Molenzorg
Reet (Rumst), Antwerpen

Prentkaart. Verzameling Ons Molenheem
Collectie
Verdwenen Belgische Molens
Naam

Keizersmolen
Molen van Keizer Karel
Molen van Reet

Ligging
Molenstraat 231
2840 Reet (Rumst)

zuidzijde
hoek met de 's Herenbaan
kadasterperceel D206


toon op kaart
Type
Staakmolen met open voet
Functie
Korenmolen
Gebouwd
1618
Verdwenen
1929 - 20 september, omgewaaid
Beschrijving / geschiedenis

De Keizersmolen, Molen van Keizer Karel of Molen van Reet was een houten korenwindmolen aan de zuidzijde van de Molenstraat (nr. 231) op de hoek met de 's Herenbaan, op de grens met Boom. De molenaarswoning (Molenstraat 231) is nu ingericht als restaurant-taverne "Molenhuis".

Aan de molennaam "Keizersmolen" of "Molen van Keizer Karel" is een legende verbonden:  Keizer Karel zou ooit in het oude molenhuis een boterham met platte kaas gegeten hebben... Enkel is het zo dat keizer Karel V in 1558 overleed, terwijl de molen pas in 1618 werd gebouwd (zie hierna).

Hij werd gebouwd in 1618. Vanaf 1619 lezen we regelmatig:"...op syn elsse bosschen gelegen onder boom by  den nieuwen van Reedt". De volgende jaren eveneens: "... else bos gelegen te Boom aen den Reetschenmolen...". De beek die niet ver van de molen vloeit, wordt Molenbeek genoemd. Vanaf 1620 is er ook de benaming Molenstraat: "...in de meulenstraat te Reeth..."

Everaert van den Berghe betaalde in 1632 belastingen wegens het uitbaten van de windmolen die behoorde tot het koninklijk domein, vandaar ook de benaming 's Keizersmolen.

Hans Vloebergh was van 1643 tot  na 1693 hier maalder. Dominicus Verelst huurde de molen van 1712 tot 1762. Hij richtte in 1719 naast de windmolen een rosmolen op om ook in windstille periodes te kunnen malen. In 1726 verhuisde hij naar Boom (zie getijdewatermolen op de Steilse kil).

We zien hem aangeduid op de Ferrariskaart (ca. 1775) met het bruin symbool van een standaardmolen, de Atlas der Buurtwegen (ca. 1842), de topografische kaart van Vandermaelen (ca. 1850) met "M(oul)in de Reeth" en op de kadastrale kaart van P.C. Popp (ca. 1855) als "Moulin de Reeth".

Een kadasterdocument uit 1818 beschrijft de molen als volgt: "Il existe dans cette commune (Reet) un moulin à farin mû par le vent, appartenant au sieur Van der Cruyssen à Boom. Le propriétaire l'exploite lui  même. La situation de ce moulin, qui se trouwe justement sur les limites qui séparent Boom à Reeth, paraît être très avantageuse. Toutes les données que nous avons receuilliés sur la valeur locative de cette usine, combinées avec le prix de fermage de pluseiurs autres propriétés de même nature que l'on rencontre dans le conton et ailleurs encore, nous ont porté à fixer son revenu brut à 750 sur quoi, déduisant le 1/3 pour entretien et réparation, reste net f. 500."

Een kadasterdocument uit 1830 geeft de volgende beschrijving: "is van hout vervaardigd en heeft eenen omgang en drie paar steenen, van welke geene te gelijkertijd gebruikt worden. Deselve is in goeden staat, op een ruimen afstand van de dorpskern, doch gunstig gelegen en wordt voor de rekening van des zelfs eigenaar gebruikt".

Al van voor 1770 waren leden van de familie Van der Cruyssen er molenaar. Jan Van der Cruyssen, molenaar te Boom, was in 1834 eigenaar van de molen en dit tot 6 mei 1842 toen hij overleed. Daardoor kwam de molen in handen van zijn weduwe Joanna De Weerdt en hun beider kinderen. Deze kinderen waren:
a) Van der Cruysen Anne Marie
b) Van der Cruysen Joannes Baptista Pius
c) Van der Cruysen Maria Theresia, echtgenote Rijpens Joannes Franciscus, brouwer te Reet
d) Van der Cruysen  Joannes Franciscus, theoloog in het seminarie te Mechelen
e) Van der Cruysen Joanna Catherina Victoria
f) Van der Cruysen Maria Sophia, religieuse te Gent

Bij delingsakte op 3 september 1861 wxerd Jean Baptiste Pius Van der Cruysen-Erix, molenaar te Boom, de enige eigenaar (notaris Mommen).

Door aankoop werd August ("Gust") Van den Branden-Peeters, handelaar te Puurs, eigenaar in 1878 (akte notaris Mommen, 20.03.1878). Na zijn overlijden op 25 september 1883 verkochten zijn kinderen de molen op 10 maart 1890 aan molenaar Frans "Sooi" Vertongen-Lenaers (°Liezele 1852 - + Aartselaar 1949). Hij werd 97 1/2 jaar oud en was de vader van de Aartselaarse dokter Marcel Vertongen (1913-1989). Zijn vrouw Lenaers overleed op 15 mei 1906. En kleinzoon Arthur De Wit, heemkundige, woont thans in Koekelare.

De windmolen doorstond goed de eerste wereldoorlog. Na de oorlog geraakte hij in verval. Zo was de buitentrap niet stevig meer. Lodewijk De Wit vroeg in de late jaren 1920 een beschermingsstatuut voor de molen aan.

Op 20 september 1929 waaide de molen om tijdens het malen. Er kwam plots een hevige windstoot. De molen begon te schudden en te kraken. Eerst werd er een wiek van de molen weggeblazen en de volgende rukwind deed heel de molen omkantelen.

Op dat ogenblik was molenaar Frans ("Sooi") Vertongen in de molen, alsook de negenjarige Frans Van der Heyden (1921-2007) uit de Bosstraat, wijk van Terhagen, die dan zijn windvlieger opliet. Van de molen bleef alleen puin over. De twee kwamen er nagenoeg ongedeerd onderuit. De restanten van de molen werden opgeruimd. De molenberg van 3,2 meter hoog werd afgegraven en met de grond werd het kerkhof van Boom verhoogd. Onder de wal bevond zich een gemetselde kelder van vijf bij vijf meter, door een muur in tweeën verdeeld. Dit was een aardappelkelder De molen zelf was 16 meter hoog. De molenkast had een breedte van 4,20 m en een diepte van 7,50 m. Er waren twee ijzeren molenroeden met een lengte van 22 meter.

Enkele balkinscripties in de molen: "Peeter Lens 1768", "CB 1776", "B. Van der Cruisen 1770", "F. Van der Cruisen 1870" en "CP 1881".

Het molenhuis was 27 bij 10 meter. Er waren 7 plaatsen beneden en 2 boven. Er was een zolder over heel het molenhuis. Het huis en de molenberm bestreken een totale oppervlakte van 14 are.

Lieven DENEWET, Hooglede & Arthur DE WIT, Koekelare

Bijlagen

De Volksstem, 22 september 1929
- Windmolen omgekanteld te Reeth. De windmolen welke staat op de grens van Reeth en die van Boom.

----------

De laatste molenaar Johannes Franciscus Vertongen (roepnaam: Frans en ook Sooi)

Geboren te Liezele op 10 februari 1852 als één van de negen kinderen van Jan Vertongen en Maria Anna Peeters, landbouwers. Een zoon van zijn oudste broer werd vliegtuigbouwer.
Ze woonden op de grens van Liezele met Lippelo. Daar liep hij vier winters school. In de zomer moesten ze, zoals het in die tijd bij vele boeren de gewoonte was, thuis op de boerderij werken. 

Toen hij uit school kwam liep hij zo snel hij kon naar huis, want wie eerst  thuis kwam kon de grootste boterham nemen. Niettemin bleef hij zijn hele verder leven zeer leergierig.

Later verhuisden ze naar Reet naar de Kneukelputlei. De hoeve stond vooraan in deze straat: het woonhuis links, de stallen rechts.

Franciscus Vertongen huwde op 20 augustus 1884 met de weduwe van molenaar Van den Brande, zijn nicht Constantia Peeters. Zij had al twee kinderen zij was toen 40, hij 32.  Hij kreeg bij haar nog twee zonen: Victor (°12.03.1885 - + 05.11.1966), die  later beenhouwer werd in Brussel, en Arthur (°03.11.1886 -+09.02.1972), later baas van de kraannatie in Antwerpen. Hij werd peter van Arthur De Wit. Deze natiebaas, huwde met Antonia Naegels en kreeg één zoon: François Vertongen (°14.05.1928).

Na het overlijden van zijn tweede vrouw, op 13 december 1889, huwde hij met Maria Rosalia Lenaers, geboren in Boom op 27 mei 1864 als derde dochter van Michel Lenaers. Deze was bakker in de Vrijheidsstraat van Boom, juist voorbij de Van der Veldestraat rechts. Hier leerde Rosalia haar toekomstige man, de twaalf jaar oudere molenaar Frans Vertongen kennen. Die leverde daar regelmatig meel aan haar vader. Sooi Vertongen getuigde later over haar: "Ze was een brave vrouw en een zeer goede moeder". Ze kreeg bij hem drie dochters, Alice in 1898, Leonie in 1901 en Adele in 1902. Maria Rosalia Lenaers overleed tamelijk jong in Reet op dinsdag 15 mei 1906 op 42-jarige leeftijd. Haar dochters waren toen respectievelijk 8, 4 en 3 jaar oud.  De jongste twee herinnerden zich hun moeder helemaal niet.

De eerste dochter, Alice (°09.05.1898 - +18.01.1983), huwde met Edmond Verbruggen uit Heffen, meubelpolierder-meIkboer-kippenkweker-hovenier. Zij kregen één zoon; Constant Verbruggen  (°11.09.1920 - + 18.09.1987).
De tweede dochter, Leonie (°27.10.1901 – +02.12.1990) huwde met Maurice Merchiers uit Oudenaarde, beenhouwersgast bij Victor. Later werd hij zelfstandig beenhouwer, ook in Brussel. Zij kregen eveneens één kind: Robert Merchiers  Die werd beroepsmilitair-schermmeester bij de luchtmacht.
De derde, Adélia (roepnaam:Adele en/of Del), huwde met notarisklerk Lodewijk De Wit uit Reet.

Na het overlijden van zijn tweede vrouw, op dinsdag 15 mei 1906, 42 jaar oud, vier jaar na de geboorte van Adele, trad hij voor de derde maal in het huwelijksbootje met Mathilde Landuyt uit Reet. Hierbij kreeg hij nog een zoon, Marcel. Frans was toen reeds 60 jaar oud. Marcel (°22.09.1913 - +09.11.1989) werd later huisdokter in Aartselaar. Marcel had zijn vrouw Elza De Lausnay leren kennen tijdens zijn studies te Leuven Ze kregen één dochter: Maggie Vertongen.

Frans Vertongen was een zeer veelzijdig man. Hij was niet alleen molenaar maar ook landbouwer, herbergier en winkelier, al liet hij deze laatste twee activiteiten grotendeels aan zijn echtgenote over. Hij kocht jonge paarden om ze na hun opleiding verder te verkopen. Hun woning en molen waren de laatste gebouwen op het grondgebied van Reet in de - hoe kan het ook anders - Molenstraat. Vóór de molenberg stonden nog twee werkmanshuisjes van hen.

Hij was ook een zeerr sterke man. In zijn jonge jaren won hij vele weddenschappen om drie zakken van vijftig kilogram elk in één keer de molentrap op te dragen. En hij won ze steeds, met één zak in de nek en onder elke arm nog één.

Op 20 september 1929 was Sooi Vertongen op de "molen van Keizer Karel" samen met Frans Van der Heyden (1921-2007), toen een negenjarige jongen uit de Bosstraat (wijk van de gemeente Boom).
Tijdens het malen kwam er plots een geweldige windstoot. De molen begon te schudden en te kraken en stortte plots in. De twee kwamen er nagenoeg ongedeerd onderuit.

De molenrestanten werden opgeruimd, de molenberg afgegraven en met de grond werd het kerkhof van Boom verhoogd. De molen die meer dan 300 jaar oud was werd niet weder opgebouwd. Het was een standaardmolen met open voet en zeer hoge teerlingen. Ligging Molenstraat 2840 Reet (Rumst) hoek met de ’s Herenbaan.

De naam Molenstraat en het huidige restaurant "Het Molenhuis" herinneren er nog aan. Op hoge leeftijd verhuisde Sooi Vertongen naar de Kapelstraat in Aartselaar, waar zijn jongste Marcel zoon huisdokter was. Sooi overleed er op vrijdag 6 november 1949 in de gezegende leeftijd van 97½ jaar. Zijn derde echtgenote stierf er op vrijdag 27 januari 1967. Zij werd 84 jaar.

Arthur DE WIT, Koekelare

Arthur De Wit & Alfons De Wit, "Kroniek van Familie De Wit - deel 1", Koekelare, maart 2013, 26 p.

Regelmatig werd de molen getekend en geschilderd:

1)  Grootvaders molen en molenhuis. Pentekening -door mijzelf - met zicht vanuit de molenstraat. 2) Keizers molen houtskooltekening door de heer Meulepas uit Duffel. Zicht van uit de molenstraat. Op de achtergrond het molenhuis. 3) Keizers molen in aquarel  door de heer Meulepas uit Duffel. Zicht van uit de 's Heerenbaan. 4) Mijn grootvaders molen pentekening door mijzelf.  Zicht van voor het molenhuis in de molenstraat. 5)  Sooi Vertongen op de ouderdom van 88 jaar.   ---------------------------   Mailbericht Geert Van der Heyden, zoon van Frans Van der Heyden (1921-2007) Mijn vader Frans Van der Heyden (1921-2007) was de 9-jarige jongen die in de Reetse Molen zijn windvlieger opliet op de dag dat de molen neerstortte.
Hij woonde inderdaad in de wijk Bosstraat, een wijk in Boom. Het originele krantenknipsel waarin het neerstorten van de molen wordt vermeld, is nog steeds in ons bezit.
Wij beschikken ook over een klein olieverfschilderij van de Reetse Molen, geschilderd door de (thans beroemde) Boomse kunstenaar Robert Lombaerts, destijds leraar van mijn vader.
Ongeveer 20 jaar geleden ging in het Molenhuis te Reet een tentoonstelling door over de Reetse Molen. Mogelijk hebben wij mekaar dan ontmoet.
Literatuur

Gedrukte bron
De Volksstem, 22 september 1929

Werken
Herman Holemans, Wind- en watermolens in de provincie Antwerpen. Nieuwkerken, Studiekring Ons Molenheem, 1978.
H. Holemans & P.J. Lemmens, Molens van Klein-Brabant, Mechelen en de Rupelstreek. Nieuwkerken, Ten Bos / Studiekring Ons Molenheem, 1987.
Holemans Hermans, "Wind- en watermolens van de provincie Antwerpen. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 3. Gemeenten P-Z", Opwijk, Studiekring Ons Molenheem, 2011, p. 21.
Brief van Michel Vanhousche, Denderleeuw, over het schilderij van Viktor Van Herp. Hij was de broer van zijn moeder. Michel kreeg het schilderij van zijn nicht.
R.V., "Reet heeft eigen molengeschiedenis", Het Volk, 19.06.1984.
Arthur De Wit & Alfons De Wit,  "Kroniek van Familie De Wit - deel 1", Koekelare, maart 2013, 26 p.

Mailberichten
Arthur De Wit, Koekelare (°Mechelen, 1934), kleinzoon van de laatste molenaar Frans ("Sooi") Vertongen (°Liezele 1852 - +Aartselaar 1949), 06.04.2013.
Geert Van der Heyden, zoon van Frans Van der Heyden (1921-2007), 12.03.2014.

<p>Keizersmolen<br>Molen van Keizer Karel<br>Molen van Reet</p>

Verzameling Ons Molenheem

<p>Keizersmolen<br>Molen van Keizer Karel<br>Molen van Reet</p>

Verzameling Ons Molenhem

<p>Keizersmolen<br>Molen van Keizer Karel<br>Molen van Reet</p>

Verzameling Ons Molenheem

<p>Keizersmolen<br>Molen van Keizer Karel<br>Molen van Reet</p>

De molen na de val op 20 september 1929. Verzameling Ons Molenheem

<p>Keizersmolen<br>Molen van Keizer Karel<br>Molen van Reet</p>

Foto van Sooi Vertongen op 88-jarige leeftijd (coll. A. De Wit, Koekelare)


Stuur uw teksten over deze molen  | 
Stuur uw foto's van deze molen
  
Laatst bijgewerkt: zondag 8 januari 2017

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in database zoek op provincie Stuur een algemene e-mail over molens vorige pagina Home pagina Naar bestaande molens