.10 - korenmolen).

Mailberichten
Heman Swinnen, 13.04.2014.


Laatst bijgewerkt: zaterdag 24 maart 2018
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens