Molenzorg
Balegem (Oosterzele), Oost-Vlaanderen
Naam

Klepmolen

Ligging Bottelweg 1
9860 Balegem (Oosterzele)

noordzijde, tussen nr. 1 en 3
gehucht Bierman
50° 54' 9.26" N  3° 47' 37.85" E
GPS: 50.902776,3.793845


toon op kaart
Geo positie 50.902451, 3.793160
Eigenaar Gemeente Oosterzele
Gebouwd 1793 / 1889
Type Stenen bergmolen
Functie Korenmolen
Kenmerken Boven elkaar geplaatste vensters
Gevlucht/Rad Geklonken ijzeren roeden, 23 m
Inrichting 3 natuurstenen steenkoppels waarvan 2 maalvaardig en de 3de in didactische opstelling; haverpletter
Toestand Maalvaardig
Bescherming M: monument,
27 september 1979
Molenaar Willy Van Nevel, Rik Vandecasteele, Michel Christiaens
Openingstijden Elke eerste zondag van de maand, op molendagen, 14-18 u. en op afspraak, tel. 09 362 7745.
Verwijzing

mchristiaens@edpnet.be
willyvannevel@telenet.be
r_vdcasteele@yahoo.com

<p>Klepmolen</p>

Foto: Michel Christiaens, 16.06.2013  

Beschrijving / geschiedenis

De Klepmolen is een stenen korenwindmolen, type bergmolen, aan de noordzijde van de Bottelweg (tussen nr. 1 en 3), op de wijk Bierman.

De benaming Klepmolen verwijst naar de (vroegere) wijknaam De Klep(pe). We vinden deze molennaam op de Atlas der Buurtwegen (ca. 1844), de topografische kaart van Vandermaelen (ca. 1850) en de kadastrale kaart van P.C. Popp (ca. 1860).

In 1791 diende Jan de Waeghemaeker, molenaar te Anzegem, een aanvraag in voor de oprichting van een nieuwe graan- en oliewindmolen te Balegem op het "Ackelveld" onder de heerlijkheid van Bottele, nabij een oude vervallen molensite, ten zuiden palend aan de grote weg naar het kasteel van Bottele en ten westen aan de zgn. "Oude Verval Molendam" ("dont les vestiges se representent encore sous les clauses"...).

Tegen die aanvraag werd bezwaar aangetekend door de lokale heer, Charles Ignace Juste de la Tour Tassis, baron van Herdersem, heer van Balegem, markies van Rodes, etc. Hij bleek daarover trouwens het advies te hebben gevraagd van burgemeester en schepenen van Balegem en die waren van oordeel dat de bestaande twee molens in Balegem "meer dan souffisant [waren] om geheel alle d'insetenen te dienen". Die twee bestaande molens waren: a. een windmolen, Den Schyvinck genaamd, "competerende den heer van Balegem", en b. een graanwatermolen. Er wordt bovendien nog gewezen op het bestaan van voldoende molens in de aanpalende dorpen, nl. in Scheldewindeke, Oombergen (twee graanmolens), Elene (twee graanmolens), Velzeke (twee graanmolens) en Sint-Lievens-Houtem (één graanmolen). Ondanks de ingediende bezwaren werd aan Jan de Waeghemaeker op 31 oktober 1792 toch het gevraagde octrooi toegestaan. Eén van de octrooivoorwaarden was immers dat de molen binnen het jaar moest worden opgericht, zoniet verviel de verleende toelating. Een andere voorwaarde was dat jaarlijks een vergoeding ("reconnaissance") zou betaald worden van twee hoed graan, betaalbaar in courant geld.

Jan de Waeghemaeker werd te Balegem geboren in 1752 als zoon van Pierre de Waeghemaeker en van Josine Van Thiemsche. Jan huwde te Balegem met Livine De Cock en overleed er op 14 maart 1819.

Uit het proces-verbaal van afpaling van de gemeente Balegem van 1822:
"il existe cinq moulins à vent servant à moudre du grain. Ils se divisent en trois classes (...) Le deuxième classe comprend trois moulins. (...) Le 3e à Jh Van den Heynde, enfants Pierre Bockstael S(ecti)on C n° 809. Ayant pris des renseignements sur leur valeur locative et examiné leur position et construction, l'expert est d'avis qu'ils doivent, tous les trois être évalués à un revenu brut de fl. 120 et net de fl. 100".

De staakmolen werd in 1834 ondergebracht in klasse 1, met een kadastraal inkomen van 248 frank.

Eigenaars na 1820:
- 1822, eigenaar: Van den Hende-Tibbaut Joseph, molenaar te Balegem, afkomstig uit Anzegem
- na 1834, eigenaar: de weduwe (overlijden van Joseph Van den Hende)
- 21.11.1842, verkoop: Leurs-Van den Hende Leon, landbouwer te Rozebeke (notaris Moerman - "un moulin à vent")
- 19.02.1849, erfenis: en de minderjarige kinderen (de minderjarige kinderen: a) Leurs Cordule, b) Leurs Constantine en c) Leurs Hilaire) (overlijden van vrouw Van den Hende)
- 19.02.1856, verkoop: Jacobs Charles Louis Joseph, landbouwer te Herzele (notaris Praet)
- 05.01.1863, verkoop: Meireleire Charles Louis, landbouwer te Balegem (notaris Braet)
- later, erfenis: de erfgenamen (overlijden van Charles Louis Meireleire)
- 1879, deling: Meireleire-De Noyette Denis, molenaar te Balegem (registratie op 25.07.1879, notaris De Wilde)
- 09.12.1918, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Denis Meireleire)
- 15.11.1921, verkoop: De Bremme-Meireleire Hector, landbouwer te Balegem (notaris Van Lierde)
- 20.05.1964, erfenis: de weduwe en de kinderen (overlijden van Hector De Bremme)
- 31.01.1965, erfenis: de kinderen (overlijden van de weduwe Meireleire van Hector De Bremme)
- 22.09.1965, deling: De Bremme-Van Renterghem Louis Joseph Gerard, landbouwer te Balegem (notaris Van Hoorebeke)
- 20.10.1980, verkoop: Gemeente Oosterzele (notaris Pien)

In 1822 was Joseph van den Hende, afkomstig uit Anzegem, de eigenaar-molenaar. Na zijn overlijden verkocht zijn weduwe de molen in 1842 aan Lieven Leurs uit Rozebeke. Landbouwer Charles Louis Joseph uit Herzele kocht de molen in 1856. Het geld hiervoor leende hij van Theodore Vander Donckt, burgemeester van Kruishoutem en tevens lid van de Kamer van Volksvertegenwoordigers.

Zeven jaar later (1863) stond de molen andermaal te koop. Jacobs kon zijn schulden blijkbaar niet betalen en notaris Braet ging te Melle over tot de gedwongen verkoop. Charles Louis Meireleire, landbouwer te Balegem, kocht de molen in 1863 voor 3450 frank. Samen met zijn twee zonen Denis en Pieter Joannes leende Charles Louis het nodige geld bij Charles Leirs.
Na de dood van vader verwierf Denis de molen in 1888 in volle eigendom.

Een jaar nadien brandde de molen nagenoeg volledig af door kwaadwillig opzet.
De afgebrande molen was een staakmolen. In de huidige stenen molen zijn 3 van de 4 teerlingen nog zichtbaar. Een teerling is verwerkt nabij de inrit van de huidige.

In 1889 liet Denis Meireleire de huidige stenen bergmolen bouwen. Hij liet in 1913 in de nabijgelegen schuur een stoommolen plaatsen. Zijn zoon Achiel was tot in 1920 op deze "viermolen" werkzaam. Tijdens de eerste wereldoorlog werd hiervan dankbaar gebruik gemaakt.

Op 1 maart 1915 werd de windmolen door het noodweer getroffen. Het relaas hierover lezen wij in het dagboek van onderpastoor Anciau. We citeren: "1 maart 1915, om 3 uur juist een ongeweerte komende uit het westen naar het oosten, bliksem en donder, regen en sneeuwbuien. Het was zo donker dat men malkander in de kerk niet meer zag. De Klepmolen van Denir Meirleire op Bierman verdondert... De bovenas waar de zeilen op draaien, dit dik eiken stuk gebroken, zoo langs de zeile af naar den anker die in de grond stak uitgetrokken".

Denis Meireleire overleed te Balegem in 1918 en zijn vrouw in 1923. Hun dochter Emerie huwde Hector De Bremme en erfde de molen in volle eigendom. Zoon Achiel De Meireleire huwde Louise Marie De Bruyker en erfde o.m. een klein perceel ten westen van de windmolen.

Een familietwist aangaande het verwerven van de molen bracht mee dat Achiel De Meireleire op dat perceel in 1922 een hogere woning met maalderij liet optrekken. Hij wist bovendien nog een deel van de molendam in te palmen. Deze erge windbelemmering leidde uiteindelijk, samen met een breuk aan het vangwiel, ertoe dat de windmolen in 1959 werd stilgelegd. Molenaar Gerard De Bremme bracht het niet meer om verdere kosten te maken voor een zwaar windgestoord gemaal, dat bovendien economisch toch niet meer rendabel was. Hij kon op te weinig goede winddagen rekenen om de financiële balans in evenwicht te houden.

De vroegere geklinknagelde roeden werden tegen de askop afgebrand. De buitenroede had 26 en de binnenroede had 28 scheden. De lengte was respectievelijk 22 en 23 meter. Ze waren gemaakt door Verhaeghe te Ruddervoorde. Een van beide roeden was afkomstig van een gesloopte staakmolen te Kalken.

Bij koninklijk besluit van 27 september 1979 werd de molen een beschermd monument. De gemeenteraad van Oosterzele nam reeds in zitting van 23 maart 1979 de princiepsbeslissing de molen aan te kopen. Op 24 april 1980 keurde de gemeenteraad de aankoop van de molen goed. Op 18 juni van hetzelfde jaar volgde de princiepsbeslissing om tot de restauratie over te gaan.
Op 25 juni 1980 werd architect Renaat Callebout uit Gent door het schepencollege aangezocht een restauratiedossier samen te stellen. De werken werden geraamd op 4.476.259 frank en zouden betoelaagd worden door de staat en de provincie.
De restauratiewerken werden aanbesteed op 5 november 1982 en bij beslissing van het college van burgemeester en schepenen toegewezen op 12 januari 1983 aan de firma Cottenier p.v.b.a. uit Aalbeke (Kortrijk). Het beval van aanvang der werken werd gegeven op 1 september 1983 en de voorlopige oplevering had plaats op 14 oktober 1985.
De molen werd zowel binnen als buiten grondig aangepakt. Zo werden de kap, het kruiwerk en de zolders nagenoeg vernieuwd en kwam er een nieuw gelast gevlucht van 23 meter. Het metselwerk werd hersteld.
Gedurende twee jaar werden deze werken uitgevoerd onder leiding van werkleider Bernard Decraene en met medewerking van Luc Ameye, Rik Deltour en Hendrik Vanthournhout.
Op zondag 20 oktober 1985 werd de molen onder grote belangstelling officieel in gebruik genomen.
De gemeente Oosterzele stelde Willy Van Nevel als vrijwillige molenaar aan.

De molen heeft een typisch Oost-Vlaamse kap die op een paternosterring van 48 ijzeren en olmen rollen kruit. Er zijn drie natuursteenkoppels en een haverpletter. Jarenlange stilstand als gevolg van technische problemen heeft al duidelijk zijn tol geëist.

In 2011-2012 werden grote onderhouds- en restauratiewerken uitgevoerd, Onder leiding van architecte Sabine Okkerse voerde Schrijnwerkerij Karel Verscheure uit Hundelgem (Zwalm) de molentechnische werken uit en aannemer Aquastra uit Lauwe zorgde voor de werken aan de molenromp. Deze is nu opnieuw wit geverfd. Molenbouw Wieme BVBA uit Machelen (Zulte) zorgde voor een nieuw wiekenkruis. De werken werden geraamd op 175.000 euro. De gemeente Oosterzele kreeg de onderhoudspremie van de Vlaamse Overheid van 135.000 euro. Van de provincie ontving de gemeente nog een extra restauratiepremie van 29.735 euro. Zodoende was de financiële bijdrage van Oosterzele beperkt tot zo'n 10.000 euro. Op zondag 16 juni 2013 volgde de feestelijke ingehuldiging.

Naast de molen staat de voormalige graan- en bloemmaalderij Meireleire, opgericht in 1922 door de zoon van molenaar D. Meireleire, oprichter van de Klepmolen. Laatstgenoemde had nl. de Klepmolen bij zijn dood nagelaten aan zijn schoonzoon H. De Bremme. Ten opzichte van de molen en het molenlandschap staat een breedhuis van twee bouwlagen met aanpalende maalderij van twee bouwlagen en twee voorpuntgevels onder zadeldaken. Het maalderijbedrijf met dieselmotor werd stopgezet in 1980 en is opgenomen in de vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed.

Op zaterdag 1 oktober 2016 kreeg de molen op de site van de Tombeekmolen in Overijse het kenteken “Actieve Molen 2016” uitgereikt. Deze nominatie gebeurde door het Molenforum Vlaanderen vzw (www. molenforumvlaanderen.be)  op basis van de volgende criteria: de molen als gebouw (uitzicht, toestand), de werking als molen (draaien en malen) & de inzet van de molenaar, de toeristische ontsluiting en de gelegenheidsactiviteiten.

Lieven DENEWET, Lucien DE SMET & Herman HOLEMANS

<p>Klepmolen</p>

Foto: Michel Christiaens, 16.06.2013

<p>Klepmolen</p>

Foto: Damien De Leeuw, Herzele, 2007

<p>Klepmolen</p>

Foto: Thomas Piens, Zingem

<p>Klepmolen</p>

Prentkaart jaren 1950. Verzameling Ons Molenheem

<p>Klepmolen</p>

Prentkaart jaren 1950. Verzameling Ons Molenheem

Literatuur

Archieven
Rijksarchief Gent, Vorstelijke Domeinen, bundel 100 (nrs. 45 en 52) (octrooiaanvraag)
Rijksarchief Gent, Raad van Vlaanderen, bundel 30.938 (stuk 171/N° 1478 de l’an 1791) (octrooiaanvraag)
Algemeen Rijksarchief Brussel, Financiële Raad (octrooi van 31 oktober 1792)

Gedrukte bronnen
"Het Weekblad van Maldeghem en Zeeuwsch-Vlaanderen", Zondag 13 december 1903, jg. 13, nr. 50.

Werken
De Potter Frans & Broeckaert Jan, "Geschiedenis van de gemeenten der provincie Oost-Vlaanderen", reeks I, deel 1, Balegem, p. 7-8, Gent, 1864-1870.
Paul Huys, "Betwistingen rond de oprichting van molens (1792)", Molenecho's, XXXVIII, 2010, 3? p. 140-141.
Lucien De Smet, "De houten korenwindmolens te Balegem (Oosterzele), in: "Jaarboek van het Heemkundig Genootschap van het Land van Rode", Gentbrugge, jg. 11, p. 114-143, ill. krt., plans;
Lucien De Smet: "De stenen korenwindmolens te Balegem (Oosterzele)", in: Land van Rode, driemaandelijks tijdschrift van het Heemkundig Genootschap Land van Rode, (1) Jaarboek IX, 1985, p. 53-69 en Jaarboek X, 1986, p. 40 e.v., ill.
P. Huys, “De oprichting van nieuwe molens in Oost-Vlaanderen in de late achttiende eeuw”, in Uit velerlei eeuwen. Historische en kunsthistorische bijdragen (Gent, Provincie, 1982; reeks Kultureel Jaarboek - Bijdragen, nieuwe reeks, 18), pp. 57-72 (70).
Paul Huys, "Betwistingen rond de oprichting van molens (1792)", Molenecho's, XXXVIII, 2010, 3, p. 140-141.
Paul Bauters, "Eeuwen onder wind en wolken. Windmolens in Oost-Vlaanderen", Gent, Provinciebestuur, 1985;
Paul Bauters, "Oostvlaams molenbestand 1986", Gent, 1986 (Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen. Bijdragen, nieuwe reeks, 25);
"Oosterzele gaat Klepmolen restaureren", in: Molenecho's, XI, 1983, p. 261;
(L. Smet), "Balegem, Klepmolen", in: Molenecho's, IV, 1976, p. 61;
P. Huys, “De oprichting van nieuwe molens in Oost-Vlaanderen in de late achttiende eeuw”, in Uit velerlei eeuwen. Historische en kunsthistorische bijdragen (Gent, Provincie, 1982; reeks Kultureel Jaarboek - Bijdragen, nieuwe reeks, 18), pp. 57-72
J. Verpaalen, "De Klepmolen te Balegem", in: De Belgische Molenaar, LXXVII, 1982, nr. 3, p. 62-63;
J. Verpaalen, "Balegem: molendorp met weinig allure", in: De Belgische Molenaar, LXXVII, 1982, nr. 2, p. 38-40;
"Balegem: het Vlaams molendorp?", in: Molenecho's, XI, 1983, p. 15;
V.G., "Wordt Balegem een uitverkoren molendorp? in: De Belgische Molenaar, LXX, 1975, p. 354;
"De driemolenwandeling Balegem", in: Bouwkundig Erfgoed in Vlaanderen, 1977, nr. 26, p. 19-23;
"Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oost-Vlaanderen naar gegevens van het Archief van het Kadaster. Tweede aflevering. De arrondissementen Eeklo en Gent", in: Kultureel Jaarboek voor de provincie Oost-Vlaanderen, XV, 1961, 2 (Gent, 1962);
Herman Holemans, "Oostvlaamse wind- en watermolens. Kadastergegevens 1835-1990. Deel 1. Gemeenten A-B", Kinrooi, Studiekring Ons Molenheem, 1996;
J. D(ruyts), "15 september. Oostvlaamse Molendag", in: Levende Molens, jg. 7 (1985), nr. 11, p. 81-84, ill;
Jan Bauwens, "Zuid Oostvlaams molennieuws [Klepmolen van Balegem, De Guillotine te Balegem, Windekemolen te Balegem, Opbrakel, Nederbrakel, Nederzwalm, Velzeke]", in: Levende Molens, jg. 6 (1984), nr. 3, p. 20 en 24;
John Verpaalen, "Balegem: molendorp met weinig allure", in: De Belgische Molenaar en Levende Molens, jg. 77 (1982), nr. 2 (februari), p. 38-40, ill.
Lucien De Smet: "De stenen korenwindmolens te Balegem (Oosterzele)", in: Land van Rode, driemaandelijks tijdschrift van het Heemkundig Genootschap Land van Rode, (1) Jaarboek IX, 1985, p. 53-69 en Jaarboek X, 1986, p. 40 e.v., ill.
De Smet Lucien, "De Klepmolen te Balegem", Land van Rode, nr. 153, XXXIX, 2011, 1, p. 5-15.
Mola, "Aantal asomwentelingen van Oost-Vlaamse molens in 2010", in: /West-/Vlaams Molenblad, XXVII, 2011, 1, p. 51.
Bogaert C. & Verbeeck M. 1989: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Oost-Vlaanderen, Arrondissement Gent, Kantons Destelbergen - Oosterzele, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 12N2, Brussel - Turnhout.
Info Michel Christiaens, secretaris vzw Erfgoedcel Oosterzele, 27.06.2013.

Persberichten
"Restauratie Klepmolen gaat starten", regiozottegem.be, 01.02.2010.
DV, "Bescherming traag maar zeker - Drie molens in Oosterzele worden gerestaureerd", in: De Streekkrant, 10.02.2010.
Peter Dirix, "Klepmolen nog dit voorjaar gerestaureerd", Het Nieuwsblad, 11.01.2011.
Wesley Poelman, "De Klepmolen in Balegem wordt gerestaureerd in het voorjaar", Het Nieuwsblad, 10.01.2011.
MVDV, "De Klepmolen in Balegem - Een nieuw leven.", De Beiaard, 03.05.2013.
W. Poelman, "De Klepmolen komt opnieuw tot leven op zondag 16 juni", Het Nieuwsblad, 10.06.2013.
PDX, "Klepmolen na al die jaren volledig in zijn glorie hersteld", Het Nieuwsblad, 13.06.2013.
"Kom een kijkje nemen in de vernieuwde Klepmolen", oosterzele.be
Herman De Knijf / Fotografie L.A.M.P., "Het trio van de Balegemse Klepmolen...", De Beiaard, 22.03.2017.


Laatst bijgewerkt: dinsdag 18 april 2017
Stuur uw teksten over deze molen Stuur een (nieuwe) foto van deze molen  

 

De inhoud van deze pagina's is niet printbaar.

zoek in databasezoek op provincieStuur een e-mail over molen <?=$naam?>, <?=$plaats?>homevorige paginaNaar Verdwenen Molens